૧. દ્દષ્ટાંત : સનત ચક્રવર્તી મુનિ થયા.

આ દ્દષ્ટાંત મુનિની યોગ દ્વારા પ્રાપ્ત થયેલી લબ્ધિનું માહાત્મ્ય જણાવે છે. વાસ્તવમાં લબ્ધિ કે સિદ્ધિઓ પ્રગટ થવી તે યોગનું સ્વરૂપ કે માહાત્મ્ય નથી, પરંતુ સમગ્ર દર્શનાદિ યોગ દ્વારા મોક્ષ પ્રગટ થવો તે યોગ છે.

૨. દ્દષ્ટાંત : ચક્રવર્તી ભરતરાજા એક પળમાં ચાલી નીકળ્યા.

૩. દ્દષ્ટાંત : યોગિની મરૂદેવા માતા : હાથીની અંબાડીમાં બેઠા જ યોગ સાધ્યો.

સરળ જીવો યોગથી પરમપદ પામે છે તે તો સમજાય છે, પણ મહાપાપી જ્યારે યોગને સાધે છે ત્યારે મુક્તિ તેની પાસે આવે છે. તે માટે જુઓ દ્દઢપ્રહારીનું દ્દષ્ટાંત.

૪. દ્દષ્ટાંત : મહાત્મા દ્દઢપ્રહારીની યોગસાધના. શુદ્ધ યોગના અવલંબનથી પાપી પણ પાવન બની પરમપદને પામે છે તે યોગનું મહાન સામર્થ્ય છે.

ચિલાતિપુત્ર, રોહિણેય ચોર આ સર્વ જીવો યોગ દ્વારા જ મુક્તિ પામ્યા. યોગસાધન વગરનું માનવજીવન વ્યર્થ છે.

સંસારમાં ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ પુરુષાર્થ મનાયા છે પણ તેમાં મોક્ષ જ શ્રેષ્ઠ છે. અને તે યોગ દ્વારા જ પ્રગટ થાય છે. તે યોગ એટલે સમ્યગ દર્શન, જ્ઞાન, ચરિત્ર છે. રત્નત્રય એ યોગ છે. તેનો વિસ્તાર હવે કહેવામાં આવે છે.

યોગની લબ્ધિ
યોગનું સામર્થ્ય
પ્રકરણ : ચારિત્રયોગ
દ્દષ્ટાંત