નાયરોના વિષયમાં પ્રારંભિક વર્ણનોના ઉલ્લેખ મુજબ નાયર (નાગર) નાગા રાજ્ય દ્વારા મહાભારતના સમયમાં કુરુક્ષેત્ર યુદ્ઘમાં ભાગ લેવા માટે મોકલવામાં આવેલ સર્પ જાતિના યોદ્ધાઓના વંશજ છે (સ્ત્રોતોની સૂચિમાં કુલ આઠ નાગોને ગણવામાં આવે છે - વાસુકી, અનંત, તક્ષક, સંગપાલ, ગુલિકા, મહાપદ્મ, સરકોટા, અને કર્કોટકા. નાયરો માટે શ્રી પદ્મનાભસ્વામી મંદિરનું વિશેષ મહત્વ છે. કારણકે તેને અનંત નો નિવાસસ્થાન માનવામાં આવે છે અને નાયરોનો દાવો છે કે આ મંદિરમાં વિશેષ શક્તિઓ છે). યુદ્ધ પછી, તેમનો સામનો પરશુરામથી થયો હતો, જેને નાગોનો વિનાશ કરવાની શપથ લીધી હતી, કારણ કે તે ક્ષત્રિય હતા. નાગોએ તેમની જાતને માનવ સ્વરૂપમાં બદલી લીધી, તેમના પવિત્ર દોરાઓને કાપી નાખ્યા, અને યુદ્ધના મેદાનમાંથી ભાગી ગયા. 
ઈ.સ.પૂ બીજી સદીમાં જ્યારે શક કે ઇન્ડો-સીદીયા લોકોએ ભારત પર હુમલો કર્યો, ત્યારે ઉત્તરી ભારતમાં કેટલાક નાગા સીદીયામાં મળી ગયા. તેમણે માતૃપ્રધાન સમાજવ્યવસ્થા, બહુપતિત્વ અને અન્ય સીદીયા પરંપરાઓને અપનાવી લીધી. ઉત્તર પ્રદેશના નૈનીતાલની નજીક અહિછત્રમાં નાગા-સીદીયા જનજાતિને 345 એડી (AD)માં કદંબ રાજવંશના રાજા મયૂરવર્માએ તેમના અન્ય બ્રાહ્મણ પૂજારીઓની સાથે ઉત્તરી કર્ણાટકના શિમોગમાં વસવા માટે આમંત્રિત કર્યા. 

તેઓએ દક્ષિણ તરફ સ્થળાંતર કર્યું અને મલબાર પહોંચ્યા, જ્યાં તેઓએ વિલ્લવરોની સાથે યુદ્ધ કરીને તેમને હરાવ્યા. ત્યારબાદ તેમણે મલબાર અને તુલુ નાડુમાં પોતાનું રાજ્ય સ્થાપ્યું છેલ્લે નાગા ત્રાવણકોર આવ્યા, જે ભારતનો દક્ષિણનો મોટો ભાગ છે. 
અત્યારે પણ મન્નારસાલા (ત્રાવણકોર)માં પવિત્ર "સર્પકાવુ" (સાપનું ઉપવન) આવેલું છે, જે એક નાયર પરિવારની માલિકીનું છે, જેમના પૂર્વજોની વિષે તેવી માન્યતા છે કે તે એજ નાગા સાપ છે જેને ભગવાન કૃષ્ણ અને અર્જુન દ્વારા ખાંડવ વન (હાલ પંજાબમાં)ના દહનના સમયે છોડવામાં આવ્યો હતો. 

પૌરાણિક કથાઓ સિવાય, નાયરોને નાગવંશી ક્ષત્રિયોના વંશજ માનવામાં આવે છે, જેમણે આગળ ઉત્તરથી કેરળની બાજુએ સ્થનાંતર કર્યું હતું. ડૉ. કે. કે. પિલ્લઇના મત મુજબ, નાયરોના વિષયમાં પહેલો સંદર્ભ, 9મી સદી ના એક શિલાલેખમાં મળી આવે છે.

નાયરોને આ રીતે વર્ણવામાં આવ્યા હતા:

અનેક સમાજશાસ્ત્રીઓના મતે નાયર કેરળના મૂળ વતની નથી, કારણ કે તેઓના અનેક રિવાજો અને પરંપરાઓ અન્ય કેરળવાસીઓ કરતા અલગ છે. પૌરાણિક કથાઓના આધાર પ્રમાણેની એક પરિકલ્પના છે કે નાયર લોકો નાગ છે, જે નાગ રાજવંશ (નાગવંશ)થી જોડાયેલા "ક્ષત્રિય" છે, જેમણે પોતાના પવિત્ર દોરાઓને નીકાળી દઇ અને પ્રતિશોધી પરશુરામના ક્રોધથી બચવા માટે દક્ષિણની બાજુએ પલાયન કર્યું હતું. રોહિલખંડમાં નાગાના મૂળ એક વિચાર તરફ સૂચન કરે છે. નાગની પૂજાના સંબંધમાં નાયર સમુદાયનો લગાવ, યૌદ્ધા હોવાનો તેમનો ભૂતકાળ, અને પવિત્ર દારોઓની અનઉપસ્થિતિ આ સિદ્ધાંતને સમર્થન પૂરું પાડે છે. તે સિવાય, ત્રાવણકોર રાજ્યની પરિચય પુસ્તિકામાં ઉલ્લેખ છે કે કેરળમાં નાગની પૂજા કરવાવાળા નાગા જરૂરથી હયાત હતા જેમણે સહમતિ થવા સુધી નમ્બૂથીરીસની સાથે લડાઇ કરી. નાયરોની ઇન્ડો-સીદીયા (શક) મૂળના રૂપમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે અને સાથે જ નાગોની સાથે પણ તેમને જોડવામાં આવે છે.

તમિલ ગ્રંથોની વ્યાખ્યા કરનાર ચટ્ટામ્પી સ્વામીકલના મત મુજબ, નાયરો નાકા (નાગ કે સાપ)સ્વામી હતા, જેમણે ચેરા (ચેરા= સાપ) રાજ્યના સામંતી શાસકોના રૂપે શાસન કર્યું. માટે આ સિદ્ધાંત રજૂ કરે છે કે નાયરો કેરળના બ્રાહ્મણ-પૂર્વો શાસકો અને લશ્કરી કુલીનોના વંશજ છે. પણ સૌથી વ્યાપક રીતે સ્વીકૃત સિદ્ધાંત તે છે કે તે જાતીય સમૂહ કેરળના મૂળ નિવાસી નથી અને કેરળના નાયરો અને તેવી રીતના માતૃવંશીય તુલુ નાડુ કે બંટ ક્ષત્રિયોના વંશજ છે, જે બ્રાહ્મણોની સાથે દક્ષિણ પાંચલના અહિછત્ર/અહિક્ષેત્રથી ક્રમશ: કેરળ અને તુલુ નાડુ આવ્યા હતા. દ્વિતીય ચેરા રાજવંશના રાજા વર્મા કુલશેખરના (1020–1102) શાસનકાળમાં નાયરોની વિષે ઉલ્લેખ મળે છે. જ્યારે ચોલા દ્વારા ચેરા રાજ્ય પર હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો. નાયર ચડાઇ કરનાર લશ્કરની સામે આત્મધાતી ટુકડી (ચાવેર)ની રચના કરીને લડાઇ લડી હતી. જો કે તે સ્પષ્ટ નથી કે ચેરો પણ નાયર હતા કે નહીં, કે પછી ચેરોએ નાયરોને યૌદ્ધા વર્ગની રીતે નિયુક્ત કર્યા હતા.

નાયરોના પ્રભાવનું પતન
તુલુ નાડુના બંટો સાથીનું જોડાણ
ઉત્પત્તિના સિદ્ધાંતો
રાંધણકળા