આર.ડી. બર્મનનો જન્મ સંગીત દિગ્દર્શક/ગાયક સચીન દેવ બર્મન અને ગાયિકા મીરા દેવ બર્મન (દાસગુપ્તા)ને ત્યાં કોલકાતામાં થયો હતો. બાળપણમાં, તેમનાં નાની દ્વારા તેમને તુબ્લુ હૂલામણું નામ આપવામાં આવ્યું હતું પણ તેઓ પાછળથી "પંચમ" ના હૂલામણાં નામે જાણીતાં બન્યા. કોઈકે કહ્યા પ્રમાણે તેમનું નામ પંચમ પાડવા પાછળનું કારણ એ હતું કે, જ્યારે તેઓ બાળક હતાં અને જ્યારે પણ રોતાં હતાં ત્યારે તે અવાજ સંગીતની પાંચમી નોટ (પ), જી સ્કેલ પર હોય તેવો લાગતો હતો. "પંચમ" શબ્દનો અર્થ તેમની માતૃભાષા બંગાળીમાં પાંચ (અથવા પાંચમું) થાય છે. બીજી વાયકા પ્રમાણે તેમનું નામ પંચમ એટલા માટે પડ્યું કે તેઓ પાંચ અલગ અલગ અવાજમાં રોતા હતાં. બીજી એક વાયકા પ્રમાણે ભારતીય ફિલ્મ કલાકાર અશોક કુમારે તાજાં જન્મેલાં રાહુલને સતત "પા" નોટ ઉચ્ચારતાં જોયાં અને તેમનું નામ પંચમ પાડ્યું.

આર.ડી. બર્મનનું પ્રાથમિક શિક્ષણ કોલકાતામાં થયું. તેમનાં પિતા એસ.ડી. બર્મન બોલીવુડમાં જાણીતાં ફિલ્મ દિગ્દર્શક હતાં. જ્યારે રાહુલ નવ વર્ષના હતાં, ત્યારે તેમણે પ્રથમ ગીત, "એ મેરી ટોપી પલટ કે આ", સંગીતમય કર્યું અને તેને તેમના પિતાએ "ફંટૂશ" (૧૯૫૬) ફિલ્મમાં સમાવ્યું હતું. "સર જો તેરા ચકરાયે" ગીતની ધૂન તેમણે આપી હતી અને આ ગીત ગુરુ દત્તની ફિલ્મ "પ્યાસા" (૧૯૫૭)માં સમાવવવામાં આવ્યું હતું.

મુંબઈમાં, આર.ડી. બર્મને ઉસ્તાદ અલી અકબર ખાન (સરોદ) અને સમતા પ્રસાદ (તબલા) જોડે તાલીમ લીધી. તેઓ સલિલ ચૌધરીને પોતાનાં ગુરૂ ગણતાં હતા. તેમણે તેમના પિતાની સાથે સહાયક તરીકે કામ કર્યું અને મોટાભાગે તેમનાં સંગીતવૃંદમાં હાર્મોનિયમ વગાડ્યું.

સહાયક તરીકે બર્મનની નોંધપાત્ર ફિલ્મોમાં "ચલતી કા નામ ગાડી" (૧૯૫૮), "કાગઝ કે ફૂલ" (૧૯૫૯), "તેરે ઘર કે સામને" (૧૯૬૩), "બંદિની" (૧૯૬૩), "જિદ્દી" (૧૯૬૪), "ગાઇડ" (૧૯૬૫), "તીન દેવિયાં" (૧૯૬૫) નો સમાવેશ થાય છે. તેમણે તેમનાં પિતાના "સોલવાં સાલ" (૧૯૫૮) ફિલ્મના લોકપ્રિય ગીત "હેં અપના દિલ તો આવારાં" માં માઉથ ઓર્ગન વગાડ્યું હતું.

૧૯૫૯માં, બર્મને ગુરૂ દત્તના સહાયક નિરંજનની ફિલ્મ "રાઝ" ના સંગીત નિર્દેશક તરીકે કામ મેળવ્યું. તેમ છતાં, આ ફિલ્મ ક્યારેય પૂરી ન થઇ. ગુરૂ દત્ત-વહીદા રહેમાન અભિનિત આ ફિલ્મ શૈલેન્દ્ર દ્વારા લખાઇ હતી. આર.ડી. બર્મને આ ફિલ્મના બે ગીતોમાં સંગીત આપ્યું. પહેલું ગીત ગીતા દત્ત અને આશા ભોંસલે દ્વારા અને બીજું ગીત શમશાદ બેગમ દ્વારા ગાવામાં આવ્યું હતું.

સ્વતંત્ર સંગીત નિર્દેશક તરીકે બર્મનની પ્રથમ ફિલ્મ "છોટે નવાબ" (૧૯૬૧) હતી. મહેમૂદે જ્યારે "છોટે નવાબ" ફિલ્મ બનાવવાનું નક્કી કર્યું ત્યારે તેમણે પહેલાં સચિન દેવ બર્મન સંગીત નિર્દેશન કરે તેવી રજૂઆત કરી હતી પરંતુ પોતે વ્યસ્ત હોવાથી સચિન દેવે આ માંગણી નકારી કાઢી. મહેમૂદે રાહુલને તબલાં વગાડતા દેખ્યા હતાં અને એ જોઇને તેમને સંગીત નિર્દેશક બનાવ્યા. બર્મન અને મહેમૂદના સંબંધો ગાઢ બન્યા અને મહેમૂદની ફિલ્મ "ભૂત બંગલા" (૧૯૬૫)માં બર્મને સંગીત આપ્યું અને નાનકડું પાત્ર પણ ભજવ્યું.

પ્રારંભિક જીવન
અંતિમ દિવસો
સંગીત
જીવન