યુરોપિયન શોધ અને રહેવાસ પહેલાંના હજારો વર્ષોથી મિઝોરીમાં સ્થાનિક લોકો વસતાં આવ્યાં છે. નદી પાસે થયેલાં પુરાતત્વીય ખોદકામોમાં જણાયું છે કે, અહીં 7000 કરતાં વધુ વર્ષોથી વસવાટ થતો આવ્યો છે. લગભગ 1000 વર્ષ પહેલાથી શરૂ કરીને અહીં જટિલ મિસિસિપિયન સંસ્કૃતિ વિકસી હતી, જેનાં લોકોએ હાલના સેન્ટ લૂઇસ અને મિસિસિપી નદી તરફ ઈલિનોઇસના કૉલિન્સવિલે નજીક આવેલા કહોકિયામાં ક્ષેત્રીય રાજકીય કેન્દ્રો રચ્યાં હતાં. તેમનાં મોટાં શહેરોમાં હજારોની સંખ્યામાં વ્યક્તિગત રહેણાંકોનો સમાવેશ થતો હતો. પરંતુ તેઓ ધાર્મિક, રાજકીય અને સામાજિક કારણોસર બનાવવામાં આવતી ઉંચી બેઠક સાથેની શંકુ આકારની રચનાવાળા વિશાળ (સચવાયેલા) માટીના ટેકરા માટે વધુ જાણિતા થયાં છે. કહોકિયા એ ગ્રેટ લેક્સથી મેક્સિકોના અખાત સુધી પહોંચેલ ક્ષેત્રીય વેપારનું મુખ્ય મથક હતું. આ સંસ્કૃતિ 1400 સુધીમાં પડી ભાંગી અને તેનાં મોટાભાગનાં વંશજોએ યુરોપિયનોના આગમન પૂર્વે આ વિસ્તાર છોડી દીધો. એક સમયે સેન્ટ લુઈ ટેકરાનું શહેર (મૌન્ડ સિટી) તરીકે ઓળખાતું હતું, કારણ કે ત્યાં સચવાઈ રહેલા સંખ્યાબંધ ટેકરાં હતાં, જો કે શહેરી વિકાસમાં હવે તે ખોવાઈ ગયાં છે. મિસિસિપીયન સંસ્કૃતિ દ્વારા આ પ્રકારના ટેકરાં મધ્ય મિસિસિપી અને ઓહાયો નદીના ખીણ પ્રદેશથી લઈને તેની દક્ષિણપૂર્વ અને નદીનાં ઉપરના ભાગ સુધી વિસ્તરાયેલાં જોવા મળે છે.

અહીં આવનારાં પહેલવહેલાં યુરોપિયન વસાહતીઓમાં મોટેભાગે ફ્રેન્ચ કેનેડિયન્સ હતાં. તેઓ 1750માં નદીનાં પૂર્વ ભાગેથી હાલના સ્ટે. જેનેવિઇવ વિસ્તારમાં સ્થળાંતર કરીને પહોંચ્યાં હતાં. મિઝોરીમાં આ પ્રથમ યુરોપિયન વસાહત હતી. તેઓ ઈલિનોઈસ દેશની મિસિસિપીનાં પૂર્વ ભાગે આવેલાં સંસ્થાનવાસી ગામડાંમાંથી અહીં આવ્યાં હતાં. કારણ કે, ત્યાં જમીન ખલાસ થઈ ચૂકી હતી અને વધતી વસતી માટે નદીનો તળપ્રદેશ અપૂરતો હતો. સેન્ટ લૂઇસ પણ ફ્રેન્ચ કેનેડિયન વસાહતીઓ દ્વારા જ સ્થાપવામાં આવ્યું હતું. સેન્ટ લૂઇસ ફરના વેપાર માટેનું ક્ષેત્રીય કેન્દ્ર બન્યું અને જેને કારણે દશકાઓ સુધી અર્થતંત્ર પર તેનું આધિપત્ય રહ્યું. સ્ટે. જેનેવિઇવ એક સમૃદ્ધ ખેતીવાડી કેન્દ્ર હતું, જ્યાં ઘઉં, મકાઈ અને તમાકુંનું જરૂર કરતાં ઘણું વધારે ઉત્પાદન થતું હતું અને સેંકડો ટન અનાજને લોઅર લુસિઆનામાં વેપાર માટે જળમાર્ગે મોકલવામાં આવતું. ઈલિનોઈસ દેશમાં થતું અનાજનું ઉત્પાદન લોઅર લુસિઆનાનું અસ્તિત્વ ટકાવવા માટે અત્યંત જરૂરી હતું.

1803માં યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ દ્વારા થયેલાં લુસિઆના પરચેઝના ભાગને કારણે મિઝોરીને ‘‘ગેટવે ટુ ધ વેસ્ટ (પશ્ચિમનું પ્રવેશદ્વાર)’’નું હુલામણું નામ મળ્યું. કારણ કે, 19મી સદીમાં તે પશ્ચિમ તરફ આગળ વધતાં વસાહતીઓ અને ચોક્કસ હેતુસર મૂસાફરી કરતાં લોકો માટેનું એક મોટું પ્રસ્થાન કેન્દ્ર હતું. લેવિસ અને ક્લર્ક મૂસાફરીનું પ્રારંભિક અને અંતિમ કેન્દ્ર સેન્ટ લુઈ હતું, જેમણે પશ્ચિમ તરફ પેસિફિક મહાસાગર સુધીનો વિસ્તાર શોધ્યો હતો. આ વિસ્તારને 1821માં મિઝોરી કોમ્પ્રોમાઇઝ (મિઝોરી સમાધાન)ના એક ભાગ ગુલામ રાજ્ય તરીકે સમાવિષ્ટ કરવામાં આવ્યો હતો. મિસિસિપી નદીનાં માર્ગે થતું વહાણવટું અને વેપાર એ રાજ્યના અર્થતંત્રનો મહત્વનો ભાગ હતો. નીચાણવાળા ગામડાં અને ખેતરોમાં આવતાં વારંવારના પૂર પર અંકૂશ કરવાના પ્રયત્નરૂપે 1860 સુધીમાં રાજ્યે મિસિસિપી નદી પર પાળાનું બાંધકામ પૂરુ કરી દીધું હતું. 

આ રાજ્ય 1812નાં ન્યુ મેડ્રિડ ભૂકંપનું મુખ્ય કેન્દ્ર હતું. આ ભૂકંપ યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સની રચના થયા બાદનો સંભવતઃ સૌથી શક્તિશાળી ભૂકંપ હતો. જો કે ખૂબ જ ઓછી વસતીને કારણે જાનહાની ઓછી હતી.

વાસ્તવમાં રાજ્યની પશ્ચિમી સરહદ એક સીધી રેખા હતી, જેને કોઝમાઉથમાંથી પસાર થતી અક્ષાંશ રેખા તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવી હતી. આ એ જ કેન્દ્ર છે, જ્યાં કેનસસ નદી મિઝોરી નદીમાં ભળે છે. નદી આ સ્થળેથી ખસી ગઈ હતી. માટે આ રેખા ઓસેઝ બાઉન્ડરી તરીકે જાણિતી છે. 1835માં પ્લેટ પરચેઝ દ્વારા સ્થાનિક જનજાતિઓ પાસેથી જમીન ખરીદીને રાજ્યનાં ઉત્તર પશ્ચિમ ખૂણામાં ઉમેરવામાં આવી, આથી મિઝોરી નદી, કેનસસ નદીની ઉત્તરે આવેલી સરહદ બની. આ ઉમેરાને કારણે જમીનના વિસ્તારમાં એ સમયે જે સંઘનું સૌથી મોટું રાજ્ય હતું તે વર્જિનિયાના 65,000 ચોરસ માઇલ્સ (જેમાં તે સમયે વેસ્ટ વર્જિનિયા સમાવિષ્ટ હતું) જેટલો વધારો થયો. 

પશ્ચિમી મિઝોરીમાં ઘણા પ્રારંભિક અમેરિકન વસાહતીઓ ઉપરના દક્ષિણ વિસ્તારમાંથી આવ્યા હતા. તેઓ મજૂરી માટે તેમની સાથે ગુલામ બનાવેલા આફ્રિકન અમેરિકનને લઇને આવ્યા હતા. તેઓ ગુલામીની તેમની સંસ્કૃતિ અને પરંપરા ચાલુ રાખવાનો ઇરાદો ધરાવતા હતા. તેઓ મુખ્યત્વે મિઝોરી નદીની આસપાસ આવેલી 17 કાઉન્ટીમાંમાં સ્થાયી થયા હતા. તેઓ નદીના સપાટ મેદાનોમાં વસવાટ કરતા હોવાથી કૃષિ પ્રવૃત્તિ કરી શક્યા હતા અને તેઓ "લિટલ ડિક્સી" તરીકે જાણીતા બન્યા હતા. 1830ના દાયકાના પ્રારંભમાં, ઉત્તરી રાજ્યો અને કેનેડાના મોરમોન હિજરતીઓએ ઇનડિપેન્ડન્સ અને તેના ઉત્તરના વિસ્તારોમાં સ્થાયી થવાનું શરૂ કર્યું હતું. ગુલામી અને ધર્મ મુદ્દે દક્ષિણમાંથી આવેલા 'જૂના વસાહતી'ઓ અને ઉત્તર અને કેનેડામાંથી આવેલા મોરમોન વચ્ચે ઘર્ષણ પેદા થયું હતું. જેને પગલે 'મોરમોન યુદ્ધ' છેડાયું હતું. 1839 સુધીમાં વસાહતીઓએ મોરમોનને મિઝોરીમાંથી હાંકી કાઢ્યા હતા.

ગુલામી પ્રથા મુદ્દે ઘર્ષણે રાજ્યો અને પ્રાંતો વચ્ચેની સરહદો પર તંગદીલી વધારી હતી. 1838–1839માં આયોવા અને કથિત હની લેન્ડ્સ વચ્ચે સરહદ બાબતે વિવાદ થતાં બંને રાજ્યોને તેમની સરહદો પર લશ્કર બોલાવવું પડ્યું હતું. કેનસસે હુમલા કરવા માટે અનેક વખત પશ્ચિમી સરહદો પાર કરી હતી (જેમાં કેનસસ સિટીના ઐતિહાસિક વેસ્ટપોર્ટ વિસ્તારમાં આગ લગાડવાની ઘટનાનો પણ સમાવેશ થાય છે). જેને પગલે મિઝોરી અને કેનસસની વચ્ચે સરહદી યુદ્ધ છેડાયું હતું. 

1830થી 1860 સુધીના સમયગાળામાં મિઝોરીની વસતી દર દાયકાએ બમણી થતી હતી. મોટા ભાગના આંગુતકો અમેરિકન હતા પરંતુ ઘણા આઇરિશ અને જર્મન વસાહતીઓ 1840 અને 1850ના દાયકાના અંત ભાગમાં આવ્યા હતા ભયાનક દુષ્કાળ, જુલમ અને ક્રાંતિકારી ઉથલપાથલને કારણે તેઓ ગુલામ પ્રથા પ્રત્યે લાગણી ધરાવતા ન હતા. 

મિઝોરીના મોટા ભાગના ખેડૂતો નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં ખેતી કરે છે. જે ખેડૂતો ગુલામ ધરાવતા હતા તેમાંથી મોટા ભાગના ખેડૂતો પાસે પાંચથી ઓછા ગુલામ હતા. પ્લેન્ટર નામના ઇતિહાસકારે જણાવ્યું હતું કે 20 કે તેથી વધુ ગુલામ ધરાવતા ખેડૂતો મોટે ભાગે મિઝોરી નદી પર રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં "લિટલ ડિક્સી" તરીકે ઓળખાતી કાઉન્ટીમાં સ્થાયી થયેલા હતા. ગુલામ પ્રથા મુદ્દે તંગદિલીએ રાજ્ય અને દેશના ભાવિ પર ગંભીર અસર પાડી હતી. 1860માં ગુલામ બનાવેલા આફ્રિકન અમેરિકની વસતુ રાજ્યની કુલ વસતી 1,182,012ના 10 ટકા કરતા પણ ઓછી હતી. 

1861માં દક્ષિણના રાજ્યો વિભાજન પ્રક્રિયા શરૂ થયા બાદ મિઝોરી ધારાસભાએ વિભાજન મુદ્દે સ્પેશિયલ કન્વેન્શનની ચૂંટણીની માંગ કરી હતી. કન્વેન્શને સંઘમાં રહેવાનો નિર્ણાયક મત આપ્યો હતો. દક્ષિણી રાજ્યો તરફી ગવર્નર ક્લેઇબોર્ન એફ. જેકસન એ સેન્ટ લૂઇસની છાવણીમાં તાલીમ માટે ભેગા થયેલા રાજ્યના લશ્કરના સૈનિકોને કૂચ કરવા આદેશ આપ્યો હતો. આ હરકતથી સાવચેત બની ગયેલા યુનિયન જનરલ નેથેનિયલ લિઓનને પહેલા તો આંચકો લાગ્યો હતો પરંતુ બાદમાં છાવણીને ઘેરો ઘાલ્યો હતો અને રાજ્યના લશ્કરને શરતાગતિ સ્વીકારવા ફરજ પાડી હતી. લિઓને બાદમાં તેના સૈનિકોને, જેઓ મોટે બાગે અંગ્રેજી સિવાયની ભાષા બોલતા જર્મન વસાહતીઓ હતા, કેદીઓને શેરીઓમાં ફેરવવા આદેશ આપ્યો હતો. તેના સૈનિકોએ કેદીઓની આસપાસ ભેગા થયેલા નાગરિકોના તોફાની ટોળાને વિખેરવા ગોળીબાર પણ કર્યો હતો. "સેન્ટ લૂઇસ હત્યાકાંડ" તરીકે જાણીતી બનેલી ઘટનામાં સૈનિકોએ સેન્ટ લૂઇસમાં નિઃશસ્ત્ર કેદીઓ તેમજ પુરૂષો, સ્ત્રીઓ અને બાળકોની હત્યા કરી હતી.

આ ઘટનાઓને પગલે રાજ્યમાં સંઘ ભાવના પ્રબળ બની હતી. ગવર્નર જેકસને કન્વેન્શન ઓન સેક્સેશનના પ્રમુખ સ્ટર્લિંગ પ્રાઇસની મિઝોરી સ્ટેટ ગાર્ડના નવા વડા તરીકે નિમણૂક કરી હતી. રાજ્યમાં જનરલ લિઓનની ઝડપી આગેકૂચને કારણે જેકસન અને પ્રાઇસને 14 જૂન 1861ના રોજ જેફરસન સિટીની રાજધાનીમાં ભાગી જવાની ફરજ પડી હતી. નિઓશો, મિઝોરીમાં જેકસને રાજ્ય ધારાસભાનું એક સત્ર બોલાવ્યું હતું. તેમણે વિભાજનને લગતો એક વટહૂકમ ઘડ્યો. જો કે યુનિયન તરફી રાજ્ય કન્વેન્શનને આવી વસ્તુ માટે સંપૂર્ણ સત્તા અપાઇ હોવાથી રાજ્ય કન્ફેડરેટ કરતાં યુનિયન તરફી વધું હતું. આ વટહૂકમનો બહુ જ ઓછી સ્વીકૃતિ મળી હતી. જો કે વટહુકમને કન્ફેડરેસીએ 30 ઓક્ટોબર 1861માં માન્યતા આપી હતી. 

ચૂંટાયેલા ગવર્નરની તેની રાજધાનીમાં ગેરહાજરી અને ધારાસભ્યો વિખેરાયેલા હોવાથી યુનિયન દળોએ હેમિલ્ટન ગેમ્બલને કામચલાઉ ગવર્નર તરીકે નીમીને ચૂંટાયા વગરની યુનિયન તરફી કામચલાઉ સરકાર સ્થાપી હતી. રાષ્ટ્રપ્રમુખ લિંકનના વહીવટીતંત્રએ તાત્કાલિક ગેમ્બલની સરકારને કાયદેસર સરકાર તરીકે માન્યતા આપી હતી. આ નિર્ણયને પગલે રાજ્યની અંદર સેવા આપવા માટે યુનિયન તરફી લશ્કરી દળો અને કેન્દ્રીય દળો માટે સ્વૈચ્છિક રેજિમેન્ટ મળ્યાં હતા.

જનરલ બેન મેકક્યુલોકની આગેવાની હેઠળ આર્કેન્સસ અને ટેક્સાસ ખાતે કેન્દ્રીય દળો અને જનરલ પ્રાઇસની મિઝોરી સ્ટેટ ગાર્ડ અને કન્ફેડરેટના સંયુક્ત દળો વચ્ચે યુદ્ધ છેડાયું હતું. વિલ્સન્સ ક્રીક ખાતેની લડાઈમાં વિજય અને લેક્સિંગ્ટન, મિઝોરી પર કબજો તેમજ અન્ય સ્થળોએ નુકસાન ભોગવ્યા બાદ, કેન્દ્રીય દળોની વિશાળ તાકાત જોતા કન્ફેડરેટ દળો પાસે આર્કેન્સસ અને બાદમાં માર્શલ, ટેક્સાસ તરફ પીછેહટ કરવા સિવાય કોઇ વિકલ્પ બચ્યો ન હતો. 

નિયમિત કન્ફેડરેટ દળોએ મિઝોરીમાં કેટલાક મોટા હુમલા કર્યા હતા તેમ છતાં રાજ્યમાં આગામી ત્રણ વર્ષ સુધી ચાલેલી લડાઇ મુખ્યત્વે ગેરીલા પદ્ધતિથી હતી. કર્નલ વિલિયમ ક્વાન્ટ્રિલ, ફ્રાન્ક અને જીસ જેમ્સ જેવા "નાગરિક સૈનિકો" યંગર બ્રધર્સ , અને વિલિયમ ટી. એન્ડરસનએ ઝડપી અને નાના એકમોની વ્યૂહરચના અપનાવી હતી. ગૃહ યુદ્ધ દરમિયાન કન્ફેડરેસી હસ્તગત અન્ય વિસ્તારોમાં પણ મિઝોરી પાર્ટિસન રેન્જર્સની આગેવાની હેઠળ આવા બળવા થયા હતા. તાજેતરમાં ઇતિહાસકારોએ જણાવ્યું હતું કે સત્તાવાર યુદ્ધ પુરું થઇ ગયું હોવા છતાં જેમ્સ બ્રધર્સના સમયમાં ગેરીલા યુદ્ધ ચાલું રહ્યાં હતા. 1880ના દાયકામાં દક્ષિણ-મધ્ય મિઝોરીમાં બોલ્ડ નોબર્સની પ્રવૃત્તિઓને યુદ્ધના સત્તાવાર અંત બાદ પણ બિનસત્તાવાર વિદ્રોહ ચાલુ રહ્યો હોવા તરીકે જોવામાં આવે છે.

1930માં સ્પ્રિંગફીલ્ડની આસપાસના વિસ્તારમાં ડિપ્થેરિયાનો રોગચાળો ફેલાયો હતો જેમાં 100 લોકોના મોત થયા હતા. આ વિસ્તારમાં યુદ્ધના ધોરણે રસીઓ મોકલી આપવામાં આવી હતી અને રોગચાળાને અંકુશમાં લેવાયો હતો.

1950 અને 1960ના દાયકાની મધ્યમાં સેન્ટ લૂઇસને બિનઔદ્યોગિકરણની સમસ્યાનો સામનો કરવો પડ્યો હતો અને રેલરોડ અને ઉત્પાદન ક્ષેત્રમાં અન્ય મુખ્ય ઔદ્યોગિક શહેરની જેમ લાખો લોકો બેકાર બન્યા હતા. આ જ સમયે હાઇવેના નિર્માણે મધ્યમ વર્ગના લોકોને શહેર છોડીને ઉપનગરમાં નવા ઘરમાં જવા માટેનું સરળ બનાવ્યું હતું. અલગ અર્થતંત્ર વિકસાવતા સેન્ટ લૂઇસને અને દાયકાઓની પુનઃરચનાઓમાંથી પસાર થવું પડ્યું હતું. ઉપનગરીય વિસ્તારોએ જ્ઞાન ઉદ્યોગ અને રિટેલ મોલ જેવા સેવા ક્ષેત્રે અલગ રોજગાર બજાર ઉભું કર્યું હતું. 1956માં સેન્ટ ચાર્લ્સએ ઇન્ટરસ્ટેટ હાઇવે પ્રોજેક્ટની કલ્પના કરી હતી.

મિઝોરી સ્ટેટ બોર્ડ ઓફ એજ્યુકેશન
મહત્ત્વના શહેરો અને નગરો
ઇતિહાસ
કાઉન્ટીઝ