પ્રવાસ કરતી વખતે(1872- 1873) સ્વામી દયાનંદ તે યુગના કેટલાંક પશ્ચિમી તરફી ભારતીય વિદ્યાનોના પરિચયમાં આવ્યા તેમાં નવિન ચંદ્ર રોય, રાજનારાયણ બાસુ, દેબેન્દ્રનાથ ટાગોર અને હેમેન્દ્રનાથ ટાગોરનો સમાવેશ થાય છે અને તેઓ બધા બ્રહ્મો સમાજની પ્રવૃત્તિઓમાં સક્રિય રીતે જોડાયેલા હતા. આ સુધારાવાદી સંગઠનની સ્થાપના 1828માં થઇ હતી, જે સ્વામી દયાનંદના કેટલાંક મંતવ્યો ધરાવતું હતું જેમાં ધાર્મિક(જેમકે, એકેશ્વરવાદમાં માન્યતા અને આત્માની શાશ્વતા) અને સમાજિક(જેમકે વશં પરંપરાગત રીતે ચાલી આવતી જાતિ પ્રથાની નાબૂદી અને શિક્ષણ દ્વારા લોકોની ઉન્નતિ). દેબેન્દ્રનાથ ટાગોરે "બ્રહ્મો ધર્મ" ના નામથી એક પુસ્તક લખ્યું હતું, જેમાં તે સમાજનાં સભ્યો માટે ધર્મ અને તેના સિદ્ધાંતોની સર્વગ્રાહી માહિતી આપવામાં આવી હતી, અને સ્વામી દયાનંદ કોલકાતામાં હતા ત્યારે તેમણે આ પુસ્તક વાંચ્યું હતું. 

સ્વામી દયાનંદને બ્રહ્મો સમાજમાં જોડાવાની ખાતરી થાય તેવી એક કરતા ઘણી બાબતો હતી છતાં કેટલાંક એવા વિવાદાસ્પદ મુદ્દાઓ પણ હતાં જેને સ્વામી અવગણી શકતા નહોતા, તેમાં સૌથી વધુ મહત્વનું હતું વેદોની સ્થિતિ. સ્વામી દયાનંદે દૈવી સાક્ષાત્કાર માટે વેદો અપનાવ્યા હતા અને તેનાથી વિપરિત કોઇપણ સૂચનો અપનાવવા તેઓ તૈયાર નહોતા. મંતવ્યોમાં મતભેદ હોવાછતાં બ્રહ્મો સમાજના સભ્યો સ્વામી દયાનંદથી સારી રીતે છૂટા પડ્યા હતાં, તેમણે કેટલાંક વર્તમાનપત્રોમાં સ્વામી દયાનંદની કોલકાતાની મુલાકાતની સરાહના કરી હતી.

આર્ય સમાજના સિદ્ધાંતો
સમાધાન ન થઇ શકે તેવા મતભેદો
આદિ બ્રહ્મો સમાજ
શીખ સાથેના સંબંધો