નાણાં આધાર તરીકે સ્થાવર અસ્ક્યામત (સોના કે ચાંદીના સિક્કા વગેરે)નો સંદર્ભ નાણાંનો જથ્થાત્મક સિદ્ધાંત અને રિયલ બિલ્સ સિદ્ધાંત (આરબીડી (RBD)) વચ્ચેનો એક મહત્ત્વનો વિવાદ છે. આ કન્સેપ્ટ મુજબ જથ્થાત્મક સિદ્ધાંતમાં આંશિક અનામત નાણાંનું સ્તર બેન્ક પાસેના સિક્કા સામાન્ય રીતે સોનાના સિક્કા આધારિત હોય છે. અર્થશાસ્ત્રના ચલણ અને બેન્કિંગના સિદ્ધાંત આરબીડી (RBD)ની તરફદારી કરતા જણાવે છે કે બેન્કો પાસે ટ્રેડના બિલ કે જે ‘વાસ્તવિક બિલ’ છે અને વેપારીઓ પાસેથી ખરીદવામાં આવે છે તેના આધારે ચલણ ઇશ્યૂ કરવાની સત્તા આપવી જોઇએ. આ સિદ્ધાંત નાણાંકીય મજબૂતાઈની ‘બેન્કિંગ’ અને ‘ચલણ’ વિચારસરણી વચ્ચેના 19મી સદીના વિવાદ અને ફેડરલ રિઝર્વની રચનાના સંદર્ભમાં મહત્ત્વની હતી. 1913 પછી ઇન્ટરનેશનલ ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડના પતનને પગલે અને સરકારની ખાધ આધારિત નાણાં વ્યવસ્થાની સિસ્ટમ અમલી બન્યા પછી આરબીડી (RBD) બિનમહત્ત્વનો ટોપિક બની રહ્યો છે અને તેનો કરંસી બોર્ડ જેવા મર્યાદિત સંદર્ભમાં ઉપયોગ થાય છે. તે હાલમાં સામાન્ય રીતે ખરાબ પ્રતિષ્ઠા ધરાવે છે અને ફેડરલ રિઝર્વના ગવર્નર ફ્રેડ્રિક મિશ્કીને આ સિદ્ધાંતને ‘સંપૂર્ણપણે બદનામ’ ગણાવીને તેની આકરી ટીકા કરી હતી. 

બ્રિટનમાં 19મી સદી દરમિયાન ચલણ અથવા જથ્થાત્મક સિદ્ધાંત અને બેન્કિંગ સ્કૂલ વચ્ચેની ચર્ચા હાલમાં પણ નાણાંની વિશ્વસનિયતા અંગે પ્રશ્નો ઊભા કરે છે. 19મી સદીમાં બેન્કિંગ સિદ્ધાંતની અમેરિકા અને ગ્રેટ બ્રિટનની નીતિ પર વ્યાપક પ્રભાવ પડ્યો હતો, જ્યારે કરંસી સ્કૂલની બિન- બ્રિટિશ દેશો અને ખાસ કરીને લેટિન મોનેટરી યુનિયન અને અગાઉના સ્કેન્ડેનેવિયન મોનેટરી યુનિયન એટલે કે ‘આ ખંડ’ પર વધુ પ્રભાવ પડ્યો હતો.

જીવનખર્ચ ભથ્થુ
રિયલ બિલ્સ સિદ્ધાંત
કેનેશિયન અભિપ્રાય
ઇતિહાસ