સેનનો જન્મ ભારતના પશ્ચિમ બંગાળમાં શાંતિનિકેતનમાં એક બંગાળી હિન્દુપરિવારમાં થયો હતો. તેમના વડીલોનું મૂળ વતન આમ તો હાલના બાંગ્લાદેશના ઢાંકામાં આવેલ વારી હતું. રવિન્દ્વ નાથ ટાગોરે તેમનું નામ અમર્ત્ય સેન પાડ્યું હોવાનું કહેવાય છે ("અમર્ત્ય"નો અર્થ "અમર"). સેન એક પ્રતિષ્ઠીત પરિવારમાંથી આવે છે: તેમના નાના કિસ્તી મોહન સેન રવિન્દ્રનાથ ટાગોરના નિકટના સહયોગી તેમજ મધ્યકાલીન ભારતીય સાહિત્યના એક પ્રસિદ્ધ વિદ્વાન, હિંદુ ધર્મના તત્ત્વજ્ઞાન પરના અધિકારી, ઉપરાંત વિશ્વ ભારતી યુનિવર્સિટીના બીજા ઉપકુલપતિ હતા. તેમના નાના સુકુમાર સેન ભારતના પહેલા મુખ્ય ચૂટણી કમિશનરના કાકા, અને તેમના ભાઈ અશોક કુમાર સેન કાયદા અને ન્યાય વિભાગમાં કેન્દ્રીય કેબિનેટ પ્રધાન રહી ચૂક્યા છે. સેનના પિતા આશુતોષ સેન અને માતા અમિતા સેનનો જન્મ માનિકગંજ, ઢાકામાં થયો હતો. તેમના પિતા ઢાકા યુનિવર્સિટીમાં રસાયણશાસ્ત્રના પ્રોફેસર અને પશ્ચિમ બંગાળ ગૌણ સેવા આયોગના અધ્યક્ષ હતા.

સેને તેમનું હાઈસ્કુલનું શિક્ષણ સેન્ટ ગ્રેગરી સ્કુલ ઢાકામાં 1941માં બાંગ્લાદેશમાં લીધું. 1947માં ભાગલા સમયે તેમનું પરિવાર ભારતમાં આવ્યું. સેને ભારતમાં વિશ્વ-ભારતી યુનિવર્સિટી સ્કુલ અને પ્રેસિડેન્સી કૉલેજ, કોલકત્તામાં અભ્યાસ કર્યો, અહી તેમણે પ્રથમ વર્ગમાં પ્રથમ નંબર સાથે અર્થશાસ્ત્રમાં બી.એ. (સન્માન) કર્યુ અને 1953માં જાણીતી બેચના સૌથી પ્રતિભાશાળી વિદ્યાર્થી તરીકે ઉભરી આવ્યા. ત્યારબાદ તે જ વર્ષે તેઓ કેમ્બ્રિજમાં ટ્રિનિટી કૉલેજમાં ગયા, જ્યાં તેઓએ પ્રથમ વર્ગ (તારાંકિત પ્રથમ) બી.એ. (BA)(સન્માન) 1956માં પુરુ કર્યુ. કેમ્બ્રિજમાં તેઓ 1956માં કેમ્બ્રિજ મજલિસના અધ્યક્ષ તરીકે ચૂંટાયા. ટ્રિનિટી કૉલેજના સ્નાતકના વિદ્યાર્થી તરીકે તેઓ પ્રશાંતા ચંદ્રા મહાલનોબિસને મળ્યા. મહાલનોબિસ કલકત્તા પરત ફર્યા બાદ તેમણે પશ્ચિમ બંગાળના તત્કાલિન શિક્ષણ પ્રધાન ત્રીગુના સેન સમક્ષ સેનની તરફેણ કરી. કેમ્બ્રિજમાં ટ્રિનિટી કૉલેજમાં અર્થશાસ્ત્રમાં પીએચડી (Ph.D.)માં પ્રવેશ મેળવ્યા બાદ તેઓ બે વર્ષની રજા લઈ ભારત આવ્યા. ત્રીગુના સેને તરત જ સેનને જાદવપુર યુનિવર્સિટીના અર્થશાસ્ત્ર વિભાગના સ્થાપક-વડા અને અધ્યાપક તરીકે નિયુક્ત કર્યા. 23 વર્ષની ઉંમરે થયેલી તેમની આ પ્રથમ નિયુક્તિ હતી. જાદવપુર યુનિવર્સિટીમાં તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન તેમને આર્થિક મેથોડોલોજીસ્ટ એ. કે. દાસગુપ્તા સાથે રહેવાનું સૌભાગ્ય મળ્યું, જેઓ એ પછીથી તેમના સુપરવાઇઝર તરીકે તેમને બનારસમાં શિક્ષણ આપ્યું. બે વર્ષ ભણાવ્યા બાદ 1959માં પીએચડી (Ph.D.)નું શિક્ષણ પુરું કરવા સેન કેમ્બ્રિજ પરત ફર્યા. 

ત્યારબાદ સેને ટ્રિનિટી કૉલેજમાં શિષ્યવૃત્તિ જીતી, જેમાં તેઓને ચાર વર્ષ સુધી તેમને ગમતુ કંઈ પણ કરવાની આઝાદી અપાઈ, જે દરમિયાન તત્ત્વજ્ઞાનનો અભ્યાસ કરતા તેઓએ કેટલાક પ્રખર સુધારણાવાદી નિર્ણયો કર્યા. જે તેમના સંશોધનમાં મોટા પ્રમાણમાં મદદગાર સાબિત થયા. સેન તત્ત્વજ્ઞાનના અભ્યાસને મહત્વને કંઈક આ રીતે સરખાવે છે: “તત્ત્વજ્ઞાનમાં મારા શિક્ષણને વ્યાપ માત્ર એટલા માટે મહત્વપૂર્ણ નથી કે અર્થશાસ્ત્ર સાથે જોડાયેલા મારા મુખ્ય રસના વિષયો તત્ત્વજ્ઞાનના સિદ્ધાંતો સાથે કંઈક અંશે સંકળાયેલા છે,(ઉદાહરણ તરીકે સામાજિક પસંદગીનો સિદ્ધાંત ગાણિતીક તર્કને હેતુપૂર્વક ઉપયોગી બનાવે છે અને નૈતિક તત્ત્વજ્ઞાનને પણ દર્શાવે છે, આથી અસમાનતા અને વિપદાનો અભ્યાસ થાય છે.) પરંતુ એટલા માટે પણ છે કે, તત્ત્વજ્ઞાનનો અભ્યાસ પોતાની જાતમાં ઘણુ બધું આપે છે, તેવું મને લાગે છે.”

સેન માટે ત્યારે કેમ્બ્રિજ એક યુદ્ધભૂમિની સમાન હતું. તે સમયે કેઈન્સિયન અર્થશાસ્ત્રના સમર્થકો તેમજ કેઈન્સના વિરોધાભાસી યોગદાનમાં માનનારા એક તરફ જ્યારે “ નિઓ- ક્લાસીકલ” (નવ શાસ્ત્રીય) અર્થશાસ્ત્રીઓ બીજી તરફ હતા. સેન ભાગ્યશાળી હતા કે તેમને બન્ને તરફની વિચારધારા ધરાવતા અર્થશાસ્ત્રીઓ સાથે ઘનિષ્ઠ સંબધો હતા. આ તરફ તેમના લોકતાંત્રિક અને સહિષ્ણુ સમાજિક પસંદના સારા “અભ્યાસ”ને કારણે સેનની જ કૉલેજ, ટ્રિનિટી કૉલેજ એક મોટા રણદ્વીપમાં ફેરવાતા દૂર રહી. જોકે સામાજિક પસંદગીના સિદ્ધાંત સંદર્ભેના ઉત્સાહના અભાવે ટ્રિનિટી અથવા કેમ્બ્રિજ બન્નેમાંથી એકમાં સેનને તેમની પીએચડી (Ph.D.) નિબંધ માટે અલગ વિષયની પસંદગી કરવી પડી. બીએ (B.A.) પુરુ કર્યા પછી તેમણે તેમનો નિબંધ “ધ ચોઈસ ઓફ ટેકનિક” વિષય પર 1959માં પ્રતિભાશાળી પરંતુ કડક અને અસહિષ્ણુ જોન રોબિનસનની દેખરેખ હેઠળ જમા કરાવ્યો.. ક્વેટિન સ્કિનરના પ્રમાણે કેમ્બ્રિજમાં તેમના સમય દરમિયાન સેન ગુપ્ત સમાજના “પ્રેરિતો”ના સભ્ય હતા..

1960-1961ની વચ્ચે તેમણે મેસેચ્યુસેટ્સ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ટેક્નૉલોજીમાં મુલાકાતી પ્રોફેસર તરીકે શિક્ષણ આપ્યું. તેઓ બર્કેલે, સ્ટેનફોર્ડ અને કોમેલમાં પણ મુલાકાતી પ્રોફેસર તરીકે રહ્યા.

તેમણે યુનિવર્સિટી ઓફ કલકત્તા અને દિલ્હી સ્કુલ ઓફ ઈકોનોમિક્સમાં અર્થશાસ્ત્રનું શિક્ષણ આપ્યું. (જ્યાં તેમણે તેમની સામૂહિક વિકલ્પ અને સમાજ કલ્યાણ "મૈંગ્નમ રચના" પુરી કરી) તેઓ 1961 થી 1972 સુધી ત્યાં પ્રોફેસર તરીકે રહ્યા, તે સમયને ડીએસઈ (DSE)ના ઇતિહાસમાં સુવર્ણયુગ માનવામાં આવે છે. 1972માં તેઓ લંડન સ્કુલ ઓફ ઈકોનોમિક્સમાં અર્થશાસ્ત્રના પ્રોફેસર તરીકે જોડાયા, જ્યાં તેઓએ 1977 સુધી ભણાવ્યું. 1977 થી 1986 સુધી તેઓએ ઓક્સફર્ડ યુનિવર્સિટીમાં શિક્ષણ આપ્યું, જ્યાં તેઓ નુફિલ્ડ કૉલેજ, ઓક્સફર્ડમાં અર્થશાસ્ત્રના પહેલા પ્રોફેસર હતા, અને બાદમાં ઓલ સોઉલ્સ કૉલેજ, ઓક્સફોર્ડમાં રાજનૈતિક અર્થશાસ્ત્રના ડ્રુમ્મોન્ડ અધ્યાપક અને ફેલો રહ્યા હતા. 1986માં હાર્વર્ડમાં થોમસ ડબલ્યુ લામોન્ટ યુનિવર્સિટીના અર્થશાસ્ત્રના પ્રોફેસર તરીકે જોડાયા. 1998માં ટ્રિનિટી કૉલેજ, કેમ્બ્રિજ નિષ્ણાત તરીકે નિયુક્ત થયા. જાન્યુઆરી 2004માં સેન હાર્વર્ડ પરત ફર્યા. તેઓ પહેલાની લંડન ગુઈલ્ડહાલ યુનિવર્સિટીના ઈવા કોલોર્ની ટ્રસ્ટના યોગદાનકર્તા છે.

મે 2007માં તેમની નિયુક્તિ નાલંદા મેન્ટોર ગ્રુપના ચેરમેન તરીકે નાલંદા યુનિવર્સિટીની પરિયોજનાઓના વિસ્તરણ માટે થઈ, જેનો હેતુ બિહારના નાલંદામાં પ્રાચીન શૈક્ષણિક બેઠકને આંતરરાષ્ટ્રીય યુનિવર્સિટીમાં રૂપાતરિંત કરવાનો હતો. 

એપ્રિલ 2011માં સેનને કેનેડાની બ્રિટિશ યુનિવર્સિટી ઓફ કોલંબિયા દ્વારા માનદ ઉપાધિથી સન્માનિત કરાશે.
ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ સોશિયલ સ્ટડીઝે (આઈએસએસ) 1982માં અમર્ત્ય સેનને તેમની માનદ શિષ્યવૃત્તિથી સન્માનિત કર્યા.
અભ્યાસુ સિદ્ધિઓ, પુરસ્કાર અને સન્માન
વ્યક્તિગત જીવન અને માન્યતાઓ
સંશોધન
પ્રારંભિક જીવન અને શિક્ષણ