સત્યાર્થ પ્રકાશની પ્રતનું વારાણસીમાં સંપાદન થઇ રહ્યું હતું ત્યારે સ્વામી દયાનંદને વલ્લભાચાર્ય સંપ્રદાયના પ્રતિનિધિઓ સાથે ચર્ચા કરવા મુંબઇના પ્રવાસનું આમંત્રણ મળ્યું હતું. સ્વામી 20 ઓક્ટોબર, 1874ના રોજ મુંબઇ પહોંચ્યા હતાં. આ ચર્ચાની ઘણી જાહેરાત થઇ હતી પણ તે નકામી નિવડી. આમ છતાં, પ્રાર્થના સમાજના બે સભ્યોએ સ્વામી દયાનંદનો સંપર્ક કર્યો અને તેમની એક સભામાં કેટલાંક ભાષણો આપવા તેમને આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું, જેની હાજર રહેલા દરેક વ્યક્તિએ કદર કરી હતી. મુંબઇની પ્રાર્થના સભાનાં સભ્યો સ્વામી દયાનંદને તેમના હેતુઓના પ્રોત્સાહન માટે જરૂરી જ્ઞાન અને કુશળતાઓ ધરાવતા વ્યક્તિ તરીકે જોતા હતા, જેમાં સૌથી મોટી અને સર્વગ્રાહી વાત હિંદુ સમાજની ઉન્નતિની હતી અને હિંદુઓને વટલાવવાના ખ્રિસ્તીઓ અને મુસ્લિમોના પ્રયત્નોના વધતા ભયનું તેમને ભાન કરાવવાનો હતો. મુંબઇમાં એક મહિના કરતા વધુ સમય પસાર કર્યા બાદ સ્વામી દયાનંદને 60 નવા વિદ્યાર્થીઓ મળ્યા જેમાં પ્રાથના સમાજના જાણીતા સભ્યોએ સ્વામી દયાનંદના ધાર્મિક અને બૌદ્ધિક વિચારોને આધારે નવા સમાજની સ્થાપનાનો ઉદ્દેશ પ્રગટ કર્યો હતો.

નવો સમાજ'નો પ્રથમ પ્રયાસ
અમદાવાદમાં બીજો પ્રયાસ
આર્ય સમાજ અને થિયોસોફિકલ સોસાયટી
શીખ સાથેના સંબંધો