ઇતિહાસ કી ઇબારત ગવાહી દેતી હૈ કિ હિંદુસ્તાન કી આજાદી કે પ્રથમ સંગ્રામ કી જ્વાલા મેરઠ કી છાવની મેં ભડ઼કી થી૤ કિન્તુ ઇન ઐતિહાસિક તથ્યોં કે પીછે એક સચાઈ ગુમ હૈ, વહ યહ કિ આજાદી કી લડ઼ાઈ શુરૂ કરને વાલે મેરઠ કે સંગ્રામ સે ભી 15 સાલ પહલે બુન્દેલખંડ કી ધર્મનગરી ચિત્રકૂટ મેં એક ક્રાંતિ કા સૂત્રપાત હુઆ થા૤ પવિત્ર મંદાકિની કે કિનારે ગોકશી કે ખિલાફ એકજુટ હુઈ હિંદૂ-મુસ્લિમ બિરાદરી ને મઊ તહસીલ મેં અદાલત લગાકર પાંચ ફિરંગી અફસરોં કો ફાંસી પર લટકા દિયા૤ ઇસકે બાદ જબ-જબ અંગ્રેજોં યા ફિર ઉનકે કિસી પિછલગ્ગૂ ને બુંદેલોં કી શાન મેં ગુસ્તાખી કા પ્રયાસ કિયા તો ઉસકા સિર કલમ કર દિયા ગયા૤ ઇસ ક્રાંતિ કે નાયક થે આજાદી કે પ્રથમ સંગ્રામ કી જ્વાલા મેરઠ કે સીધે-સાધે હરબોલે૤ સંઘર્ષ કી દાસ્તાં કો આગે બઢ઼ાને મેં બુર્કાનશીં મહિલાઓં કી ‘ઘાઘરા પલટન’ કી ભી અહમ હિસ્સેદારી થી૤આજાદી કે સંઘર્ષ કી પહલી મશાલ સુલગાને વાલે બુન્દેલખંડ કે રણબાંકુરે ઇતિહાસ કે પન્નોં મેં જગહ નહીં પા સકે, લેકિન ઉનકી શૂરવીરતા કી તસ્દીક ફિરંગી અફસર ખુદ કર ગયે હૈં૤ અંગ્રેજ અધિકારિયોં દ્વારા લિખે બાંદા ગજટ મેં એક ઐસી કહાની દફન હૈ, જિસે બહુત કમ લોગ જાનતે હૈં૤ ગજેટિયર કે પન્ને પલટને પર માલૂમ હુઆ કિ વર્ષ 1857 મેં મેરઠ કી છાવની મેં ફિરંગિયોં કી ફૌજ કે સિપાહી મંગલ પાણ્ડેય કે વિદ્રોહ સે ભી 15 સાલ પહલે ચિત્રકૂટ મેં ક્રાંતિ કી ચિંગારી ભડ઼ક ચુકી થી૤ દરઅસલ અતીત કે ઉસ દૌર મેં ધર્મનગરી કી પવિત્ર મંદાકિની નદી કે કિનારે અંગ્રેજ અફસર ગાયોં કા વધ કરાતે થે૤ ગૌમાંસ કો બિહાર ઔર બંગાલ મેં ભેજકર વહાં સે એવજ મેં રસદ ઔર હથિયાર મંગાયે જાતે થે૤ આસ્થા કી પ્રતીક મંદાકિની કિનારે એક દૂસરી આસ્થા યાની ગોવંશ કી હત્યા સે સ્થાનીય જનતા વિચલિત થી, લેકિન ફિરંગિયોં કે ખૌફ કે કારણ જુબાન બંદ થી૤કુછ લોગોં ને હિમ્મત દિખાતે હુએ મરાઠા શાસકોં ઔર મંદાકિની પાર કે ‘નયા ગાંવ’ કે ચૌબે રાજાઓં સે ફરિયાદ લગાયી, લેકિન દોનોં શાસકોં ને અંગ્રેજોં કી મુખાલફત કરને સે ઇંકાર કર દિયા૤ ગુહાર બેકાર ગયી, નતીજે મેં સીને કે અંદર પ્રતિશોધ કી જ્વાલા ધધકતી રહી૤ ઇસી દૌરાન ગાંવ-ગાંવ ઘૂમને વાલે હરબોલોં ને ગૌકશી કે ખિલાફ લોગોં કો જાગૃત કરતે હુએ એકજુટ કરના શુરૂ કિયા૤ ફિર વર્ષ 1842 કે જૂન મહીને કી છઠી તારીખ કો વહ હુઆ, જિસકી કિસી કો ઉમ્મીદ નહીં થી૤ હજારોં કી સંખ્યા મેં નિહત્થે મજદૂરોં, નૌજવાનોં ઔર બુર્કાનશીં મહિલાઓં ને મઊ તહસીલ કો ઘેરકર ફિરંગિયોં કે સામને બગાવત કે નારે બુલંદ કિયે૤ ખાસ બાત યહ થી કિ ગૌકશી કે ખિલાફ ઇસ આંદોલન મેં હિંદૂ-મુસ્લિમ બિરાદરી કી બરાબર કી ભાગીદારી થી૤ તહસીલ મેં ગોરોં કે ખિલાફ આવાજ બુલંદ હુઈ તો બુંદેલોં કી ભુજાએં ફડ઼કને લગીં૤દેખતે-દેખતે અંગ્રેજ અફસર બંધક થે, ઇસકે બાદ પેડ઼ કે નીચે ‘જનતા કી અદાલત’ લગી ઔર બાકાયદા મુકદમા ચલાકર પાંચ અંગ્રેજ અફસરોં કો ફાંસી પર લટકા દિયા ગયા૤ જનક્રાંતિ કી યહ જ્વાલા મઊ મેં દફન હોને કે બજાય રાજાપુર બાજાર પહુંચી ઔર અંગ્રેજ અફસર ખદેડ઼ દિયે ગયે૤ વક્ત કી નજાકત દેખતે હુએ મર્કા ઔર સમગરા કે જમીંદાર ભી આંદોલન મેં કૂદ પડ઼ે૤ દો દિન બાદ 8 જૂન કો બબેરૂ બાજાર સુલગા તો વહાં કે થાનેદાર ઔર તહસીલદાર કો જાન બચાકર ભાગના પડ઼ા૤ જૌહરપુર, પૈલાની, બીસલપુર, સેમરી સે અંગ્રેજોં કો ખદેડ઼ને કે સાથ હી તિંદવારી તહસીલ કે દફ્તર મેં ક્રાંતિકારિયોં ને સરકારી રિકાર્ડો કો જલાકર તીન હજાર રુપયે ભી લૂટ લિયે૤ આજાદી કી જ્વાલા ભડ઼કને પર ગોરી હુકૂમત ને અપને પિટ્ઠૂ શાસકોં કો હુક્મ જારી કરતે હુએ ક્રાંતિકારિયોં કો કુચલને કે લિએ કહા૤ ઇસ ફરમાન પર પન્ના નરેશ ને એક હજાર સિપાહી, એક તોપ, ચાર હાથી ઔર પચાસ બૈલ ભેજે, છતરપુર કી રાની વ ગૌરિહાર કે રાજા કે સાથ હી અજયગઢ઼ કે રાજા કી ફૌજ ભી ચિત્રકૂટ કે લિએ કૂચ કર ચુકી થી૤ દૂસરી ઓર બાંદા છાવની મેં દુબકે ફિરંગી અફસરોં ને બાંદા નવાબ સે જાન કી ગુહાર લગાતે હુએ બીવી-બચ્ચોં કે સાથ પહુંચ ગયે૤ ઇધર વિદ્રોહ કો દબાને કે લિએ બાંદા-ચિત્રકૂટ પહુંચી ભારતીય રાજાઓં કી ફૌજ કે તમામ સિપાહી ભી આંદોલનકારિયોં કે સાથ કદમતાલ કરને લગે૤ નતીજે મેં ઉત્સાહી ક્રાંતિકારિયોં ને 15 જૂન કો બાંદા છાવની કે પ્રભારી મિ. કાકરેલ કો પકડ઼ને કે બાદ ગર્દન કો ધડ઼ સે અલગ કર દિયા૤ ઇસકે બાદ આવામ કે અંદર સે અંગ્રેજોં કા ખૌફ ખત્મ કરને કે લિએ કટે સિર કો લેકર બાંદા કી ગલિયોં મેં ઘૂમે૤કાકરેલ કી હત્યા કે દો દિન બાદ રાજાપુર, મઊ, બાંદા, દરસેંડ઼ા, તરૌહાં, બદૌસા, બબેરૂ, પૈલાની, સિમૌની, સિહુંડા કે બુંદેલોં ને યુદ્ધ પરિષદ કા ગઠન કરતે હુએ બુંદેલખંડ કો આજાદ ઘોષિત કર દિયા૤ “બુન્દેલખંડ એકીકૃત પાર્ટી” કે સંયોજક સંજય પાણ્ડેય કહતે હૈ કિ જબ ઇસ ક્રાંતિ કે બારે મેં સ્વયં અંગ્રેજ અફસર લિખ કર ગએ હૈં તો ભારતીય ઇતિહાસકારોં ને ઇન તથ્યોં કો ઇતિહાસ કે પન્નોં મેં સ્થાન ક્યોં નહીં દિયા?સચ પૂછા જાયે તો યહ એક વાસ્તવિક જનાંદોલન થા ક્યોકિ ઇસમેં કોઈ નેતા નહીં થા બલ્કિ આન્દોલનકારી આમ જનતા હી થી ઇસલિએ ઇતિહાસ મેં સ્થાન ન પાના બુંદેલોં કે સંઘર્ષ કો નજર અંદાજ કરને કે બરાબર હૈ.કહા કિ બુન્દેલખંડ એકીકૃત પાર્ટી પ્રચાર પ્રસાર કે માધ્યમ સે બુંદેલોં કી યહ વીરતા પૂર્ણ કહાની સારી દુનિયા તક પહુચાયેગી

બુન્દેલખંડ : પ્રથમ સ્વતંત્રતા સંગ્રામ કા કેંદ્ર
સાહિત્‍ય વ રચનાકર્મી
પ્રમુખ વિભૂતિયાં
સામાજિક પર‍િસ્થિતિયાં