સંગીતનાં સાધનોની છબીઓ મેસોપોટેમિયાના સમયગાળામાં એટલે કે ઇસવિસન પૂર્વે 2800 કે તેના કરતા પહેલાના સમયગાળાથી જોવા મળવાની શરૂઆત થઈ. ઇસવિસન પૂર્વે 2000ની સાલની શરૂઆતની આસપાસના સમયગાળામાં મેસોપોટેમિયા અને બેબીલોનની સંસ્કૃતિના લોકોએ મજૂરીના વિભાગ અનુસાર સંગીતનાં સાધનોને બે વિભાગમાં વહેંચી દીધાં જેના કારણે સંગીતનાં સાધનોમાં વર્ગીકરણની શરૂઆત થઈ. પ્રખ્યાતિ પામેલાં સાધનો ખૂબ જ સરળ હતાં અને તેને કોઈ પણ વગાડી શકતું હતું. તેમની શોધ વ્યાવસાયિક સાધનો કરતા જુદી રીતે કરવામાં આવી હતી વ્યાવસાયિક સાધનોનાં વિકાસમાં તેની અસરકારકતા તેમજ કૌશલ્યતા ઉપર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવતું હતું. આ પ્રકારનો વિકાસ થયો હોવા છતાં પણ મેસોપોટેમિયામાં સંગીતનાં ખૂબ જ ઓછાં સાધનો ફરી પાછાં વપરાશમાં આવી શક્યાં હતાં. મેસોપોટેમિયાની સંસ્કૃતિનાં સંગીતનાં સાધનોના ઇતિહાસની જાણકારી મેળવવા માટે અને તે ઇતિહાસનું પુનઃ નિર્માણ કરવા માટે વિશ્લેષકોએ તે વખતનાં ચિત્રો, સુમેરિયન ભાષામાં લખાયેલી શંકુ આકારની લીપિ અથવા તો અક્કાડિયન ઉપર આધાર રાખવો જ પડે છે. આ સાધનોને શું નામ આપવું તે પણ ખૂબ જ પડકારજનક હતું કારણ કે વિવિધ સાધનો વચ્ચેની કોઈ સ્પષ્ટ ભેદરેખાઓ જ નહોતી અને તેમનું વર્ણન કરવા માટેનાં શબ્દો પણ નહોતા. સંગીતનાં મોટાભાગનાં સાધનોનાં ચિત્રો સુમેરિયા અને બેબીલોનની સંસ્કૃતિના કલાકારોએ બનાવ્યાં હોવા છતાં પણ ઇતિહાસકારો છ સંગીતનાં સાધનોને જ અલગ તારવી શક્યા છે. જેમાં મેસોપોટેમિયાની સંસ્કૃતિમાં વપરાતું આઇડિયોફોન, હાથેથી હલાવીને વગાડવાનાં દંડા, ઘંટનાં લોલક પ્રકારનું સાધન, સિસ્ટ્રા, ઘંટ, ઝાંઝ-કરતાલ અને રેટલ્સનો સમાવેશ થાય છે. એમેનહોટેપ ત્રીજાના આત્માને શાંતિ આપવા માટે સિસ્ટ્રાનું ચિત્ર બનાવવામાં આવ્યું હતું. આ ચિત્રો ખૂબ જ રસપ્રદ એટલા માટે હતાં કારણ કે આ જ પ્રકારનાં સંગીતનાં સાધનો બિલિસી, જ્યોર્જિયા અને નેટિવ અમેરિકન યક્વિ આદિજાતિમાં જોવા મળતાં હતાં. મેસોપોટેમિયાની સંસ્કૃતિની મૂર્તિઓ, તક્તીઓ અને દસ્તાવેજો ઉપરથી વિપુલ માત્રામાં એવા પુરાવાઓ હાથ લાગ્યા છે કે મેસોપોટેમિયાના લોકોને તંતુવાદ્યો વધારે પ્રમાણમાં પસંદ હતા. હાર્પ નામનાં સાધનોનાં સંખ્યાબંધ ચિત્રો દોરવામાં આવ્યાં છે.આ ઉપરાંત તંતુવીણા અને આધુનિક વાયોલિન જેના ઉપરથી બનાવવામાં આવ્યું છે તેવા તંતુવાદ્યોનાં ચિત્રો પણ દોરવામાં આવ્યાં હતાં.
ઈજિપ્તની સંસ્કૃતિમાં સંગીતનાં સાધનોનો ઉપયોગ કરવાની શરૂઆત ઇસવિસન પૂર્વે 2700ની સાલથી થઈ.આ સાધનો મૂળરૂપે મેસોપોટેમિયાની સંસ્કૃતિમાં હતાં તે જ પ્રકારના હતા તેના કારણે ઇતિહાસકારો એવાં તારણ ઉપર આવ્યાં કે એક સંસ્કૃતિનાં બીજી સંસ્કૃતિ સાથે સંપર્કો રહેતા હશે. સાશે એ બાબતની નોંધ લીધી હતી કે ઇજિપ્ત કોઈ પણ પ્રકારનું સંગીતનું સાધન ધરાવતું નહોતું અને સુમેરિયન પણ પોતાનું સંગીતનું સાધન ધરાવતું નહોતું. જોકે, ઇસવિસન પૂર્વે 2700ની સાલથી સંસ્કૃતિ વચ્ચેના સંપર્કો વિખેરાઈ ગયા. સુમેરમાં મોટાભાગના પ્રસંગોમાં વપરાતી તંતુવીણા ઈજિપ્તની સંસ્કૃતિમાં બીજાં 800 વર્ષ સુધી દેખાઈ નહીં. ક્લેપર્સ અને ઝાંઝ-કરતાલ ઈજિપ્તની સંસ્કૃતિમાં ઇસવિસન પૂર્વે 3000ની સાલમાં દેખાયાં. આ સંસ્કૃતિમાં સિસ્ટ્રાનો ઉપયોગ થવાની પણ શરૂઆત થઈ. આ ઉપરાંત ઊભી વાંસળી, જોડિયા પાવા, શણગારેલી અને કોણોવાળી હાર્પ્સ તેમજ વિવિધ પ્રકારનાં ઢોલકનો ઉપયોગ કરવાની શરૂઆત પણ આ સંસ્કૃતિમાં કરવામાં આવી. ઈજિપ્ત (ખરેખર તો બેબીલોન)યુદ્દ અને વિનાશના સમયગાળામાંથી પસાર થયું તે સમયનો એટલે કે ઇસવિસન પૂર્વે 2700થી 1500 વચ્ચેનો નાનો ઇતિહાસ પ્રાપ્ય છે. આ સમયગાળા દરિમયાન કસાઇટ્સે મેસોપોટેમિયા ખાતે આવેલું બેબીલોનનું સામ્રાજ્ય વેરણછેરણ કરી નાંખ્યું અને હાઇક્સોસે ઈજિપ્તનું મધ્ય સામ્રાજ્ય ખતમ કરી નાખ્યું. ઇસવિસન પૂર્વે 1500માં જ્યારે ઈજિપ્તના પારાહોસે દક્ષિણ પશ્ચિમી એશિયા ઉપર જીત મેળવી ત્યારે બે સંસ્કૃતિઓનું જોડાણ થયું. ઈજિપ્ત સાથે જોડાયેલી મેસોપોટેમિયા સંસ્કૃતિને નવું સ્વરૂપ મળ્યું. ઈજિપ્તનાં સંગીતનાં સાધનોમાં પણ એશિયાઈ સંસ્કૃતિની છાંટ પ્રતિબિંબિત થતી જોવા મળે છે. નવી સંસ્કૃતિના પ્રભાવ હેઠળ નવાં રાજ્યના નાગરિકો વાંસળીઓ, તુરાઈ, તંતુવીણા, પાવો, મંજીરા અને ઝાંઝ-કરતાલનો ઉપયોગ કરવા માંડ્યા.

મેસોપોટેમિયા અને ઈજિપ્તની સંસ્કૃતિથી વિપરીત ઇસવિસન પૂર્વે 2000થી 1000ની વચ્ચે ઈઝરાયેલમાં વ્યાવસાયિક સંગીતકારો નહોતા. જ્યારે ઈજિપ્ત અને મેસોપોટેમિયાનાં સંગીતનાં સાધનોનો ઇતિહાસ ઈઝરાયેલનાં કલાત્મક પ્રતિનિધિત્વ ઉપર આધિન રહેતો. ઈઝરાયેલે આ પ્રકારનાં થોડાં પ્રતિનિધિત્વો કરેલાં છે. તેના કારણે જ વિશ્લેષકો બાઇબલ અને તાલમડમાંથી એકત્રિત કરવામાં આવેલી માહિતીને આધિન રહેતા હોય છે. હિબ્રુ લીપિમાં બે સાધનોનો ખાસ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે કે જે જ્યુબલ, યુગેબ્સ અને કિન્નોર સાથે સંકળાયેલાં હોય. તેમને અનુક્રમે પેન પાઇપ્સ અને તંતુવીણા ગણાવી શકાય. આ સમયગાળાનાં અન્ય સાધનોમાં ટોફ્સ અથવા તો ફ્રેમ કરેલાં નગારાં, નાની ઘંટડીઓ અથવા તો જિન્ગલ્સ કે જેને પા'આમોન કહેવામાં આવે છે, શોફાર્સ અને હાસોસરા જેવી તુરાઈનો સમાવેશ થતો હતો. ઇસવિસન પૂર્વે 11મી સદીમાં ઈઝરાયેલ ખાતે રાજાશાહીની શરૂઆત થઈ ત્યારે પ્રથમ વ્યાવસાયિક સંગીતકાર ઊભો થયો તેની સાથે જ સંખ્યાબંધ સંગીતનાં સાધનો બનવાની શરૂઆત થઈ. જોકે, કલાત્મક અર્થઘટનોનો અભાવ હોવાને કારણે સંગીતનાં સાધનોની ઓળખ તેમજ તેનું વર્ગીકરણ મોટો પડકાર રહ્યા હતા. દા. ત. અનિશ્ચિત ડિઝાઈન ધરાવતાં તંતુવાદ્યો કે જેને નેવાલ્સ અને એસોર્સ કહેવાતાં હતાં તેમનું અસ્તિત્વ હતું પરંતુ પુરાતત્વ કે વ્યુત્પત્તિશાસ્ત્ર તેમને સ્પષ્ટપણે વ્યાખ્યાયિત કરી શક્યા નહોતા. પોતાનાં પુસ્તક "અ સર્વે ઓફ મ્યુઝિકલ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સ" માં લેખિકા સિબિલ માર્કુસે એવી દરખાસ્ત મૂકી છે કે નેવેલનો સંબંધ નાબલા સાથે હોવાથી તે ઊભું હાર્પ હોવું જોઈએ.

ગ્રીસ, રોમ અને ઈટ્રુરિયાની સંસ્કૃતિમાં સંગીતનાં સાધનનો વિકાસ વેરાન રહેવા પામ્યો તેવી જ રીતે અન્ય સંસ્કૃતિઓએ આર્કિટેક્ચર અને શિલ્પકળાનાં ક્ષેત્રોમાં ખાસ કૌવત બતાવ્યું નહોતું. એ વખતનાં સંગીતનાં સાધનો એકદમ સરળ હતાં અને ખરેખર જોવા જઈએ તો તે તમામ સાધનો અન્ય સંસ્કૃતિમાંથી આયાત કરવામાં આવ્યાં હતાં. તંતુવીણા સંગીતકારોનું પ્રમુખ વાદ્ય હતું તેઓ ઈશ્વરને અંજલિ આપવાના ભાગરૂપે તેનો ઉપયોગ કરતાં હતાં. ગ્રીક લોકો હવાથી વગાડવામાં આવનારા વાદ્યો વધારે ઉપયોગમાં લેતાં જેમાં "પાવા" , "વાંસળી" નું વર્ગીકરણ તેમણે કર્યું છે. તત્કાલિન ગ્રીક લખાણ ઉપરથી જાણવા મળે છે કે તેઓ પાવાનું ઉત્પાદન અને તેને વગાડવાની તકનિકનો તેઓએ ગંભીરતા પૂર્વક અભ્યાસ કર્યો હતો. રોમન લોકો પણ વાંસળી પ્રકારનું સાધન વગાડતા હતા જેને "ટિબિયા" નામથી ઓળખવામાં આવતું હતું તેની બાજુઓએ કાણાં પાડવામાં આવતાં હતાં તે ખુલ્લાં પણ હોઈ શકે અને બંધ પણ હોઈ શકે છે. જેના કારણે તેને વગાડવામાં ખૂબ જ સ્થિતિસ્થાપકતા રહેતી હતી. આ પ્રાંતમાં તે સમયગાળા દરમિયાન ઉપયોગમાં લેવામાં આવતાં અન્ય સમાન પ્રકારનાં સંગીતનાં સાધનોમાં ઓરિયેન્ટ પ્રકારનાં સાધનનું અનુકરણ કરીને બનાવવામાં આવેલી તુરાઈ, ઈજિપ્તમાં વપરાશમાં લેવાતી હતી તે જ પ્રકારની વાંસળી, વિવિધ પ્રકારની ભૂંગળીઓ અને સાધનો, ક્લેપર્સ કે જે મુખ્યત્વે સ્ત્રીઓ દ્વારા વગાડવામાં આવતાં હતા. વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.

ભારતની પ્રાચીન સંસ્કૃતિમાં સંગીતનાં સાધનો ઉપયોગમાં લેવાતાં હશે કે કેમ તે અંગેની કોઈ જ પ્રકારની માહિતી મળતી નથી. જેના કારણે મુંડા અને દ્રવિડિયન ભાષા બોલનારા લોકો આ વિસ્તારમાં સૌપ્રથમ સ્થાયી થયા હતા અને તેમણે સાધનો વિકસ્વાયા હશે તે માની લેવું અશક્ય છે. તેના કરતાં આ વિસ્તારમાં ઇસવિસન પૂર્વે 3000ની સાલમાં સિંધુ ખીણની સંસ્કૃતિ અસ્તિત્વમાં આવી તે સમયથી સંગીતનાં સાધનોનો ઇતિહાસ શરૂ થાય છે. જૂનાં શિલ્પો અને દસ્તાવેજોમાંથી જાણવા મળે છે કે અહીં વિવધ પ્રકારનાં મંજીરાં અને સીટીઓ દ્વારા સંગીત વગાડવામાં આવતું હતું. માટીનાં પૂતળાં પરથી એ બાબત જાણવા મળે છે કે આ સંસ્કૃતિમાં નગારાંનો ઉપયોગ થતો હતો અને સિંધુ હસ્તપ્રતો ઉપરથી જાણવા મળે છે કે અહીં વાંસળીઓ પણ ઉપયોગમાં લેવાતી કે જે સુમિરિયન દસ્તાવેજોમાં જોવા મળે છે તે જ પ્રકારની હતી. આ શોધમાંથી ઘણા એવા સંકેતો મળે છે કે સિંધુ ખીમ અને સુમેરિયન સંસ્કૃતિએ એકબીજા વચ્ચે સંસ્કૃતિનું આદાનપ્રદાન જાળવી રાખ્યું હશે. કાળક્રમે ભારત ખાતે સંગીતનાં સાધનોનો વિકાસ ઋગ્વેદ અથવા તો ધાર્મિક ગ્રંથ સાથે થતો જોવા મળ્યો તેની ઋચાઓ કે ગીતોમાં વિવિધ પ્રકારનાં નગારાં, તુરાઈઓ, પાવાઓ અને વાંસળીઓ વગાડવામા આવતી હતી. ઈસવિસનની શરૂઆતમાં અહીં વપરાતાં સાધનોમાં મદારી દ્વારા વગાડવામાં આવતી બીન, જોડિયા પાવા, મોટા ઢોલ, આડી વાંસળીઓ અને નાની વાંસળીઓનો સમાવેશ થતો હતો. એકંદરે જોઇએ તો મધ્યકાલિન યુગ સુધી ભારત પાસે કોઈ જ પ્રકારનું વિશિષ્ટ સંગીતનું સાધન નહોતું.
ઝાઇથર જેવાં સંગીતનાં સાધનોનો ઉલ્લેખ ઇસવિસન પૂર્વે 1100ની સાલ કે તેનાં પહેલાં વખવામાં આવેલાં ચીની સાહિત્યમાં જોવા મળે છે. કન્ફ્યુશિયસ (ઇ. પૂ. 551થી 479), મેન્શિયસ (ઇ. પૂ. 372થી 289) અને લાઓઝી જેવા ચીની તત્વચિંતકોએ ચીનમાં સંગીતનાં સાધનોના વિકાસને નવી કેડી આપી. ગ્રીક લોકોની જેમ તેમણે પણ લોકોમાં સંગીત પ્રત્યેનો અભિગમ કેળવ્યો. ચીની લોકોનું માનવું છે કે સંગીત એ પાત્ર અને સમાજ માટે જરૂરી અંગ છે. સંગીતનાં સાધનોનાં વિવિધ રંગરૂપને આધારે તેમણે તે સાધનોનું અલગ-અલગ વર્ગીકરણ કર્યું છે. ચીની સંગીતમાં આઇડિયોફોન્સ ખૂબ જ અગત્યનું સાધન છે. તેના કારણે જ આ સંસ્કૃતિનાં અગાઉનાં તમામ સાધનો આઇડિયોફોન પ્રકારનાં છે. શેંગ સામ્રાજ્યની કવિતાઓમાં ઘંટડીઓ, ઘંટાવલિઓ, નગારાંઓ અને હાડકાંમાંથી કોતરીને બનાવેલી ગોળાકાર વાંસળીઓનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. સમય જતાં તેને પુરાતત્વ વિદો દ્વારા સંગ્રહિત કરવામાં આવી છે. ઝોડુ સામ્રાજ્યમાં ઝાંઝ-કરતાલ, મંજીરાં, લાકડાની માછલી અને યુ જેવાં ઠોકીને વગાડવાનાં સાધનોનો ઉપયોગ શરૂ કરવામાં આવ્યો. આ સમયગાળા દરિમયાન વાંસળીઓ, પેન પાઇપ્સ, પિચ પાઇપ્સ અને મોઢાં વાજું જેવાં સુષિર વાદ્યો પણ અસ્તિત્વમાં આવ્યાં. જમરૂખનાં આકાર જેવું નાનું સુષિર વાદ્ય પશ્ચિમી સંગીત વાદ્યોનો એક ભાગ હતું તેનો પ્રસાર દુનિયાની ઘમી સંસ્કૃતિઓમાં થયો હતો ચીનમાં તેનો ઉપયોગ હાન સામ્રાજ્ય દરિમયાન શરૂ કરવામાં આવ્યો.

મધ્ય અમેરિકન સંસ્કૃતિના લોકો ઇસવિસન 11મી સદી બાદ ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળું અને આધુનિક જીવન જીવવા માંડ્યા હોવા છતાં પણ તેઓ સંગીતનાં સાધનોના વિકાસના મામલે અન્ય સંસ્કૃતિઓ કરતાં પાછળ હતાં. દાખલા તરીકે તેમની પાસે તંતુવાદ્યો નહોતાં, તેમનાં તમામ સાધનો આઇડિયોફોન્સ, નગારાં અને વાંસળી તેમજ તુરાઈ જેવાં સુષિર વાદ્યો જ હતાં. આ તમામ સાધનો પૈકી વાંસળી એક માત્ર એવું વાદ્ય હતું કે જે સુસ્વર સંગીત ઉત્પન્ન કરી શકે. તેથી વિપરીત કોલંબિયા પૂર્વે, દક્ષિણ અમેરિકી સંસ્કૃતિ હાલના સંદર્ભમાં કહીએ તો પેરુ, કોલંબિયા, એક્વાડોર, બોલિવિયા અને ચિલી જેવા દેશો સાંસ્કૃતિક રીતે ભલે આગળ પડતાં નહોતા પરંતુ સંગીતની રીતે તેઓ ખૂબ જ આગળ હતા. તત્કાલિન દક્ષિણ અમેરિકી સંસ્કૃતિ પેન પાઇપ્સ ઉપરાંત વાંસળી, આઇડિયોફોન્સ, નગારાં અને ઢાલની અથવા તો લાકડાની તુરાઈ જેવાં વિવિધ પ્રકારનાં સંગીતનાં સાધનોનો ઉપયોગ કરતી હતી.

મધ્યયુગ પૂર્વેનો પ્રાચીનકાળ
આધુનિક
રેન્જ
મધ્ય યુગ