સપ્ટેમ્બર 10, 1946ના પોતાનો વાર્ષિક એકાંત સમય ગાળવા માટે કલકત્તાથી દાર્જિંલિંગની લોરેટો કોન્વેન્ટ જતી વખતે ટેરેસાને જે અનુભવ થયો તેને તેમણે પાછળથી "અંતરાત્માનો અવાજ" તરીકે વર્ણવ્યો હતો. "મારે કોન્વેન્ટ છોડવાની હતી અને ગરીબો વચ્ચે રહીને તેમને મદદ કરવાની હતી. આ સ્પષ્ટ આદેશ હતો. જો હું એને માનવામાં નિષ્ફળ નીવડું તો મેં મારો ધર્મ ચૂકયો કહેવાય." 1948માં તેમણે ગરીબો સાથેનું પોતાનું મિશનરી કાર્ય શરૂ કર્યુ તેમણે લોરેટોના પરંપરાગત પોશાકના સ્થાને ભૂરી કિનારવાળી સાદી સફેદ સુતરાઉ "સાડી" અપનાવી તથા ભારતીય નાગરિકત્વ સ્વીકાર્યુ અને ઝૂંપડપટ્ટીમાં પોતાનું કાર્ય શરૂ કર્યું. શરૂઆતમાં તેમણે મોતીજહિલમાં એક શાળા શરૂ કરી; પરંતુ થોડા જ સમયમાં તેઓ વંચિતો/નિરાધારો અને ભૂખે મરતા લોકોની સંભાળમાં લાગી ગયાં.
તેમણે હાથ ધરેલી સેવા અને પ્રયત્નોએ ખૂબ ઝડપથી ભારતીય અધિકારીઓનું ધ્યાન ખેંચ્યું અને વડાપ્રધાન સુદ્ધાંએ તેમના કાર્ય માટે પ્રશંસા વ્યકત કરી.

પોતાનું શરૂઆતનું વર્ષ મુશ્કેલીઓ/જોખમોથી ભરપૂર રહ્યું હતું તેમ ટેરેસાએ પોતાની રોજનીશીમાં લખ્યું છે. તેમની પાસે ત્યારે આવકનો કોઈ સ્રોત નહોતો અને એટલે તેમણે ખોરાક અને અન્ય આવશ્યકતાઓ માટે ભીખનો આશરો લેવો પડ્યો હતો. શરૂઆતના આ મહિનાઓમાં ટેરેસાએ શંકા, એકલતા અને પોતાના કોન્વેન્ટના આરામદાયક જીવનમાં પાછા ફરી જવાની લાલચ અનુભવ્યાં હતાં. તેમણે પોતાની રોજનીશીમાં લખ્યું છેઃ

ઑકટોબર 7, 1950ના ટેરેસાને વેટિકન તરફથી બિશપ સંબંધી ઉપાસકમંડળ શરૂ કરવાની પરવાનગી મળી, જે ચૅરિટિ મિશનરિઝ બન્યાં. તેમના શબ્દોમાં તેમનું મિશન હતું, "આખા સમાજમાં જે પણ ભૂખ્યા છે, નાગાં છે, ઘરવિહોણાં છે, અપંગ છે, આંધળા છે, રકતપીતિયા છે, એવા તમામ લોકો જે પોતાને ન જોઈતા, પ્રેમવિહોણાં, સારસંભાળ-કાળજીવિહોણાં અનુભવે છે, એવા લોકો જે સમાજ પર ભારરૂપ બની ગયા છે અને જેમને દરેક જણ ટાળે છે" તેમની સંભાળ રાખવાનું. શરૂઆત થઈ કલકત્તામાં 13 સભ્યોની નાની સંખ્યાથી; આજે તેમાં 4,000થી વધુ નન છે, જે વિશ્વભરમાં અનાથાલયો, એડ્સના રુગ્ણાલયો અને અન્ય ચૅરિટિ કેન્દ્રો ચલાવે છે અને શરણાર્થીઓ, આંધળા, અશકત, વૃદ્ધ, દારૂડિયાઓ, ગરીબો અને ઘરવિહોણાં લોકો તથા પૂર, રોગચાળા અને અછતગ્રસ્તોની સારસંભાળ રાખે છે.

1952માં કલકત્તા શહેર દ્વારા ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવેલી જગ્યા પર મધર ટેરેસાએ સૌથી પહેલું મરણપથારીએ પડેલાઓ માટેનું ઘર ઊભું કર્યું હતું. ભારતીય અધિકારીઓની મદદથી તેમણે એક ખંડેર હિન્દુ મંદિરને મૃત્યુશૈયાએ પડેલાઓ માટેનું ઘર- કાલિઘાટ, એટલે કે ગરીબો માટેનું નિઃશુલ્ક રુગ્ણાલય શરૂ કર્યું. તેમણે એને કાલિઘાટ, પવિત્ર હૃદય(નિર્મળ હૃદય)નું ઘર -એવું નવું નામ આપ્યું. અહીં લાવવામાં આવતા દર્દીઓને તબીબી સારવાર તો મળતી જ પણ તેમને પોતાના ધર્મના રીતિરિવાજો અનુસાર ગરિમાપૂર્વક મરવાની તક પૂરી પાડવામાં આવતી; મુસ્લિમોને કુરાન વાંચી સંભળાવાતું, હિન્દુઓને ગંગાજળ આપવામાં આવતું અને કૅથલિકને અંતિમવિધિ મળતી. "એક સુંદર મૃત્યુ," તે કહેતાં, "જે લોકો પ્રાણીઓની જેમ જીવ્યા તેમના માટે દેવદૂતોની જેમ- પ્રેમભર્યા અને તેઓની જરૂર છે એવા વાતાવરણમાં મૃત્યુ."
થોડા વખતમાં મધર ટેરેસાએ હાંસેન રોગના, પ્રચલિત ભાષામાં રકતપિત્તના નામે ઓળખાતા રોગથી પીડાતા લોકો માટે એક ઘર ખોલ્યું, અને આ રુગ્ણાલયને શાંતિનગર (શાંતિનું શહેર) નામ આપ્યું. ચૅરિટિના મિશનરીઓએ આખા કલકત્તામાં કેટલાંક ચાલતાં રકતપિત્ત દવાખાનાં પણ ઊભાં કર્યાં, જે દવા, પાટાપિંડી અને ખોરાક પૂરો પાડતાં.

જેમ જેમ ચૅરિટિ મિશનરીઓને વધુ ને વધુ સંખ્યામાં ખોવાયેલાં બાળકો મળતાં ગયા તેમ મધર ટેરેસાને તેમના માટે એક ઘર બનાવવાની જરૂરિયાત અનુભવાઈ. 1955માં તેમણે અનાથ અને ઘરવિહોણાં યુવાનો માટે સ્વર્ગસમું નિર્મળ શિશુ ભવન, શુદ્ધ હૃદયનાં બાળકોનું ઘર ખોલ્યું.

સેવાની આ અલખે થોડા જ વખતમાં સ્વયંસેવકો અને ધર્માદા દાન એમ બંનને આકર્ષિત કરવા માંડયા, અને 1960ના દાયકા સુધીમાં તો ભારતભરમાં તેમણે રુગ્ણાલયો, અનાથાલયો અને રકતપિત્તના દર્દીઓ માટેનાં ઘરો ખોલ્યાં. ત્યારબાદ આ કાર્યોને મધર ટેરેસાએ આખા વિશ્વમાં વિસ્તાર્યાં. ભારતની બહાર પાંચ સિસ્ટર સાથે આવું પહેલું ઘર 1965માં વેનુઝુએલામાં ખુલ્યું. એ પછી 1968માં રોમ, તાન્ઝાનિયા અને ઓસ્ટ્રિયામાં ખુલ્યાં; અને 1970ના દાયકામાં તો એશિયા, આફ્રિકા, યુરોપ અને યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સમાં આવાં ડઝનબંધ ઘરો અને ફાઉન્ડેશનો ખોલવામાં આવ્યાં.
તેમની ફિલસૂફી અને કામ કરવાની રીત અમુક અંશે ટીકાપાત્ર પણ બન્યાં. મધર ટેરેસા સામે તેમના ટીકાખોરોને કેટલા નહિવત્ પુરાવાઓ સાંપડ્યા હતા તેની નોંધ કરીને ડેવિડ સ્કોટે લખ્યું કે મધર ટેરેસાએ ગરીબી હટાવવાનું કામ ઉપાડવાની જગ્યાએ માત્ર લોકોને જીવતાં રાખવા સુધી પોતાને સીમિત બનાવી રાખ્યાં છે. વેદના/પીડા અંગેના તેમના વિચારો માટે પણ તેઓ ટીકાપાત્ર બન્યાં: અલ્બેર્ટા અહેવાલમાં પ્રકાશિત એક લેખ અનુસાર, વેદના લોકોને જિઝસની વધુ સમીપ લાવે છે એવું તેઓ માનતાં હતાં. મૃત્યુશૈયાએ પડેલાઓ માટેના ઘરમાં જીવલેણ રોગથી પીડાતા દર્દીઓની જે રીતે સારસંભાળ લેવાતી હતી તે અંગે પણ મેડિકલ પ્રેસમાં ટીકા થઈ હતી, ખાસ કરીને "ધ લેન્સેટ" અને "બ્રિટિશ મેડિકલ જર્નલ" માં ત્યાં હાઈપોડેમિક સોયનો ફેરઉપયોગ થતા હોવાના, તમામ દર્દીઓને નહાવા માટે ઠંડા પાણી અપાતું હોવાની બાબત જેવા ત્યાંના નબળા જીવનધોરણના અને પદ્ધતિસર નિદાનને અશકય બનાવતો ભૌતિકતા-વિરોધી અભિગમ અંગેના અહેવાલ છપાયાં હતાં.

1963માં મિશનરિઝ ઓફ ચૅરિટિ બ્રધર્સની સ્થાપના થઈ અને તેના પગલે 1976માં સિસ્ટર્સની ચિંતનશીલ શાખાની પણ સ્થાપના થઈ. મધર ટેરેસાના સહકાર્યકરો તરીકે સામાન્ય કે પછાત કૅથલિક અને બિનકૅથલિકોની ભરતી કરવામાં આવી અને આમ માંદા અને પીડાતા સહકાર્યકરોએ મળીને સામાન્ય મિશનરિઝ ઑફ ચૅરિટિ શરૂ કરી. અનેક પાદરીઓ તરફથી થતી વિનંતીઓના અનુસંધાનમાં મધર ટેરેસાએ 1981માં પાદરીઓ માટેની એકત્રિત ખ્રિસ્તી ચળવળ (કોર્પસ ખ્રિસ્તી મુવમેન્ટ ફોર પ્રીસ્ટ્સ) પણ શરૂ કરી, 1984માં ફાધર જોસેફ લેંગફોર્ડના સહયોગથી મિશનરિઝ ઓફ ચૅરિટિ ફાધર્સની સ્થાપના કરી, જેથી ચૅરિટિ મિશનરીઓનાં ધ્યેય અને હોદ્દા પર નિમાયેલા પાદરીઓના સ્રોતોનો યોગ્ય સંયોજનમાં ઉપયોગ થઈ શકે. 2007ની સ્થિતિ મુજબ, વિશ્વભરની મિશનરિઝ ઓફ ચૅરિટિમાં આશરે 450 બ્રધર્સ અને 5,000 નન છે, જે કુલ 120 દેશોમાં પથરાયેલા 600 મિશન, શાળાઓ અને આશ્રયસ્થાનોનું સંચાલન સંભાળે છે.

ચૅરિટી મિશનરિઝ
આધ્યાત્મિક જીવન
ભારતમાં આવકાર
આંતરરાષ્ટ્રીય ચૅરિટિ