પર્યાયોક્તિ શબ્દ, અવાભાવિક રીતે જ બે શબ્દો, પર્યાય અને ઉક્તિનો બનેલો છે. પર્યાય એટલે અવેજી અને ઉક્તિ એટલે કથન, એટલે કે કંઈક કહેવાને બદલે તેની અવેજીમાં કરવામાં આવતું કથન, એજ રીતે પર્યાયોક્તિને માટે વપરાતો અન્ય શબ્દ 'સૌમ્યોક્તિ' પણ સંસ્કૃત શબ્દો, સૌમ્ય અને ઉક્તિનો બનેલો છે. સૌમ્ય એટલે હળવું, મૃદુ, સુંદર, વગેરે અને ઉક્તિ એટલે કથન. માટે સૌમ્યોક્તિનો અર્થ એમ કરી શકાય કે કોઈક વાતને હળવાશથ્ઈ કે મૃદુ ભાષામાં રજૂ કરવા માટે વપરાતું કથન.

અંગ્રેજી શબ્દશબ્દ Euphemism, ગ્રીક શબ્દ "euphemo" પરથી આવ્યો છે, જેનો અર્થ શુભ/સારું/નસબીદાર બોલી/દયાળુ થાય છે, આ ગ્રીક શબ્દ પણ મૂળે ગ્રીક શબ્દો eu(ευ) “સારુ/સારી રીતે” + pheme(φήμη) “બોલી/બોલવું” પરથી આવ્યો છે. મૂળે "યૂફિમે" એ એવો શબ્દ હતો જેને મોટેથી ન બોલાવા જોઈએ તેવા ધાર્મિક શબ્દ અથવા શબ્દસમૂહની જગ્યાએ વાપરવામાં આવતો હતો; વ્યુત્પત્તિશાસ્ત્રની રીતે, "યૂફિમે", "દેવનિંદા" (પાપ/અનિષ્ટ બોલવું)નું વિરોધી છે. સૌમ્યોક્તિની જરૂર હોય તેવા મુખ્ય નિષિદ્ધ શબ્દોનાં ઉદાહરણો એ દેવત્વ માટેનાં શબ્દાતીત નામો છે, જેમ કે પ્રેસેફોન(Persephone), હેકટી(Hecate), અથવા નેમેસીસ(Nemesis). "Euphemism" શબ્દ સુદ્ધાંને એક પર્યાયોક્તિની જેમ પ્રાચીન ગ્રીકો દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતો હતો, જેનો અર્થ ‘પવિત્ર મૌન રાખવું’(કશું જ નહીં બોલીને સારી રીતે બોલવું) એમ થાય છે.

ઉપયોગ
વ્યુત્પત્તિશાસ્ત્ર
પર્યાયોક્તિ શબ્દોનો ક્રમિક વિકાસ
ઉત્સર્જનને લગતી પર્યાયોક્તિઓ