રણથંભોરનો કિલ્લો અથવા રણથંભોર દુર્ગ દિલ્હીથી મુંબઈ જતા રેલ્વે માર્ગ પર આવતા સવાઇ માધોપુર રેલ્વે સ્ટેશનથી ૧૩ કિ.મી. દૂર રણ અને થંભ નામની બે પહાડીઓની વચ્ચે સમુદ્રની સપાટીથી ૪૮૧ મીટર જેટલી ઊંચાઈ પર ૧૨ કિ.મી.ના પરિઘમાં બનાવવામાં આવેલો એક ઐતિહાસિક કિલ્લો છે. આ દુર્ગની ત્રણે બાજુએ પહાડોમાં કુદરતી ખાઈ બનેલી છે, જે આ કિલ્લાની સુરક્ષાને મજબૂત કરી અજેય બનાવે છે. કિલ્લા સુધી પહોંચવા માટે ઘણા ઉતાર - ચઢાવવાળા, સાંકડા તેમ જ ઢોળાવવાળો રસ્તો પસાર કરવા ઉપરાંત સાથે નૌલખા, હાથીપોલ, ગણેશપોલ અને ત્રિપોલિયા દ્વાર પાર કરવાં પડે છે. આ કિલ્લામાં હમ્મીર મહેલ, સોપારી મહેલ, હમ્મીર કચેરી, બાદલ મહેલ, જબરા -ભંવરા, ૩૨ સ્તંભોવાળી છતરી, મહાદેવજીની છતરી, ગણેશ મંદિર, ચામુંડા મંદિર, બ્રહ્મા મંદિર, શિવ મંદિર, જૈન મંદિર, પીરની દરગાહ, સામંતોની હવેલીઓ તત્કાલીન સ્થાપત્ય કલાના અનોખા પ્રતીક છે. રાણા સાંગાની રાણી કર્મવતી દ્વારા શરૂ કરાવવામાં આવેલી અધૂરી છતરી પણ દર્શનીય છે. આ દુર્ગનું મુખ્ય આકર્ષણ હમ્મીર મહલ છે. જે દેશના સૌથી પ્રાચીન રાજમહેલોમાંથી એક છે. સ્થાપત્યના નામ પર આ દુર્ગ પણ ભગ્ન-સમૃદ્ધિની ભગ્ન-સ્થળી છે.

વર્તમાન
ઇતિહાસ
શાસકો
નિર્માણ કાળ