સમગ્ર વિશ્વમાં બે બિલિયનથી વધુ લોકો પર સુક્ષ્મપોષણની અછતનું જોખમ છે. (વિટામીન એ, લોહ, આયોડીન અને જસત સહિત). વિકાસશીલ વિશ્વમાં પાંચ વર્ષથી ઓછી વયના બાળકોના ચેપી બીમારીથી થતા મૃત્યુમાં 53% મૃત્યુ કુપોષણના કારણે થાય છે. કુપોષણ રોગપ્રતિકારક શક્તિને નબળી પાડે છે, તેથી બાળપણની બીમારીઓ (ઓરી, ન્યુમોનિયા અને અતિસાર સહિત) વારંવાર બીમારી થાય છે, તેની ગંભીરતા વધે છે અને તેનો સમયગાળો પણ વધે છે. સુક્ષ્મ પોષકોની ઉણપથી બાળકની બૌદ્ધિક ક્ષમતા, વિકાસ અને પરિપક્વ ઉત્પાદક્તા પણ ઘટે છે.

જોકે, ચેપ પણ એક મહત્વનું કારણ છે અને કુપોષણમાં મહત્તવનું યોગદાન આપે છે. ઉદાહરણરૂપે, ગેસ્ટ્રોઇન્ટેસ્ટિનલના ચેપને કારણે અતિસાર થાય છે અને એચઆઇવી (HIV), ક્ષય રોગ, આંતરડાનો ચેપ અને લાંબી બીમારી બગાડ અને રક્તહિનતાનું પ્રમાણ વધારે છે.

પાંચ વર્ષથી ઓછી વયના પચાસ મિલિયન બાળકો વિટામિન એની ઊણપથી પીડાય છે. આ પ્રકારની ઊણપ રતાંધણાપણા સાથે સંકળાયેલ છે. વિટામિન એની ગંભીર ઊણપ ઝેરોફેટલમિઆ સાથે સંકળાયેલ છે અને તેનાથી આંખ પરના પારદર્શક પડદા પર ચાંદી પડી શકે છે, જેને પગલે વ્યક્તિ સંપૂર્ણપણે અંધ થઇ શકે છે. વિટામિન એ રોગપ્રતિકારક શક્તિના સંચાલન સાથે સંકળાયેલ છે અને તે ઉપકલા કોષની સપાટીને જાળવી રાખે છે. આ કારણથી વિટામિન એની ઊણપ ચેપ અને બીમારી સંભાવનાઓ વધારે છે. હકીકતમાં, વિટામિન એની ઊણપનું નોંધપાત્ર સ્તર ધરાવતા વિસ્તારોમાં વિટામિન એની પુરવણીથી બાળમૃત્યુ દરમાં 23%નો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.

અંદાજે વિશ્વના એક તૃતિયાંશ મહિલા અને બાળકો લોહની ઊણપનો ભોગ બનેલા છે. લોહની ઊણપ અન્ય પોષણયુક્ત ખામીઓ અને ચેપની સાથે રક્તહિનતાનું જોખમ વધારે છે અને તે વૈશ્વિકસ્તરે બાળકના જન્મ સમયે માતાના મૃત્યુ, બાળકના જન્મ પહેલાં મૃત્યુ અને માનસિક વિકલાંગતા સાથે સંકળાયેલ છે. રકતહિનતાવાળા બાળકમાં અન્ય સુક્ષ્મ પોષકો સાથે લોહ તત્વની પુરવણીથી આરોગ્ય અને હિમોગ્લોબિન સ્તરમાં સુધારો થઇ શકે છે. બાળકોમાં લોહ તત્વની ઊણપની અસર તેની શીખવાની ક્ષમતા અને લાગણીઓ તેમજ ચિંતન ક્ષમતા પર થાય છે.

આયોડીનની ઊણપ પ્રતિકારક માનસિક વિકલાંગતાનું કારણ બની શકે છે. અંદાજે વાર્ષિક 50 મિલિયન નવજાત શીશુઓ પર આયોડીનની ઊણપનું જોખમ હોય છે. આયોડીનની ઊણપ ધરાવતી ગર્ભવતી મહિલાઓનો આ વર્ગમાં સમાવેશ કરવો જોઇએ, કારણ કે આયોડીનની ઊણપ ધરાવતી મહિલાઓમાં કસુવાવડનું પ્રમાણ વધી જાય છે અને તેમનામાં નવજાત બાળકના વિકાસની ક્ષમતાનું સ્તર નીચું હોય છે. વૈશ્વિકસ્તરે મીઠાને આયોડીનયુક્ત કરવાના પ્રયાસોથી આ સમસ્યા દૂર કરવામાં મદદ મળી રહી છે.

લાસેરિનિ અને ફિશર અને અન્યોએ જણાવ્યા મુજબ જસતની ઊણપ અતિસાર, ન્યુમોનિયા અને મેલેરિયાથી થતા મૃત્યુનું જોખમ વધારી શકે છે. સમગ્ર વિશ્વમાં લગભગ 30% બાળકો જસતની ઊણપ ધરાવતા હોવાનું જણાયું છે. તેની પુરવણીથી અતિસારની સમય મર્યાદા ઘટી હોવાનું જણાયું છે.

કુપોષણ અટકાવવા સુક્ષ્મ પોષકોની પુરવણી, મૂળભૂત આહારને પોષક બનાવવા, વૈવિધ્યપૂર્ણ આહાર, ચેપનો પ્રસાર અટકાવવા સ્વાસ્થ્ય સંબંધી પગલાં અને સ્તનપાનને પ્રોત્સાહન આપવા જેવાં પગલાં ભરવા જોઇએ. વૈવિધ્યપૂર્ણ આહારનો આશય નિયમિત આહારમાં મહત્વના સુક્ષ્મ પોષકોના વપરાશને વધારવાનો છે. વૈવિધ્યપૂર્ણ આહારને પ્રોત્સાહન અને શિક્ષણ દ્વારા તથા સુક્ષ્મ પોષકોની પહોંચ અને સ્થાનિક સ્તરે ઉત્પાદિત આહાર પૂરો પાડીને આમ કરી શકાય છે.

લાંબી બીમારી
શિશુ અને બાળમૃત્યુદર
શ્વાસોચ્છવાસને લગતી બીમારી અને ઓરી
પોષણ અને સુક્ષ્મપોષણની અછત