ઇજિપ્તના લોકોએ પહેલી વાર ફાઇયાંસ નામના માટીના વાસણોમાં, પીરોજની બનાવટનું ઉત્પાદન કરવાનું શરૂ કર્યું. પાછળથી કાચ અને મીનાનો ઉપયોગ કરીને, અને આધુનિક સમયમાં વધુ વિકસિત ચીનાઇ માટીનો ઉપયોગ કરીને, પોર્સિલિન, પ્લાસ્ટિક, અને વિવિધ જોડાયેલા, દબાયેલા, વાળેલા અને સિન્ટર ઉત્પાદનો (જેને તાંબા અને એલ્યુમિનિયમ મેળવીને બનાવવામાં આવ્યા હતા) તેને વિકસાવવામાં આવ્યા; ઉદાહરણ તરીકે વીનીજ પીરોજ જે એલ્યુમિનિયમ ફોસફેટથી રંગીને તાંબાના ઓલેટ દ્વારા બનાવવામાં આવ્યો છે. અને નીયોલીથ જે બાએરીટ અને કોપર ફોસફેટનું મિશ્રણ છે. પ્રાકૃતિક પીરોજમાંથી ભૌતિક અને રાસાયણિક ગુણધર્મોની રીતે મોટાભાગના ઉત્પાદનો દેખીતી રીતે અલગ અલગ છે, પણ 1972માં પિયરે ગીલસને એક સાચો કૃત્રિમ પીરોજને રજૂ કર્યો . (તે તેની રાસાયણિક રચનામાં એક બાઇન્ડનો ઉપયોગના લીધે અલગ હતો, એટલે તેને કૃત્રિમ કહેવાને બદલે સીમીલન્ટ કહેવું વધુ યોગ્ય છે). ગીલસનનો પીરોજ તેના સમાન રંગ અને કાળી "સ્પાઇડરવેબ મેટ્રિક્સ" એમ બંને રંગોમાં બનાવવામાં આવ્યો હતો. આ રેખાઓ પ્રકૃતિક નેવાડાના પદાર્થ જેવી અસમાન ન હતી.
હાલના સમયમાં પીરોજની સૌથી સામાન્ય બનાવટ, રંગેલા હાઉલાઇટ અને મૈગ્નેસાઇટ છે, બંને તેની પ્રાકૃતિક અવસ્થામાં સફેદ હોય છે, અને તેમના પર પીરોજ જેવી જ પ્રાકૃતિક (અને માની શકાય તેવી) કાળી રેખાઓ હોય છે. રંગેલા કૈલ્સેડની, જાસ્પર અને આરસ ઓછા જાણીતા છે, અને તેની ખૂબ ઓછા પાયે માની શકાય તેમ છે. અન્ય પ્રાકૃતિક પદાર્થો જે પીરોજ જેવા લાગે છે કે પછી તેને પીરોજ સમજી લેવાય છે તેની યાદી આ મુજબ છે: વરીસાઇટ અને ફાસટીટ; ક્રીસોકોલા (ખાસ કરીને અભેદ્ય કાચમણિ); લઝુલીટ, સ્મીથસોનાઇટ હેમીમોર્ફાઇટ; વર્ડીટ; અને અશ્મિલ હાડકા કે દાંત જેને ઓડોન્ટોલાઇટ કે "હાડકાના પીરોજ" કહેવાય છે, વીવીનાઇટ ખનિજ જે પ્રાકૃતિક રીતે વાદળી રંગના હોય છે. હાલમાં ભાગ્યેજ મળતા, ઓડોન્ટોલાઇટને એક સમયે દક્ષિણ ફ્રાન્સની ખાણોમાંથી મોટે પાયે ખાણકામ દ્વારા પીરોજના અવેજી તરીકે ઉપયોગ કરવા માટે મેળવવામાં આવતા હતા. રત્નોના જાણકારો દ્વારા આવા ખોટા પીરોજને શોધી શકાય છે. પ્રાકૃતિક પીરોજ અ-ખંડનાત્મક હોય છે, વળી બૃહદદર્શક કાચ હેઠળ તેની સપાટી અને રચનાને તપાસતા સફેદ પદાર્થ પર ઝાંખા વાદળી ગોળ રજકરણ કે ડાધાની સપાટી સ્પષ્ટ રીતે દેખાય છે, તે એક બિનલાક્ષણિક રત્ન છે, જ્યારે બનાવટ માટે ઉત્પન્ન કરેલા પીરોજ મૂળભૂત પીરોજ કરતા રંગ (મોટેભાગે ઘેરો વાદળી) અને દેખાવ (મોટેભાગે દાણાદાર) બંને રીતે અલગ તરી આવે છે. કાચ અને પ્લાસ્ટિકમાં મોટા પ્રમાણમાં પારભાસકતા હોય છે, પરપોટાઓ કે એકધારી રેખાઓ તેની સપાટી સાથે મોટેભાગે દેખાતી હોય છે. દાણાની સપાટીની વચ્ચેના ડાઘ ધણીવાર રંગેલી પીરોજની નકલો પર જોવા મળતા હોય છે.

કેટલીક વિનાશક કસોટીઓ જે કેટલીકવાર જરૂરી પણ હોય છે; ઉદાહરણ માટે, હાઇડ્રોક્લોરીક એસિડમાં અવમિશ્રિત કરવું, જેને કારણે કાર્બોનેટ ઓડોન્ટોલાઇટ અને મૈન્ગેસાઇટનો ઉભરો આવે છે અને હાઉલાઇટ લીલો પડી જાય છે, જ્યારે ગરમ કરવાથી તીવ્ર ગંધ આવે છે જે તે પ્લાસ્ટિકનો બનેલો છે તેવું સૂચવે છે. ખાસ પ્રકારની ગુરુત્વાકર્ષણબળની વિષમતા, પ્રત્યાવર્તનક્ષમ અનુક્રમણિકા, પ્રકાશનું શોષણ (એક પદાર્થના સ્પષ્ટ વર્ણપટ શોષણ તરીકે), અને અન્ય ભૌતિક અને દેખી શકાય તેવા ગુણોને પણ રાસાયણિક પુથ્થકરણ તરીકે તપાસ વખતે જોવામાં આવે છે. બનાવટી પીરોજ એટલા સામાન્ય બની ગયા છે કે તેમની સંખ્યા સાચા પીરોજ કરતા વધારે છે. "વિશ્વાસપાત્ર" રહેવાસી અમેરિકન અને તિબેટીયન ઝવેરાતમાં પણ જે પદાર્થનો ઉપયોગ થાય છે તે મોટેભાગે ખોટા હોય છે, કે પછી તેના પર ભારે પ્રક્રિયા કરવામાં આવી હોય છે.

બનાવટી વસ્તુઓ
મૂલ્યાંકન અને સંભાળ
સિનાઇ
સંસ્કૃતિ