૧૯૪૭માં ભારતને સ્વતંત્રતા મળ્યા બાદ ગુજરાતી ચલચિત્રોના નિર્માણમાં એકદમ ઉછાળો આવ્યો. ફક્ત ૧૯૪૮માં ૨૬ ચલચિત્રોનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું. ૧૯૪૬થી ૧૯૫૨ વચ્ચે ૭૪ ચલચિત્રોનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું જેમાં ૨૭ ચલચિત્રો સંત, સતી અથવા ડાકુઓ પર કેન્દ્રિત વિષયો પર આધારિત હતી. આ કથાઓ તેમનાથી પરિચિત એવા ગ્રામ્ય વિસ્તારના દર્શકો માટે હતી. વધુમાં, અનેક ચલચિત્રો લોકોને જ્ઞાત હોય તેવી પૌરાણિક અને લોકકથાઓ પર આધારિત હતા.

વિષ્ણુકુમાર એમ વ્યાસ દ્વારા દિગ્દર્શિત ચલચિત્ર "રાણકદેવી" (૧૯૪૬) એ રાણકદેવીની દંતકથા પર આધારિત હતું. આ ચલચિત્ર દ્વારા નિરુપા રોય એ તેમની અભિનેત્રી તરીકેની કારકિર્દીની શરુઆત કરી અને પાછળથી તેઓએ હિંદી સિનેમામાં અનેકવિધ પાત્રો ભજવ્યાં. નિરુપા રોયએ નાનુભાઈ ભટ્ટ દિગ્દર્શિત હિંદી ચલચિત્રની ગુજરાતી આવૃત્તિ એવી "મીરાંબાઈ" (૧૯૪૬)માં પણ અભિનય કર્યો. આ સિવાય તેમણે પુનાતર દિગ્દર્શિત "ગુણસુંદરી" (૧૯૪૮)માં પણ અભિનય કર્યો. ચતુરભુજ દોષી દિગ્દર્શિત ચલચિત્ર "કરિયાવર" (૧૯૪૮) દ્વારા દીના પાઠકને સિનેજગતમાં પ્રવેશ મળ્યો. ચત્રભુજ દોશી દ્વારા ઝવેરચંદ મેઘાણીની નવલકથા "" પર આધારિત ચલચિત્ર "વેવિશાળ" (૧૯૪૯)નું પણ દિગ્દર્શન કરાયું. ૧૯૪૧માં "રણજીત સ્ટુડિયોસ્" દ્વારા નિર્મિત હિંદી ચલચિત્ર "શાદી"ને પુનાતરે "મંગળફેરા" (૧૯૪૯) નામે ગુજરાતીમાં ફરી બનાવી. આ સિવાય અન્ય લોકપ્રિય ચલચિત્રોમાં રામચંદ્ર ઠાકુર દ્વારા દિગ્દર્શીત "વડીલોના વાંકે" (૧૯૪૮), રતિભાઈ પુનાતર દ્વારા દિગદર્શીત "ગાડાનો બેલ" (૧૯૫૦); જે પ્રભુલાલ દ્વિવેદીના નાટક પર આધારિત હતી, અને વલ્લ્ભ ચોક્સી દ્વારા દિગ્દર્શીત "લીલુડી ધરતી" (૧૯૬૮); જે ચુનીલાલ મડિયાની નવલકથા પર આધારિત હતી, તેનો સમાવેશ થાય છે. આધુનિકીકરણના પરિણામે નિર્મિત તકલીફો આ ફિલ્મોમાં જોવા મળે છે. "ગાડાનો બેલ" જેવી ફિલ્મોમાં પરિવર્તન અને સત્યનું અસરકારક નિરૂપણ થયલું છે. "લીલુડી ધરતી" એ ગુજરાતી સિનેમાનું પ્રથમ રંગીન ચલચિત્ર હતું.

૧૯૫૧થી ૧૯૭૦ના સમયગાળામાં ચલચિત્રોના નિર્માણમાં ઘટાડો આવ્યો; આ ગાળામાં ફક્ત ૫૫ ચલચિત્રોનું જ નિર્માણ થયું. પન્નાલાલ પટેલની નવલકથા પર આધારિત "મળેલા જીવ" (૧૯૫૬)નું દિગ્દર્શન મનહર રસકપુર દ્વારા કરવામાં આવ્યું અને તેના લેખક પન્નાલાલ પટેલ પોતે જ હતા. રસકપુર અને નિર્માતા-અભિનેતા ચાંપશીભાઈ નાગદાએ અનેક ચલચિત્રોનું નિર્માણ કર્યું જેમાં "જોગીદાસ ખુમાણ" (૧૯૪૮), "કહ્યાગરો કંથ" (૧૯૫૦), "કન્યાદાન" (૧૯૫૧), "મૂળુ માણેક" (૧૯૫૫), "મળેલા જીવ" (૧૯૫૬), "કાદુ મકરાણી" (૧૯૬૦), મહેંદી રંગ લાગ્યો (૧૯૬૦), "જોગીદાસ ખુમાણ" (૧૯૬૨), અખંડ સૌભાગ્યવતી (૧૯૬૩) અને "કલાપી" (૧૯૬૬) સામેલ છે. "અખંડ સૌભાગ્યવતી", જેમાં બોલીવૂડની અભિનેત્રી આશા પારેખએ અભિનય કર્યો હતો, તે ૧૯૬૩ની સફળ ફિલ્મ હતી. તે "ફિલ્મ ફાઇનાન્સ કૉર્પોરેશન" દ્વારા નાણાકીય રોકાણ મેળવી અને નિર્માણ થનાર પ્રથમ ગુજરાતી ચલચિત્ર હતું. કાંતિલાલ રાઠોડ દ્વારા દિગ્દર્શિત ચલચિત્ર કંકુ (૧૯૬૯) એ પન્નાલાલ પટેલ દ્વારા મૂળ ૧૯૩૬માં લખાયેલ નવલિકા પર આધારિત હતી અને તે નવલિકાને લેખકે પાછળથી નવલકથા સ્વરુપે ૧૯૭૦માં વિસ્તારી હતી. આ ચલચિત્રને ૧૭મા રાષ્ટ્રિય ચલચિત્ર પુરસ્કાર દરમિયાન ગુજરાતીમાં શ્રેષ્ઠ ચલચિત્રનો પુરસ્કાર એનાયત થયો હતો. તેની અભિનેત્રી પલ્લવી મહેતાને "શિકાગો આંતરરાષ્ટ્રિય ફિલ્મ મહોત્સવ" દરમિયાન પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો હતો.

હિંદી સિનેમાના લોકપ્રિય અભિનેતા સંજીવ કુમાર દ્વારા ઘણી ગુજરાતી ચલચિત્રોમાં અભિનય આપવામાં આવ્યો હતો જેમાં "રમત રમાડે રામ" (૧૯૬૪), "કલાપી" (૧૯૬૬) અને "જીગર અને અમી" સામેલ છે. "જીગર અને અમી" તે જ નામ ધરાવતી ચુનીલાલ વર્ધમાન શાહની નવલકથા પરથી બનાવવામાં આવી હતી. આ સિવાય "વિધાતા" (૧૯૫૬), "ચુંદડી ચોખા" (૧૯૬૧), "ઘર દીવડી" (૧૯૬૧), "નંદનવન" (૧૯૬૧), "ઘરની શોભા" (૧૯૬૩), "પાનેતર" (૧૯૬૫), "મારે જાવું પેલે પાર" (૧૯૬૮), "બહુરુપી" (૧૯૬૯) અને "સંસારલીલા" (૧૯૬૯) એ ગુજરાતી સાહિત્યના સર્જનો પર આધારિત ચલચિત્રો છે.

પુનરુત્થાન (૨૦૦૧- હાલ સુધી)
વ્યુત્પતિ
સ્વતંત્રતા બાદ (૧૯૪૭-૧૯૭૦)
મુંગી ફિલ્મોનો યુગ (૧૯૧૩–૧૯૩૧)