સિંધી ભાષાના કેટલાક પુરાણ કાળના દોહાઓ અરબી તથા ફારસી ભાષાના ઇતિહાસ ગ્રંથોમાં જોવા મળી જાય છે, પરંતુ સિંધી ભાષાની પ્રથમ કૃતિ તરીકે દોદે ચનેસર (રચનાકાળ ૧૩૧૨ ઈ.)ની ગણના કરવામાં આવે છે. એ પહેલાંના સમયનું ઉપલબ્ધ વીર પ્રબંધ કાવ્ય ખંડિત અને અપૂર્ણ અવસ્થામાં છે. આ કૃતિ મુજબ દોદા તથા ચનેસર બે ભાઈઓ હતા, જેમની વચ્ચે ભૂનગરના સિંહાસન માટે યુદ્ધ થઇ ગયું હતું. આ યુદ્ધમાં સિંધ પ્રદેશના બધા જ કબીલાઓ અને સરદાર સામેલ થયા હતા. તત્કાલીન સિંધિયોના રીતિ-રિવાજ, કબાયલી સંગઠન અને અન્ય આર્થિક તથા સામાજિક સ્થિતિઓનો આ કિસ્સાઓના વર્ણનમાંથી પરિચય મળી જાય છે. છંદ દોહા હૈ૤ 14વીં શતી કે અંત મેં શેખ હમાદ બિન રશીદુદ્દીન જમાલી ઔર શેખ ઇસહાક આહનગર નામ કે દો સૂફી કવિયોં કે કુછ ફુટકર પદ્ય મિલતે હૈં૤ 15વીં શતી કે અંત મેં મામુઈ (ઠઠ કે નિકટ એક સંસ્થાન) કે સૂફી દરવેશોં કે સાત પદ્ય ઉપલબ્ધ હોતે હૈં જિનમેં સિંધ પર આને વાલી વિપત્તિ કી ભવિષ્યવાણી કી ગઈ હૈ૤ 16વીં શતી કે દોહાકારોં મેં મખદૂમ અહમદ ભટ્ટી, કાજી કાજન (મૃત્યુ 1551 ઈં.), મખદૂમ નૂહ હાલાકંડી ઔર શાહ અબ્દુલ કરીમ (1538-1623 ઈ.) કે નામ ઉલ્લેખનીય હૈં૤ યે સબ સૂફી ફકીર થે અહમદ કે મુક્તકોં મેં લૌકિક પ્રેમ કી તીવ્રતા હૈ૤ કાજન પ્રેમોન્મત કવિ થે૤ ઇનકા કહના હૈ કિ પ્રિય કે દર્શન કે બિના ગુણગણ (પવિત્રતા, સૌંદર્ય ઔર વિદ્વતા આદિ) સબ વ્યર્થ હૈં૤ બાહ્ય ગુણ હમેં નરક મેં ખીંચ લે જા સકતે હૈં, કિંતુ પ્રેમ મેં એક દિવ્ય શક્તિ હૈ૤ ઇનકે દોહોં કી ભાષા અધિક પરિષ્કૃત ઔર પ્રાંજલ હૈ૤ નૂહ કે દોહોં મેં વિરહ કી ગહરાઈ ઔર કલ્પના કી ઊઁચાઈ હૈ૤ શાહ કરીમ કે 94 દોહે પ્રાપ્ત હૈં૤ ઇન પ્રેમ સાધના, તપશ્ચર્યા ઔર આત્મસમર્પણ પર બલ દિયા ગયા હૈ-"માત્ર ઇચ્છા ઔર કામના સે પ્રેમ કી પ્રાપ્તિ નહીં હો જાતી ઔર ન હી પ્રાર્થનાએઁ કામ દેતી હૈં જબ તક કિ કાલી રાતોં કો જાગૃત જાગકર આઁખો સે ખૂન કી નદિયાઁ ન બહાઈ જાએઁ" 17વીં શતાબ્દી કે એક સૂફી કવિ ઉસ્માન એહસાની કા "વતનનામા" (1646 ઈ.) ઉપલબ્ધ હૈ૤ આપ ઇસ જગત કો અપના દેશ નહીં માનતે-યહ તો રૈન બસેરા હૈ૤ અપના દેશ વહી હૈ જહાઁ સે હમ આએ હૈં ઔર જહાઁ ચલે જાના હૈ૤ ઇસ જગત કે અસ્થાયી ઘરૌંદે સે જી ન લગા૤ ઉઠ યાત્રા કી તૈયારી કર, તુઝે ઇસ પડ઼ાવ મેં નહીં પડ઼ે રહના હૈ૤

સુવર્ણ યુગ
સિંધી સાહિત્યનો ઇતિહાસ
ગદ્ય તથા નાટક
આરંભિક કાળ