એક ગ્રામ સક્રિય કાર્બનનો સપાટી વિસ્તાર વધુમાં વધુ 500 m હોઇ શકે છે, અને તેને 1500 m સુધી સહેલાઇથી પ્રાપ્ત કરી શકાય છે. કાર્બન એરજેલ, જે ઘણાજ મોંધા હોય છે, તેનો સપાટી વિસ્તાર વધુ હોય છે અને ખાસ પ્રયોગો માટે જ તેનો ઉપયોગ થાય છે.
વીજાણુ સૂક્ષ્મદર્શકની હેઠળ જોતા, સક્રિય કાર્બનની ઊંચા સપાટી વિસ્તારવાળી રચનાઓની રીતે જોવા મળે છે. વ્યક્તિગત રજકણો વધુ પડતા જટિલ હોય છે અને તેઓ વિવિધ પ્રકારની છિદ્રોળુંતા બતાવે છે, તેવા પણ કેટલાક વિસ્તાર હોઇ શકે જ્યાં સપાટ સપાટીનું ગ્રેફાઇડ જેવા પદાર્થો એકબીજાથી સમાન દરે ચાલતા હોય અને થોડાક જ નાનોમીટરો દ્વારા તે અલગ પડી શકતા હોય કે તેવી જ રીતે.
આ સૂક્ષ્મ છિદ્રો શોષવા માટે અતિશય અનુકૂળ પરિસ્થિતિ ઉપલબ્ધ કરાવે છે, કારણકે શોષતા પદાર્થો અનેક સપાટીઓ જોડે એક સાથે અનેક જોડે ક્રિયા પ્રક્રિયા કરી શકે છે. મોટેભાગે શોષણની રીતભાતનું પરીક્ષણ ઊંચા વેક્યૂમ હેઠળ 77 K પર નાઇટ્રોજન વાયુની સાથે કરવામાં આવે છે, પણ રોજિંદી અવધિમાં સક્રિય કાર્બન તેના વાતાવરણ, પ્રવાહી પાણીમાંથી 100 °Cની વરાળ સ્વરૂપે અને વાતાવરણના 1/10,000 ના દબાણમાંથી શોષણ દ્વારા અનુરૂપ ઉત્પાદન મેળવવામાં સક્ષમ છે.

ભૌતિક રીતે, સક્રિય કાર્બન વાન ડેર વાલ્સ બળ કે લંડન ડિસપ્રેસન બળ દ્વારા મેળવેલા પદાર્થો છે.

સક્રિય કાર્બનને કેટલાક રસાયણિક દ્રવ્યો સાથે જોડી શકાતો નથી, જેમાં દારૂ, ગ્લાયકોલ, તીવ્ર એસિડ અને આઘારો, ધાતુઓ અને તમામ અકાર્બનિક, જેવા કે લીથીયમ, સોડિયમ, લોહ, સીસું, અર્સેનિક, ફ્લુઓરીન, અને બોરિક એસિડનો સમાવેશ થાય છે.

સક્રિય કાર્બન આયોડીનને સારી રીતે શોષી લે છે અને આયોડિન આંકડા, એમજી-જી (mg/g) (એએસટીએમ ડી28 (ASTM D28) માનક પદ્ધતિ તપાસ)નો ઉપયોગ એક તમામ સપાટી વિસ્તારને બતાવનાર તરીકે કરવામાં આવે છે.

સમગ્ર જાળમાં ફરીથી દાવો કરવો પ્રતિકૂળ છે , સક્રિય કાર્બન વાયુરૂપી એમોનિયાને પકડી શકે છે. અનેક ડાયાઝો કોપિયર મશીનોમાં આ કાર્ય માટે તેનો ઉપયોગ થાય છે.

સક્રિય કાર્બન કેટલાક અકાર્બનિક માટે શોષવાની ક્ષમતા વધારવા માટે વિવિઘ રાસાયણિક પ્રયોગોમાં એક સબસ્ટ્રેટ તરીકે ઉપયોગમાં લેવાય છે (અને સમસ્યા ઊભા કરતા કાર્બનમાં પણ) આવા ઘટકોમાં હાઇડ્રોજન સલ્ફાઇડ (HS), એમોનિયા (NH), ફોર્મલ્ડેહાઇડ (HCOH), રેડિઓસોટોપ્સ આયોડિન-131(I) અને પારો (Hg)નો સમાવેશ થાય છે. આ ગુણોને કેમીસોર્પશન તરીકે ઓળખાય છે.
અનેક કાર્બન અધિક પ્રમાણમાં નાના પરમાણુઓને શોષી લે છે. લાક્ષણિક રીતે સક્રિય કાર્બનના સિદ્ધાંતને માપવા માટે આયોડિન આંકડાઓ શ્રેષ્ઠ આધારભૂતો છે.
તે તેના સક્રિય સ્તરને માપે છે (ઊંચા આંકડો ઊંચી દરની સક્રિયતાને બતાવે છે) જેને મોટેભાગે mg/g (એમજી-જી)માં નોંધવામાં આવે છે (દાખલા તરીકે 500–1200 mg/g શ્રેણી).
સોલ્યુશનમાંથી આયોડિનના શોષણ દ્વારા સક્રિય કાર્બન (૦ થી 20 Å, કે 2 nm (એનએમ) સુધી) ઘરાવતા માઇક્રોપોરનું તે એક માપ છે.
તે સપાટી વિસ્તારના સમાન જથ્થા 900 m²/g અને 1100 m²/g વચ્ચે છે.
પ્રવાહી તબક્કાના પ્રયોગો માટે આ માનક માપદંડ છે.

આયોડિન આંકડાને એક ગ્રામ કાર્બન દ્વારા શોષાયેલા ઓયોડિનના મિલિગ્રામ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે, જ્યારે આયોડિન એકાગ્રતામાં બાકી રહેલી ગળેલા પ્રવાહી સામાન્ય રીતે 0.02 હોય છે ત્યારે. મૂળભૂતરીતે, આયોડિન આંકડા છિદ્રોમાં આયોડિન શોષવાનું માપ છે અને, તે સક્રિય કાર્બનના હિતમાં ઉપલબ્ધ છિદ્રોના જથ્થાને દર્શાવે છે. ખાસ કરીને, પાણીની પ્રક્રિયાના કાર્બનો 600 થી 1100ની શ્રેણીના આયોડિન આંકડાઓ ધરાવે છે. વારંવાર, આ પેરામીટરનો ઉપયોગમાં લેવાયેલા કાર્બનના શૂન્યકરણની શ્રેણીને નક્કી કરવામાં ઉપયોગી થાય છે. જોકે, એડશોર્બેટ સાથે રાસાયણિક ક્રિયાપ્રતિક્રિયા કરતી વખતે સાવધાની રાખવી જરૂરી છે કારણકે તેનાથી આયોડિનની ગ્રહણ શક્તિને અસર થઇ શકે છે જે ખોટા પરિણામો આપે છે. શોષિતો સાથેની રાસાયણિક ક્રિયાપ્રતિક્રિયામાંથી જો તે મુક્ત થાય તો આ કાર્બનની પથારીને શૂન્યીકરણના દરને માપનારા આયોડિન આંકડાઓ તરીકે ઉલ્લેખી શકાય છે અને આ શૂન્યીકરણની હદ ખાસ પ્રયોગો માટે નિર્ણાયક કારણ બનતી હોય છે.

કેટલાક કાર્બન વિશાળ પરમાણુને શોષવામાં નિષ્ણાત હોય છે.
દ્રાવણમાંથી કાકવીના શોષણ દ્વારા કાકવી આંકડા કે કાકવીની કાર્યક્ષમતા મેસોપોર ઘરાવતા સક્રિય કાર્બનનું એક માપ મળે છે (20 Åથી વધુ, કે 2 nm કરતા વધુ).
ઊંચા કાકવી આંકડાઓ મોટા પરમાણુઓનું એક ઊંચું શોષણ બતાવે છે (દર 95–600). કારમેલ ડીપી (ડીકોલોરાજીંગ પર્ફોમન્સ) કાકવી આંકડાથી સમાન છે. કાકવીની કાર્યક્ષમતાની નોંધ ટકામાં (દર 40%–185%) અને સમાતંર કાકવીની નોંધ નંબરોમાં (600 = 185%, 425 = 85%) થાય છે.
યુરોપીયન કાકવી આંકડા (શ્રેણી 525–110) ઉત્તર અમેરિકન કાકવી આંકડાથી ઉલટા ક્રમે વર્ણવામાં આવે છે.

કાકવી આંકડા એક રંગ નીકાળવાની પ્રક્રિયાના માનક કાકવી દ્રાવણના તબક્કાને માપે છે જે તેને માનક સક્રિય કાર્બનની આગળ પાતળું અને માનક બનાવે છે.
રંગોના શરીરના કદના કારણે, વિશાળ શોષણ જાતિઓ માટે પરમાણુ, કાકવી આંકડા સમર્થ છિદ્રના જથ્થાની ઉપલબ્ધતાને દર્શાવે છે ચોક્કસ પ્રકારના ગંદા પાણીના પ્રયોગમાં શોષણ માટે તમામ છિદ્રોનો જથ્થો ઉપલબ્ધ ના હોય તેવું પણ બની શકે છે, અને કેટલાક શોષકો નાના છિદ્રોમાં કદાચ દાખલ પણ થઇ જાય. જે ખાસ પ્રયોગો માટે ચોક્કસ સક્રિય કાર્બનનું યોગ્ય માપ માટે અયોગ્ય છે.
તેમની શોષણની શ્રેણી માટે સક્રિય કાર્બનોની એક શ્રેણીનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે આ માપદંડો ઉપયોગી વારંવાર થાય છે. શોષણ માટે સમાન છિદ્રોના જથ્થા સાથે બે સક્રિય કાર્બનને લેવામાં આવે તો, એક જેમાં મોટા પરિપૂરક છિદ્રો છે તે સામાન્ય રીતે ઊંચો કાકવી આંકડો આપશે જેના કારણે શોષણના વિસ્તારમાં વધુ યોગ્ય રીતે શોષકો પરિવર્તન પામે છે.

ટેનીન એક વિશાળ અને મધ્ય કદના પરમાણુઓનું મિશ્રણ છે.
સૂક્ષ્મ છિદ્રો અને મેસોપોરના એક જોડાણ સાથે કાર્બન ટેનીનોને શોષે છે.

એક કાર્બનમાં ટેનીનને શોષવાની કેટલી ક્ષમતા હોય શકે છે તેને તેના પ્રતિ મિલિયન એકાગ્રતાના ભાગોમાં નોંધવામાં આવે છે (શ્રેણી 200 ppm–362 ppm).

કેટલાક કાર્બનમાં એક મેસોપોરનું (20 Å થી 50 Å, કે 2 થી 5 nm) માળખું હોય છે જે મેથલિન બ્લુ જેવા રંગદ્રવ્યોના મધ્યમ કદના પરમાણુને શોષી શકે છે.
મેથલિન બ્લુના આ શોષણને g/100g (શ્રેણી 11–28 g/100g)માં નોંધાય છે.

ડેકલોરીનેશનના આધાર પર આકરણી કરતા કેટલાક કાર્બન અડધી કિંમતની લંબાઇ ધરાવે છે, જે ક્લોરીન દૂર કરવાની સક્રિય કાર્બનની ક્ષમતાના માપદંડને દર્શાવે છે. 5 ppm થી 3.5 ppmના વહેતા પાણીમાંથી ક્લોરીનનું સ્તર ઘટાડવા માટે કાર્બનની ઊંડાઇ ડેક્લોરીનેશનના અડધા મૂલ્યની લંબાઇ જેટલી હોવી જોઇએ. ઊંચા પ્રદર્શન તેની એક ઓછા અડધી કિંમતની લંબાઇ દર્શાવે છે.


ઊંચી ઘનતા વિશાળ જથ્થાની સક્રિયતા ઉપલબ્ધ કરાવે છે અને સામાન્ય રીતે સારી ગુણવત્તાવાળો સક્રિય કાર્બનનું સૂચન કરે છે.

સક્રિય કાર્બનના ઘસારાની પ્રતિકારકતાનું તે એક માપ છે.

તે સક્રિય કાર્બનનું મહત્વ સૂચવે છે જેથી ભૌતિક સંપૂર્ણતાને જાણવી રાખાય અને બેકવોશિંગ દ્વારા આરોપિત સંઘર્ષને લગતા બળો સામે ટક્કર જીલાય. અહીં સક્રિય કાર્બનની સખતાઇમાં મોટો ભેદ છે, જે તેના કાચા પદાર્થ અને સક્રિયતા સ્તર પર આધાર રાખે છે.

સક્રિય કાર્બનની સંપૂર્ણ સક્રિયતાને તે ઓછી કરે છે.
તે તેની ફરીથી સક્રિય થવાની ક્ષમતાને ઓછી કરે છે.
ડાધા પાડનાર સક્રિય કાર્બનને સાફ કરવા માટે ઘાતુના ઓક્સાઇડ (FeO) પ્રવાહીમાં નાખવામાં આવે છે. એસિડ/જળ દ્રાવ્ય રાખ ઘટક કુલ રાખ ઘટક કરતા વધુ નોંધપાત્ર છે. દ્રાવ્ય રાખ ઘટક માછલીઘરકાર માટે ઘણું મહત્ત્વનું છે કારણકે ફેરિક ઓક્સાઇડ પ્રોત્સાહન આપી શકે છે. વધારાના છોડ/શેવાળની વૃદ્ધિને ઝેરી કરતી ભારે ધાતુને અટકાવવા નીચી દ્રાવ્ય શેવાળની વૃદ્ધિને રાખવાળા ઘટક સાથેના કાર્બનનો દરીયાઇ, તાજા પાણીની માછલી અને રીફ ટેન્ક માટે ઉપયોગ કરવો જોઇએ.

સાંદ્ર કાર્બન ટેટ્રાક્લોરાઇડ બાષ્પના શોષણ દ્વારા સક્રિય કાર્બનની છિદ્રાળુતાનું માપન.


સક્રિયકૃત કાર્બનના કણનું કદ જેટલું ઝીણું તેટલી સપાટી વિસ્તારની પ્રાપ્યતા વધુ અને તેટલો વધુ ઝડપી શોષણ ગતિકીનો દર. બાષ્પ તબક્કા પ્રણાલીમાં દબાણમાં ઘટાડા સામે તેને ધ્યાનમાં લેવું જોઇએ જે ઊર્જા ખર્ચને અસર કરશે. કણ કદ વિતરણની સંભાળપૂર્વક ગણતરી નોંધપાત્ર સંચાલકીય લાભ પૂરા પાડી શકે છે.

ઉપયોગો
અન્ય પુનઃજનન તકનીકો
ગુણો
દારૂવાળા આસવિત પીણાઓનું શુદ્ધિકરણ