શૈવ મંદિરોમાં પ્રભુની સેવામાં મહિલાઓ સેવા આપતી અને તે પરંપરા પુરીના જગન્નાથના મંદિરમાં પણ શરૂ થઈ. આ મહિલાઓ મહારી કે દેવદાસી તરીકે ઓળખાતી અને તેમને પ્રબુ જગન્નાથની પત્ની તરીકે સમજાતી. તેમની નૃત્ય કળામાથી ઓડિસી નૃત્ય પરંપરા શરુ થઈ.
મહારી પરમ્પરાના સૌથી જુના પ્રમાણ કેસરી કુળના અંતિમ રાજા ઉદ્યોત કેસરીની યાદમાં લખાયેલ શિલા લેખમાં મળી આવે છે.૧૦મી સદીમાં રાજાની માતાએ મંદિર નર્તકીઓને બ્રહ્મેશ્વરના પ્રભુ શિવને અર્પણ કરી. રાજા ચોડા ગંગદેવએ ૧૧મી સદીમાં પ્રભુ જગન્નાથ મંદિરની સેવામાં નિમણૂક કરી. ઓડિસી નૃત્ય પરંપરાને સદીઓ સુધી જીવીત રાખવાનું શ્રેય આ મહારીઓ ને ફાળે જાય છે. વજનના અસમાન વર્ગીકરણ, ઠોસ કદમ, તરલ ધડ આદિ તકનીક નો ઉપયોગ કરી તેમણે આ નૃત્ય શૈલિને અન્ય ન્ર્ત્યથી વિભીન્ન પ્રારૂપ આપ્યું. તાંત્રિક શાસ્ત્રમાં જરુરી એવી કામુકતા અને આધ્યાત્મીકતાનો મેલ આ મહારી નૃત્યમાં જોવા મળે છે. અમુક પ્રચલિત મહારી નૃત્યાંગનાઓ છે: મોની મહારી, ડોમી મહારી, ડુંગરી મહારી, પદ્મશ્રી ગુરુ પંકજ ચરણ દાસ, રત્ના રોય.

શિરસ્ત્રાણ કે મુગટ
મહારી પરંપરા
ભારતમાં
મોગલ અને બ્રિટિશ કાળ