ભારતની પ્રથમ છત્રીદળ રેજિમેન્ટ ઓક્ટોબર ૨૯, ૧૯૪૧ના રોજ ૫૦મી પેરાશુટ બ્રિગેડ તરીકે ઉભી કરવામાં આવી હતી. તે ૧૫૧મી બ્રિટિશ, ૧૫૨મી ભારતીય અને ૧૫૩મી ગુરખા પેરાશુટ પલટણો ધરાવતી હતી.

ભારતીય તબીબી સેવાના લેફ્ટ એજી રંગારાજ જેઓ ૧૫૨મી ભારતીય પલટણના તબીબ પણ હતા તેઓ અને હવાલદાર મેજર મથુરા સિંઘ છત્રીની મદદથી ઉતરાણ કરનાર પ્રથમ ભારતીયો બન્યા. ૧૯૪૨-૪૩માં નારા વિસ્તારમાં પઠાણ આદિવાસીઓ વિરુદ્ધ કાર્યવાહીમાં નાના પાયે આ દળનો ઉપયોગ કરાયો હતો. બર્મા ખાતે ગુપ્તચર કાર્યવાહીમાં પણ તેમનો ઉપયોગ કરાયો હતો. ૧૯૪૪માં બ્રિટિશ પલટણને બ્રિટન ખાતે મોકલી દેવાઇ અને બાકીની પલટણોએ સંગશક અને ઇમ્ફાલ ખાતે મહત્ત્વની કામગીરી કરી.  

સંગશકની લડાઈ માર્ચ. ૧૯૪૪ દરમિયાન છ દિવસ સુધી ચાલી અને તેમાં બ્રિગેડના ૪૦ અધિકારી અને ૫૪૫ સૈનિકો ઘાયક થયા અથવા મૃત્યુ પામ્યા. આ કાર્યવાહીને કારણે બ્રિગેડે લેફ્ટ જન સ્લિમની પ્રશસ્તિ પ્રાપ્ત કરી. ૨૬ માર્ચના રોજ બાકી રહેલ સૈનિકોએ જાપાનનો ઘેરો તોડી અને દક્ષિણ અને બાદમાં પશ્ચિમ તરફ લડી અને ઇમ્ફાલ પહોંચ્યા. તેને સોંપાયેલ લક્ષ્ય તેણે મેળવી લીધું. જુલાઈ અંત સુધી લડતા રહી અને ઈમ્ફાલ આસપાસના જંગલમાંથી જાપાની સૈનિકોને હાંકી કાઢ્યા.

તે જ વર્ષે બ્રિગેડનો વિસ્તાર કરી અને વિભાગ સ્તરની કરવામાં આવી. આ માટે મધ્ય પૂર્વમાં રહેલ બખ્તરીયા વિભાગને હવાઈ વિભાગમાં પરિવર્તિત કરવામાં આવ્યો. તેને ૯મો છત્રીદળ વિભાગ નામ આપવામાં આવ્યું. પાછળથી ૧૯૪૫માં તેને ૨જો ભારતીય છત્રીદળ વિભાગ નામ આપવામાં આવ્યું.

આ વિભાગને દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધના અંતે બર્મા ખાતેની એલિફન્ટ પોઇન્ટ પર ઓપરેશન ડ્રેક્યુલા અંતર્ગત કાર્યવાહીમાં સામેલ કરવામાં આવ્યો. એક ગુરખા હવાઈ પલટણને સામેલ કરાઈ અને તેની કાર્યવાહીની પ્રશસ્તિ કરવામાં આવી.

સ્વતંત્રતા બાદ છત્રીદળ વિભાગને ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે વહેંચવામાં આવ્યો. ભારતના ફાળે ૫૦મી અને ૭૭મી છત્રીદળ બ્રિગેડ આવી જ્યારે પાકિસ્તાનના ફાળે ૧૪ છત્રીદળ બ્રિગેડ આવી.

સ્વતંત્રતા બાદ ભારતીય સરકારે એક જ ૫૦મી છત્રીદળ બ્રિગેડને કાયમી કરી અને તેમાં ત્રણ પુરસ્કૃત પલટણો ૧ પેરા (પંજાબ રેજિમેન્ટ), ૨ પેરા (મરાઠા લાઇટ્ ઇન્ફન્ટ્રી) અને ૩ પેરા (કુમાઉં રેજિમેન્ટ)ને સામેલ કરી. ૧૯૪૭-૪૮ના કાશ્મીર અભિયાન દરમિયાન શેલાતંગ, નૌશેરા, જાંગડ અને પુંચની લડાઈઓમાં તેમણે મહત્ત્વની કામગીરી કરી અને આ માટે તેમને યુદ્ધસન્માનો એનાયત કરાયાં.

એપ્રિલ ૧૫, ૧૯૫૨ના રોજ પેરાશુટ રેજિમેન્ટ ઉભી કરવામાં આવી અને આ ત્રણ પલટણોને તેમાં સામેલ કરવામાં આવી. ૧૯૬૧માં ૪થી પલટણ પણ ઉભી કરવામાં આવી. ૧૯૬૨માં ચીન સામેના યુદ્ધમાં હારનો સામનો કર્યા બાદ વધુ ચાર પલટણો ૫મી, ૬ ઠી, ૭મી અને ૮મી પલટણ બે વર્ષના ગાળામાં ઉભી કરવામાં આવી.

૧૯૬૫ના ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ દરમિયાન મેજર મેઘ સિંઘના નેતૃત્વ હેઠળ વિવિધ પાયદળ રેજિમેન્ટમાંથી સ્વૈચ્છિક ઉમેદવારો વડે બ્રિગેડ ઓફ ગાર્ડસ ઉભી કરવામાં આવી. તેનું લક્ષ્યાંક બિનપરંપરાગત લડાઈ લડવાનું હતું અને તેણે તેના સંખ્યાબળના પ્રમાણમાં અસાધારણ પરિણામો હાંસલ કર્યા. યુદ્ધ બાદ તેને વિખેરી નાખવામાં આવી અને સૈનિકોને પોતપોતાની રેજિમેન્ટમાં મોકલી દેવાયા. પરતુ, મેજર મેઘ સિંઘને આ પ્રકારની એક પલટણ ઉભી કરવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી અને તેના પરિણામે ૯ પેરા (કમાંન્ડો) પલટણ ઉભી કરાઈ. એક વર્ષ બાદ પલટણને બે ભાગમાં વહેંચવામાં આવી અને ૧૦ પેરા ઉભી કરાઈ.

હાલમાં, રેજિમેન્ટમાં નવ ખાસ દળો એટલે કે કમાન્ડો પલટણો છે જે ૧, ૨, ૩, ૪, ૯, ૧૦, ૧૧, ૧૨ અને ૨૧ પેરા (ખાસ દળો) છે અને પાંચ છત્રીદળ પલટણો જે ૫, ૬, ૭, ૨૩ અને ૨૯ પેરા છે. આ સિવાય રેજિમેન્ટમાં બે સ્થાનિય પાયદળ પલટણો ૧૦૬ પેરા અને ૧૧૬ પેરા અને એક રાષ્ટ્રિય રાઇફલ્સ પલટણ ૩૧ પેરા પણ છે.

૧૯૭૧ના ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધમાં પૂર્વ અને પશ્વિમ મોરચે અનેક લડાઈમાં રેજિમેન્ટની પલટણોએ ભાગ લીધો. સ્વતંત્ર ભારતના ઈતિહાસમાં પ્રથમ વખત તંગૈલ ખાતે એક પેરાશુટ પલટણને છત્રી વડે ઉતરાણ કરાવાયું અને તેણે બાંગ્લાદેશને આઝાદ કરવાની કાર્યવાહીમાં વેગ આણ્યો. આ સિવાય ચાચરો, સિંધ અને મંધોલ, જમ્મુ અને કાશ્મીર ખાતે છાપામાર હુમલા કરી અને તેમની કુશળતાનો પરિચય આપ્યો. રેજિમેન્ટને પુંગલી પુલ, ચાચરો અને પુંચના રક્ષણ યુદ્ધસન્માન એનાયત કરાયાં.

શ્રીલંકા ખાતેની ભારતીય શાંતિસેનામાં રેજિમેન્ટની પાંચ પલટણોને તૈનાત કરવામાં આવી જેમાં ત્રણ કમાન્ડો પલટણો સામેલ હતી.

માલદીવ્સ ખાતે ચૂંટાયેલ સરકારની મદદ માટે હાથ ધરાયેલ ઓપરેશન કેકટસમાં ૬ પેરાએ મોખરે રહી અને કાર્યવાહી કરી હતી.

પલટણોને ઉત્તર પૂર્વ ભારત અને જમ્મુ અને કાશ્મીર ખાતે આતંકવાદ વિરોધિ કાર્યવાહીમાં તૈનાત કરવામાં આવી છે. તેને આ કાર્યવાહીઓ માટે ૧૧ સૈન્ય વડાના પલટણ પ્રશસ્તિ પત્ર, ૧૧ અશોક ચક્ર એનાયત કરાયાં છે. ૯ પેરા (ખાસ દળો) પલટણને ૨૦૦૧માં બહાદુરોમાં પણ બહાદુરનો ખિતાબ આપવામાં આવ્યો.

કારગિલ યુદ્ધ દરમિયાન નવ પેરાશુટ રેજિમેન્ટને તૈનાત કરવામાં આવી. મુશ્કોહ ખીણની કાર્યવાહીમાં તેણે સક્રિય ભાગ ભજવ્યો. બટાલિક ક્ષેત્રમાં ૫ પેરાએ કરેલ કાર્યવાહી માટે તેને સૈન્ય વડાનો પલટણ પ્રશસ્તિ પત્ર એનાયત કરાયો.

સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘની શાંતિસેનામાં રેજિમેન્ટની પલટણો ૧૯૫૨માં કોરિયા, ૧૯૫૬માં ગાઝા અને ૨૦૦૦માં સિએરા લિઓન ખાતે તૈનાત કરાઈ છે.

રેજિમેન્ટનું મુખ્યાલય આગ્રા, ઉત્તર પ્રદેશ ખાતે આવેલું છે. આ જ સ્થળે રેજિમેન્ટનું તાલીમ કેન્દ્ર પણ આવેલ છે.

ઈતિહાસ
રેજિમેન્ટનું ચિહ્ન
કાશ્મીરની કાર્યવાહી
રેજિમેન્ટની પલટણો