કરેન આર્મસ્ટ્રોંગ જેવા કેટલાક લેખકો એકેશ્વરવાદની વિભાવનામાં હેનોથિયેઝમ (કેવલેશ્વરવાદ) અને મોનોલેટ્રિઝમ (એકેશ્વરવાદ)ના વિચારોનો ક્રમિક વિકાસ જુવે છે. પ્રાચીન પૂર્વની નજીકમાં, દરેક શહેરનો એક સ્થાનિક પેટ્રન દેવ હતો, જેમ કે, લારસા ખાતે શામશ અર (Ur) ખાતે સીન. ચોક્કસ ઈશ્વરની વૈશ્વિક સર્વોચ્ચતાનો પ્રથમ દાવો કરે છે, જેનાં મૂળ છેક બ્રોન્ઝ યુગમાં, અખેનાતેનના "ગ્રેટ હ્યુમ ટૂ ધ એટેન" , અને ઝોરોસ્ટરની ગાથાઓથી અહુરા મઝદા સાથે, તારીખના પ્રશ્નો પર આધારિત છે. તે જ સમયગાળામાં, એટલે કે નસાદિયા સુક્તા સાથે, વૈદિક ભારતમાં અદ્વૈતવાદ કે એકેશ્વરવાદ. તત્વજ્ઞાન એકેશ્વરવાદ અને તેની સંકળાયેલ સંપૂર્ણ સત્ અને અસતની વિભાવનાઓ પ્રાચીનકાળમાં આવિષ્કાર પામે છે, ખાસ કરીને પ્લેટો જેમણે (સી.એફ યુથિફ્રો દુવિધા), નિયોપ્લેટોનિઝમમાં ધ વન ના વિચારમાં વિગતે વર્ણન કર્યું હતું. 

ઓકસફર્ડ કમ્પેનિયન ટુ ર્વલ્ડ માઈથોલોજી પ્રમાણે, “ પ્રાચીન હિબ્રૂઓ વચ્ચે સંબંધના અભાવને લીધે એકેશ્વરવાદને પણ મોનોલેટ્રી, અનેક પૈકી એક જ ઈશ્વરની સંપૂર્ણપણે પ્રાર્થના બનાવી અશક્યતા ...અને તેમ છતાં એવી દલીલ કરી શકાય છે કે યહુદીવાદમાં એકેશ્વરવાદની પ્રથમ સ્થાપના માટે ઈ.સ. પૂર્વેના પ્રથમ શતકથી ઈ.સ.ની છઠ્ઠી સદી સુધી યહુદી ધર્મગુરુ કે ટેલમુડિક (યહુદીનો ધર્મગ્રંથ) ની પ્રક્રિયા જરૂરી હતી. ” ઈસ્લામના સિદ્ધાંતમાં, જે વ્યકિત સ્વયંસ્ફૂર્તિથી એકેશ્વરવાદની “ શોધ ” કરે તેને "હનીફ (hanif)" કહે છે, મૂળ "હનીફ (hanif)" અબ્રાહમ છે. ઓસ્ટ્રિયન નૃવંશશાસ્ત્રી વિલ્હેલમ સ્કમીડટે 1910માં "ઉર્મોનોથેઝ્મ્સ" , “ મૂળ ” કે “ આદિમ એકેશ્વરવાદ ” ની કલ્પના કરી જે સિદ્ધાંતનો તુલનાત્મક ધર્મમાં વ્યાપકપણે અસ્વીકાર થયો, પરંતુ હજુ કયારેક સર્જક સર્કલોમાં બચાવ થાય છે. 
એકેશ્વરવાદનો ઇતિહાસ
ધર્મવેત્તાઓનો અભિગમ
એકેશ્વરવાદ અને પાનઈશ્વરવાદ
આસ્તિકવાદ અને કેવલેશ્વરવાદ