આર્થરના જીવનનો પ્રથમ લેખ મોનમાઉથની જીઓફ્રીએ લેટિનમાં રચેલા "હિસ્ટોરીયા રિગમ બ્રિટાનિયા" એ ("બ્રિટનના રાજાઓનો ઇતિહાસ" ) માં મળેલ છે. આ રચના સી 1138 માં પૂરી થઈ, જે બ્રિટીશ રાજાઓના એક મહાન ટ્રોજન નિર્વાસન બ્રુટસથી લઈને 7મી સદીના વેલ્શ રાજા કેડવોલ્લાડરના કલ્પનાશીલ અને કાલ્પનિક દસ્તાવેજો (લેખો) છે. જીઓફ્રીએ આર્થરને એ જ પશ્ચાત રોમનના સમયમાં ગોઠવ્યો છે જેમાં "હિસ્ટોરીયા બ્રિટ્ટોનમ" અને "અનાલેસ કેમ્બ્રિ" હતા. તેમણે આર્થરના પિતા, ઉથર પેડ્રાગન, તેમના જાદુગર સલાહકાર મર્લિન, અને આર્થરના ગર્ભધાનની વાર્તાનો પણ આમાં ઉમેરો કર્યો છે, જેમાં ઉથર, મર્લિનના જાદુથી પોતાના દુશ્મન ગોર્લોઈસને ઓળખી જાય છે, ટીન્ટાજેલ ખાતે ગોર્લોઈસની પત્ની ઈગેરના સાથે સૂવે છે અને તે આર્થરને ગર્ભમાં ધારણ કરે છે. ઉથરનું મૃત્યુ થવાથી, પંદર વર્ષના આર્થરે તેમનો વારસો સંભાળ્યો અને બ્રિટનના રાજા બન્યા અને તેમણે કેટલીએ લડાઈઓ લડી, જે "હિસ્ટોરીયા બ્રિટ્ટોનમ" માં અને બાથની લડાઈઓમાં સમાપન સમયે હતી તેવી જ હતી. તેના પછી તેમણે આયર્લેન્ડ, આઇલેન્ડ અને ઓર્કેને આઇલેન્ડ પર વિજય મેળવીને આર્થેરિયન સામ્રાજ્ય બનાવતા પહેલા પિકટ અને સ્કોટસને હરાવ્યા. બાર વર્ષની શાંતિ પછી, આર્થરે પોતાના સામ્રાજ્યને વિસ્તારવા એક પછી એક બાહર નીકળીને નોર્વે, ડેનમાર્ક અને ગૌલ પર કાબૂ મેળવ્યો. ગૌલ અત્યારે પણ રોમન સામ્રાજ્ય દ્વારા નિયંત્રિત છે, જ્યારે તેના પર વિજય પ્રાપ્ત થયો ત્યારે આર્થરની જીત સ્વાભાવિક રૂપથી તેમના સામ્રાજ્ય અને રોમની વચ્ચે એક વધારે ટક્કરની તરફ આગળ વધી. આર્થર અને તેમના શૂરવીરોને, જેમાં કીઉસ (કે), બેદુએરસ (બેદિવેર) અને ગુઆલગૌનસ (ગવાઇન) સહિત ફ્રાંસમાં રોમન સમ્રાટ લુસિઅસ તિબેરિઅસને હરાવ્યા પરંતુ જ્યારે તે રોમની તરફ કૂચની તૈયારી કરતા હતા, ત્યારે આર્થરે સાંભળ્યું કે તેમનો ભત્રીજો મોડ્રેડસે (મોડ્રેડ) - જેણે તેઓએ બ્રિટનના દાયિત્વ આપ્યું હતું - તેની પત્ની ગુએન્હુઆરા (ગુએનેવેર) ની સાથે લગ્ન કરી લીધા છે અને સિહાંસન પર કબજો મેળવી દીધો. આર્થર બ્રિટન પાછા ફર્યા અને તેમણે મોડ્રેડસને કોર્નવોલમાં કામબ્લામ નદીની પાસે હરાવ્યો અને તેને મારી નાખ્યો, પરંતુ તે પોતે પણ ખરાબ રીતે ઘાયલ થઈ ગયા હતા. તેઓએ પોતાનું મુકુટ પોતાના રિશ્તેદાર કોન્સ્ટાનટાઇનને સોંપી દીધું અને તેમના જખ્મોને સારા કરવા માટે અવલોનના ટાપુ પર લઈ જવાયા જેના પછી તેઓ કયારેય દેખાયા નહીં.
આ કથામાંથી કેટલો ભાગ જીઓફ્રીએ પોતે શોધ્યો છે તેના પર દલીલ ચાલુ જ છે. નિશ્ચિત રૂપથી લાગે છે કે જીઓફ્રીએ સેક્સોનના વિરુદ્ધની આર્થરની બાર લડાઈઓની યાદીનો ઉપયોગ કર્યો છે; જે 9મી સદીની "હિસ્ટોરીયા બ્રિટ્ટોનમ" માં છે, સાથે સાથે "અનાલેસ કેમ્બ્રિ" નું કામલાન યુદ્ધ અને આ મતનો પણ ઉપયોગ કર્યો છે કે આર્થર હજી પણ જીવતો છે. આર્થરની વ્યકિતગત સ્થિતિ તમામ બ્રિટનના રાજાના રૂપમાં પણ પૂર્વ ગલ્ફ્રિડિયન પરંપરામાંથી લેવામાં આવ્યું છે, જે "કલ્હવ્ચ એન્ડ ઓલ્વેન" , "ટ્રિઆડસ" અને સેંટસ લાઈવ્સમાં મળી આવે છે. વધારામાં, મોનમાઉથના કિંગ આર્થરમાં સામેલ હોય તેવા ઘણા ઘટકો તે "કુલ્વ્ચ અને ઓલવેન" ને સમાંતર છે. વફાદારી, આદર, શ્રેષ્ઠતા, ભેટ આપવી, પત્ની ચોરવી, અને જાદુઇ જીવોનો હેતુ અને થીમ બંને વાર્તાઓમાં આગળ પડતા છે. વધુમાં, મોનમાઉથે તેના કેટલાંય પાત્રોના નામ "કુલ્વ્ચ અને ઓલવેન" માંથી લીઘા; સર કેઇ "કેઇ" માંથી આવે છે; સર બેડિવેરે "બેડીવીર" માંથી આવે છે; અને અંતમાં સર ગ્વેન એ વેલ્શમાં "ગ્વાલચ્મેઇ" છે. સાથે, બંને વાર્તાઓની અભિનેત્રીઓના પણ સમાન નામ છે: ગ્યુનેવરનો અર્થ છે "વ્હાઇટ ફેન્ટમ", જ્યારે ઓલવેન "સફેદ રસ્તાનું" સાથે સમાન છે.અંતમાં જીઓફ્રીએ આર્થરની સંપત્તિને લાગતા વળગતા લોકોના નામોનો પણ ઉપયોગ કર્યો છે, જેમાં પરિવારના નજદીકી, પૂર્વ-ગલ્ફ્રિડિયન વેલ્શ પરંપરાના સહચર સમાવિષ્ટ છે, જેમાં કીઉસ (કે), બેદુએરસ (બેદિવેર), ગુએન્હુઆરા (ગ્વેનહવ્યફર), ઉથર (ઉથ્યર) અને સંભવત કેલિબર્નસ (કેલડફ્વલચ) ના નામ સમાવિષ્ટ છે જે પછીથી એકસકેલિબર બન્યા જેમાં અનુવર્તિ આર્થરિયન વાર્તાઓ છે. જો કે, હમણા નામ, મહત્વપૂર્ણ ઘટનાઓ અને શીર્ષકો લેવાયા છે, બ્રિનલે રોબર્ટસે તર્ક આપ્યો છે કે “ આર્થરિયન વિભાગ એ જીઓફ્રીની સાહિત્યિક રચના છે અને તેણે પહેલાંની કથામાંથી કઈ પણ ઉધાર નથી લીધું ”. એટલે જ, ઉદાહરણ રૂપે વેલ્શ મેડ્રોતને જીઓફ્રી દ્વારા મોડ્રેડસને દુષ્ટ બનાવ્યો છે પરંતુ વેલ્શ સ્ત્રોતોમાં 16મી સદી સુધી તેના આટલા નકારાત્મક ચરિત્રના સંકેત નથી મળ્યા. "હિસ્ટોરીયા રિગમ બ્રિટાનિયા" એ મુખ્યત: જીઓફ્રીની પોતાની રચના છે જેની ધારણાને પડકાર આપવાવાળા અપેક્ષાકૃત થોડા આધુનિક પ્રયાસ થયા છે અને મોટાભાગે વિદ્વાનોની આ ધારણા ન્યુબર્ઘર્ના વિલિયમની 12મી સદીની ટિપ્પણીનું અનુસરણ કરતી છે કે જીઓફ્રીએ પોતાની વાર્તાને 'બનાવી છે' જેનું કારણ કદાચ “ જુઠું બોલવા પર અન્ય અધિક પ્રેમ કરવાનું છે. ” આ દ્રષ્ટિકોણથી એક વિરોધી જીઓફ્રી અશે માને છે કે જીઓફ્રીની કથા-આંશિક રૂપથી 5મી સદીના રિઓતામસ નામના બ્રિટીશ રાજાના કાર્યોના સ્ત્રોત પરથી આંશિક રીતે અલગ છે, તે જ ચરિત્ર વાસ્તવિક આર્થર છે, જો કે ઇતિહાસકારો અને સેલ્ટિસિસ્ટસ એ અશેને નિષ્કર્ષરૂપથી સહમતિ નથી બતાવી.

તેમને જે કોઈ પણ સ્ત્રોતો રહ્યા હોય, જીઓફ્રીની "હિસ્ટોરીયા રિગમ બ્રિટાનિયા" ની અત્યંત લોકપ્રિયતા માટે ના ન કહી શકાય. જીઓફ્રીની લેટિન રચનાઓથી 200થી અધિક હસ્તલિપિઓની પ્રતિયો જીવતં હોવાની વાત કહેવાય છે, અને તેમાં બીજી ભાષામાં અનુવાદિતનો સમાવેશ નથી કરાયો. આમ, ઉદાહરણ તરીકે, લગભગ 60 હસ્તલિપિઓ "હિસ્ટોરીયા" ની વેલ્શ ભાષા સંસ્કરણમાં સમાયેલી છે, જે સૌથી પહેલા 13મી સદીમાં નિર્મિત થઈ; જૂની ધારણા એવી છે કે વેલ્શના આ પૌરાણિક સંસ્કરણ વાસ્તવમાં જીઓફ્રીની "હિસ્ટોરીયા" માંથી લેવાયા છે, જેને લાંબા સમય સુધી એકેડેમિક હલકો દ્વારા છોડી દેવાયા પછી 18મી સદીના લુઈસ મોરિસ જેવા પ્રાચીન વસ્તુથી જોડાયેલ વિધાનોએ ઉન્નત કર્યા. આ લોકપ્રિયતાના પરિણામે, જીઓફ્રીના "હિસ્ટોરીયા રિગમ બ્રિટાનિયા" ની આર્થરિયન દંતકથાના મધ્યકાલિન વિકાસ પર ખૂબ પ્રભાવ પડયો. જો કે આનો એવો અર્થ નથી કે આર્થરિયન રોમાંસની પાછળ ફકત આ રચનાત્મક શકિત હતી, તેનાં કેટલાય તત્વો ઉધાર લેવામાં આવ્યા અને વિકસિત કરવામાં આવ્યા (જેમ કે મર્લિન અને આર્થરનો અંત), અને તેણે એવી ઐતિહાસિક રૂપરેખા આપી કે જેમાં જાદૂઈ રોમાંસની કથા અને અદ્ભૂત સાહસિક વાર્તાઓ જોડાયા.

મોનમાઉથની જીઓફ્રી
મધ્યકાલિન સાહિત્ય પરંપરાઓ
રોમાંસ પરંપરા
પશ્ચાત મધ્યકાલિન સાહિત્ય