હોટસ્પોટ સામાન્ય રીતે ટેક્ટોનિક પ્લેટ્સની નજીક હોતા નથી, પણ મેન્ટલ પ્લૂમની ઉપર હોય છે, ત્યાં પૃથ્વીની સપાટી પરની ગરમીનું પ્રસારણ થઈને હોટ મટીરિયલની રચના કરે છે, તે પોપડા સુધી પહોંચે નહીં ત્યાં સુધી વધે છે, જે પૃથ્વીના બીજા ક્ષેત્રો કરતાં વધારે પાતળો હોય છે. પ્લૂમના તાપમાનના લીધે પોપડો ઓગળે છે અને પાઇપ્સની રચના થાય છે, જેના દ્વારા મેગ્મા નીકળી શકે છે. ટેક્ટોનિક પ્લેટ્સની િહલચાલના કારણે મેન્ટલ પ્લૂમ તે જ સ્થળે રહે છે, આના લીધે દરેક જ્વાળામુખી થોડો સમય સુષુપ્ત અવસ્થામાં રહે છે અને પ્લેટ્સ હોટસ્પોટથી શિફ્ટ થતાં નવા જ્વાળામુખીનું સર્જન થાય છે. હવાઈના ટાપુઓ આ રીતે રચાયા હોવાનું કહેવાય છે, આ ઉપરાંત સ્નેક રિવર પ્લેઇનની સાથે યલોસ્ટોન કેલ્ડેરા તથા ઉત્તર અમેરિકન પ્લેટ પણ હાલમાં હોટસ્પોટ પર છે.

લાવા ડોમ્સ
હોટસ્પોટ્સ
વ્યુત્પતિ શાસ્ત્ર
સંસ્કૃતિ