સુરકોટડાના સમખંડ ૧ક ના કાળનું ક્ષેત્ર મુખ્ય દિશાઓને સમાંતર એવા લંબચોરસ આકારમાં છે. તેની લંબાઈ પૂર્વ - પશ્ચિમ ૧૨૦ મીટર (૩૯૦ ફૂટ) અને પહોળાઈ લગભગ ઉત્તર-દક્ષિણ છે. તેના નાના કદ છતાં, પુરાતત્ત્વવિદો સુરકોટડાને ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માને છે. તેનું આયોજન તેમના સ્થાપત્યવિદો દ્વારા લોથલ અને કાલિબાંગણ જેટલી ચોકસાઈથી કરવામાં આવ્યું છે. અહીંના દરવાજા ખુબ ધ્યાન પૂર્વક બાંધવામાં આવ્યા છે તે અમુક વાતે હડપ્પાના દરવાજાથી જુદા પડે છે. ઘણાં ઇતિહાસકારો અમને છે કે હડપ્પા અને સિંધ ક્ષેત્રના લોકોનો પૂર્વ તરફ સ્થળાંતર અટકાવવા માટે સુરકોટડા વ્યુહાત્મક મહત્ત્વ ધરાવતું હતું. સુરકોટાડામાં કારભારની સામંતી પદ્ધતિના દર્શાવે છે. અને શબ્દોમાં સુરકોટડા કોઈ રજવાડાની રાજધાની કે છાવણીનું શહેર હોઈ શકે છે.

સુરકોટાડાનો નક્શો બે ચોરસ ક્ષેત્રો ધરાવે છે. પૂર્વે તરફનું ક્ષેત્ર રહેણાંક છે તેનું માપ ૬૦ મીટર x ૫૫ મીટર છે. જ્યારે પશ્ચિમે ગઢ આવેલો છે તે ૬૦ મીટર x ૬૦ મીટરનો છે.ગઢ ઊંચાઈએ આવેલો છે. ગઢની દીવાલો પાયા આગાળ ૩.૫ થી ૪ મીટર જાડી છે અને દક્ષિણમાં બે બુરજો આવેલાં છે. આવા જ બુરજો ઉત્તરમાં હોવાની અપેક્ષા છે પણ તે હજી ખોદી કઢાયા નથી.

ગઢની દક્ષિણ દીવાલની મધ્યમાં બહાર તરફ ખુલતો દરવાજો છે. તે ૧૦ મીટર x ૨૩ મીટરનું માપ ધરાવે છે. તેની સાથે દાદરા અને ચઢાણ જોડાયેલા છે જે સાથે બે પહેરેદારના ઓરડા છે. તેમાં પ્રવેશ સુધી જવા ૧.૭ મીટરનો ગલિયારો છે. રહેણાંક ક્ષેત્રમાં ઘણાં મોટા ઘરો છે તેમાંના અમુક તો ૯ ખંડ ધરાવે છે. ગઢની પૂર્વ દીવાલમાં પણ ફરી એક પ્રવેશ દ્વાર છે જે ૧.૭ મીટર પહોળો છે. અહીંથી રહેણાંક ક્ષેત્રમાં પ્રવેશી શકાય છે.

રહેણાંક વિસ્તારમાં આવેલ ઘરો નાના ગઢના ઘરો કરતાં કદના છે. એક લાક્ષણિક ઉદાહરણ તરીકે પાંચ આંતરિક રીતે જોડાયેલા ખંડો વાળું ઘર છે, તેને એક અંગણું છે, તે ત્રણ બાજુએ બંધ છે અને શેરી તરફની બાજુએ એક ઓટલો ધરાવે છે. આ ઓટલો દુકાન તરીકે કે ધંધાર્થે વપરાતો હશે. રહેણાંક વિસ્તારની દક્ષિણી તરફની કિલ્લાની દિવાલ એક દરવાજો ધરાવે છે. પણ વાસ્તુ વિદોએ તેને રચના જુદી કરી છે. અન્ય હડપ્પન દરવાજાને મુકાબલે તે એ રીતે જુદો પડે છે કે તેને આડો અવડો વાંકો ચૂકો પ્રવેશ ન હોતાં સીધો પ્રવેશ છે. આ દરવાજો કિલ્લાની જાડીએ દીવાલોમાં છે અને બહારની તરફ બે દરવાન ચોકીઓ છે. રહેણાંક વિસ્તારના કિલ્લાની દિવાલ સરેરાશ જાડાઈ ધરાવે છે અને તેના ખૂણાના બુરજો ઓછી ઊંચાઈ ધરાવે છે.

આ બધા લક્ષણો બતાવવા અંત્ય હડપ્પન સંસ્કૃતિના (ઇ. સ. પૂર્વે ૧૭૦૦) ધરાવે છે જે નોંધપાત્ર છે. અંત્ય હડપ્પન સંસ્કૃતિના નિયમોને સુરકકોટડામાં ત્યારે અનુસરવામાં આવ્યા હતાં જ્યરે તે સંસ્કૃતિ તેના અંતિમ ચરણોમાં હતી અને તેના અન્ય સ્થળો નાશ પામ્યાં હતાં. 

આજસુધીના સંસોધન પ્રમાણે, ગઢની આસપાસ મોહેં-જો- ડરો અને કાલિબાંગણ જેવા મોટા શહેરના કદની વસાહતના કોઈ ત્યાં કોઈ પુરાવા મળ્યા નથી. ગઢથી ૫૦૦ મીટર દૂર વાયવ્યમાં એક ટીંબો છે તેમાં અમુક વસાહત હોવાના લક્ષણો મળ્યા છે પણ હડપ્પન અવશેષો નહિવત્ છે. પુરાતત્વવિદોને મોટા શહેરના અસ્તિત્વની શક્યત નહીવત લાગે છે પરંતુ તેને નકારી પણ શકાય તેમ નથી.

ઘટનાક્રમ
શહેર આયોજન અને સ્થાપત્ય અવશેષો
સમય ૧બ (ઇ સ પૂર્વે ૧૯૫૦ - ઇ સ પૂર્વે ૧૮૦૦)
ઘોડાના અવશેષ