સંગીતનું પ્રથમ સાધન કોણે અને ક્યારે શોધ્યું તે અંગેનું સંશોધન કરતાં કરતાં સંશોધનકારોને વિશ્વના ઘણા ભાગોમાંથી સંગીતનાં સાધનોના પુરાતત્વ વિષયક પુરાવાઓ હાથ લાગ્યા છે. કેટલાક લોકોને 67,000 વર્ષ જૂનાં સાધનો હાથ લાગ્યાં છે પરંતુ તે સંગીતનાં જ સાધનો છે કે કેમ તે અંગે અનેક વિખવાદો છે. એક બિંદુ ઉપર લોકો એકત્રિત થયા છે અને એમ માનવામાં આવે છે કે સંગીતનું પ્રથમ સાધન 37,000 વર્ષ કે તેના કરતા વધારે જૂનું છે. આ સાધનને આર્ટિફેક્ટ્સ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. એમ માનવામાં આવે છે કે આ સાધન ટકાઉ કાચા માલમાંથી અને ટકાઉ પદ્ધતિથી બનાવવામાં આવ્યું છે તેના કારણે તે આટલાં વર્ષો સુધી ટકી રહેવા પામ્યું છે. અત્યાર સુધી જે નમૂનાઓ મળ્યા છે તેમને અખંડનક્ષમ રીતે સંગીતનાં જૂનામાં જૂનાં સાધન તરીકે ન ગણાવી શકાય.
વર્ષ 1995ના જુલાઈ માસમાં સ્લોવેનિયન પુરાતત્વ વિદ્ ઈવાન ટર્કને સ્લોવેનિયાના ઉત્તરપશ્ચિમી પ્રાંતમાંથી કોતરેલું હાડકું મળી આવ્યું હતું. આ કોતરણીને ડિવજે બેબ ફ્લુટ નામ આપવામાં આવ્યું, તેમાં ચાર કાણાં પાડવામાં આવ્યાં હતાં કેનેડાના સંગીત વિદ્ બોબ ફિન્કે એવું તારણ કાઢ્યું હતું કે સપ્ત સ્વર ગ્રામના ચાર સૂરો વગાડવા માટે આ કાણાં પાડવામાં આવ્યાં હશે. સંશોધનકર્તાઓનો અંદાજ છે કે આ વાંસળી લગભગ 43,400થી 67,000 વર્ષ જૂની છે. તેને સંગીતનું સૌથી પૌરાણિક સાધન માનવામાં આવે છે તેમજ પાષાણયુગીન સંસ્કૃતિ સાથે સંકળાયેલું આ એક માત્ર સંગીતનું સાધન હશે તેમ માનવામાં આવે છે. જોકે, ઘણા પુરાતત્વ વિદોએ એવો પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો હતો કે આ વાંસળી ખરેખર સંગીતનું સાધન છે કે કેમ. જર્મન પુરાતત્વ વિદોએ સ્વાબિયન એલ્બ કાળના પ્રાચીન કાળના કદાવર હાથી અને હંસનાં હાડકાંમાંથી બનેલાં સંગીતનાં સાધનો શોધી કાઢ્યા હતાં. જેની ઉંમર 30,000થી 37,000 વર્ષ જૂની માનવામાં આવે છે. આ સાધન અપ્પર પેલેલિથિક યુગનું માનવામાં આવે છે. આ સાધનને વિશ્વનાં સૌથી જૂનાં સંગીત સાધન તરીકે સ્વીકૃતિ આપવામાં આવી છે.

સુમેરિયાના ઉર શહેર ખાતે આવેલાં રોયલ સેમેટરીમાં કરવામાં આવેલાં ઉત્ખનન દરમિયાન સંગીતનાં સાધનોનાં પૌરાણિક પુરાવાઓ હાથ લાગ્યા છે. (જુઓ ઉરનાં તંતુવાદ્યો) આ સાધનોમાં નવ તંતુવાદ્યોનો સમાવેશ થતો હતો જેમાં બે તંતુ વીણા, ચાંદીની બે બાજુથી વગાડી શકાય એવી વાંસળી, સિસ્ટ્રા અને ઝાંઝ-કરતાલો હતાં. ઉરમાંથી ચાંદીના બે જોડિયા પાવા પણ મળી આવ્યા હતા જેને અત્યારની બેગપાઈપ્સનું જૂનું સ્વરૂપ માનવામાં આવે છે. નળાકાર ભૂંગળીઓમાં ત્રણ બાજુએ કાણાં પાડવામાં આવ્યાં હતાં જેના કારણે વાદક તમામ પ્રકારનાં સ્વર ઉત્પાન્ન કરી શકતો હતો. વર્ષ 1920માં આ ઉત્ખનનો લિયોનાર્ડ વૂલી દ્વારા કરવામાં આવ્યા હતા. જેના થકી સારી કક્ષાનાં સંગીતનાં સાધનોનાં ટુકડાઓ મળી આવ્યા હતા. આ ઉપરાંત ઉતરતી કક્ષાના વ્યર્થ ટુકડાઓ પણ મળ્યા હતા કે જેનો ઉપયોગ સંગીતનાં સાધનનું પુનઃ નિર્માણ કરવા માટે કરવામાં આવતો હતો. જે કબરો સાથે આ સાધનો સંકળાયેલાં છે તેમાં કાર્બન ડેટેડનો સમાવેશ થાય છે જે ઇસવિસન પૂર્વે 2,600થી 2,500નો સમયગાળો માનવામાં આવે છે. તેના કારણે એ બબતનો પુરાવો મળે છે કે આ સમયગાળા દરમિયાન આ સાધનોનો ઉપયોગ સુમેરિયા ખાતે કરવામાં આવતો હતો.

મેસોપોટેમિયાના નિપ્પુર ખાતેથી મળેલી ઈ.પૂ. 2,000ની શંકુ આકારની લખવામાં આવેલી લીપિ દર્શાવે છે કે તંતુવાદ્યોના તાર ઉપર લખેલાં નામો છે જે સંગીત લીપિનો જૂનામાં જૂનું ઉદાહરણ છે.

પ્રાચીન ઢબ અને ઇતિહાસ પૂર્વે
પુરાતત્વવિદ્યા
રિનેસન્સ
વપરાશકર્તાઓ વચ્ચેની પ્રતિક્રિયાઓ