નિષ્ક્રીય જ્વાળામુખી એ પ્રકારના જ્વાળામુખી છે જેને વૈજ્ઞાનિકો તે ફરીથી ક્યારેય નહીં ફાટે તેમ માને છે, કારણ કે જ્વાળામુખીમાં લાવાનો પુરવઠો હોતો નથી. નિષ્ક્રીય જ્વાળામુખીના ઘણા ઉદાહરણોમાં અમેરિકાના હવાઈ ટાપુઓ છે( તેની પાછળનું કારણ એ છે કે હવાઈ ટાપુઓ મોટા આઇલેન્ડની નજીકના હોટસ્પોટ છે) અને પેરિકુટિન છે, જે મોનોજેનિટિક છે. આ ઉપરાંત બીજા જ્વાળામુખી ખરેખર નિષ્ક્રીય છે તે ઘણી વખત નક્કી કરવું મુશ્કેલ છે. સુપર વોલ્કેનો કેલ્ડેરાને ફાટે ઘણો વર્ષો વીતી ગયા હોય છે, જેનો જીવનકાળ લાખો વર્ષોમાં મનાય છે. કેલ્ડેરા હજારો વર્ષો સુધી ફાટતા નથી અને તેને નિષ્ક્રીયના બદલે સુષુપ્ત જ્વાળામુખી માનવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે જોઈએ તો યલોસ્ટોન નેશનલ પાર્કમાં આવેલો યલોસ્ટોન કેલ્ડેરા છે, જે કમસેકમ 20 લાખ વર્ષ જૂનો છે અને લગભગ 6,40,000 વર્ષ પહેલાં ફાટ્યા પછી તે હજી સુધી ફાટ્યો નથી. જો કે તેમાં તાજેતરમાં થોડી હિલચાર જોવા મળી તી. તેમાં હાઇડ્રોથર્મલ ઇરપ્શનને દસ હજાર વર્ષથી પણ ઓછો સમય થયો છે અને તેમાથી લાવા 70,000 વર્ષ પહેલાં નીકળ્યો હતો. આ કારણે વૈજ્ઞાનિકો યલોસ્ટોન કેલ્ડેરાને સુષુપ્ત ગણતા નથી. વાસ્તવમાં કેલ્ડેરામાં સમયાંતરે ભૂકંપ થતા રહે છે. તેની જિયોથર્મલ સિસ્ટમ એકદમ સક્રિય છે (યલોસ્ટોન નેશનલ પાર્કમાં જોવા મળેલી જિયોથર્મલ એક્ટિવટીની સમગ્રતા) અને ગ્રાઉન્ડ અપલિફ્ટનો ઝડપી દર, ઘણા વૈજ્ઞાનિકો તેને સક્રિય જ્વાળામુખી ગણે છે. 

સુષુપ્ત અને નિષ્ક્રીય જ્વાળામુખી વચ્ચે તફાવત પાડવો અઘરો છે, કારણ કે લેખિત ઇતિહાસ ન ધરાવતા જ્વાળામુખીને નિષ્ક્રીય ગણી લેવામાં આવે છે. જ્વાળામુખી લાંબા સમય સુધી સુષુપ્ત રહી શકે છે અને તેથી આ પ્રકારના જ્વાળામુખીને સુષુપ્ત કહેવા અઘરા પડી શકે છે, કારણ કે તે ગમે ત્યારે સક્રિય થઈ શકે છે. વિસુવિયસ ને સુષુપ્ત મનાય છે, કારણ કે તે છેલ્લે એડી 79માં ફાટ્યો હતો, જેના લીધે હર્ક્યુલિયન અને પોમ્પેઇ શહેરનો વિનાશ થયો હતો. તાજેતરમાં જ લાંબા સમયથી સુષુપ્ત રહેલા મોન્ટસેરેટ ટાપુના સોફ્રી જ્વાળામુખીને નિષ્ક્રીય માનવામાં આવે છે, તેમાં છેલ્લે 1995માં હિલચાલ થઈ હતી. આનું તાજેતરનું ઉદાહરણ અલાસ્કામાં આવેલો ફોરપીક્ડ માઉન્ટેન છે, જે સપ્ટેમ્બર 2006 પહેલાં બીસીઇના આઠ હજાર વર્ષ પહેલાં ફાટ્યો હોવાનું મનાય છે તથા તેને લાંબા સમયથી નિષ્ક્રીય જ્વાળામુખી મનાતો હતો.

નિષ્ક્રીય
પેનોરમા
જ્વાળામુખીની ક્રિયા
શીલ્ડ વોલ્કેનોઝ