સમપ્રકાશીય દિવસે સૂર્ય પૃથ્વી પર દરેક સ્થળની સપાટી કે ક્ષિતિજની ઉપર અને નીચે લગભગ એકસમાન સમય કેન્દ્રીત રહે છે, જેના પગલે દિવસ અને રાત્રિની લંબાઈ સમાન હોય છે. સમપ્રકાશીયને અંગ્રેજીમાં "ઇક્વિનોક્સ" કહેવાય છે, જે મૂળે લેટિન શબ્દો "એક્વસ" (સમાન) અને "નોક્સ" (રાત્રિ) જેવા શબ્દોમાંથી ઉતરી આવ્યો છે. હકીકતમાં સમપ્રકાશીય દરમિયાન રાત્રિ કરતાં દિવસની લંબાઈ વધારે હોય છે. સામાન્ય રીતે દિવસ એટલે એવો સમયગાળો જ્યારે સૂર્યપ્રકાશ સ્થાનિક અવરોધ વિના પૃથ્વી કે મેદાન પર પહોંચે છે અને કૃત્રિમ પ્રકાશ વિના લોકો તેમની કામગીરી હાથ ધરી શકે છે. પૃથ્વી પરથી સૂર્ય પ્રકાશના એક બિંદુને બદલે એક ડિસ્ક જેવો દેખાય છે એટલે સૂર્યકેન્દ્ર ક્ષિતિજની નીચે આવે છે ત્યારે તેની ઉપલી ધાર દેખાય છે. ઉપરાંત વાતાવરણમાં પ્રકાશનું વક્રીભવન થાય છે એટલે સૂર્યની ઉપલી વિશિષ્ટ કોર ક્ષિતિજની નીચે હોય ત્યારે પણ તેનો પ્રકાશ કે કિરણો ક્ષિતિજની પાર થઈને પૃથ્વી પર કે મેદાન પર પહોંચે છે. સૂર્યોદય સૂર્યાસ્ત ટેબલ્સમાં સૂર્યનો અર્ધવ્યાસ (સ્પષ્ટપણે ત્રિજ્યા) પરિઘનો 16 મિનિટ અને વાતાવરણીય વક્રીભવન પરિઘનો 34 મિનિટ ધારવામાં આવ્યો છે. તેમના સંયોગનો અર્થ એ છે કે સૂર્યની ઉપલી વિશિષ્ટ કોર ક્ષિતિજ પર દેખાય ત્યારે તેનું કેન્દ્ર ભૌમિતિક સપાટી નીચે પરિઘના 50 મિનિટ પર હોય છે, જે નિરીક્ષકની આંખ મારફતે ક્ષિતિજ સપાટીના અવકાશી ગ્રહને છેદે છે. આ સંયુક્ત અસરથી વિષુવવૃત્ત પર રાત્રિની સરખામણીમાં દિવસની લંબાઈ 14 મિનિટ વધી જાય છે અને ધ્રુવો તરફ આગળ વધતાં જઈ તેમ તેની લંબાઈમાં વધારો થાય છે. હકીકતમાં દિવસ અને રાત્રિની સમાન લંબાઈ ફક્ત વિષુવવૃત્ત કે ભૂમધ્યરેખાથી અત્યંત દૂરના સ્થળો પર જોવા મળે છે. આ સ્થળો દિવસની લંબાઈમાં ઓછામાં ઓછા સાત મિનિટનો મોસમી ફેરફાર ધરાવે છે અને આ પ્રકારની આદર્શ સ્થિતિ શિયાળામાં સમપ્રકાશીયની નજીકના થોડા દિવસોમાં વિશેષપણે જોવા મળે છે.

જે તારીખે કે દિવસે સૂર્યાસ્ત અને સૂર્યોદય વચ્ચેનો સમયગાળો 12 કલાક કે તેના કરતાં વધી જાય તેને "ઇક્વિલક્સ" (સમાનપ્રકાશીય) દિવસ કહેવાય છે. નિરીક્ષકના ભૌગોલિક સ્થળ (અક્ષાંક્ષ અને રેખાંશ) સાથે સૂર્યાસ્ત અને સૂર્યોદયના સમયમાં ફેરફાર હોવાના કારણે સ્થળના આધારે સમાનપ્રકાશીય જેવી સ્થિતિ ઊભી થાય છે, પણ ભૂમધ્યરેખાની નજીક હોય તેવા સ્થળે આ પ્રકારની ઘટના જોવા મળતી નથી. જોકે સમપ્રકાશીય ચોક્કસ ઘટના છે, જે પૃથ્વી પરના તમામ નિરીક્ષકો માટે સામાન્ય હોય છે.

અન્ય ગ્રહોમાં સમપ્રકાશીય ઘટનાઓ
સમપ્રકાશીય દિવસ અને રાત્રિની લંબાઈ
ઋતુઓ કે મોસમનું ભૂકેન્દ્રીય અવલોકન
અવકાશી સંકલન વ્યવસ્થા