કોમ્પલેક્ષ આંખો આકાર અને રંગનો તફાવત પારખે છે. ઘણાં સજીવોના, ખાસ કરીને શિકારી જીવોના, દૃષ્ટિક્ષેત્રોમાં ઊંડાણની પરખ માટે વિસ્તૃત 
બાઈનોક્યુલર દૃષ્ટિ સંકળાયેલી હોય છે, જ્યારે બીજા જીવોમા આંખોનું સ્થન એવુ હોય છે જેથી ખૂબ જ મોટું દૃષ્ટિક્ષેત્ર મળે, જેમ કે સસલાં અને ઘોડા, જેમની મોનોક્યુલર દૃષ્ટિ છે.

૬૦ અબજ (૬૦૦ મિલિયન) વર્ષો પહેલા, કેમ્બ્રિયન વિસ્ફોટના ગાળામાં પ્રથમ પ્રોટોચક્ષુ ઉદભવ્યા હતા. પ્રાણીઓનાં સૌથી જૂનાં પૂર્વજો જરૂરી દૃષ્ટિ માટે બાયોકેમિકલ સાધનો ધરાવતાં હતાં અને વધુ અગ્ર કક્ષાની આંખો ૯૬% પ્રાણીની ત્રીસથી વધુ પ્રજાતિઓમાંથી છ મુખ્ય ફાયલામાં ઉદભવી હતી. મોટા ભાગના વર્ટીબ્રેટ અને કેટલાક મોલ્યુસ્કમાં આંખો પ્રકાશને અંદર આવવા દઈ તેને આંખના પાછળના ભાગમાં આવેલી રેટીના નામની પ્રકાશ-સંવેદનશીલ કોષોની બનેલી પેનલ પર દર્શાવે છે. રેટીનાનાં શંકુ કોષો (રંગ માટે) અને દંડ કોષો (આછા પ્રકાશનાં કોન્ટ્રાસ્ટ માટે) પ્રકાશને પારખી તેનું દૃષ્ય માટેનાં ન્યુરલ સંદેશાઓમાં રૂપાંતર કરે છે. ત્યાર બાદ આ દૃષ્ય સંદેશાઓ ઓપ્ટીકલ નર્વ દ્વારા મગજને પહોંચાડવામાં આવે છે. આવી આંખો ગોળાકાર હોય છે જે વિટરસ હ્યુમર નામનાં પારદર્શક ચીકણા પદાર્થથી ભરેલી, પ્રકાશને કેન્દ્રિત કરતા લેન્સ ધરાવતી, ક્યારેક આઈરિસવાળી, આઈરિસની આજુબાજુનાં સ્નાયુઓને આકુંચિત કે શિથિલ કરીને પ્યુપિલની સાઈઝ બદલી આંખમાં પ્રવેશતા પ્રકાશની માત્રા રેગ્ય્લેટ કરે છે, અને જ્યારે પૂરતો પ્રકાશ હોય ત્યારે એબરેશન ઘટાડે છે.

મોટાં ભાગનાં સેફલોપોડ પ્રાણીઓ, માછલીઓ, દ્વિચર પ્રાણીઓ અને સર્પોની આંખોનાં લેન્સ ફીક્સ આકારનાં હોય છે અને લેન્સને કેમેરાની જેમ આગળ-પાછળ કરી દૃષ્યને કેન્દ્રિત કરે છે. 

આર્થરોપોડ પ્રાણીઓમાં જોવા મળતી કમ્પાઉન્ડ આંખો અનેક સાદાં પાસાંઓની બનેલી હોય છે જેની સંખ્યા શરીરની રચના પ્રમાણે નક્કી થયેલી હોય છે. આ કમ્પાઉન્ડ આંખો અનેક ટપકાંવાળી એક જ છબી બનાવે છે અથવા એક આંખની એક તે મુજબ અનેક આંખોની અનેક છબીઓ બનાવે છે. આંખનાં દરેક પાસાંનો પોતાનો લેન્સ અને પોતાનાં પ્રકાશસંવેદનશીલ કોષો હોય છે. કેટલીક આંખો ૨૮,૦૦૦ સુધીનાં ષટકોણાકાર માં ગોઠવાયેલાં પાસાં ધરાવે છે અને ૩૬૦ અંશનો દૃષ્ટિવ્યાપ ધરાવે છે. કમ્પાઉન્ડ આંખો દૃષ્યમાં થતા નાજુક ફેરફારને પણ પારખે છે. અનેક આંખો દ્વારા મળતી દૃષ્યની માહિતી મગજમાં જોડાઈને જૂદી જાતનું અત્યંત સ્પષ્ટ ચિત્ર બનાવે છે.

મેન્ટીસ નામ્ના ઝીંગા સોથી જટીલ રંગ-દ્રશ્ય રચના ધારાવે છે. તે ઝીણવટ ભરેલી આત્યંતિક રંગપટલ ભેદની માહિતીનું વિશ્લેષણ કરે છે. હાલના સમયમાં લુપ્ત એવા ટ્રાયલોબાઈટ પણ વિશિષ્ટ પ્રકારની સંયુક્ત આંખો ધરાવતા હતા. તેઓ તેમની આંખના લેન્સના નિર્માણ મટે સાફ કેલ્સાઈટાના સ્ફટિકો વાપરતા હતા. અહીં તેઓ મૃદુ આંખો ધરાવતા અન્ય સન્ધિપાદ વર્ગના પ્રાણીઓથી જુદા પડતા હતા. આ પ્રાણીઓમાં લેન્સની સંખ્યા ભિન્ન હતી. અમુક જાતિમાં એક લેન્સ હતું, જ્યારે અમુકમાં એક આંખમાં હજારો લેન્સ હોઈ શકતાં. 

સંયુક્ત આંખની સરખામણીમાં સાદી આંખો માત્ર એક જ લેન્સ ધરાવે છે. દા. ત. ઉછળતા કરોળિયા માર્યાદિત દ્રષ્ટિ પટલ ધરાવતી મોટા આકાર સાદી આંખો ની એક જોડ ધરાવે છે. આ સાથે પરિમિતિય દ્રષ્ટિ માટે નાની નાની આંખોની અન્ય જોડીઓ ધરાવટ છે

For example, jumping spiders have a large pair of simple eyes with a narrow field of view, supported by an array of other, smaller eyes for peripheral vision. Some insect larva]]e, like caterpillars, have a different type of simple eye (stemmata) which gives a rough image. Some of the simplest eyes, called ocelli, can be found in animals like some of the snails, which cannot actually "see" in the normal sense. They do have photosensitive cells, but no lens and no other means of projecting an image onto these cells. They can distinguish between light and dark, but no more. This enables snails to keep out ofજ direct sunlight.
In organisms dwelling near deep-sea vents, compound eyes have been secondarily simplified and adapted to spot the infra-red light produced by the hot vents–in this way the bearers can spot hot springs and avoid being boiled alive.

Multiple lenses
Parabolic superposition
Other
Overview