બીજું આંગ્લ-મરાઠા યુદ્ધને કારણે મરાઠા સામ્રાજ્યની તાકાતનો કેટલાક અંશે ક્ષય થયો હતો. સૈન્યના આધુનિકીકરણની કોશિષો શિસ્ત વિનાની અને અધૂરા મનથી કરાતી હતી: જૂની તકનિકો અને અનુભવ કાળગ્રસ્ત થયા હતા જ્યારે નવી તકનિકો અપનાવવામાં સૈનિકો સક્ષમ નહોતા. મરાઠા સામ્રાજ્ય પાસે કાર્યક્ષમ જાસુસીતંત્રનો અભાવ હતો અને અંગ્રેજોની સાપેક્ષ રાજદ્વારી ક્ષમતાઓ નબળી હતી. મરાઠા તોપખાનું જૂનું હતું અને હથિયારોની આયાત કરાતી હતી. આયાતી બંદૂકો ચલાવવા માટે વિદેશી અધિકારીઓ નિયુક્ત કરાયા હતા અને આ માટે મરાઠા સૈનિકોનો ઉપયોગ ક્યારેય નહોતો કરાયો. જોકે વેલિંગ્ટન જેવા કેટલાક નિષ્ણાતોએ મરાઠા પાયદળની પ્રશંસા કરી હતી પણ તેનું નેતૃત્વ નબળી ગુણવત્તાનું હતું અને પિંડારી જેવા ભાડુતી સૈનિકો પર તે બહુ આધાર રાખતું. સામ્રાજ્યમાં ઉભા થયેલ સંઘીય ઢાંચાને કારણે યુદ્ધ સમયે જરુરી એકતાનો અભાવ હતો.

યુદ્ધ સમયે અંગ્રેજ ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની વધુ બળવાન બની રહી હતી જ્યારે મરાઠા સામ્રાજ્ય પતન તરફ આગળ વધી રહ્યું હતું. અંગ્રેજોનો આગલા આંગ્લ-મરાઠા યુદ્ધમાં પણ વિજય થયો હતો.તત્કાલીન પેશવા બાજી રાવ બીજા હતા. સંખ્યાબંધ મરાઠા સરદારો જે અગાઉ પેશવાના પક્ષે હતા તેઓ હવે અંગ્રેજ પ્રભુત્વ હેઠળ તેમના પક્ષે હતા. અંગ્રેજો અને વડોદરાના ગાયકવાડ રાજવંશ વચ્ચે પેશવા વડોદરા હસ્તકના પ્રદેશોમાંથી મહેસુલ એકત્ર ન કરી શકે તે પ્રકારની ગોઠવણ હતી. ગાયકવાડે મહેસુલ એકત્ર કરવાની બાબતમાં ઉભો થયેલ મતભેદ દૂર કરવા પુના ખાતે પેશવાના દરબારમાં પ્રતિનિધિ ગંગાધર શાસ્ત્રીને રવાના કર્યા હતા. ગંગાધર શાસ્ત્રી અંગ્રેજોના રક્ષણ હેઠળ હતા. તેમનું ખૂન થયું અને આ અપરાધની શંકા પેશવાના મંત્રી ત્રિંબક ડેંગલે પર આવી.

આ તકનો લાભ લઈ અંગ્રેજોએ પેશવાને સંધિ માટે મજબુર કર્યા. જૂન ૧૩, ૧૮૧૭ના રોજ પુનાની સંધિ પર હસ્તાક્ષર થયા. પેશવા માટેની મુખ્ય શરતોમાં ડેંગલેના અપરાધની કબૂલાત, ગાયકવાડ પરના હક્કને જતો કરવો અને અંગ્રેજોને મોટો વિસ્તાર સોંપવો હતી. તે વિસ્તારોમાં ડેક્કન અને કોંકણના દરિયાકિનારા પરના અતિ મહત્ત્વના વિસ્તારો હતા, નર્મદાની ઉત્તરે અને તુંગભદ્રાની દક્ષિણે રહેલ તમામ વિસ્તાર હતો. વધુમાં, પેશવાએ ભારતમાં અન્ય કોઈ સત્તાકેન્દ્ર સાથે સંપર્ક નહોતો રાખવાનો. અંગ્રેજ પ્રતિનિધિ માઉન્ટસ્ટુઅર્ટ એલ્ફિન્સ્ટને પેશવાને તેમનું અશ્વદળ વિખેરી નાખવા પણ જણાવ્યું.

અંગ્રેજ ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની
પિંડારી
પ્રસ્તાવના
અંગ્રેજોની સત્તામાં વધારો