મોટાભાગની સ્થિતીસ્થાપક સામગ્રીઓમાં, જેવી કે સ્પ્રિંગમાં વપરાતી ધાતુઓ, લવચીક વર્તણૂક તેને જોડી રાખનાર વસ્તુમાં સ્થાનફેરને કારણે ઉભી થાય છે. જ્યારે બળ લાગુ કરવામાં આવે છે, ત્યારે જોડાણની લંબાઈઓ તેની (ન્યૂનતમ ઉર્જા) દ્વારા સમતુલા ગુમાવી દે છે અને ખેંચાયેલી ઉર્જા ઈલેક્ટ્રોસ્ટેટીક રીતે સંગ્રહિત થાય છે. એવું માનવામાં આવે છે કે રબર હમેંશા તે જ રીતે કામ કરે છે, પરંતુ એ સાબિત કરવામાં આવ્યું છે કે આ વર્ણન ખોટું છે. રબર એક વિચિત્ર પદાર્થ છે કેમકે, ધાતુથી ભિન્ન, તેમાં ખેંચીને ભેગી કરવામાં આવેલી ઉર્જા ઉષ્ણતાથી સંગ્રહિત થાય છે. સાથે જ, કુદરતી રબર એટલું લવચીક હોય છે કે તેનાં પર જ્યારે બળ લગાવવામાં આવે છે ત્યારે, કુદરતી રબર પર જ્યારે તે જમીન પર ગાલીચાની જેમ હોય છે ત્યારે તેને જમીન પરથી ખેંચવું અઘરૂં પડે છે. તે ચોંટી જાય છે. 

તે જ્યારે સામાન્ય સ્થિતિમાં હોય છે ત્યારે, રબર એક લાંબી પોલીમરની વિંટો વળેલી સાંકળ ધરાવે છે જે કેટલીક જગ્યાએ એકબીજાની સાથે આંતરજોડાણ ધરાવે છે. આંકડીઓની જોડીઓની વચ્ચે, દરેક મોનોમોર તેનાં પડોસની આસપાસ આરામથી ચકરાવો લઈ શકે છે, અને તેથી એક ખૂબ ઢીલી દોરીને કોઈ ચોક્કસ બિન્દુઓની જોડ વચ્ચે બાંધી ય તે રીતે, સાંકળનાં દરેક વિભાગને ખૂબ મોટાં પ્રમાણમાં ભૌમિતિક જગ્યાનો જરૂર કરતાં સહેજ વધુ અવકાશ પ્રદાન કરે છે. ખંડના તાપમાને, રબર પર્યાપ્ત માત્રામાં ક્રિયાત્મક ઉર્જાનો સંગ્રહ કરે છે જેથી સાંકળનાં બધાં જ વિભાગો ઉપર જણાવ્યાં મુજબ દોરડાંના ટૂકડાને જોરથી હલાવીએ ત્યારે જે રીતે બેફામપણે હલે તે જ રીતે અસ્તવ્યસ્ત આવર્તન રીતે ગતિમાન રહી શકે. રબરનાં ઉત્ક્રમ માપનો નમૂનો 1934માં વર્નર કુહ્ન દ્વારા વિકસિત કરવામાં આવ્યું હતું. 

જ્યારે રબરને ખેંચવામાં આવે ત્યારે, “દોરડાંના ઢીલા ટૂકડાઓ” તંગ બને છે અને એટલે વધુ ઝોલાં ખાઈ શકતું નથી. ક્રિયાત્મક ઉર્જા, વધુ પડતી ગરમીના રૂપમાં પ્રદાન થાય છે. અને એટલે જ્યારે તેને સામાન્ય સ્થિતિમાંથી ખેંચાણની સ્થિતિમાં લઈ જઈએ છીએ ત્યારે ઉત્ક્રમ માપ ઘટે છે અને તેને જ્યારે છોડી દેવામાં આવે ત્યારે તે વધવા માંડે છે. ઉત્ક્રમ માપમાં થતા આ બદલાવને આપણે વાસ્તવિકતા સાથે એ રીતે પણ વર્ણવી શકીએ કે એક ચોક્ક્સ તાપમાને સાંકળનો ઢીલા વિભાગ કરતા સાંકળનો તંગ વિભાગ ઓછી રીતોએ વળી શક્શે (W) (નોંધ – ઉત્ક્રમ માપની વ્યાખ્યા આ રીતે આપી શકાય S=k*ln(W)). ખેંચાયેલા રબર બેંડને સામાન્ય સ્થિતિ એટલે જ અવક્રય માપને કારણે વધે છે, અને જે બળનો અનુભવ થાય છે તે ઈલેક્ટ્રોસ્ટેટીક નથી હોતો, સાચું કહીએ તો પદાર્થમાં રહેલી ઉષ્ણતા ધરાવતી ઉર્જા જ્યારે ગતિ ઉર્જામાં પરિવર્તિત થાય છે ત્યારે આ સ્થિતિ પરિણમે છે. રબરની સામાન્ય સ્થિતિ આંતરિક ઉષ્ણતામાન કારણે હોય છે, અને આ કારણસર જ ખેંચાયેલા રબરનો ટૂકડો જે શક્તિ છોડે છે તે તાપમાનની સાથે "વધતી " હોય છે. (ઉદાહરણ તરીકે,ધાતુ, જ્યારે તાપમાન વધે ત્યારે નરમ પડતી હોય છે). આ પદાર્થ સંકોચન સમય દરમ્યાન સમોષ્મ ઠંડક પકડે છે. રબરનો આ ગુણધર્મ તેને તમારાં હોઠ વચ્ચે દબાવીને પછી તેને ઢીલું મૂકી દેવાથી આસાનીથી ચકાસી શકાશે. રબર બેંડને ખેંચવું એ બરાબર એવું છે જે રીતે તમે કોઈ આદર્શ ગેસને દબાવીને ભરવું છે અને તેને સામાન્ય સ્થિતિમાં લાવવું બરાબર ગેસના ફેલાવા જેવું જ છે. એક વાત નોંધી લો કે ગેસને દબાવીને ભરવાની પ્રક્રિયામાં પણ "લવચીકતા"ના ગુણધર્મનું પ્રદર્શન થાય છે, જેમ કે ગાડીના ફુલેલાં ટાયરની અંદર. ખેંચાણ અને દબાણને એકસરખાં દર્શાવવા કદાચ પ્રતિઅંત:પ્રજ્ઞતા સભર સ્થિતિ તરીકે જોવામાં આવી શકે, પરંતુ જો રબરને "એકલ-પરિમાણીય ગેસ" તરીકે જોવામાં આવે તો કદાચ સારી રીતે સમજી શકાય તેમ બને. ખેંચાણ થાય ત્યારે સાંકળના દરેક વિભાગને ઉપલબ્ધ “જગ્યા” ઓછી થાય છે. 

રબરનું વલ્કેનાઈઝેશન કરવાથી તેમાં સાંકળની વચ્ચે વધારાનાં ડાઇસલ્ફાઈડ જોડાણોનું નિર્માણ થાય છે, એટલે એ સાંકળના દરેક મુક્ત વિભાગને ટૂંકા બનાવે છે. તેનું પરિણામ એ આવે છે કે સાંકળો તેને આપવામાં આવેલી ખેંચાણની લંબાઈ માટે જલ્દીથી સજ્જડ બને છે, અને તેનાથી લવચીક બળ સાતત્યપૂર્ણ રીતે વધતું જાય છે અને રબરને વધારે કડક અને ઓછું ફેલાવી શકાય તેવું બનાવે છે. 

કાચને ગરમ કરી શકે તે તાપમાનથી ઓછાં તાપમાને જ્યારે ઠંડુ કરવામાં આવે ત્યારે, સાંકળના કાસી-ફ્લડ ધરાવતાં વૃતખંડ એક ચોક્કસ ભુમિતિમાં “થીજી” જાય છે અને આ પ્રક્રિયા ઉલટાવી શકાય તેવી હોવાં છતાં, રબર તેની લવચીકતા ઓચિંતી જ ગુમાવી બેસે છે. આ એક એવો ગુણધર્મ છે જે તે મોટાભાગનાં ઈલાસ્ટોમર્સ સાથે વહેંચે છે. ખૂબ ઓછાં તાપમાનો પર, રબર કેટલાંક અંશે બરડ થઈ જાય છે; જ્યારે તેને ખેંચવા કે તાણવામાં આવે ત્યારે તે ટૂકડે-ટૂકડાં થઈ જાય છે. સામાન્ય ટાયરો કરતાં શિયાળાના ટાયરોમાં આ નિર્ણાયક તાપમાનને કારણે જ રબરનું નરમ રૂપ ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે. ચેલેંજર દુર્ઘટનામાં કારણરૂપ બનેલી રબરની ખામીયુક્ત ઓ-રીંગ સીલો તેના નિર્ણાયક તાપમાન કરતાં નીચાં તાપમાને ઠંડી થઇ હોવાનું વિચારાયું હતું. દુર્ઘટનાઓ અસામાન્ય ઠંડા દિવસે થઇ હતી.

વલ્કેનાઈઝેશન
વાવેતર
લવચીકતા
લક્ષણો