યક્ષ એ શબ્દનો કાળક્રમે અપભ્રંશ થઈ "જખ" શબ્દ બન્યો. આ જખોનું ઉદ્ગમ અજ્ઞાત છે પણ તેમની એક ઐતિહાસિક પાત્ર તરીકે ગણના થાય છે. તેઓનું વર્ણન ગોરા, સુંદર અને ઘોડા પર સવાર એવા દૈવી કે અલૌકિક પુરુષો તરીકે કરવામાં આવે છે. પ્રચલિત મતો અનુસર જખો હિંદુ અથવા આરબ મૂળના હતા. જખોની ભક્ત એવી સાંઘાર જાતિના લોકોના રીતિરિવાજો હિંદુ અને મુસલમાન ધર્મના મિશ્રણ જેવા હોય છે. પશ્ચિમેથી આવેલા ગોરા ઘોડેસવારો એવું પરંપારિક લોકવર્ણન અને એમને લાગતા પુરાવા દરિયા કિનારાના સ્થાને મળ્યા હોવાથી એવું માનવામાં આવે છે કે તેઓ સમુદ્ર માર્ગે આવ્યા હોવા જોઈએ. આ કારણે જખો ગ્રીક, શક કે શ્વેત હુણ કુળના હોવાની શક્યતા નથી, કારણ કે તે સર્વે જમીન માર્ગે આવ્યા હતાં. તેમને બાદ કરતાં ભારતમાં બહારથી આવનારા લોકોમાં રોમનો (પહેલી સદીમાં), પર્શિયનો (છઠ્ઠી સદીમાં) અને આરબો (આઠમી સદીમાં) બાકી રહ્યાં. તેમાંથી રોમનોને સરળતાથી બાદ કરી શકાય છે કેમકે તેઓએ કચ્છ ઉપર હુમલો કર્યો હોવાની વાત શંકાસ્પદ અને તે સમયે તેઓ ઘોડા લાવ્યાં હોય તે વાત પણ શક્ય લાગતી નથી. 

તેઓ આરબ હોવાની શક્યતા ઓછી છે. આરબ લોકો કચ્છની જનતાને ગોરા નહી પણ રાતા લાગ્યા હોત. વળી આરબોએ સિંધ અને પશ્ચિમ ભારત પર કરેલા આક્રમણોને કારણે આરબો ખૂબ જાણીતા હતા અને તેઓ દંતકથાના વીર નાયક તરીકે સ્વીકારાયા ન હોત. આથી એવો મત છે કે આ યક્ષો, મોટે ભાગે પર્શિયાના લોકો હતા. છઠ્ઠી સદી દરમ્યાન હિન્દ મહાસાગરમાં પર્શિયા મુખ્ય દરિયાખેડુ દેશ હતો. તેઓએ સિંધુના નીચલા ક્ષેત્ર પર જીત પણ મેળવી હતી પરંતુ સ્થાનિક રાજાએ ખંડણી આપવાનું કબુલ કરતા તેઓ અહીં સ્થાયી થયા નહીં અને ચાલ્યા ગયાં. ૧૮૩૦માં મંજલ ખાતે મળેલા કુશાન (ઈંડો-સસાનિયન) સિક્કાઓ પરથી તેઓ ઈરાની-પર્શિયન મૂળના વાતને સમર્થન મળે છે.

ઘણી વખત તેમની ગોરી ત્વચાને કારણે તેમને યુરોપિયન પણ માનવામાં આવે છે. રશબ્રુક વિલિયમ નામના અંગ્રેજ ઇતિહાસકારે "બ્લેક હીલ્સ ઑફ કચ્છ" નામના તેમના પુસ્તકમાં લખ્યું છે કે જખો જરથોસ્તી એટલે કે પારસી હોઇ શકે. પર્શિયા છોડી ભાગતાં તેમનું વહાણ કચ્છ નજીક ભાગી ગયેલું હોવાનો તેમનો મત છે. એક અન્ય મત પ્રમાણે જખો બાયઝૅન્ટાઈન (ઉત્તર આફ્રિકા અને દક્ષિણ યુરોપના ક્ષેત્રમાં ફેલાયેલું સામ્રાજ્ય) કે એસ્સિરિયા (પર્શિયાના અખાતની ઉત્તર તરફ આવેલ એક દેશ)ના હોઈ શકે. પર્શિયાના ઈરાનશાહી (સસાનીદ) રાજાઓને ઈઝરાયલના જેકોબાઇટ લોકો કે નેસ્ટોરીયન લોકો સાથે સંબંધ હતો જેથી તેઓ પણ કચ્છમાં ઉતરી આવ્યા હોઈ શકે. 

મંદિર
નામ
ઉદ્ગમ
મેળો