હિટલર એ તેઓના બુધ્ધિવાદકરણને પારંપારિક રોમન કેથોલીકવાદની આલોચનાના સમર્થન દ્વારા ધાર્મિક શિક્ષામાં વ્યાપક કરી. ખાસ કરીને અને સકારાત્મક ઈસાઈ ધર્મના નજીક તેણે કેથોલીવાદનો વિરોધ કર્યો કારણ કે તે વિશિષ્ટ જાતિ અને તેની સંસ્કૃતિનો ધર્મ ન હતો. તે જ રીતે, નાઝીઓએ નાઝીવાદ સાથે લુથરવાદના સંઘટિત ધર્મવિહોણા ભૂતકાળમાંથી સમાજિક તત્ત્વોને જોડયા. હિટલરના ધર્મવિજ્ઞાનએ લશ્કરીવાદને જોડયું, એવું પ્રસ્તાવિત કરીને કે તેની સાચી-પ્રવિણ જાતિ છે, કારણ કે તે દિલાસા દેનારા જૂઠાણાને નકારી પ્રવિણતા હાંસિલ કરે છે. “સચ્ચાઇના ઉલ્લંઘનમાં” ધર્મો જે પ્રેમ સહનશકિત અને સામ્યતા શીખવે છે તે અંગે હીટલર કહે છે કે તેઓ જુઠા છે, ગુલામી ધર્મો છે અને માણસ જે કહે છે કે તે “સચ્ચાઈ” ને ઓળખે છે તે “કુદરતી નેતા” છે, જયારે જે નકારી કાઢે છે તે “કુદરતી ગુલામો હોય છે"; માટે, ગુલામો, ખાસ કરીને બુધ્ધિશાળી, સતતપણે તેમના માલિકને ખોટા ધર્મો સાથે સતાવે છે.

જો કે “રાષ્ટ્રીય સમાજવાદી નેતાઓ અને ધર્મસિધ્ધાંતો મૂળરૂપે દૂરાગ્રહીરૂપે ધર્મવિરોધી હતા” નાઝી જર્મની મોટાભાગે ચર્ચો પર સીધા રૂપથી આક્રમણ નહતા કરતા; સિવાય કે જયાં પાદરીઓ નાઝી સરકાર સાથે ગોઠવવાની ના પાડે. માર્ટિન બોર્મન, એક પ્રભાવી નાઝી અધિકારી, એ કહયું હતું કે: “પાદરીઓને અમે ચુકવણી કરીશું અને તેના પરિણામે તેઓ તે જ શીખવશે જે અમે ઈચ્છીએ છીએ. જો અમે કોઈ પાદરીને આ સિવાય વર્તતા જોયા, તો તેનું કામ પતાવી દેવામાં આવશે. પાદરીના કાર્યોમાં પોલેન્ડના લોકોને, મૂર્ખ અને ઓછી અક્કલવાળાને ચુપ રાખવાનો સમાવેશ થાય છે." પોલેન્ડના નૈતિક પતન માટે નાઝીઓએ પોલેન્ડના કેથોલીક પાદરીઓનાં લગભગ 16 ટકાને મારી નાંખ્યા; 38 ધાર્મધ્યક્ષમાંથી 13 ને કેન્દ્રીયકરણ શબિરિમાં મોકલી દેવાયા. આ કાર્યોએ અને ચર્ચો અને ગુરુકુળ અને બીજી ધાર્મિક સંસ્થાઓને બંધ કરી, મોટાભાગે તો પોલેન્ડના પાદરીઓને નષ્ટ કરવામાં સફળ રહયા. 

ઉપ-નાઝી દેશોમાં, ફાશીવાદ પાદરીવાદ-વિરોધ એ ગેરકાયદેસર હતો અને મોટાભાગે જુઠ્ઠા અનેતિકતાના આક્ષેપો દ્વારા વ્યકત કરીને નક્કી કરેલ પાદરીને અટકાયતમાં લેવામાં આવતા હતા અને છૂપી રીતે ગોસ્ટાપો અને એસડી "એજન્ટ્સ પ્રોવોકેટીયર" દ્વારા પરેશાન કરવામાં આવતા. એક નોંધનીય કિસ્સો છે ડિયેટ્રીક બોનોહોફેરનો, એક લુથર પેસ્ટોર અને ધર્મવિજ્ઞાની જે જર્મન પ્રતિરોધમાં નાઝીવાદ વિરુધ્ધ લડયા હતા. તો પણ નાઝીઓ ઘણીવખત તેમના રાજકારણને ન્યાય આપવા ચર્ચનો ઉપયોગ કરતા હતા, ઈસાઈ ચિન્હોને "રીક" ચિન્હો તરીકે ઉપયોગ કરી અને બીજા કિસ્સાઓમાં, ઈસાઈ ચિન્હોને "રીક" (જર્મન) ચિન્હોમાં બદલી, નાઝીવાદે આમ ચર્ચ અને રાજયને અતિ રાષ્ટ્રીયવાદી રાજકારણી તત્વરૂપે સમિશ્રિત કર્યાં - નાઝી જર્મની તેના આદર્શને વાકયમાં સ્વરૂપ આપ્યું કે "ઈન વોલ્ક, ઈન રીક, ઈન ફ્યુહરર" ( એક લોકો, એક સામ્રાજય, એક નેતા).

નાઝી પક્ષના ઘણા રચેતાઓ અને નેતાઓ "થુલે ગેસેલસ્કેફે" (થુલે સમાજ) ના સભ્યો હતો, જેમને આર્યન જાતિની માન્યતઓને ધાર્મિક અને ધર્મવિજ્ઞાન સાથે અલોકિકતા સાથે અનુસૂચિત કરાવી હતી. મૂળરૂપે, "જર્માનેનોર્ડન" માંથી ઉત્પન્ન થયેલ થુલસમાજ જે એરિયાસોફીની જાતિય માન્યતા એ વહેચે છે જે સમગ્ર જર્મન સમૂહને માટે સામાન્ય હતા; રૂડોલ્ફ વોન સેબાટ્ટનડોર્ફ અને એક માણસ જેનું નામ વાઈલ્ડે હતું,તેમને થુલે સમાજને મંત્રતંત્રશાસ્ત્રના વિષય પર ભાષણ આપ્યું હતું. સામાન્યરૂપે સમાજના ભાષણો અને ભ્રમણો સેમીટિ વિરોધી અને જર્મનના પ્રાચીન કાળનો સમાવેશ કરતા હતા, છતાં એ ઐતિહાસિકરૂપે નોંધનીય છે કે બવારિયન સોવિયટ રીપ્બલીકના વિરોધમાં લશ્કરી નાગરીક સેના તરીકે લડવું. ડેયટ્રીક એકોર્ટ, જે થુલ સમાજની સાથે જોડાયેલ હતા તેઓએ જન પ્રવકતા તરીકે હીટલરને શિક્ષા આપી હતી અને હીટલરે પછી તેની "મેઈન કેમ્ફ" ને એકોર્ટને સમર્પિત કરેલી. આ ડીએપી પ્રારંભિક રીતે થુલ સમાજ દ્વારા સમર્થન પામેલું - પરંતુ હિટલરે તેમની રાજકારણ તરફના મતની માન્યતાઓને બદનામ કરી તેણે સામૂહિક ચળવળ રાજકીય પક્ષની તરફેણમાં ઝડપથી બહિષ્કૃત કરી દીધા. વિપરીતપણે એસએસ ચીફ હેનરીક હિમલરને મંત્રતંત્રમાં ખૂબ રસ હતો.

યહુદીઓના અત્યાચાર સંબંધિત, સમકાલિન, ઐતિહાસિક મત એ છે કે પ્રોટસેટંટ રિફોર્મેશન (વિરોધી પુર્નરચના) અને હોલોકોસ્ટ વચ્ચેના સમયમાં, માર્ટીન લુથરનો શોધ પ્રબંધ "ઓન ધ જયુસ એન્ડ ધેર લાઈસ" (1543) એ યહુદી નાગરિકોના વિરોધમાં એન્ટિ-સેમિટિસ્મના જર્મન વ્યવહાર પર મુખ્ય અને બુધ્ધિશાળીપ્રભાવ પાડયો હતો. નાઝીઓએ જાહેરમાં "ઓન ધ જયુસ એન્ડ ધેર લાઈસ" ની મુળ નકલને નુરમબર્ગ રેલીઓ દરમિયાન દર્શાવી હતી અને શહેરે પ્રથમ આવૃત્તિ જુલિય સ્ટ્રેચરને અપર્ણ કર્યો જે "ડર સ્ટરમર" ના લેખક છે, જેણે લુથરના શોધ પ્રબંધને મૂળભૂત રીતે અન્ટિ-સેમિટિક પર આજ સુધી પ્રકાશિત થયેલી સૌથી પ્રખર પુસ્તક છે. માર્થિન લુથરની 1543 ના શોધ પ્રબંધ માટે શિષ્યવૃત્તિ, "ઓન ધ જયુસ એન્ડ ધેર લાઈસ" જર્મનીના વર્તણૂંક પર અસર કરે છે:

પ્રોટેસ્ટન્ટ બીશપ માર્ટીન સાસેએ ક્રિસ્ટલનેક્ટ પછી ટૂંક સમયમાં જ માર્ટીન લુથરના લેખોને સંક્ષેપમાં પ્રકાશિત કર્યા; પ્રારંભમાં જ તેઓએ સળગતા સિનેગોગ્સ (યહુદી સભા ઘરો) નો સ્વીકાર કર્યો અને તે સંયોગ તારીખનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો: "નવેમ્બર 10 1938 ના રોજ, લુથરના જન્મદિવસે, જર્મનીમાં યહુદી સભાઘરો સળગી રહયા હતા.” તેણે જર્મનોને "તેના સમયના સૌથી મોટા સેમિટિ વિરોધી, યહુદીના વિરોધમાં તેના લોકોની ચેતવણીના" શબ્દો પર ધ્યાન દેવા માટે ઉકસાવ્યા. ધર્મવિજ્ઞાની જોહનસ વોલમેન, જો કે કહે છે કે લુથરની સેમિટિ વિરોધી ભાગ જર્મનમાં સતત પ્રભાવ નથી પાડી શકયો, કે તેની અઢારમી અને ઓગણીસમી શતાબ્દી દરમિયાન મહદ અંશે અવગણના કરવામાં આવી હતી. તો પણ, પ્રો. ડીયરમેડ મેકકુલહ એ કહયું કે "ઓન ધ જયૂસ એન્ડ ધેર લાઈસ" એ ક્રિસ્ટલનેક્ટની બ્લ્યુપ્રિન્ટ હતી.

ચર્ચ અને રાજય
વિશ્વ યુદ્ધ-2
સિધ્ધાંતવાદ
સૈદ્ધાંતિક મૂળ