કાળા સમુદ્રની જેમ, કેસ્પિયન સમુદ્ર પણ પ્રાચીન પેરાટેથિસ સમુદ્રનો અવશેષ છે. આશરે 5.5 મિલિયન વર્ષ પહેલાં ભૂગર્ભમાં હલચલ થવાને કારણે પ્લેટ ખસી જવાથી જમીનનું સ્તર ઊંચું જવાથી અને દરિયાની સપાટીમાં ઘટાડો થવાને કારણે કેસ્પિયન સમુદ્ર જમીન સીમાથી ઘેરાઈ ગયો હતો. ગરમ અને સૂકા વાતાવરણ દરમિયાન, જમીનથી ઘેરાયેલો સમુદ્ર સૂકાઈ જવાથી હેલિટ જેવા બાષ્પીભવનીય કાંપ એકત્ર થાય છે, જે પવનને કારણે જમા થયેલા રજકણોથી ઢંકાઈ જાય છે અને બાષ્પીભવન બાદના અવશેષો જ્યારે ઠંડા અને ભેજવાળા વાતાવરણમાં બેઝીન ફરીથી ભરાઈ જાય છે ત્યારે બહાર આવે છે. તાજા પાણીના વર્તમાન પ્રવાહને કારણે કેસ્પિયન સમુદ્ર ઉત્તરીય ભાગોમાં તાજા-પાણીનું સરોવર છે. તેની ખારાશ ઇરાનિયન કિનારે વધારે જોવા મળે છે, જ્યાં જલગ્રહણ વિસ્તારમાંથી પાણીનો પ્રવાહ ખૂબ ઓછો આવે છે. હાલમાં કેસ્પિયન સમુદ્રની સરેરાશ ખારાશ પૃથ્વી પરના સમુદ્રોની સરેરાશ ખારાશની સરખામણીએ ત્રીજા ભાગની છે. ગરબોગઝ્કોલ એમબેયમેન્ટ, જે 1980ના દાયકામાં કેસ્પિયન સમુદ્રના મુખ્ય વિસ્તારમાંથી આવતું પાણી રોકી લેવામાં આવ્યું ત્યારે સુકાઈ ગયો હતો, તેની ખારાશ સામુદ્રિક ખારાશ કરતાં 10 ગણી વધારે છે.

વર્તમાન પરિસ્થિતિ
યુરેશિયા નહેર
ભૂગોળ
ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય ઇતિહાસ