વાંસ નું જીવન ૧ થી ૫૦ વર્ષ સુધી હોય છે, જ્યાં સુધી કે ફૂલ નથી ખિલતા. ફૂલ બહુ જ નાના, રંગહીન, ડંઠલ વગરના , નાના નાના ગુચ્છામાં ઊગે છે. સૌથી પહલાં એક ફૂલમાં ત્રણ ચાર, નાના, સૂકા તુષ (glume) જોવા મળે છે. આ બાદ હોડીના આકાર ના અંતપુષ્પકવચ (palea) હોય છે. તેમાં છ પુંકેસર (stamens) હોય છે. અંડાશય (ovary) ના ઊપરી ભાગ પર બહુ નાના નાના વાળ હોય છે. આમાં એક જ દાણો બને છે. સાધારણત: વાંસ ત્યારે ફૂલે છે જ્યારે દુકાળને કારણે ખેતી મરી જાય છે અને દુર્ભિક્ષ પડે છે. શુષ્ક અને ગરમ હવા ને કારણે પાંદડા ને સ્થાને કળીઓ ખીલે છે. ફૂલ ખિલતા પાંદડા ખરી પડે છે. ઘણાં વાંસ એક વર્ષમાં ફળે છે. આવા અમુક વાંસ નીલગિરિ ની પહાડીઓ પર મળે છે. ભારતમાં અધિકાંશ વાંસ સામુહિક તથા સામયિક રૂપે ખીલે છે. ત્યાર બાદ જ વાંસ નું જીવન સમાપ્ત થઈ જાય છે. સુકાયેલા થડ પડી રાસ્તા બંધ કરી દે છે. આગલા વર્ષની વર્ષા પછી બીમાંથી નવી કલમો ફૂટે છે અને જંગલ ફરી લીલું થઈ જાય છે. જો ફૂલ ખીલવાનો સમય જ્ઞાત હોય, તો કાપી કરી ખિલવું રોકી શકાય છે. પ્રત્યેક વાંસમાં ૪ થી ૨૦ સેર સુધી જવ કે ચોખા સમાન ફળ લાગે છે. જ્યારે પણ એ ફળે છે, ચોખાની અપેક્ષા સસ્તા વેંચાય છે. ૧૮૧૨ ઈ. ના ઓરિસ્સા દુકાળમાં આ ગરીબ જનતા નો આહાર તથા જીવન રક્ષક રહે છે.

વંશલોચન
વાંસ ના ફૂલ અને ફળ
અન્ય ભાષાઓમાં શબ્દ
વિશેષ પરીચય