આપણા દેશ માં કુષ્ઠ (લેપ્રોસી) ઉત્તર પ્રદેશ, બંગાલ અને મદ્રાસ માં અધિક હોતા હૈ અને અભી તક આ પણ અંધતા કા એક વિશેષ કારણ થા૤ કિંતુ ઇધર સરકાર દ્વારા રોગ કે નિદાન અને ચિકિત્સા કે વિશેષ આયોજનોં કે કારણ આ રોગ માં અબ બહુત કમી હો ગઈ હૈ અને આ પ્રકાર કુષ્ઠ કે કારણ હુએ અંધે વ્યક્તિયોં કી સંખ્યા ઘટ ગઈ છે.

કુષ્ઠ રોગ દો પ્રકાર કા હોતા છે. એક વહ જિસમાં તંત્રિકાએઁ (નર્વ) આક્રાંત હોય હૈં૤ દૂસરા વહ જિસમાં ચર્મ કે નીચે ગુલિકાએઁ યા છોટી-છોટી ગાઁઠેં બન જાતી હૈં૤ દોનોં પ્રકાર કા રોગ અંધકા ઉત્પન્ન કર શકાય છે. પહલે પ્રકાર કે રોગ માં સાતવીં યા નવીં નાડ઼ી કે આક્રાંત હોને સે ઊપરી પલક કી પેશિયોં કી ક્રિયા નષ્ટ હો જાતી હૈ અને પલક બંદ નહીં હોતા૤ ઇસસે શ્લેષ્મિકા તથા કાર્નિયા કા શોથ ઉત્પન્ન હોતા હૈ, ફિર વ્રણ બનતે હૈં૤ ઉનકે ઉપદ્રવોં સે અંધતા હો જાતી છે. દૂસરે પ્રકાર કે રોગ માં શ્લેષ્મિકા અને શ્વેતપટલ (સ્ક્લીરા) માં શોથ કે લક્ષણ દિખાઈ દેતે હૈં૤ ભૌંહ કે બાલ ગિર જાતે છે અને ઉસમાં ગાઁઠેં સી બન જાતી હૈં૤ કાર્નિયા પર શ્વેત ચૂને કે સમાન બિંદુ દિખાઈ દેને લગતે હૈં૤ પૈનસ પણ બન શકાય છે. કાર્નિયા માં પણ શોથ (ઇંટીસ્ર્ટિશિયલ કિરૈટાઇટિસ) હો જાતા હૈ અને આયરિસ પણ આક્રાંત હો જાતા હૈ (જિસે આયરાઇટિસ કહતે હૈં)૤ ઇસકે કારણ વહ અપને સામને તથા પીછે કે અવયવોં સે જુડ઼ જાતા છે.

ઉપદંશ (સિફિલિસ)
સમલવાય (ગ્લૉકોમા)
રોગ ના સામાન્ય લક્ષણ
કુષ્ઠ