આ સંધિનો ત્રીજો આધારસ્તંભ એનપીટીના સભ્ય રાષ્ટ્રોને નાગરિક પરમાણુ ઊર્જાના કાર્યક્રમો વિકસાવવા અણુ ટેકનોલોજી અને સાધનસામગ્રીના હસ્તાંતરણ માટેની મંજૂરી આપે છે, પણ તેની સાથે એક શરત જોડાયેલી છે. જે રાષ્ટ્રો પરમાણુ કાર્યક્રમોનો ઉપયોગ અણુશસ્ત્રોના ઉપયોગ માટે કરતાં નથી તેવું પ્રસ્થાપિત કરતાં રહેશે ત્યાં સુધી જ એનપીટીના સભ્ય રાષ્ટ્રો તેમને અણુ ટેકનોલોજી પૂરી પાડી શકશે. 

અણુ ઊર્જા કાર્યક્રમો ધરાવતા બહુ ઓછાં રાષ્ટ્રોએ અણુ ઊર્જાનો ઉપયોગ ન કરવાની તૈયારી દાખવી છે ત્યારે એનપીટીની છઠ્ઠી કલમ હેઠળ ત્રીજો આધારસ્તંભ અન્ય રાષ્ટ્રોને અણુ ઊર્જાનો ઉપયોગ ચાલુ રાખવાની લીલી ઝંડી પણ આપે છે, પણ તેની શરતો હેઠળ અણુશસ્ત્રો વિકસાવવામાં મુશ્કેલી પડે છે.

આ સંધિ સાર્વભૌમિક રાષ્ટ્રોને શાંતિપૂર્ણ હેતુ માટે અણુ ઊર્જાના ઉપયોગના અબાધિત અધિકારની માન્યતા આપે છે, પણ એનપીટી રાષ્ટ્રો માટે પહેલી અને બીજી કલમ સાથે તેનો ઉપયોગ કરવામાં કેટલીક મર્યાદા નિશ્ચિત કરે છે (સંધિના પહેલા આધારસ્તંભની રચના કરતી અણુ અપ્રસારની મૂળભૂત જવાબદારી). વ્યાવસાયિક રીતે લોકપ્રિય લાઇટ વોટર રીએક્ટર ન્યુક્લીઅર પાવર સ્ટેશનમાં ઇંધણ તરીકે ગુણવત્તાયુક્ત યુરેનિયમ ફ્યુઅલનો ઉપયોગ થતો હોવાથી અણુ ઊર્જાનું ઉત્પાદન કરવા માગતા રાષ્ટ્રોને સ્થાનિક સ્તરે યુરેનિયમના સ્રોતનો ઉપયોગ વધારવો પડે અથવા આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાંથી તેની ખરીદી કરવી પડે. આંતરરાષ્ટ્રીય અણુ ઊર્જા એજન્સીના ડિરેક્ટર જનરલ મોહમ્મદ અલબરદાઈએ યુરેનિયમના સંવર્ધનના વ્યાપ અને પુનઃપ્રક્રિયાની ક્ષમતાને અણુ અપ્રસાર સંધિની સૌથી મોટી નબળાઈ ગણાવી છે. વર્ષ 2007 સુધી 13 રાષ્ટ્રો પાસે યુરેનિયમનું સંવર્ધન કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. દેશના અણુશસ્ત્રો વિકસાવવાના પ્રયાસ માટે લાંબા સમયથી અણુકેન્દ્રીય વિભાજનક્ષમતાની ઉપલબ્ધતા મોટા અવરોધ સમાન ગણાય છે એટલે વર્ષ 2004માં અમેરિકાની નીતિમાં તેના પર ભાર મૂકવાની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી જેથી યુરેનિયમનના સંવર્ધનનો વધારે વ્યાપ અટકાવી શકાય અને પ્લુટોનિયમની પુનઃપ્રક્રિયા અટકાવી (એટલે કે "ઇએનઆર" ટેકનોલોજી)શકાય. એવો ડર પ્રવર્તે છે કે ઇએનઆર ક્ષમતા ધરાવતા દેશો હકીકતમાં આ ક્ષમતાનો ઉપયોગ માંગને આધારે શસ્ત્રો માટે અણુકેન્દ્રીય વિભાજનક્ષમતા ધરાવતી સામગ્રીનું ઉત્પાદન કરવા માટે કરશે એટલે તેમને "વાસ્તવિક" અણુ શસ્ત્રોના કાર્યક્રમ મળશે. એનપીટીના સભ્ય રાષ્ટ્રો અમુક મર્યાદામાં ઇએનઆર ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવાનો અધિકાર ધરાવે છે તેમ છતાં તેમાં અણુશસ્ત્રોના પ્રસારની ચિંતા રહેલી છે, એટલે આ બાબત નીતિમાં અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવે છે અને સંધિની છઠ્ઠી કલમ અને તેનો પહેલી, બીજી અને ત્રીજી કલમ સાથેનો સંબંધના અર્થઘટનની કાયદાકીય ચર્ચા જન્માવે છે.

જે રાષ્ટ્રોએ બિનઆણ્વિક રાષ્ટ્રો તરીકે અને સંધિ પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે તેમણે અણુશાસ્ત્રોનું નિર્માણ નહીં કરવાનો રેકર્ડ જાળવી રાખવો પડે છે. જોકે ઇરાકએ એનપીટીના સુરક્ષાના ધારાધોરણો અને સંધિના નીતિનિયમોનું ઉલ્લંઘન કર્યું હોવાનું આઇએઇએએ દર્શાવ્યું હતું અને સંયુક્ત રાષ્ટ્રની સુરક્ષા પરિષદે તેની પુષ્ટિ કરી હતી. ઉત્તર કોરિયાએ એનપીટીના માન્ય માપદંડોનું ક્યારેય પાલન કર્યું નહોતું અને અવારનવાર ઉલ્લંઘન કર્યું હોવાના ખુલાસા થયા છે. પાછળથી તે એનપીટીમાંથી ખસી ગયું હતું અને અણુ શસ્ત્રોનું પરિક્ષણ અનેક વખત કર્યું હતું. ઇરાનએ એનપીટી સંધિનું પાલન કર્યું નહોતું અને તેના માન્ય માપદંડોનું અવારનવાર ઉલ્લંઘન કર્યું હોવાની વાતો બહાર આવી હતી. તેને અવારનવાર યુરેનિયમના ઉપયોગની સ્પષ્ટતા કરવાનું અને તેના પરમાણુ પ્લાન્ટનું પરિક્ષણ કરવા દેવાનું કહેવાયું હતું છતાં તેણે એક પણ વખત હકારાત્મક પ્રતિસાદ આપ્યો નહોતો અને યુરેનિયમના સંવર્ધનની સ્પષ્ટતા કરી નહોતી. આ કારણે એનપીટીના સભ્ય રાષ્ટ્રોને અસાધારણ રીતે સર્વાનુમતિના અભાવે પણ એવો નિર્ણય લેવાની ફરજ પડી હતી કે ઇરાનને અનેક વખત સમય આપવા છતાં તે તેના પરમાણુ કાર્યક્રમની સ્પષ્ટતા કરવામાં નિષ્ફળ નિવડ્યું છે.<ref name="IAEA-GOV/2003/75"></ref><ref name="IAEA-GOV/2005/77"></ref> લિબયા ડીસેમ્બર, 2003માં એનપીટીમાંથી ખસી ગયું હતું પણ તે અગાઉ તેણે રહસ્યમય હેતુઓ સાથે અણુશસ્ત્રો મેળવ્યાં હતાં. વર્ષ 1991માં રોમાનિયાએ અગાઉના શાસન દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલી અણુ પ્રવૃત્તિઓ જાહેર કરી હતી અને આઇએઇએએ તેને સંધિનું ઉલ્લંઘન ગણાવી સુરક્ષા પરિષદને માહિતગાર કરી હતી. કેટલાંક વિસ્તારોમાં હકીકત એ છે કે તમામ પડોશી રાષ્ટ્રો જુદી જુદી માત્રામાં પોતપોતાની રીતે અણુશસ્ત્રો ઘટાડવા સ્વતંત્ર છે હકીકત એ છે કે કેટલાંક વિસ્તારોમાં તમામ પડોશી રાષ્ટ્રો અણુશસ્ત્રો ઘટાડવાની ખરાઈ કરવા સ્વતંત્ર છે અને જો કોઈ રાષ્ટ્રો દબાણની લાગણી અનુભવતા હોય તો આ પ્રકારના શસ્ત્રો તેમની રીતે વિકસાવી રહ્યાં છે. એટલું જ નહીં પડોશી રાષ્ટ્રો શાંતિપૂર્ણ અને નાગરિક ઊર્જાના ઉદ્દેશ સાથે અણુ ઊર્જા કાર્યક્રમો ચલાવતાં હોવાની જાણકારી હોવા છતાં અન્ય શંકાને કારણે તેઓ આવું કરે છે. તેમાં સંધિ ડીઝાઇન તરીકે કામ કરે છે.

વર્ષ 2004માં આંતરરાષ્ટ્રીય અણુ ઊર્જા એજન્સી (આઇએઇએ)ના તત્કાલિન ડિરેક્ટર જનરલ મોહમ્મદ અલબરદાઈએ કહ્યું હતું કે કેટલાંક અંદાજ મુજબ 35થી 40 રાષ્ટ્રો અણુશસ્રો વિકસાવવાની માહિતીથી પરિચિત છે. 

પહેલો આધારસ્તંભઃ અપ્રસાર
ત્રીજો આધારસ્તંભઃ અણુ ઊર્જાનો શાંતિપૂર્ણ ઉપયોગ
સંધિના "આધારસ્તંભો"
તાજેતર અને આગામી ઘટનાઓ