માછલીઘરને સ્વચ્છ અને તાજુ રાખવા તેને ચોખ્ખુ રાખવાના સાધનોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. ખાસ કરીને પાણીને સાફ અને તાજુ રાખવા બનેલી છે વસ્તુઓનો તેમાં સમાવેશ થાય છે ઉપરાંત લીલ, ચુંબક, સાફ કરવાના પેડ્સ, બ્રશ, માટી સાફ કરવાના સાધનો, માછલીઘરને ચુસ્ત રીતે બંધ કરવાના પદાર્થો સીલન્ટ ચિપિયા અને પક્કડ પણ હોય છે. યોગ્ય રીતે સાફ કરેલુ માછલીઘર એટલે સ્વસ્થ અને ખુશ માછલીઓ. માછલીઘરની સફાઈ નિયમિત થવી જોઈએ જેથી માછલીઓ સ્વસ્થ રહી શકે. માછલીઘર સ્વચ્છ રાખવામાં આવે તો મુલાકાતીઓ ચોક્કસ તેના તરફ આકર્ષાય છે.જાળી ઘણું મહત્વપૂર્ણ સફાઈનું સાધન છે કારણ કે માછલીને તેનું સંવર્ધન કરનાર પાસે કે બીજા સુરક્ષિત સ્થાને લઈ જવા કે પછી માછલીઘરને બરાબર સાફ કરવું હોય ત્યારે માછલીને બહાર કાઢવા માટે જાળી મદદપ થાય છે. જાળી વિવિધ કદ અને ડિઝાઈનમાં ઉપલબ્ધ હોય છે. ટેન્કને સાફ કરવા તેના કદ પર આધારિત જાળીની જરૂર હોય છે.સફાઈ માટેના પ્રવાહી ખાસ માછલીઓને નુકસાન પહોચાડ્યા વગર પાણીને સાફ કરવા માટે બનાવાયેલા હોય છે. આ પ્રવાહીઓમાં ઉઝરડા દૂર કરનાર, લાઈમને ઓગાળનાર, કાચ અને એક્રેલિકને પોલીશ કરનાર, સાફ કરનાર, ક્ષાર દૂર કરનાર અને મેગ્નેટિક કિલનરનો સમાવેશ થાય છે. આ બધાનો ઉપયોગ ટેન્ક, અલંકારો અને સાધનો માટે થતો હોય છે.માછલીઘરમાં થતી જીવાતને કાબુમાં રાખવા માટેના ઉત્પાદનોનો ઉપયોગ જે માછલીઘરમાં પરવાળા અથવા જીવંત ખડકો હોય તેમાં કરવો પડે છે. માછલીઘરમાં રાખવામાં આવતી નવી માછલીઓ, અથવા વનસ્પતિ, પરવાળા કે ખડકોમાંથી આવતા બેકટેરિયા કે વાયરસના ચેપ સામે લડવા જંતુનાશક મદદપ થાય છે. આ પ્રકારના ચેપનું ધ્યાન રાખવામાં ન આવે તો તે માછલીઘરમાં માંદગી ફેલાવીને નુકસાન કરી શકે છે. પાણીને સાફ કરવાના સાધનો માછલીઘર માટે સૌથી પહેલા ખરીદાવા જોઈએ. માછલીઘરના પાણીને સા બનાવનાર તેમજ કલોરિન દૂર કરનાર અને તનાવમાંથી રાહત આપનાર જેવા પ્રવાહીઓ નળના પાણીને માછલીઘરના ઉપયોગ માટે સુરક્ષિત બનાવે છે, અને તેનો ઉપયોગ ટેન્ક બનાવતી વખતે અથવા તેનું પાણી બદલતી વખતે કરવો જોઈએ. નાઈટ્રોજન ચક્ર સ્થાપવામાં આવે તો ન્યુ ટેન્ક સિન્ડ્રોમને ટાળી શકાય છે. પાણીની કુદરતી સ્થિતિની રચના કરવા માટે માછલીઘરમાં ખારાશ, વિટામિન્સ અને પોષકતત્વોની જરૂર પડે છે.પાણીમાં એમોનિયાનું સ્તર કેટલું છે તેનું પણ નિકટથી નિરિક્ષણ થવું જોઈએ કારણ કે તેના વધારે પડતા સ્તરને કારણે માછલીઓ મરી શકે છે. બજારમાં ખાસ બનાવેલા એમોનિયા રિમુવર્સ મળે છે જે એમોનિયાને ફિલ્ટર તેની પ્રક્રિયા શરૂ કરે ત્યાં સુધીમાં તેને બિન ઝેરી બનાવે છે. આકસ્મિક જરૂરિયાતના સમય માટે માછલીઘર રાખનાર તાત્કાલિક ઉપયોગ માટે એમોનિયા રિમુવર આસપાસ રાખે તે સલાહ ભર્યું છે.પાણીને શુદ્ધ કરનાર તત્વોનો ઉપયોગ પાણીને સ્વચ્છ કરવા માટે કરવો જોઈએ જે રાસાયણિક અથવા જૈવિક પ્રક્રિયાને કારણે ફીણવાળું કે ડહોળુ થઈ જતુ હોય છે. વધારે પડતો ખોરાક અથવા માછલીના મૃત્યુને કારણે અચાનક કુદરતી કચરામાં વધારો થાય છે જે જૈવિક અસરમાં પરિણમી શકે છે. વોટર ક્લેરિફાયર આવા કિસ્સામાં મદદરૂપ થાય છે. જોકે, તેની જરૂર વારંવાર પડતી નથી કારણ કે પાણી વધારે પડતુ ડહોળુ થાય તો તેનો અર્થ છે કે ફિલ્ટર્સ અથવા શુદ્ધિકરણના માધ્યમો બરાબર કામ કરતા નથી અને તેને બદલવા જોઈએ.વધુ પડતી લીલ અને સ્યાનોબેકટેરિયાનું વધુ પ્રમાણ હોય તો તેને આલ્ગીસાઈડ્સની મદદથી દૂર કરી શકાય છે. લીલ ઉભી થતી સમસ્યાઓ દૂર કરવાનો સૌથી ઝડપી માર્ગ અલગ્યુસાઈડ્સ છે, છતાં તે રીફ્સમાં પ્લાન્ટેડ ટેન્ક અથવા ક્રસ્ટાસીન્સ એથવા લાઇવબીયરર્સવાળી ટેન્કમાં તેનો ઉપયોગ સલાહભર્યો નથી. આ પ્રકારની સમસ્યાઓ માટે અલગ્યુસાઈડ્સ લાંબા ગાળાનો ઉકેલ નથી અને માછલીઘર રાખનારે સીધો સૂર્ય પ્રકાશ કે માછલીઘર માટે ન બનેલી હોય તેવો લાઈટ તેના પર ન આવે તેનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ કારણ કે તેના કારણે લીલમાં વધારો થઈ શકે છે.સાફ કરવા માટેના પ્રવાહીઓ જેમકે પાણીને શુદ્ધ કરનાર પ્યુરિફાયર અથવા કંડિશનરની સાથે સાથે સંપૂર્ણ સફાઈ બે સપ્તાહમાં એકવાર થવી જોઈએ. જોકે, માછલીઘર રાખનાર જયાં સુધી સંપૂર્ણ સફાઈનો સમય ન મેળવી શકે ત્યાં સુધી આ પ્રકારની સફાઈ માટેની વસ્તુઓ મદદપ સાબિત થાય છે.
ઘટકો
માછલીઘરને પુરવઠો
વર્ચ્યુઅલ માછલીઘર
માછલીઘરનું વર્ગીકરણ