તાર્કિદ ધારણા આધારિત સિદ્ધાંત મુજબ આર્થિક ખેલાડીઓ તેમની સુખાકારીને મહત્તમ કરવા માટે ભાવિ સ્થિતિનો તાર્કિક વિચાર કરે છે અને માત્ર હાલના તકવાદી ખર્ચ કે દબાણને આધારે નિર્ણય કરતા નથી. ખાસ કરીન મોનેટારિઝમ આધારિત આ સિદ્ધાંતમાં ભાવિની ધારણાઓ અને વ્યૂહરચનાઓ પણ ફુગાવા માટે મહત્ત્વના પરિબળો બને છે.

તાર્કિક ધારણા આધારિત સિદ્ધાંતનું હાર્દ પાસુ એ છે કે આર્થિક ખેલાડીઓ ઊંચા ફુગાવાની ધારણાને પૂરી કરતા હોય તેમ વરતીને મધ્યસ્થ બેન્કના નિર્ણયોની ‘અવગણના’ કરવાનો પ્રયાસ કરે છે. આનો અર્થ એવો થાય છે કે મધ્યસ્થ બેન્કોએ ફુગાવા સામે લડત આપવા માટે તેની વિશ્વસનિયતા સ્થાપિત કરવી પડે છે અથવા આર્થિક ખેલાડીઓ એવી ધારણા બાંધી લે છે કે મધ્યસ્થ બેન્ક ઊંચા ફુગાવાના ભોગે પણ મંદીને અટકાવવા માટે નાણાંના પુરવઠામાં ઝડપથી વધારો કરશે. તેથી જો ફુગાવા સામે લડત આપવાની નીતિ જાહેર કરતી વખતે મધ્યસ્થ બેન્ક ફુગાવા અંગે ‘નરમ’ છે તેવી છાપ પડે તો આર્થિક ખેલાડીઓ એવી ઘારણા બાંધી લે છે કે આ નીતિ ચાલુ રહેશે અને તેથી તેમની ફુગાવાની ધારણા ઊંચી હોય છે અને તેથી ફુગાવો પણ ઊંચો રહે છે. બીજી તરફ જો મધ્યસ્થ બેન્ક ફુગાવા અંગે ‘કડક’ હોવાની છાપ હોય તો આવી નીતિવિષયક જાહેરાત પર લોકોને વિશ્વાસ બેસે છે અને ફુગાવાજન્ય ધારણામાં ઝડપથી ઘટાડો થાય છે અને તેથી ફુગાવો પણ ઓછામાં ઓછા આર્થિક વિક્ષેપ સાથે ઝડપથી ઘટે છે.

સુવર્ણમાન ચલણ પદ્ધતિ (ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ)
નકારાત્મક
બેરોજગારી
તાર્કિદ ધારણાઓ આધારિત સિદ્ધાંત