સીપીઆઇ (એમ)નો ઉદ્ભવ વિપરીત રાજકીય આબોહવામાં થયો હતો. તેની કલકત્તા કોંગ્રેસ જાળવી રાખવાના સમયે તેના નેતા અને કેડરોના મોટા ભાગને સૂનાવણી વિના જ જેલમાં ધકેલી દેવામાં આવ્યા હતા. ફરીથી 29-30 ડિસેમ્બરના રોજ હજ્જારો સીપીઆઇ (એમ) કેડરોની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને સૂનાવણી વિના જ જેલમાં રાખવામાં આવ્યા હતા. 1965માં પશ્ચિમ બંગાળમાં સીપીઆઇ (એમ) કેડરોની ધરપકડ કરવાનું નવું મોઝુ ફૂંકાયું હતું, કેમ કે પાર્ટીએ કલકત્તા ટ્રામવેયઝમાં વધારવામાં આવેલા ભાડા સામે અને તે સમયે પ્રવર્તતી અનાજની કટોકટી સામે ધરણા કર્યા હતા. 5, ઓગસ્ટ, 1965, 10-11 માર્ચ 1966 અને 6 એપ્રિલ 1966ના રોજ રાજ્યભરમાં હડતાલો બંધ દુકાનો કરવામાં આવી હતી. માર્ચ 1966 પડેલી સામાન્ય હડતાલને લીધે પોલીસ સાથેની અથડામણમાં વિવિધ લોકો માર્યા ગયા હતા. 

કેરાલામાં પણ 1965માં સીપીઆઇ (એમ) કેડરની ધરપકડો હાથ ધરવામાં આવી હતી. બિહારમાં પણ, પટણા ખાતે પાર્ટીએ કોંગ્રેસ રાજ્ય સરકારની વિરુદ્ધમાં 9 ઓગસ્ટ, 1965માં "બંધ" (સામાન્ય હડતાલ)નું એલાન આપ્યું હતું. હડતાલ દરમિયાન, પોલીસે હડતાલના આયોજકો સામે હિંસક પગલાંનો આશરો લીધો હતો. રા્જ્યના અન્ય ભાગમાં હડતાલ બાદ દેખાવો કરવામાં આવ્યા હતા. પી.સુંદરાઇયાહને જેલમાંથી મુક્ત કરવામાં આવ્યા બાદ સપ્ટેમ્બર 1965-ફેબ્રુઆરી 1966 સુધીનો સમય તબીબી સારવાર માટે મોસ્કોમાં ગાળ્યો હતો. મોસ્કોમાં તેમણે સીપીએસયુ સાથે પણ વાતચીત કરી હતી. 

સીપીઆઇ (એમ)ની મધ્યસ્થ સમિતિએ તેની પ્રથમ બેઠક 12-19 જૂવ 1966માં યોજી હતી. નિયમિત મળતી સીસી બેઠકમાં મોડું કરવાનું કારણ એ હતું કે કલકત્તા કોંગ્રેસ ખાતે સીસી સભ્યો તરીકે ચુંટાયેલી વ્યક્તિઓ તે સમયે જેલમાં હતી. સીસી બેઠક 1964ના છેલ્લા દિવસોમાં ત્રિચુરમાં યોજાવાની હતી, પરંતુ પાર્ટી સામેના ધરપકડના દોરને કારણે રદ થઇ હતી. આ બેઠકમાં ચુંટણીલક્ષી જોડાણ માટેની યુક્તિની ચર્ચા કરવામાં આવી હતી અને અંતે એવું નક્કી કરવામાં આવ્યું હતં કે પાર્ટીએ પશ્ચિમ બંગાળમાં પ્રતિક્રિયા નહી દર્શાવતી તમામ પાર્ટીઓ (એટલે કે દરેક પાર્ટીઓ સિવાય કે જન સંઘ અને સ્વતંત્ર પાર્ટી)સાથે વ્યાપક ચુંટણીલક્ષી જોડાણો કરવાની ઇચ્છા રાખવી જોઇએ. આ નિર્ણયની કોમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી ઓફ ચાઇના, પાર્ટી ઓફ લેબર ઓફ અલ્બાનીયા, કોમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી ઓફ ન્યુઝીલેન્ડ અને પાર્ટીમાં જ રહેલા ઉદ્દામવાદીઓ દ્વારા આકરી ટીકા કરવામાં આવી હતી. ઓક્ટોબર 1966માં જલ્લન્દરમાં નેશનલ કાઉન્સીલ બેઠક ખાતે લાઇન બદલવામાં આવી હતી, જ્યાં એવું નક્કી કરાયું હતું કે પાર્ટીએ પસંદગીની ડાબેરી પાર્ટીઓ સાથે જોડાણો કરવા જોઇએ. 

પૂર્વ પાકિસ્તાનમાં યુદ્ધ ફાટી નીકળ્યું
પક્ષનું સત્તામંડળ
સીપીઆઈ (એમ)નાં શરૂઆતનાં વર્ષો
ભ્રષ્ટાચારના આરોપો