આજ કાળમાં, હાલાનો છઠ્ઠી પેઢીનો વારસ તમાચીને હાલારમાંથી તગેડી મુકવામાં આવ્યો હતો. તેણે પ્રાગમલજી પાસે આવીને મદદ માંગી. પ્રાગમલજીએ તેના પુત્ર ગોડજી અને મોટી સેનાને તેની સાથે મોકલ્યાં અને તેને હાલારના સિંહાસન પર બેસાડ્યો. અઢાર વર્ષ સફળતા પૂર્વક રાજ કર્યા બાદ ઈ.સ.૧૭૧૫માં પ્રાગમલજી મૃત્યુ પામ્યા અને તેમનો પુત્ર ગોડજી ગાદી પર આવ્યો. ગોડીજીએ ઈ.સ. ૧૭૧૫થી ૧૭૧૮ સુધીના ત્રણ વર્ષ રાજ કર્યું. આ ત્રણ વર્ષોમાં મુખ્ય ઘટના એ હતી કે તેણે પ્રાગમલજીના સૌથી મોટા ભાઈ નોઘણજીના પુત્ર હાલોજીને તેની મુન્દ્રાની જાગીરમાંથી કાઢી નાખ્યો. હાલોજી તેનો પ્રતિકાર ન કરી શકતા અબડાસા ચાલ્યો ગયો. ત્યાં તેણે કોઠારા, કોટ્રી અને નાગરચી જેવા નગરો સ્થાપ્યાં. તેના વંશજો હાલાણી જાડેજા તરીકે ઓળખાય છે.

ઈસ. ૧૭૧૮માં ગોડજી (પ્રથમ)ના મૃત્યુ પછી તેનો પુત્ર દેશળજી (પ્રથમ) ગાદીએ આવ્યો. તેના કાળ દરમ્યાન કચ્છની આવક ઘણી ઓછી હતી અને તે રાજા સાદું અને કરકસર ભર્યું જીવન જીવતો. એક મેક પ્રત્યેના આદરને કારાણે તેના સ્થાનીય સરદારો તેને માન આપતાં. મોગલ સલ્તનતના એક ભાગ તરીકે લગભગ સવા સદી સુધી (૧૫૮૩-૧૭૧૮) કોઈ પણ બાહ્ય આક્રમણથી મુક્ત હતું અને જહાંગીરે કરેલી ગોઠવણ અનુસાર મક્કા જનાર યાત્રાળુ મફતમાં કચ્છમાંથી પસાર થઈ શકતાં અને કચ્છને કોઈ ખંડણી ભરવી પડતી ન હતી. દેશળજીની હત્યા પછી મોગલ સૂબાએ મોટી સેના સાથે એક મોઝીમ બેગ નામના પઠાણને કચ્છ મોકલ્યો. તે આ ઐતિહાસિક ગોઠવણથી સંતુષ્ટ થયો અને તેણે સેના પાછી હટાવી દીધી. ઈ. સ. ૧૭૨૧માં નવાબ કેસર ખાને ફરી કચ્છ પર હુમલો કર્યો પણ હાર્યો અને ખુબ ખાના ખરાબી સાથે પીછે હઠ કરી. રાજ્યના મંત્રી દેવકરણ શેઠે યુદ્ધની યોજના ઘડી હતી. આ સાથે રાજ્ય કારભારમાં પણ તેમને પૂર્ણ સ્વતંત્રતા હતી. તેમણે રાજ્યની આવક વધારી અને તેની સીમામાં પણ વધારો કર્યો.


દેશળજીના જીવનનો પાછલો ભાગ તેમના એક માત્ર પુત્ર લખપતજીના હિંસક વલણ અને તિરસ્કારને કારણે તાણમાં વિત્યો. લખપતજી છૂટા હાથે ખર્ચ કરતો અને તેને દેખાડો કરવાનો ખૂબ શોખ હતો, તેથી તેને તેની સત્તાનો ભાગ ન અપાયો અને તેને તેના ખર્ચ પર કાપ મૂકવાની સલાહ આપવામાં આવી. તેને તેના મંત્રી દેવકરણની હત્યા કરાવી અને તેના પિતા અને અન્ય અધિકારીઓને કાવતરાથી કેદમાં રાખ્યા. લખપતજી એ કાર્યવાહક તરીકે રાહકારભાર શરૂ કર્યો અને તેને માંડવી સિવાયના દરેક કિલ્લાઓમાંથી તેના આધિપત્યની સ્વિકૃતી મળી. ઈસ. ૧૭૫૧માં સિત્તેર વર્ષની ઉંમરે રાવ દેશળજી અવસાન પામ્યા અને લખપતજી ગાદીએ આવ્યો. તેને દેવકરણના પુત્ર પુંજાને મુખ્ય મંત્રી નીમ્યો. પણ પાછળથી તેણે રુપશી શાને મુખ્ય મંત્રી બનાવ્યો. રુપશીએ પુંજા અને તેના સગાંવહાલાંઓની સર્વ મિલકત હડપી લીધી. ચાર વર્ષ સુધી (૧૭૪૬-૧૭૫૦) રુપશી શાએ કારભાર ચલાવ્યો અને પુંજાને કેદમાં રખવામાં આવ્યો. ત્યાર બાદ રુપશી અણમાનીતો થઈ ગયો અને પુંજાના હાથમાં ફરી કારભાર આવ્યો અને તેણે રુપશી પર વેર વાળ્યું. છેવટે ફરીથી પુંજાને કાઢી ગોર્ધન મહેતાને કારભારું સોંપાયું.

પુંજા રાઓના એકમાત્ર કાયદેસર પુત્ર ગોડજી (દ્વીતીય) સાથે જોડાયો. જેમ તેના પિતાએ તેના દાદા દેશળજી પાસે રાજકારભરમાં પોતાનો હક્ક માંગ્યો હતો તેવી જ રીતે તેણે ૧૬ વર્ષની વયે તેને પણ પોતાનો હક્ક માંગ્યો. તેને તેની માતા અને પુંજાએ ઉશ્કેર્યો હતો. તેના પિતાએ તે વાત ન માનતા,તેણે પોતાની માતા સાથે ભુજ છોડી મુન્દ્રા ચાલ્યો ગયો. મુન્દ્રા જતા પહેલા પુંજએ તેના પ્રતિસ્પર્ધી ગોર્ધન મહેતાનો વિનાશ કરવાનું નક્કી કર્યું. પાછળથી ગોર્ધન મહેતાને વિશ્વાઘાતના આરોપમાં ફાંસી આપવામાં અવી હતી. 

એક સમયે લખપતજીએ મુન્દ્રા ઉપર આક્રમણ કરવા સૈન્ય મોકયું ત્યારે ગોડજી મોરબી ભાગી ગયો, ત્યાંથી સૈન્ય લાવી મુન્દ્રા પર ફરી કબ્જો કર્યો. છેવટે લખપતજીએ તેમના પુત્ર પુંજા સાથે એક શરતે સુલેહ કરી, ગોડજી મુન્દ્રા રાખી શકે પણ તેણે પુંજાને કાઢી નાખવો. ગોડજી એ તે વાત માન્ય કરી અને ઈ.સ. ૧૭૫૮માં ગોડજી નિવૃત્ત થઈ અબડાસાના મોથાળા ગયો. ઈ.સ. ૧૭૬૦માં લખપતજીનું મૃત્યુ થયું. લખપતજીના શાસન દરમ્યાન કચ્છનો નૌકા ઉદ્યોગ ખૂબ વિકાસ પામ્યો. તેના જ સાશન દરમ્યાન કોરી નામે કચ્છનું પોતાનું ચલણ શરૂ થયું. કચ્છની કોરી બ્રિટિશ રાજમાં ઠેઠ ઈ.સ. ૧૯૪૮ સુધી પણ માન્યતા પ્રાપ્ત હતી. સ્વતંત્ર ભારતમાં તે ચલણનો અંત આવ્યો.

તેમના પિતાના મૃત્યુ પછી ૧૭૬૦માં ગોડજી (દ્વીતીય) ગાદીએ આવ્યો. તેણે તેના ભૂતકાળના મદદગાર પુંજાને મંત્રીનું પદ ન આપ્યું, આથી તે સિંધ ગયો. ત્યાં જઈ તેણે સિંધના રાજા મિયાં ગુલામ શાહ કલહોરોને કચ્છ પર આક્રમણ કરવામાં મદદ કરી. મિયાં ગુલામ શાહ રાઓની બહેન સાથે લગ્ન કરવા માંગતો હતો. આ યુદ્ધમાં કચ્છની હાર થઈ અને કચ્છને ઘણી ખુવારી સહન કરવી પડી. રાઓ સાથે ગુપ્ત પત્રવ્યવહાર કરી પુંજાએ પોતાનું મંત્રીપદ પાછું મળવ્યું કલહોરાને સિંધ પાછો મોકલ્યો અને રાઓને તેમની બહેનના લગ્ન બાબતે ખાતરી આપી. કલહોરા સિંધ પાછો ગયો પણ રાવે તેની બહેનને ક્યારે પણ કલહોરા સાથે પરણાવી નહીં. રાવે પોતાના લશ્કર અને કિલ્લાને બળવાન કર્યા બાદ રાવે પુંજાને ફાંસી દીધી. કલહોરાએ ફરી કચ્છ પર આક્રમણ કર્યું પણ છેવટે સમાધાન કરી રાઓના ભાયાત, ખાખરના સરદારની પુત્રી સાથે લગ્ન કર્યા.

કચ્છમાંથી પાછા ફર્યા બાદના સાત વર્ષ પછી ઈ.સ. ૧૭૭૨માં ગુલામ શાહનું મૃત્યુ થયું અને તેઓ પુત્ર સરફરાઝ સત્તાપર આવ્યો. તે ઈ.સ. ૧૭૭૫માં કચ્છમાં આવ્યો. તેનો ઈરાદો ખાવડા સુમરસરના માર્ગે ભુજ પર આક્રમણ કરવાનો હતો. ભુજના સામર્થ્યની કથાઓ સાંભળી તે ગભરાયો અને તેણે પોતાનું સૈન્ય ચોબારી અને કંથકોટ તરફ વાળી. તેણે ઠાકોરની પુત્રી સાથે વિવાહ કર્યા અને આધોઈ પર દંડ નાખ્યો. છેવટે તે સિંધ પાછો ગયો.

તે સમયે (૧૭૭૬-૧૭૮૬), કલહોરા ને તાલપોરા વચ્ચે સિંધમાં સત્તા સંઘર્ષ ચાલુ હતો, આથી સિંધ બે ફીરકાઓમાં વહેંચાયેલું હતું. અબ્દુલ નબ્બી ખાન, ૧૭૭૧માં સત્તા પર આવ્યો. તેણે મીર બીર્જને પોતાનો પ્રધાન નીમ્યો. મીર બીર્જને ખૂબ સત્તા મળતાં, તેના પિતાનું ખૂન કરનારા બે બલૂચીઓએ કચ્છમાં આશ્રય માગ્યો હતો. તેમને સિંધને પાછા સોંપી દેવાનો રાઓએ ઈનકાર કર્યો, આથી સિંધની સેનાએ કચ્છ પર આક્રમણ કર્યું. પણ સિંધની સેનાને મિર્ઝા કુરપા બેગની આગેવાની હેઠળ લડતી કચ્છી સેના સામે હારનો સામનો કરવો પડ્યો. તે પછી ટૂંક સમયમાં ગોડજી બિમાર પડ્યો, કહે છે કે તેને કોઢ થયો હતો અને ચુમલીસ વર્ષની વયે તે મૃત્યુ પામ્યો. તેને બે પુત્ર હતાં રાયધણ અને પૃથ્વીરાજ. રાયધણ અસત્તા પર આવ્યો અને તેણે તેની બહેનને બરોડા રાજના દામાજી ગાયકવાડ સાથે પરણાવી હતી.

ઈ.સ. ૧૭૭૮માં રાયધણજી (દ્વીતીય) ગાદી પર આવ્યો. તે સમયે તેને ઉંમર પંદર વર્ષની હતી. રાજ્યમાં અરાજકતા હતી, યુદ્ધના ખર્ચાને કારણે રાજ્યનો ખજાનો તળિયે ગયો હતી. તેની માતાના અગ્રહથી તેણે આગળના રાજમાંના કારભારી દેવચંદને મુખ્ય મંત્રી બનાવ્યા. એક દિવસ રાઓની અંગરક્ષકોએ શંકાને કારાણે દેવચંદની અટક કરી અને તેને ફાંસીએ ચડાવ્યો. ત્યાર બાદ રાઓની માતા ટૂંક સમયમાં મૃત્યુ પામી અને રાજ્યમાં ફરી અરાજકતા ફેલાઈ.

દેવચંદના મૃત્યુ પછી રાવે ભુજના રાજ્યપાલ સીદી મેરીચને પ્રધાન બનાવ્યો. તેણે રાવની હત્યાનો પ્રયાસ કર્યો. જેના પરિણામે સીદી સૈનિકોને દેશવટો અપાયો. રાયધણની વર્તણૂંકને કારણે સૌ તેને નાપસંદ કરતાં હતાં. તેના મંત્રી વાઘા પારેખે તેની હત્યા કરાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો પણ તે બચી ગયો. આ સાથે રામજી ખવાસ હેઠળ માંડાવી, મેઘજી શેઠ હેઠળ અંજાર અને મુન્દ્રા, લખપત અને અન્ય નગરો સ્વતંત્ર બન્યા. મિયાણાંઓ બલિયારીમાં મોટાં જૂથોમાં જમા થવા લાગ્યાં અને તેમણે દરેક દિશામાં લૂંટ ચલાવી. રાયધણ (તૃતિય)ને ધર્માંધ બની ગયો હતો અને લોકોને બળજબરીથી ઈસ્લામમાં વટલાવતો હતો આને પરિણામે અંજારના મેઘજી શેઠની આગેવાની હેઠળ જમાદારોનો બળવો થયો અને રાયધણ (તૃતીય)ને પદભ્રષ્ટ કરવામાં આવ્યો.

જમાદારના બળવાના આગેવાનો અમેન મેઘજી શેઠે, રાયધણના નાના ભાઈ પૃથ્વીરાજને રાજપદ માટે તૈયાર કર્યો. પૃથ્વીરાજે રાજ્યકારભાર ચલાવવા બાર સભ્યોની એક પરિષદનું ગઠન કર્યું જે બારભાઈની જમાત તરીકે ઓળખાઈ. શરૂઆતમાં આ પરિષદ સફળ રહી પણ અંતે તેમાં મદભેદ થયા. ત્યાર બાદ ફતેહ મોહમ્મદ જમાતમાં એક સભ્ય તરીકે દાખલ થયા. તેણે જાડેજા સરદારો અને તેની સૈન્યમાં લોકપ્રિયતાની મદદ વડે જમાતના દોસલ વેણની વગનો અંત આણ્યો. ત્યાર બાદ દોસલ વેણ મુન્દ્રા ગયો અને પૃથ્વીરાજને ફરી તેના મૂળ સ્થાને પુનઃસ્થાપિત કર્યો. ઈ.અ ૧૭૮૬થી ૧૮૦૧ સુધી ફતેહ મહમદે કચ્છનો કારભાર ચલાવ્યો. તેણે કચ્છને ફરી એક છત્ર નીચે આણ્યું અને અરાજકતા દૂર કરી. રાજ્યની સમૃદ્ધિ વધી અને તે લોકોમાં લોકપ્રિય બન્યો. જ્યારે પૃથ્વીરાજ પુખ્ત વયે પહોંચ્યો ત્યારે તેને હંસરાજની મદદ વડે ફતેહ મોહમ્મદને પદ છોડવા ફરજ પાડી ત્યારે તેણે અંજાર અને ભચાઉની જાગીરદારીને શરતે પ્રધાન પદ છોડ્યું અને ત્યાર બાદ અને હંસરાજને પ્રધાન બન્યો.

પૃથ્વીરાજના મૃત્યુ પછી રાયધણે (તૃતીય) પ્રધાન હંસરાજના હાથમાંથી સત્તા છીનવી લીધી. ઈ.સ. ૧૮૦૨માં ફરીથી હંસરાજે તેને નિયંત્રણમાં મુક્યો. ફતેહ મોહમ્મદના અનુયાયી અસકરણની મદદ વડે તેણે અંજારને ઘેરો ઘાલવાનો નિષ્ફળ પ્રયત્ન કર્યો અને તેણે માંડવી નાસવું પડ્યું. અસકરણે તેને દગો દીધો અને છેવટે અસકરણે રાવને પ્રધાનપદની શરતે મુક્ત કર્યો.

જ્યારે રાયધણે ૧૮૦૪માં અંજાર પર હુમલો કર્યો ત્યારે ફતેહ મોહમ્મદે તેને ફરીથી સત્તા પરથી દૂર કર્યો અને પોતે સત્તા હાથમાં લીધી. તેણે સ્થાનીય સરદાર પર આક્રમણ કર્યું અને તેની પાસેથી બળજબરીથી પૈસા કઢાવ્યા. તેણે માંડવી પર હુમલો કર્યો. ઈ.સ. ૧૮૦૯માં પ્રાચીન પ્રધાન હંસરાજનું મૃત્યુ થતાં માંડવી પણ તેને તાબે થયું. ત્યાર બાદ કાયદો વ્યવસ્થા સ્થિર કરવા અને કર ઉગરાવવા વાગડ ગયો.

ફતેહ મોહમ્મદે અરબી સમુદ્રમાં વધતી ચાંચીયાગીરી અને વાગડ ક્ષેત્રના બહારવટીયા સંબંધે બ્રિટિશ એજન્ટ જેમ્સ મેક મર્ડો સાથે વાટાઘાટો કરી. ઈસ. ૧૮૧૧માં કચ્છ અને ઉત્તર ગુજરાતના ભાગોમાં તીડનો હમલો થયો અને ૧૮૧૨માં દુકાળ પડ્યો. તેની પછીના વર્ષે કચ્છમાં મહામારી (રોગચાળો) ફેલાયો. છેવટે ૫ ઓક્ટોબર ૧૮૧૩ના દિવસે ફતેહ મોહમ્મદ મૃત્યુ પામ્યા અને તે પછી તુરંત ૩૦ ઓક્ટોબર ૧૮૧૩ના દિવસે રાયધણ (તૃતીય) પણ મૃત્યુ પામ્યા.

ફતેહ મોહમ્મદનું મૃત્યુ થતાં તેના બે પુત્રો ઇબ્રાહિમ મિંયા અને હુસેન મિયાંએ બાર ભાયાતની જમાતમાં સ્થાન મેળવ્યું. તે પરિષદની દોરવણી તેના પિતાના સલાહકાર જગજીવન મહેતા નામના નાગર બ્રાહ્મણ કરતા હતા. રાવ રાયધણના મૃત્યુને કારણે વધારે જટીલતા આવી.

૧૩મી જાન્યુઆરી ૧૮૧૪ના દિવસે બાર ભાયાતની જમાતની સિફારસ અનુસાર માનસિંહજીને મહારાજાધિરાજ મિર્ઝા મહારાઓ ભારમલજી (દ્વીતીય)ના નામે સત્તાધીશ બનાવવામાં આવ્યા. અરબી સમુદ્રમઆંની ચાંચિયાગીરી અને વાગળ પ્રાંતમાં બહાવટીયાના ત્રાસનો અંત આણવાના બદલામાં અંગ્રેજોની અમુક માંગણીઓ જણાવવા બ્રિટિશ સરકારના એજન્ટ કેપ્ટન મૅકમર્ડો ૧૮૧૪માં મોરબીથી ક્ચ્છ ગયો ભારમલે (દ્વીતીય) એ ૧૮૧૫માં રાજ્ય વ્યવસ્થા પોતાના હાથમાં લીધી અને અંજાર, ભચાઉ, ભાદરગઢ અને કંથકોટની જાગીર સાથે હુસેન મિંયાએ નિવૃત્તિ લીધી.

મિંયા હુસેને બ્રિટિશ સરકારની શરણાગતિ સ્વીકારવાની મનાઈ કરતાં ૨૫ ડિસેમ્બર ૧૮૧૫ના દિવસે બ્રિટિશ સેનાએ કર્નલ ઈસ્ટના નેતૃત્વ હેઠળ વડોદરાના ગાયકવાડની સેના સાથે અંજાર પર હુમલો કર્યો. તેમણે પહેલા અંજારના કિલ્લા ઉપર અને પછી તુણાના કિલ્લા પર હુમલો કર્યો. ભુજ તરફ આગાળ વધતા આ સેનાએ ૩ જાન્યુઆરી ૧૮૧૬ના લાકોન્દમાં પડાવ નાખ્યો હતો. ૧૪મી જાન્યુઆરી ૧૮૧૬ના દિવસે રાવ ભારમલ (દ્વીતીય) એ શરણાગતિ સ્વીકારી અને કેપ્ટન મૅકમર્ડોની ભુજના બ્રિટિશ રેસિડેંટ અને અંજારના રાજ્યપાલ તરીકે નિમણૂક કરવામાં આવી. સાત વર્ષ સુધી અંજાર જિલ્લો સીધો બ્રિટિશ સેનાના તાબામાં રહ્યો હતો. ૨૫ ડિસેમ્બર ૧૮૨૨ના દિવસે એક કરાર નામા હેઠળ અંજારને પાછું કચ્છ રાજ્યમાં જોડી દેવામાં આવ્યું.

અમુક જાડેજા સરદારોની મદદ વડે ૨૫ માર્ચ ૧૮૧૯ના દિવસે બ્રિટિશ સેનાએ ભુજ પર ચઢાઈ કરી અને રાવ ભારમલ દ્વિતિયને પદભ્રષ્ટ કર્યો.

ભારમલજી દ્વિતીયના કાચી વયના પુત્ર દેશળજી (દ્વીતીય)ને ૧૯ એપ્રિલ ૧૮૧૯ના દિવસે ઉત્તરાધિકારી તરીકે પસંદ કરવામાં આવ્યો. તે પુખ્ત વયના થાય ત્યાં સુધી રાજ્ય વહીવટ કેપ્ટન મૅકમર્ડોની આગેવાની હેઠળ બનેલી જાડેજા સરદારોની એક પરિષદને સોંપાયો. રાજકારભાર માટે કચ્છ એજન્સીની સ્થાપના કરવામાં આવી. ૧૬ જૂન ૧૮૧૯ના દિવસે વિનાશકારી ભૂકંપ આવ્યો અને જાનમાલનું ઘણું નુકશાન થયું. ૧૮૨૨માં અંજાર કચ્છને પરત સોંપાયું. ૧૮૨૩, ૧૮૨૫ અને ૧૮૬૦માં દુકાળનો સામનો કરવો પડ્યો. ૧૮ વર્ષની નાની ઉંમરે દેશળજીએ કાયદો વ્યવસ્થા જાળવવાની જવાબદારી ઉપાડી અને સિંધના આક્રમણકારીઓને હરાવ્યો પાડ્યા. તેના શાસન દરમ્યાન આફ્રિકા, ઓમાન અને ખાસ કરીને ઝાંઝીબાર સાથે દરિયાઇ વેપાર ઘણો સુધાર્યો. ધીમે ધીમે અને ક્રમશ: કચ્છમાં ઔદ્યોગિકરણના વળતા પાણી થયા. ૨૬ જુલાઈ ૧૮૬૦ના દિવસે દેશળજી મૃત્યુ પામ્યો. તેના પછી તેનો પુત્ર પ્રાગમલજી ગાદીએ આવ્યો.

૧૯મી સદીના ઉત્તરાર્ધ અને ૨૦મી સદીના પૂવાર્ધ દરમ્યાન પ્રાગમલજી (દ્વીતીય) અને ખેંગારજી (તૃતીય)ની આગેવાની હેઠળ કચ્છે સારો વિકાસ સાધ્યો. તેમણે રાજ્યમાં શિક્ષણ, ન્યાયતંત્ર અને કારભાર સંબંધી બદલાવો પાગમલજી એ શરૂ કર્યા અને ખેંગારજીએ તેમને આગળ વધાર્યા. તેમના કાળમાં કચ્છ સ્ટેટ રેલ્વે, કંડલા બંદર અને ઘણી શાળાઓનો પાયો નખાયો. ખેંગારજી તૃતીય કચ્છ પર સૌથી લાંબો સમય રાજ્ય કરનાર રાજા બન્યા. અમુક વર્ષો સુધી ખેંગારજી (તૃતીય)એ વિક્ટોરિયા રાણીના અઈડી-દે-કામ્પ તરીકે પણ સેવા આપી. તેમના કાળ દરમ્યાન કચ્છ રાજ્ય ૧૭ બંદૂકોની સલામી ધરાવતા રાજ્યને દરજ્જે પહોંચ્યો. ૧૮૬૫માં પ્રાગમલજીએ પ્રાગ મહેલ બંધાવવાની શરૂઆત કરી. રાજાને પહેલાં જામ તરીકે સંબોધવામાં આવતો, બ્રિટિશ કાળમાં તે બદલી મહારાઓ થયો.

ખેંગારજી તૃતીય પછી તેમના પુત્ર વિજયરાજજી ૧૯૪૨માં સત્તા પર આવ્યા અને ૧૯૪૭માં ભારતની સ્વતંત્રતા સુધી શાસન કર્યું. તેમના શાસન દરમિયાન કચ્છ હાઇ કોર્ટની સ્થાપના અને ગામોની સમિતિની રચના થઇ હતી. પાણીપુરવઠા અને ખેતીની વ્યવસ્થાનો વિકાસ તેમના ૬ વર્ષના શાસનમાં થયો હતો. તેમણે સિંચાઇની વ્યવસ્થા પર ખૂબ રસ દાખવ્યો હતો. વિજયસાગર તળાવ અને અન્ય ૨૨ બંધો તેમના શાસનમાં બંધાયા હતા. ૧૯૪૫માં પોતાની બસ વાહન વ્યવસ્થા શરૂ કરતાં કચ્છ રાજ્ય હૈદરાબાદ અને ત્રાવણકોર પછીનું ત્રીજું એવું રાજ્ય બન્યું હતું.

કચ્છ રજવાડું (૧૬૯૮-૧૮૧૯)
સિંધુ ખીણ સંસ્કૃતિ
રાજપૂત કુળો (૬૪૦ – ૧૩૨૦)
પૂર્વી જાડેજા રાજ (ઈસ૧૩૬૫-૧૫૦૦)