શ્રી સમ્મેત શિખરજી પર સમગ્ર ભારત ભરમાંથી તીર્થ યાત્રિઓ આવે છે.

એમ મનાય છે કે અહીં ૨૦ તીર્થંકરો નિર્વાણ પામ્યાં હતાં. તે દરેકની સ્મૃતિમાં આહીં દેરીઓ બનેલ છે.

આ ટેકરીઓને પારસનાથ હીલ્સ તરીકે પણ ઓળખાય છે આ નામ ત્રેવીસમા તીર્થંકર પાર્શ્વનાથ પરથી ઉતરી આવેલુમ્ છે. તેમનું નિર્વાણ પણ અહીં થયું હોવાનું મનાય છે. તેમનું મંદિર જોકે અતિ પ્રાચીન નથી, પરુંતુ મંદિરની અંદર સ્થાપિત મૂર્તિ ઘણી પ્રાચીન છે. મૂર્તિની નીછે સંસ્કૃતમાં લખેન શિલાલેખ પર જણાય છે કે તે મૂર્તિ ઈ.સ. ૧૬૭૮ની છે. 

પુરાતત્વશાસ્ત્રીઓ માને છે કે પારસનાથ ટેકરી પરના વિહરમાન મંદિર ઈ.સ. ૧૭૬૫ જેટલા જુનાં છે જોકે આ સ્થળ તો તેનાથી પણ પ્રાચીન છે. એ વાત નક્કી છે કે નવા મંદિરો પ્રાચીન મંદિરોનો જિર્ણોદ્ધાર કરીને બનાવેલા છે. પ્રાયઃ પ્રાચીન જૈન મંદિરોને તોડીને નવા મંદિરો બનાવવામાં આવે છે. 

દરેક તીર્થ મંદિર નિર્માણ દ્વારા વ્યક્ત થતી સદીઓની ભક્તિ દર્શાવે છે અને આજ દિવસ સુધી તે યાત્રાળુઓ અને નિયત સમયે ઉજવાતા ઉત્સવો અને મેળાઓનું કેંદ્ર રહ્યો છે. અહીંના ઘનાં મંદિરો એખાવમાં એકદમ અટપટાં લાગે છે પન દરેક મધ્ય યુગમાં પ્રચલિત મંદિર વાસ્તુ રચનાના નિયમોને અધિન બનાવાયા છે. અને તમાં ઉમેરો કરીને વધારાનો માલો, વધારના દેવતાઓ દેરીઓ વધારાના થાંભલા ઉમેરીને સુધારો કરાયો છે. જૈન મંદિરમાં ચોમુખ મંદિરો ઘણાં પ્રચલિત છે અને તે ની ઘની આવૃતિઓ થાય છે. 

શિખરજીની તળેટીમાં ભોમિયાજીનું મંદિર આવેલું છે. એમ કહેવાય છે કે આ મંદિરમાં માથુમ્ ટેકવીને શિખરજેએ પર ચઢાણ કરવાથી ક્યાંય ખોવાઈ જવાનો ભય રહેતો નથી. જો તમે ભૂલા પડી જાવ તો પણ કૂતરા આવીની તમારું માર્ગદર્શન કરે છે તમને સાચા રસ્તે ચડાવી દે છે અને ક્યાંક ગાયબ થઈ જાય છે.

હાલની ઘટનાઓ
શિખરજીના મંદિરો
ઇતિહાસ
જૈનત્વમાં મહત્વ