લઘુ ધિરાણની સીમાઓ અંગે કેટલાક મહત્વના વાવવિવાદો છે.

લઘુ ઉદ્યોગો શરૂ કરવા કે વિસ્તારવા જેવા ઉત્પાદક હેતુઓ માટે લોન ફાળવણીમાં લઘુ ધિરાણ મર્યાદિત હોવા અંગે લઘુ ધિરાણની ધર્માદા બાજુએથી વ્યવસાયિકો અને દાતાઓની વારંવારની દલીલ કરે છે. ખાનગી ક્ષેત્ર તરફથી પ્રતિભાવ આપવામાં આવે છે કે પૈસાનું વજન હોય, તો આવા પ્રકારની મર્યાદા લાગુ પાડવી અસંભવિત છે, અને કોઈ પણ સંજોગોમાં ગરીબ પ્રજા તેના પૈસાનો કેવી રીતે ઉપયોગ કરે તે નક્કી કરવું સમૃદ્ધ લોકો ઉપર આધારિત ન હોવું જોઈએ.

ખાસ કરીને આધુનિક લઘુ ધિરાણના પ્રારંભિક સમયગાળામાં કદાચ વ્યાજવટાવના ધંધા અંગે પારંપરિક પાશ્યાત્ય દ્રષ્ટિકોણથી પ્રભાવિત, પરંપરાગત શાહુકારની ભૂમિકા વધુ ટીકાને પાત્ર છે. વધુ ગરીબ લોકોની લઘુ ધિરાણ આપતી સંસ્થાઓ પાસેથી લોન લઇ રહ્યા હોવા છતા, શાહુકારોની સેવાઓની મહત્તા તો ચાલુ જ રહી ઋણ લેનારાઓ ચૂકવણી, ગોપનીયતા અને લવચીકતાના કારણે ઝડપી લોન જેવી સેવાઓના ઊંચા વ્યાજદર ચૂકવવા તૈયાર છે. નુકશાનની પૂરતી ભરપાઇને માટે તેઓ હંમેશા ઓછા વ્યાજદર તરીકે જોતા નથી તે માટે સભામાં હાજરી આપવાને, ચૂકવણી માટે હકદાર બનવા કે માસિક સહાયક ફાળાઓ માટેના તાલીમ અભ્યાસક્રમાં હાજર રહેવાની કિંમત તેમને વધારે લાગે છે. તેઓને કરજ લેતી વખતે વ્યવસાય શરૂ કરવા માટે ઉધાર લેતા હોવાનો બળજબરીપૂર્વક ઢોંગ કરવા પણ તેમને અયોગ્ય લાગે છે, કારણકે તેઓ હંમેશા અન્ય કારણો માટે ઉધાર લેતા હોય છે (જેમ કે શાળાની ફી ભરવી, સ્વાસ્થયને લગતી કિંમતો કે પરિવારના અનાજ ની ખોટને સુરક્ષિત કરવા માટે). તાજેતરમાં વ્યાપક નાણાકીય વ્યવસ્થાઓ પર ધ્યાન અપાય છે (નીચેનો ભાગ જુઓ) શાહુકારોને વધુ યોગ્યતા મળે, કાયદા અને તેઓની વચ્ચે વધુ હરિફાઇ વધે તેવા પ્રયત્નો થઇ રહ્યા છે જેથી ગરીબ લોકો માટે વિસ્તૃત પસંદગીઓ પ્રાપ્ત થાય તેવા પક્ષમાં દલીલો થઇ રહી છે.

આધુનિક લઘુ ધિરાણનો ઉદભવ 1970માં ખાનગી ક્ષેત્રોના સમાધાનો વિષે નિશ્ચિત નિર્ધારની સાથે થયો હતો આનું પરિણામ એ આવ્યુ કે વિકાસશીલ દેશોમાં રાજ્ય હસ્તકની ખેતીવાડી વિકાસ બેંકોને સારી પેઠે નિષ્ફળતા મળી, તેમણે નિર્ધારેલા વિકાસશીલ ધ્યેયો ધરાશાયી થયા(જુઓ એડમ્સ, ગ્રેહમ અને વોન પીસ્ચકેનું સંપાદીત કરેલ સંકલન). તેમછતા ઘણા દેશોમાં સરકારી અધિકારીઓ અલગ મત ધરાવે છે અને લઘુ ધિરાણની બજારોમાં દરમ્યાનગીરી કરવાનું ચાલુ રાખ્યું. 

આઉટરીચ (લઘુ ધિરાણની સંસ્થા ગરીબ અને સાવ છેવાડાના માણસ પાસે જવાની તેની ક્ષમતા) અને તેની નીભાવવાને (તેની સંચાલન ખર્ચ વહન કરવાની ક્ષમતા અને સંભવત્ તેના સંચાલનની આવકમાંથી નવા ગ્રાહકોને સેવાઓ આપવાનો ખર્ચ ઉભો કરવો) એ બંને બાબતે ઘણી લાંબી ચર્ચાઓ થતી રહે છે. જોકે તેઓ સ્વીકારે છે કે લઘુ ધિરાણ વ્યવસાયિકોએ આ ધ્યેયોને લઇને અમુક હદે સંતુલન સાધવું જોઇએ, લઘુત્તમ નફા-આધારીત બોલિવિયાનું બાન્કોસોલથી લઇને બાંગ્લાદેશનું મોટા પાયે સંગઠિત નફા વગર ચાલતું બેરાક (BRAC) સુધી અહીં યોજનાઓનું વિપુલ વૈવિધ્ય છે. આ માત્ર વ્યક્તિગત સંસ્થાઓ માટે જ સાચું નથી, પણ સરકાર સંલગ્ન વિકાસશીલ દેશોની લઘુ ધિરાણ વ્યવસ્થાઓ પણ સાચું છે.

લઘુ ધિરાણના તજજ્ઞો એ વાતથી મોટે ભાગે સંમત થાય છે કે સેવા વિતરણમાં મહિલાઓ પ્રાથમિક કેન્દ્રમાં હોવી જોઇએ. પુરાવાઓ દર્શાવે છે કે લોન ભરપાઇ કરવામાં નાદારી નોંધાવવામાં મહિલાઓની સંખ્યા પુરુષોની સરખામણીએ ઓછી છે. 2006ના ઉદ્યોગની માહિતીઓ પ્રમાણે 704 એમએઇઆઇ (MFIs) 52 મિલિયન ઉધાર લેનારાઓનો સુધી પહોંચી છે જેમાં એમએઇઆઇ (MFIs)એ એકતા ધિરાણ કાર્યપદ્ધતિ ઉપયોગ કરી (99.3% મહિલા ગ્રાહકો) અને વ્યક્તિગત ધિરાણનો ઉપયોગ કરી (51% મહિલા ગ્રાહકો)ને સમાવ્યા છે. એકતા ધિરાણમાં 30 દિવસ પછી અપરાધ દરની 0.9 % હતો (વ્યક્તિગત ધિરાણમાં-3.1 %), જ્યારે 0.3% લોનોને રદ કરવામાં આવી હતી (વ્યક્તિગત ધિરાણ-0.9 %). નાની લોનો સોંપવામાં વ્યવસ્થાપન ગાળો સજ્જડ હોવાને કારણે, ઘણા એમએઇઆઇ (MFIs)નો વિચાર હતો કે પુરુષોને લોન ફાળવવામાં જોખમ વધુ છે. મહિલાઓ ઉપર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાને લીધે કેટલીકવાર પ્રશ્નાર્થો ઉભા થયા છે. તાજેતરમાં વિશ્વ બેંકે પ્રકાશિત કરેલા શ્રીલંકાના લઘુએકમો ઉપરના અભ્યાસમાં પુરુષો દ્વારા ચલાવાતા વ્યવસાયમાં હિસાબ પર સરેરાશ 11 % જેટલો નફો થયો હતો, એની સામે મહિલાઓ દ્વારા ચલાવાતા વ્યવસાયમાં નફો 0 % કે એનાથી પણ નીચે હતું.

લઘુ ધિરાણને લગતી સેવાઓની વિકસીત દેશો સહિત બધે જ જરૂર છે. અલબત્ત, વિકાસીત અર્થતંત્રોમાં નાણાકીય ક્ષેત્રે ગળાકાપ સ્પર્ધા છે, વિવિધ પ્રકારના મિશ્રિત અને અલગ પ્રકારના નાણાકિય સંસ્થાઓ સાથે જોડાઇને વિવિધ પ્રકારના લક્ષ્યો સાથે મેદાનમાં છે, એ વાતની નિશ્ચિતતા સાથે કે મોટાભાગના લોકો કોઇક નાણાકિય સેવાઓને તો સ્વીકારવાના જ છે. લઘુ ધિરાણમાં નવીનતાઓ લાવવાના પ્રયત્નો પણ થઇ રહ્યા છે જેમ કે એકતા ધિરાણને વિકાસશીલ રાષ્ટ્રોમાંથી લઇને વિકસિત રાષ્ટ્રોમાં લાવવું જેને કંઇ અંશે સફળતા મળી છે.

સીમાઓ અંગે ચર્ચાઓ
ગરીબ લોકોની નાણાકીય જરૂરીયાતો
ગરીબ લોકોના રૂપિયાની વ્યવસ્થા કરવાના રસ્તાઓ
બાહ્ય કડીઓ