મોટાભાગના ભાષાશાસ્ત્રીઓ હાલમાં બોલવામાં આવતી આધુનિક ચાઇનીઝની તમામ વિવિધતાઓને સિનો-તિબેટન ભાષા વર્ગના ભાગરૂપે વર્ગીકૃત કરે છે અને માને છે કે એક મૂળ ભાષા હતી, જેને પ્રોટો-સિનો-તિબેટન કહેવાતી, જેમાંથી સિનિટિક અને તિબેટો-બર્મન ભાષાઓ ઉતરી આવી છે. ચાઇનીઝ અને અન્ય સિનો-તિબેટન ભાષાઓ સક્રિય સંશોધનનો વિષય છે, જે પ્રોટો-સિનો-તિબેટનના પુનર્ગઠનનો પ્રાયસ છે. આ પ્રયાસમાં મુખ્ય મુશ્કેલી એ છે કે પ્રાચીન ચાઇનીઝ અવાજોના પુનર્ગઠન માટેના પૂરતા પૂરાવા છે, પરંતુ પ્રોટો-સિનો-તિબેટન અને પ્રાચીન ચાઇનીઝ વચ્ચેના વિભાજનને સંગ્રહ કરેલા પૂરતા લેખિત પૂરાવા નથી. વધુમાં, આમાંથી ઘણી પ્રાચીન ભાષાઓ જે પ્રોટો-સિનો-તિબેટનના પુનર્ગઠનને તક પૂરી પાડે છે તે ઘણી ઓછી રીતે સમજી શકાય છે અને પીઆઇઇ (PIE)માંથી (એકીકરણ) ઇન્ડો-યુરોપીયન ભાષાઓના વિશ્લેષણ માટે વિકસાવવામાં આવેલી તકનીકો પ્રાચીન ચાઇનીઝ પરથી આવેલી "મોર્ફોલોજીકલ પોસીટી" (અર્થની અલભ્યતા)ને કારણે એક અલગ પડતી ભાષા ચાઇનીઝને લાગુ પાડી શકાય તેમ નથી.

ચાઇનીઝ ભાષાના વિકાસનું વર્ગીકરણ એ વિદ્વાનોની ચર્ચાનો વિષય છે. એક પદ્ધતિ સ્વિડીશ ભાષાશાસ્ત્રી બર્નહાર્ડ કર્લગ્રેને 1900ના દાયકાના પ્રારંભિક સમયગાળામાં શોધી હતી, મોટા ભાગની વર્તમાન પદ્ધતિઓ આંતરિક જ્ઞાન અને પદ્ધતિ માટે કર્લગ્રેનની પદ્ધતિ પર ખૂબ જ આધાર રાખે છે.સ્વિડન

જૂની ચાઇનીઝ ભાષા, ઘણી વખત "પ્રાચીન ચાઇનીઝ" તરીકે ઓળખાતી, ઝોઉ વંશના શાસન (ઇ.સ.પૂ. 1122-256)ના પ્રારંભિક અને મધ્યકાળ દરમિયાન સામાન્ય ભાષા હતી, જેના લખાણમાં કાંસાની કલાકૃતિઓ પરણા લખાણો, "શિજીંગ" ની કવિતાઓ, "શુજીંગ" નો ઇતિહાસ અને "યીજીંગ" ("આઇ ચીંગ" )નો કેટલાક ભાગનો સમાવેશ થાય છે. મોટા ભાગના ચાઇનીઝ અક્ષરોમાં જોવા મળતા ઉચ્ચારણ તત્વો તેમના જૂના ચાઇનીઝ ઉચ્ચારોની ઝાંખી કરાવે છે. જાપાનીઝ, વિયેતનામીઝ અને કોરીયન ભાષાઓમાં ચાઇનીઝમાંથી મેળવવામાં આવેલા અક્ષરોના ઉચ્ચારો તેમાં વધારે મૂલ્યવાન ઊંડું જ્ઞાન પૂરું પાડે છે. જૂની ચાઇનીઝ સંપૂર્ણ રીતે ઉચ્ચાર નિયમન સિવાયની ન હતી. તે સમૃદ્ધ અવાજ પદ્ધતિ ધરાવે છે જેમાં શ્વાસોશ્વાસ અથવા જોરથી હવા લઈને બોલીને વ્યંજનોના ઉચ્ચારમાં ફેરફાર કરી શકાય છે, પરંતુ છતાં તે ટોન (સ્વરભાર) વિનાના હતા. જૂની ચાઇનીઝ ભાષાના પુનર્ગઠનનું કાર્ય ક્વિંગ વંશના શાસન દરમિયાનના ફિલોલોજીસ્ટ દ્વારા શરૂ કરવામાં આવ્યું.
કેટલાક પ્રારંભિક ઇન્ડો-યુરોપીયન શબ્દોને ચાઇનીઝમાં રજૂ કરવામાં આવ્યા છે, તેમાંથી 蜜 "મી" - "મધ", 獅 "શી" - "સિંહ" નોંધપાત્ર છે અને કદાચ 馬 "મા" - "ઘોડો", 犬 "ક્વાન" - "કૂતરો" અને 鵝 "ઇ" - "હંસ" પણ. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર જૂની ચાઇનીઝનું પુનર્ગઠન અચોક્કસ છે અને કોઈ જ નિશ્ચિતતા પ્રવર્તતી ન હોવાથી કોઈ પણ પ્રકારનું તારણ કાઢી શકાય તેમ નથી. જૂની ચાઇનીઝનું પુનર્ગઠન સંપૂર્ણ હોઈ શકે નહીં તેથી આ અભિધારણાઓને પ્રશ્નાર્થ જ કહી શકાય. સૂત્રોએ એમ પણ નોંધ્યું છે કે ચાઇનીઝની દક્ષિણીય બોલીઓ મેન્ડરિન ચાઇનીઝ બોલીઓની સરખામણીએ વધારે પ્રમાણમાં મોનોસિલેબિક શબ્દોનો ઉપયોગ કરે છે.

મધ્ય ચાઇનીઝ દક્ષિણીય અને ઉત્તરીય વંશના શાસન અને સૂઇ, ટેંગ અને સોંગ વંશના શાસન (ઇ.સ. 6ઠ્ઠીથી 10મી સદી) દરમિયાન ઉપયોગમાં લેવામાં આવતી ભાષા હતી. તેને પ્રારંભિક સમયગાળા, "ક્વિયૂન" દ્વારા જોડણીના પુસ્તકમાં (ઇ.સ. 601) પ્રતિબિંબિત, અને 10મી સદીમાં પાછલો સમયગાળો, જે "ગુઆન્ગ્યુન" જોડણીના પુસ્તકમાં પ્રતિબિંબિત છે. મધ્યકાલીન ચાઇનીઝ કઈ રીતે બોલવામાં આવતી હતી તે અંગે ભાષાશાસ્ત્રીઓ વધારે આત્મવિશ્વાસુ છે. મધ્યકાલીન ચાઇનીઝના ઉચ્ચાર અંગેના પૂરાવાઓ અનેક સ્ત્રોતમાંથી મળે છેઃ આધુનિક બોલીની વિવિધતા, જોડણી શબ્દકોષો, વિદેશી ભાષાંતરો, ફોનેટિક સિસ્ટમને સંક્ષેપમાં રજૂ કરવા માટે પ્રાચીન ચાઇનીઝ ફોનોલોજીસ્ટ્સે તૈયાર કરેલું જોડણીનું કોષ્ટક અને વિદેશી શબ્દોનું ચાઇનીઝ ફોનેટિક ભાષાંતરણ. જોકે, તમામ પુનર્ગઠન અચોક્કસ છે, કેટલાક વિદ્વાનો એવી દલીલ કરે છે કે પુનર્ગઠનનો પ્રયાસ કરવો એટલે કે આધુનિક કેન્ટનીઝથી આધુનિક કેન્ટપોપ જોડણીઓ વર્તમાન સમયમાં બોલવામાં આવતી ભાષાનું ઘણું જ અચોક્કસ ચિત્ર રજૂ કરશે.

પ્રારંભિક ઐતિહાસિક સમયથી વર્તમાન સમય સુધીમાં બોલવામાં આવતી ચાઇનીઝ ભાષાનો વિકાસ ઘણો જ જટીલ રહ્યો છે. મોટા ભાગના ચાઇનીઝ લોકો, સિચુઆન અને ઉત્તર-પૂર્વથી બ્રોડ આર્કમાં (મન્ચુરીયા)થી દક્ષિણ-પશ્ચિમ (યુનાન) સુધીમાં, તેમની પોતાની ભાષા તરીકે મેન્ડરિનની વિવિધ બોલીઓનો ઉપયોગ કરે છે. સંપૂર્ણ ઉત્તર ચીનમાં મેન્ડરિન ભાષાનો ફેલાવો મોટા ભાગે ઉત્તરીય ચીનના મેદાનોના કારણે છે. તેનાથી વિપરિત, મધ્ય અને દક્ષિણીય ચીનના પર્વતો અને નદીઓ ભાષાકીય વિવિધતાને પ્રોત્સાહન આપે છે.

20મી સદીના મધ્ય સુધીમાં, મોટાભાગના દક્ષિણીય ચાઇનીઝ માત્ર ચાઇનીઝની તેમની સ્થાનિક મૂળ વિવિધતા જ બોલતા હતા. મિંગ વંશના શાસનના પ્રારંભિક ગાળામાં નાનજિંગ રાજધાની હોવાથી નાનજિંગ મેન્ડરિન ઓછામાં ઓછા ક્વિંગ વંશના શાસનના પાછલા વર્ષો સુધી તો પ્રભુત્વ ધરાવતી રહી હતી. 17મી સદીથી ક્વિંગ વંશના રાજાઓએ રાજધાની બીજિંગના પ્રમાણો અનુસારના ઉચ્ચારો માટે શુદ્ધોચારણ વિદ્યા (正音书院／正音書院; ઝેંગયિન શુયુઆન)ની સ્થાપના કરી હતી. જોકે, સમાન્ય લોકો માટે તેની અસર ખૂબ જ મર્યાદિત રહી હતી. દક્ષિણ ચીનમાં બિનમેન્ડરિન બોલતા લોકોએ પણ જીવનના વિવિધ પાસાઓ માટે તેમની અલગ-અલગ પ્રકારની ભાષાઓ બોલવાનું ચાલુ રાખ્યું. બીજિંગ મેન્ડરિન રાજ્યસભાના માપદંડો માત્ર સત્તાવાર અને નાગરિક કર્મચારીઓ માટે જ ઉપયોગમાં લેવામાં આવતા હતા અને આમ સ્પષ્ટપણે મર્યાદિત હતા.

આ પરિસ્થિતિમાં 20મી સદીના મધ્ય સુધી મેન્ડરિનના શિક્ષણ માટે (પીઆરસી (PRC) અને આરઓસી (ROC) એમ બંનેમાં પણ હોંગ કોંગમાં નહીં) ફરજિયાત શિક્ષણ વ્યવસ્થાના સર્જન કરવામાં આવ્યું ત્યા સુધી કોઈ પરિવર્તન આવ્યું નહીં. તેના પરિણામ સ્વરૂપે, મેન્ડરિન હવે મેઇલેન્ડ ચાઇના અને તાઇવાનના લગભગ દરેક યુવાન અને મધ્યમ વયના નાગરિકો દ્વારા બોલવામાં આવે છે. બ્રિટીશ કોલોનિયલ સમયગાળામાં હોંગ કોંગમાં કેન્ટનીઝ, નહીં કે મેન્ડરિન, બોલવામાં આવતી હતી (મોટા પ્રમાણમાં કેન્ટનીઝ મૂળના લોકો અને સ્થળાંતર કરીને આવેલા લોકોના કારણે) અને આજે પણ તે શિક્ષણ, ઔપચારિક પ્રવચન અને દૈનિક જીવનની સત્તાવાર ભાષા છે, પરંતુ 1997માં સત્તા પરિવર્તન બાદ મેન્ડરિનના પ્રભૂત્વમાં વધારો થઈ રહ્યો છે.

19મી સદીમાં યુરોપીયન પ્રભાવોની શરૂઆત પહેલાં ક્લાસિકલ ચાઇનીઝ એક સમયે ઘણી સદીઓ સુધી જાપાન, કોરીયા અને વિયેટનામ પડોશી પૂર્વ એશિયાઈ દેશોની સામાન્ય ભાષા હતી.

ચાઇનીઝની વિવિધતાઓ
ઇતિહાસ
પ્રભાવો
ફોનેટિક ટ્રાન્સક્રિપ્શન