સીપીઆઇ (એમ) કોમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી ઓફ ઇન્ડિયા (સીપીઆઇ)ના ભાગલામાંથી ઊભરી આવ્યો હતો. અવિભાજિત સીપીઆઇએ બીજા વિશ્વ યુદ્ધ પછીના વર્ષો દરમિયાનમાં ઉર્ધ્વગમન થતુ અનુભવ્યું હતું. સીપીઆઇએ તેલનગંગા, ત્રિપુરા અને કેરાલામાં સશસ્ત્ર બળવાખોરોની આગેવાની લીધી હતી. જોકે, તેમણે સંસદીય માળખામાં કામ કરવાની તરફેણ કરતા સશસ્ત્ર ક્રાંતિની વ્યૂહરચનાનો તરત જ ત્યાગ કર્યો હતો. 1950 બી.ટી.રાણાડાઇવમાં,સીપીઆઇના સામાન્ય સચિવ અને પાર્ટીની અંદરના ઉદ્દામવાદી ભાગના આગળ પડતા પ્રતિનિધિને ડાબેરી-બેપરવાહીના ધોરણે પદચ્યુત કરવામાં આવ્યા હતા. 

જવાહરલાલ નહેરુના પક્ષ ઇન્ડિયન નેશનલ કોંગ્રેસની સરકાર હેઠળ સ્વતંત્ર ભારતે સોવિયેત સંઘ સાથે ગાઢ સંબંધો અને વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી વિકસાવી હતી. પરિણામે સોવિયેત સરકારે એવી ઇચ્છા કરી હતી કે ભારતીય સામ્યવાદીઓ ભારતીય રાજ્ય તરફની તેમની ટીકાને હળવી બનાવે અને કોંગ્રેસ સરકારો પરત્વે ટેકાત્મક ભૂમિકા બજાવે. જોકે, સીપીઆઇના મોટા ભાગનાએ એવો દાવો કર્યો હતો કે ભારત અર્ધ જાગીરશાહી ધરાવતો દેશ છે અને તે વર્ગના સંઘર્ષને સોવિયેત વેપાર અને વિદેશી નીતિના હિતોના રક્ષણાર્થે અગ્રિમતામાં ઘટાડો કરવા માટે મૂકી શકાય નહી. વધુમાં, ઇન્ડિયન નેશનલ કોંગ્રેસ મોટે ભાગે રાજકીય સ્પર્ધા તરફે હરીફ તરીકે ઉભરી આવી હતી. 1959માં, કેન્દ્ર સરકારે ઇ.એમ.એસ. નામ્બૂદીરીપાડ કેબિનેટ (દેશમાં એક માત્ર કોંગ્રેસ વિનાની સરકાર)ને ગબડાવીને કેરાલામાં રાષ્ટ્રપતિ શાસન લાદવા બાબતે દરમિયાનગીરી કરી હતી.

તેની સાથે જ કોમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી ઓફ સોવિયેત યુનિયન અને કોમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી ઓફ ચાઇના વચ્ચેના સંબંધોમાં ખટાશ આવી હતી. 1960ના પ્રારંભમાં, કોમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી ઓફ ચાઇનાએ સીપીએસયુની સુધારાવાદી તરફ વળવાને કારણે ટીકા કરવાનું શરૂ કર્યું હતું અને માર્ક્સીઝમ-લેનિનિઝમના માર્ગેથી ફંટાવાનું શરૂ કર્યું હતું. સરહદી વિવાદોને કારણે 1962નું ભારત-ચીન યુદ્ધ ફીટા નીકળતા સાઇનો ઇન્ડિયન સંબંધો પણ વણસ્યા હતા. યુદ્ધ દરમિયાન ભારતીય સામ્યવાદીઓના થોડા ભાગે ભારતીય સરકારની સ્થિતિને ટેકો આપ્યો હતો, જ્યારે અન્ય ભાગે સમાજવાદી અને મૂડીવાદી રાજ્ય વચ્ચે સંઘર્ષ હોવાનો દાવો કર્યો હતો. અસંખ્ય સીપીઆઇ નેતાઓ કે જેમની પર ચાઇનીઝ તરફી હોવાનો આરોપ હતો તેમને જેલમાં નાખવામાં આવ્યા હતા. તેમજ કેટલાક રાષ્ટ્રવાદીઓને પણ જેલભેગા કરાયા હતા, કેમ કે તેઓ ફક્ત પક્ષના મંચ પર જ તેમના મંતવ્યો વ્યક્ત કરવા ટેવાયેલા હતા અને સીપીઆઇનું સત્તાવાર વલણ ચાઇના તરફી હતું. હજ્જારો સામ્યવાદીઓને કેસ કર્યા વિના જ કેદ કરી લેવાયા હતા. જેમને રાજ્ય દ્વારા નિશાન બનાવવામાં આવ્યા હતા તેમણે, પક્ષના અંકુશ પર પોતાનું નેતૃત્વ ધરાવવા માટે કોંગ્રેસ સરકાર સાથે સીપીઆઇના કાવતરાની સોવિયેત તરફી નેતાગીરીને આરોપી ઠરાવી હતી. 

સીપીઆઇના સામાન્ય સચિવ અજોય ઘોષનું 1962માં અવસાન થયું હતું. તેમના મૃત્યુ બાદ, એસ.એ. ડાંગેને પક્ષના અધ્યક્ષ (નવો દરજ્જો) તરીકે અને ઇ.એમ.એસ. ના્બૂદીરીપાદને સામાન્ય સચિવ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. સમાધાન સુધી પહોંચવાનો આ એક પ્રયત્ન હતો. ડાંગેએ પક્ષના જમણેરી ભાગનું અને ઇ.એમ.એસ.એ ડાબેરી ભાગનું પ્રતિનિધિત્વ કર્યું હતું. 11 એપ્રિલ 1964ના રોજ, સીપીઆઇ નેશનલ કાઉન્સીલની યોજાયેલી બેઠકમાં 32 કાઉન્સીલના સભ્યોએ વિરોધમાં બેઠકનો ત્યાગ કર્યો હતો અને ડાંગે અને તેમના અનુયાયીઓને "એકતા વિરોધી અને વિરોધી કોમ્યુનિસ્ટ નીતિ" બદલ આરોપી ઠરાવ્યા હતા. 

32 નેશનલ કાઉન્સીલ સભ્યોને લાગેવળગતા ડાબેરી વિભાગે 7થી 11 જુલાઇ સુધી તેનાલી, આંધ્રપ્રદેશમાં એક સંમેલનનું આયોજન કર્યું હતું. આ સંમેલનમાં, પક્ષના આંતરિક વિવાદોના મુદ્દાની ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. 146 પ્રતિનિધિઓ 100,000 સીપીઆઇ સભ્યોને રજૂ કરતા કરતા હોવાનો દાવો હતો તેમણે કાર્યવાહીમાં ભાગ લીધો હતો. આ સંમેલનમાં સમાન વર્ષમાં પાછળથી કલકત્તામાં 7મી પાર્ટી કોંગ્રેસ ઓફ સીપીઆઇની બેઠક યોજવાનું નક્કી કર્યું હતું. ડાંગેના સીપીઆઇના વિભાગ તરફના તફાવતને નોંધતા તેનાલી સંમેલનમાં ચાઇનીઝ સામ્યવાદી નેતા માઓ ઝેડોંગની મોટી છબી મૂકવામાં આવી હતી. 
તેનાલી સંમેલન ખાતે બંગાળ સ્થિત ચાઇનીઝ તરફી જૂથ કે જે સીપીઆઇની ડાબેરી પાંખના અનેક ઉદ્ધામવાદી મૂળ પ્રવાહોમાંના એકનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા હતા તેમણે તેમનો પોતાની મુસદ્દા કાર્યક્રમ દરખાસ્ત રજૂ કરી હતી. આ ઉદ્દામવાદીઓએ વર્ગ સંઘર્ષને ગુપ્ત રાખવા બદલ અને સીપીએસયુ અને સીપીસી વચ્ચે વિચારધારા સંઘર્ષમાં ચાઇનીઝ તરફી સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરવામાં નિષ્ફળતા બદલ એમ. બાસાવાપુન્નીયાહ દ્વારા તૈયાર કરાયેલ મુસદ્દા કાર્યક્રમ દરખાસ્તની ટીકા કરી હતી. 

તેનાલી સંમેલન બાદ સીપીઆઇ ડાબેરી પાંખે પાર્ટી જિલ્લા અને રાજ્ય પરિસંવાદોનું આયોજન કર્યું હતું. પશ્ચિમ બંગાળમાં, આમાંની થોડી બેઠકો અત્યંત ઉદ્દામવાદી અને વધુ મદાર મતવાદી નેતાગીરી વચ્ચે યુદ્ધમેદાનમાં ફેરવાઇ ગઇ હતી. કોલકત્તા પાર્ટી ડિસ્ટ્રીક્ટ કોન્ફરન્સમાં વૈકલ્પિક મુસદ્દા કાર્યક્રમ પરિમલ દાસ ગુપ્તા (પાર્ટીમાં દૂરના ડાબેરી બુદ્ધિશાળીઓમાં અગ્રણી વ્યક્તિત્વ)દ્વારાની નેતાગીરી સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. અન્ય વૈકલ્પિક દરખાસ્ત અઝીઝુલ હક દ્વારા કલકત્તા પાર્ટી ડિસ્ટ્રીક્ટ કોન્ફરન્સમાં આગળ ધપાવવામાં આવી હતી, પરંતુ કોન્ફરન્સ આયોજકો દ્વારા હક પર પ્રારંભમાં તેને રજૂ કરવા સામે પ્રતિબંધ લાદવામાં આવ્યો હતો. કલકત્તા પાર્ટી ડિસ્ટ્રીક્ટ કોન્ફરન્સ ખાતે 42 પ્રતિનિધિમંડળોએ એમ. બાસવાપુન્નીયાહના સત્તાવાર મુસદ્દા કાર્યક્રમ દરખાસ્તનો વિરોધ કર્યો હતો. 

સિલીગુરી પાર્ટી ડિસ્ટ્રીક્ટ કોન્ફરન્સ ખાતે મુખ્ય મુસદ્દા દરખાસ્તને પાર્ટી કાર્યક્રમ માટે સ્વીકારી લેવામાં આવી હતી, પરંતુ સમાન વધારાના મુદ્દાઓ સાથે દૂરના ડાબેરી ઉત્તર બંગાળ વખત (કેડર)ના ચારુ મજૂમદાર દ્વારા સુચવવામાં આવી હતી. જોકે, હરેક્રિશ્ના કોનારે (જેઓ સીપીઆઇ ડાબેરી પાંખની નેતાગીરી છતી કરતા હતા) ઉભરી રહેલા સૂત્ર "માઓ ત્સે તુંગ ઝીંદાબાદ" (માઓ ત્સે તુંગ વધુ જીવો)નો કોન્ફરન્સ ખાતે વિરોધ કર્યો હતો. સીપીઆઇ ડાબેરી પાંખની વેસ્ટ બેંગાલ સ્ટેટ કોન્ફરન્સમાં નેતાગીરી સમક્ષ પણ પરિમલ દાસ ગુપ્તાનો દસ્તાવેજ રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. દાસ ગુપ્તા અને અન્ય લોકોએ કોન્ફરન્સ ખાતે સંબોધન કર્યું હતું અને 1951ની સીપીઆઇ કોન્ફરન્સના ભારતીયપણાના વર્ગ પૃથ્થકરણને પાર્ટીએ અપનાવી લેવું જોઇએ તેવી માગ કરી હતી. જોકે તેમની દરખાસ્તને ફગાવી દેવામાં આવી હતી. 

કોલકત્તા કોંગ્રેસનું 31 ઓક્ટોબર અને 7 નવેમ્બરની મધ્મયાં દક્ષિણ કલકત્તામાં ત્યાગરાજા હોલ ખાતે આયોજન કરાયું હતું. તેની સાથે જ ડાંગે જૂથે બોમ્બેમાં સીપીઆઇની પાર્ટી કોંગ્રેસ બોલાવી હતી. આમ, સીપીઆઇ બે અલગ પક્ષોમાં વિભાજિત થયું હતું. જે જૂથ કલકત્તામાં એકત્ર થયું હતું તેણે પાછળથી પોતાની જાતે ડાંગે જૂથથી અલગ બતાવવાના ઉદ્દેશથી 'કોમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી ઓફ ઇન્ડિયા (માર્ક્સવાદી)' એવુ નામ અપનાવ્યું હતું. સીપીઆઇ (એમ) પણ તેના પોતાના રાજકીય કાર્યક્રમોને અપનાવ્યા હતા. પી.સુંદરાયાને પાર્ટીના સામાન્ય સચિવ તરીકે ચુંટી કાઢવામાં આવ્યા હતા.

કુલ 422 પ્રતિનિધિઓએ કોલકત્તા કોંગ્રેસમાં ભાગ લીધો હતો. સીપીઆઇ (એમ)એ દાવો કર્યો હતો કે તેઓ પાર્ટીના કુલ સભ્યપદમાંથી 60 ટકા એટલે કે 104,421 સીપીઆઇ સભ્યોને રજૂ કરે છે. કલકત્તા કોન્ફરન્સ ખાતે પાર્ટીએ ભારતીયપણાના પાત્રના વર્ગ પૃથ્થકરણને અપનાવ્યું હતું, જેણે ભારતીય મોટો મધ્યમ વર્ગ વધુને વધુ સામ્રાજ્યવાદ સાથે ભળી રહ્યો હોવાનો દાવો કર્યો હતો. પરિમલ દાસ ગુપ્તાનો વૈકલ્પિક મુસદ્દા કાર્યક્રમ કલકત્તા કોન્ફરન્સ ખાતે વહેંચવામાં આવ્યો ન હતો. જોકે, દૂરના ડાબેરીના મજબૂત ગઢ દાર્જીલીંગના પ્રતિનિધિ સૌરેન બાસુએ કોન્ફરન્સમાં સંબોધન કરતા જણાવ્યું હતું કે અન્ય કોમ્યુનિસ્ટ વફાદારોના ચિત્રો સાથે માઓ ત્સે તૂંગનું ચિત્ર શા માટે ઊભુ કરવામાં આવ્યું નથી. તેમના હસ્તક્ષેપને કોન્ફરન્સના પ્રતિનિધિઓ તરફથી ભારે વધાવી લેવામાં આવ્યો હતો. 

ભારતીય સામ્યવાદી પક્ષમાં ભાગલા અને સીપીઆઈ (એમ)ની રચના
ભ્રષ્ટાચારના આરોપો
ભાગલાઓ અને શાખાઓ
સીપીઆઈ (એમ)ના પ્રમુખ સંગઠન દળો