મહાયાન બૌદ્ધવાદમાં, ધર્મકાયાની અંતિમ પ્રકૃતિ પરથી જોતા નિર્વાણ અને સંસાર અલગ નથી. બૌદ્ધ માર્ગને અનુસરીને વ્યક્તિ નિર્વાણ પામી શકે છે. જો તેઓ અંતે ભિન્ન હતા તો આ અશક્ય હોત. આમ, નિર્વાણ અને સંસાર વચ્ચે જોડી ફક્ત રૂઢિગત સ્તર પર યોગ્ય છે. આ તારણ પર આવવાનો અન્ય માર્ગ પૃથક્કરણનો છે કે બધા ચમત્કારો એક આવશ્યક ઓળખથી ખાલી છે,અને તેથી વેદના કોઇ પણ કિસ્સામાં કદી પ્રકૃતિદત્ત હોતી નથી. આમ વેદના અને તેના કારણોમાંથી મુક્તિ કોઈ વાસ્તવિક પરિવર્તન નથી. આ વિચારના વધુ સારા વિવરણ માટે જુઓ દ્વિ-સત્ય સિદ્ધાંત.

થરવાડા શાળા સંસાર અને નિબ્બાનનો વિરોધાભાસ એ મુક્તિની સમગ્ર શોધનું આરંભ બિંદુ છે એથીય વધુ,એ આ વિરોધાભાસને અંતિમ લક્ષ્યનો નિર્ધારક ગણે છે, જે છે ખરી રીતે સંસારથી પર અને નિબ્બાનની પ્રાપ્તિ છે. જ્યાં થરવાડા મહાયાન શાળાઓથી ઘણી ખરી રીતે જુદુ પડે છે, જે પણ સંસાર અને નિર્વાણના દ્વંદ સાથે શરૂ થાય છે,તે આ વલણ માટે જડ શિક્ષકોવાળા લોકો માટે પ્રારંભિક પાઠ નથી,જે અંતે અદ્વૈતવાદની વધુ ઉચ્ચ અનુભૂતિ તરફ લઇ જાય છે..પાલી સુત્તોના દ્રષ્ટિબિંદુએથી ,બુદ્ધ અને અરહંતની વેદના અને તેની સમાપ્તિથી પણ, સંસાર અને નિબ્બાન, ભિન્ન રહે છે.
બંને શાળાઓ સહમત થાય છે કે શક્યમુનિ બુદ્ધ નિર્વાણ પ્રાપ્ત કરીને સંસારમાં હતા,જ્યારે તે સાથે ત્યાર સુધી તેઓને બધાએ સંસારથી મુક્ત જોયા હતા.

નિર્વાણ અને સંસાર
મહાયાનનો નિર્વાણ પર દ્રષ્ટિકોણ
ઇન્દ્રિયાતીત જ્ઞાન
જૈન ગ્રંથોમાં તીર્થંકરના નિર્વાણનું વર્ણન