મુસ્લિમ અને હિંદુ બંને ઘાંચી સમાજ પરંપરાગત રીતે રસોઈ તેલ (વર્ષો પહેલા મુખ્યત્વે તલનું તેલ, પણ હાલમાં સિંગતેલ, તથા અન્ય પ્રકારનાં તેલો)ના ઉત્પાદન સાથે સંકળાયેલો સમુદાય છે. ઘાંચીઓ ઘાણી દ્વારા તલ પીલીને તેનું તેલ કાઢવા માટે જાણીતા છે. શિયાળાનું વસાણું એવું કચરીયું એ ઘાંચીઓની ભેટ છે જે પરંપરાગત રીતે ઘાણીમાં તેલ કાઢી લીધા પછીના તલમાં ગોળ મેળવીને તૈયાર કરવામાં આવે છે. કહેવાય છે કે, ગુજરાત તેમજ રાજસ્થાનમાં વપરાતું પરંપરાગત તેલ બનાવતું યંત્ર (ઘાણી) જે રાજસ્થાનમાં ઘાંચ નામે ઓળખાય છે તેના પરથી ઘાંચી શબ્દ અસ્તિત્વમાં આવેલો છે.

અત્રે એ નોંધનીય છે કે ઉત્તર ભારતના મુસ્લિમ તેલી સાથે તેઓનું કોઇ જોડાણ નથી. ઘાંચી ઉત્તર ગુજરાત તેમજ પંચમહાલ, સાબરકાંઠા, બનાસકાંઠા અને સુરેન્દ્રનગર વગેરે જિલ્લાઓમાં મુખ્યત્વે જોવા મળે છે. ગુજરાતમાં કલોલ, કડી અને ગોધરા,રાધનપુર જેવા શહેરો ઘાંચી સમુદાયનાં મોટા કેન્દ્રો છે. તેઓનુ એક જોડાણ ઘાંચી-પિંજારા સમુદાય સાથે પણ છે, જેઓ પરંપરાગત રીતે તેલ ઉત્પાદન સાથે સંકળાયેલ છે. કડીનાં ઘાંચીઓ કડીવાલ ઘાંચી તરીકે ઓળખાય છે. ગુજરાતમાં ઘાંચી સમાજ મુખ્યત્વે ગુજરાતી ભાષામાં જ વાતચીત કરે છે. મુસ્લિમ ઘાંચી સમાજમાં ઘાંચી અટક ઉપરાંત ઘાંચી કડૂજીવાલા, ઢમઢમાં ,મોરવાડીયા, પટેલ, બિલખીયા, ખેરાડા, મહીડા, બસર, મોદન, સુથાર, રાઠોડ, સોલંકી, પરમાર વિગેરે પણ અટક તરીકે વપરાય છે.

હિંદુ ઘાંચી જ્ઞાતિના લોકો ઘાંચી શબ્દ મહદંશે અટક તરીકે વાપરતા નથી. તેને સ્થાને મોટેભાગે મોદી અને આ ઉપરાંત ફડીયા, વડવાળા, વગેરે જેવી અટકો પણ વાપરે છે. હિંદુ ઘાંચી સમાજ હાલમાં મોઢ ચાંપાનેરી વણિક જ્ઞાતિ તરીકે પણ ઓળખાવું પસંદ કરતા હોય છે. ઇતિહાસ મુજબ ગુજરાતી હિંદુ જ્ઞાતિના મૂળ મોઢેરામાં રહેલા છે, જ્યાંથી કોઈક કારણોસર તેઓ સ્થળાંતર કરી ચાંપાનેર જઈ વસ્યાં અને ત્યાંથી પણ પ્રતિકૂળ સંજોગોને કારણે તેમણે સ્થળાંતર કરીને ગુજરાતના અન્ય શહેરોમાં વસવાટ કરવો પડ્યો. આથી તે જ્ઞાતિનું નામ મોઢ ચાંપાનેરી વણિક જ્ઞાતિ પડ્યું છે.

મુસ્લિમ ઘાંચી સમાજની વર્તમાન પરિસ્થિતિ
ભારતના અન્ય ભાગોમાં
રાજસ્થાન
ઉદ્ભવ