અંગ્રેજી સાહિત્યમાં અઢારમી સદીના ચોથા દાયકાના અંતે નવલકથા નો ઉદ્ભવ એ એક મહત્વની ઘટના બની.

૧૯મી સદીમાં રંગદર્શી(Romantic) સર્જકોનું ધ્યાન નવલકથા લેખન પર પડ્યું. "‘પામેલા" ’ (૧૭૪૦-૪૧)એ રિચાર્ડસન દ્વારા લખાયેલી પ્રથમ નવલકથા છે. આ નવલકથા પત્ર સ્વરૂપમાં પ્રગટ થઈ હતી. તેમની અન્ય બે રચનાઓ "‘કેલેરિસા" ’ (૧૭૪૭-૪૮) અને "‘સર ચાર્લ્સ ગ્રાન્ડિયન" ’ (૧૭૫૩-૫૪) પણ પ્રસિદ્ધ છે."‘જોસેફ એન્ડ્ર્ઝ" ’ (૧૭૪૨) રિચર્ડસનના પ્રયોજનની મજાક કરવાના ઈરાદા સાથે હેન્રી ફિલ્ફિંગે(૧૭૦૭-૧૭૫૪) લખી હતી. "‘ટોમ જોન્સ’" પણ તેમની પ્રખ્યાત કૃતિ છે. જેના નાયકનું પાત્રચિત્રણ અદભૂત છે.

આ સદીના અન્ય સર્જકોમાં બુલવર લિટન(૧૮૦૩-૧૮૭૩), ચાર્લ્સ રીડ(૧૮૧૪-૧૮૮૪), મિસિસ ગસ્કેલ(૧૮૧૦-૧૮૩૫) અને વિલ્કી કૉકલિન્સ(૧૮૨૪-૧૮૮૯)ની ગણના થાય છે. 
‘શાર્લોટ બ્રોન્ટ(૧૮૧૬-૧૮૫૫) અને એમિલી બ્રોન્ટ(૧૮૧૮-૧૮૪૮)ની નવલકથાના પાત્રો મધ્યમ વર્ગના જોવા મળે છે. એમિલીની "‘વુધરિંગ હાઈટસ" ’ (૧૮૪૭) અને શાર્લોટની "‘જેન આયર’" ખૂબ પ્રચલિત નવલકથાઓ છે. તેમની સમકાલીન લેખિકા મેરી એવાન્સે "‘જ્યોર્જ એલિયટ" ’ (૧૮૧૯-૧૮૮૦) પુરુષનામ ધારણ કરીને યોગદાન આપ્યું. "‘ધ મિલ ઓન ધ ફ્લોર્સ" ’ (૧૮૬૦)માં ભાઈ-બહેનનાં પ્રેમનું આલેખન અને "‘મિડલ માર્ચ’"માં મેરીની સર્જનશક્તિ અને બુદ્ધિનું ઉપયોજન જોવા મળે છે.

સ્મોલેટ (૧૭૨૧-૧૭૭૧)એ હેન્રી ફિલ્ડિંગના સમકાલીન નવલકથાકાર છે. તેમની ચિત્ર સાથેની દરિયાઈ જીવનની નવલકથા "‘રોડરિક રેન્ડમ" ’ (૧૭૪૮) ખૂબ લોકપ્રિય છે. "‘ધ એક્સપિડિશન ઓફ હમ્ફી કીલ્નકર" ’ (૧૭૭૧) તેમની પત્રાત્મક નવલકથા છે. તેમની નવલકથાઓના વિષયવસ્તુમાં જોવા મળે છે કે રખડું નાયક સદગુણી કન્યાને પરણે એટલે સુધરી જાય છે.

લોરેન્સ સ્ટર્ન (૧૭૧૩-૧૭૬૮) પણ ૧૮મી સદીના એક પ્રખ્યાત સર્જક છે. તેમની નવલકથા "‘ટ્રિસ્ટમ શેન્ડી" ’ (૧૭૫૮-૬૭)માં માનવીના આંતરપ્રવાહનું આલેખન કર્યું છે. "‘સેન્ટિમેન્ટલ જર્ની" ’ (૧૭૬૧)એ એક હાસ્ય નવલકથા છે. આ સમયમાં પ્રકાશિત અન્ય જોન્સનની "‘રેસિલસ" ’ (૧૭૫૯), ગોલ્ડસ્મિથની "‘વિકાર ઓફ વેકફિલ્ડ" ’ (૧૭૬૬) અને હૉરેસ વોલ્પોલે (૧૭૧૭-૧૭૯૭)ની "‘ ધ કેસલ ઓફ ઓટ્રેન્ટો" ’ (૧૭૬૪) "‘ગોથિક’" નવલકથાએ એક નવી દિશા ઉઘાડી.

ઓગણીસમી સદીના છેલ્લા તબક્કામાં ટોમસ હાર્ડીએ "‘વેસેક્સ’" કાલ્પનિક સ્થળને કેન્દ્રમાં રાખીને નવલકથાઓ લખી. તેમાં કેન્દ્રમાં ભાગ્ય અને વિધિવક્રતા જોવા મળે છે. હાર્ડીની અન્ય નવલકથાઓ "‘ધ રિટર્ન ઓફ ધી નેટિવ" ’ (૧૮૭૮), "‘જ્યુડ ધી ઓબ્સક્યોર" ’ (૧૮૪૫), "‘ધ મેયર ઓફ કેસ્ટર બ્રિજ" ’ (૧૮૮૬) તથા "‘ટેસ ઓફ ટર્બરવિલે" ’ (૧૮૯૧) વગેરે છે.

ઓગણીસમી સદીના અંતમાં ઓસ્કાર વાઈલ્ડે(૧૮૫૪-૧૯૦૦) નાટ્યક્ષેત્રમાં અદભૂત યોગદાન આપ્યું. "‘ઇમ્પોર્ટન્ટ ઓફ બીઇંગ અર્નેસ્ટ" ’ (૧૮૯૫) અને "‘એન આઇડિયલ હસબન્ડ" ’ (૧૮૯૫) લખી પ્રેક્ષકોનું મનોરંજન કર્યું.

કવિતા
વિકટોરિયા યુગ
કવિતા
નવલકથા