સૌથી શરૂઆતના મધ્યયુગીન યુરોપિયન ઘડિયાળ બનાવનારા ખ્રિસ્તી સાધુઓ હતા. મધ્યયુગીન ધાર્મિક સંસ્થાઓને ઘડિયાળની જરૂર પડતી કારણ કે દૈનિક પ્રાર્થના અને કામની સારણીનું સખતાઈપૂર્વક નિયમન થતું. વિવિધ પ્રકારના સમય-કહેતાં અને રૅકોર્ડ કરતાં સાધનોની મદદથી કરવામાં આવતું, જેમ કે જળ ઘડિયાળો, છાયાયંત્રો અને અંશાંકિત મીણબત્તીઓ, જે સંભવતઃ એક બીજા સાથે પણ વપરાતાં. જ્યારે યાંત્રિક ઘડિયાળોનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો, ત્યારે ચોક્સાઈની ખાતરી કરવા માટે ઘણે ભાગે તેમને દિવસમાં કમસે કમ બે વખત વાઉન્ડ(wound) કરવામાં આવતી. અગત્યના સમયો અને ગાળાઓને ઘંટ દ્વારા, કાં તો હાથથી વગાડીને અથવા પડતાં વજનિયા અથવા ફરતા મુશળ જેવા યાંત્રિક સાધન વડે વગાડીને જાહેર કરવામાં આવતા.

છેક 850 જેટલા પહેલાંના સમયમાં, વેરોનાના આર્ચડીકન, પૅસિફિસસે એક જળ ઘડિયાળ ("હોરોલોજિયમ નોક્ટ્રનમ" ) બંધાવી હતી.

ઇતિહાસકાર થોમસ વૂડ્સ લખે છે તેમ, ઘડિયાળોના વિકાસમાં ધાર્મિક આવશ્યકતાઓ અને મધ્યયુગીન સાધુઓની તકનિકી કુશળતા નિર્ણાયક પરિબળો બન્યાં હતાઃ

11મી સદીનાં લખાણોમાં ઘડિયાળોની હાજરી દર્શાવે છે કે એ ગાળામાં તે યુરોપમાં સારી-એવી જાણીતી હતી. 14મી સદીની શરૂઆતમાં, ફ્લોરેન્ટાઈન કવિ દાન્તે અલિઘિએરીએ પોતાની "પૅરાડિસો" માં એક ઘડિયાળનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો; આ ઉલ્લેખને કલાકે ટકોરા મારતી ઘડિયાળના પ્રથમ સાહિત્યિક સંદર્ભ તરીકે ગણવામાં આવે છે. ઘડિયાળકામનું સૌથી પહેલું વિગતવાર વર્ણન પાદ્વા ખાતે ખગોળશાસ્ત્રના પ્રોફેસર, ગિઓવાનની દ દોન્દીએ, તેમના 1364ના નિરૂપણ ગ્રંથ "Il ટ્રેક્ટાટસ અસ્ત્રારી(Il Tractatus Astrarii)" માં રજૂ કર્યું છે. તેનાથી પ્રેરાઈને કેટલીક આધુનિક પ્રતિકૃતિઓ બની, જેમાંની કેટલીક લંડનના સાયન્સ મ્યૂઝિઅમમાં અને સ્મિથસોનિયન ઈન્સ્ટિટ્યૂશનમાં પણ બની. આ સમયગાળામાં બંધાયેલી ઘડિયાળોના અન્ય નોંધપાત્ર ઉદાહરણો છે મિલાન (1335), સ્ટ્રાસબોર્ગ (1354), લુન્ડ (1380), રોઉએન (1389) અને પ્રાગ્યુ (1462).

આશરે 1386ના વખતની, સૅલિસબરી કૅથેડ્રલ ક્લોક, હજી પણ પોતાના મૂળ પૂરજાઓ સહિત, ચાલુ સ્થિતિમાં હોય તેવી વિશ્વની સૌથી જૂની ઘડિયાળ છે. તેને કોઈ તકતી નથી, કારણ કે તેનો હેતુ વખતોવખત ચોક્કસ સમયાનુસાર ઘંટ વગાડવાનો છે. લગભગ ચો. માપ ધરાવતી આ ઘડિયાળના ચક્રો અને ગિઅરો, ખુલ્લી, ખોખાં-જેવી દેખાતી લોખંડની ખુલ્લી ફ્રેમમાં બેસાડવામાં આવ્યા છે. ધાતુની માથા વિનાની ખીલીઓ અને ડટ્ટા વડે તેનું ફ્રેમવર્ક એકસાથે રાખવામાં આવ્યું છે, અને આ સમયની ઘડિયાળો માટે પ્રમાણભૂત ગણાતું તેમ તેની ગતિનિયામક કળ એ ધાર પર અને ફોલિઓટ પ્રકારની છે. ગરગડી પરથી લટકતા બે વિશાળ પથ્થરો થકી તેને કાર્યશક્તિ પહોંચાડવામાં આવે છે. જેમ વજનિયાં નીચે પડે, તેમ લાકડાનાં પીપો પરથી દોરડું છૂટતું જાય. એક પીપ મુખ્ય ચક્રને ચલાવે છે, જે ગતિનિયામક દ્વારા નિયંત્રણ પામે છે, અને બીજું ટકોરાની યંત્રરચનાને અને હવારોધકને ચલાવે છે.

પીટર લાઈટફૂટની આશરે 1390માં બંધાયેલી વેલ્સ કૅથેડ્રલ ક્લોક, પણ નોંધ લેવા જેવી છે. તેની તકતી વિશ્વ માટેનો ભૂકેન્દ્રીય દૃષ્ટિકોણ રજૂ કરે છે, જેમાં સૂર્ય અને ચંદ્ર, વચ્ચે સ્થિર પૃથ્વીની આસપાસ વર્તુળાકારે ફરે છે. મૂળ મધ્યયુગીન ચહેરાને રજૂ કરતી હોવાથી, કોપેર્નિકન-પહેલાંના વિશ્વના દાર્શનિક મૉડલને બતાવતી હોવા માટે તે અજોડ છે. ઘડિયાળની ઉપર આકૃતિઓનું જૂથ છે, જે ઘંટ વગાડે છે, અને ઘોડે બેઠેલા ઉમરાવો છે જે દર 15 મિનિટે પટ્ટી પર વર્તુળાકારે ફરે છે. 17મી સદીમાં, આ ઘડિયાળ લોલક ઘડિયાળમાં અને ઍંકર ગતિનિયામકમાં પરિવર્તિત થઈ ગઈ, અને 1884માં તેને લંડનના સાયન્સ મ્યૂઝિઅમમાં મૂકવામાં આવી, જ્યાં તે કાર્યરત સ્થિતિમાં રહી. આવી જ ખગોળીય ઘડિયાળો અથવા "હોરોલોગ્સ" , એક્સિટર, ઓટ્ટેરી સેંટ મૅરી, અને વિમ્બોર્ન મિન્સ્ટરમાં જોઈ શકાય છે.

આજ સુધી ટકી ન શકી તેવી એક ઘડિયાળ તે સેંટ અલ્બાન્સની ઍબી હતી, તેને 14મી સદીમાં મઠાધિપતિ રિચાર્ડ ઓફ વૉલિંગફોર્ડે બંધાવી હતી. હેન્રી આઠમાએ મઠ/આશ્રમોનું જે વિસર્જન કર્યું તે દરમ્યાન કદાચ તે નાશ પામી, પરંતુ તેની ડિઝાઈન અંગેની મઠાધિપતિની નોંધો પરથી તેના પૂરા-કદનું પુનર્નિમાણ થઈ શક્યું. સમય દર્શાવવાની સાથે સાથે, ખગોળીય ઘડિયાળ ચંદ્ર ગ્રહણોનું ચોક્કસ અનુમાન કરી શકતી, અને તેમાં સૂર્ય, ચંદ્ર (યુગ, કળા, અને ગ્રહણનું છેદબિંદુ), તારાઓ અને ગ્રહો, તેમ જ ભાવિનું ચક્ર, અને લંડન બ્રિજ ખાતે ભરતીઓટની સ્થિતિ દર્શક પણ બતાવતી હોઈ શકે. થોમસ વૂડ્સ પ્રમાણે, "ટૅકનોલૉજીને લગતા વિકાસમાં તેની તોલે આવે તેવી કોઈ ઘડિયાળ કમ સે કમ બીજી બે સદી સુધી જોવા મળી નહોતી." ગિઓવાનની દ દોન્દી આવો જ એક બીજો યાંત્રિક ઘડિયાળનો નિર્માતા હતો, તેની ઘડિયાળ બચી શકી નહોતી, પણ ડિઝાઈનોના આધારે તેની પ્રતિકૃતિ બનાવવામાં આવી હતી. દ દોન્દીની ઘડિયાળ સાત-મોં ધરાવતી 107 ગતિશીલ હિસ્સાઓની બનેલી હતી, જે સૂર્ય, ચંદ્ર, અને પાંચ ગ્રહો, તેમ જ ધાર્મિક ઉત્સવના દિવસો બતાવતા હતા. લગભગ આ ગાળામાં, મઠ અને આશ્રમો(મૉનેસ્ટરિઓ)માં અગત્યના પ્રસંગો અને સમયો ધ્યાનમાં રાખવા માટે યાંત્રિક ઘડિયાળોને ઉપયોગમાં લેવી શરૂ થઈ હતી, જેણે ધીમે ધીમે એ જ ઉદ્દેશ સર કરતી જળ-ઘડિયાળોનું સ્થાન લઈ લીધું.

મધ્ય યુગ દરમ્યાન, ઘડિયાળોનો ઉપયોગ મહદ્ અંશે ધાર્મિક હેતુઓ માટે થતો; તે સિવાય બિનસાંપ્રદાયિક સમયદર્શક તરીકે તેને પહેલી વખત લગભગ 15મી સદીની આસપાસ ઉપયોગમાં લેવામાં આવી. ડબ્લિનમાં, સમયની જાહેર-સરકારી માપણી એ એક સ્થાનિક પ્રથા બની ગઈ, અને 1466 સુધીમાં થોલસેલ(નગર કોર્ટ અને કાઉન્સિલ ચેમ્બર)ની ટોચે જાહેર ઘડિયાળ ઊભી કરી દેવામાં આવી. આયર્લૅન્ડમાં તે કદાચ તેના જેવા પ્રકારની પ્રથમ ઘડિયાળ હતી, અને તે માત્ર કલાક-કાંટો જ ધરાવતી હતી. કિલ્લાઓની વધતી જતી જાહોજલાલીના પ્રતાપે મિનારાની ઘડિયાળો અસ્તિત્વમાં આવી. લીડ્સ કિલ્લા પરની 1435ની ઉદાહરણરૂપ ઘડિયાળ બચી જવા પામી છે; તેના ચહેરાને ઈશુખ્રિસ્તના ક્રૂસારોપણની, મૅરીની અને સંત જ્યોર્જની તસવીરોથી સજાવવામાં આવ્યો છે.

મધ્ય યુગ દરમ્યાનના પશ્ચિમ યુરોપમાંના ઘડિયાળ-ટાવરોમાં કેટલીક વખત ડંકા બજાવતી ઘડિયાળો હતી. આવી સૌથી પ્રખ્યાત મૂળ ઘડિયાળ, જે હજી પણ ટાવર પર છે, તે કદાચ વેનિસના સંત માર્ક ચોકમાં સંત માર્ક ક્લોક ટાવરની ટોચ પરની સંત માર્ક ક્લોક છે, જેને 1493માં રેગ્ગિઓ ઍમિલિયામાંથી ઘડિયાળ-નિર્માતા ગિઆન કાર્લો રેનિઅરી દ્વારા એકત્રિત કરવામાં આવી હતી. 1497માં, સિમોન કૅમ્પાનાટોએ વિશાળ ડંકો ઘડ્યો, જેની પર દરેક નિશ્ચિત વીતેલા-સમયે "ડ્યૂ મોરી" ("બે હબસીઓ" ) તરીકે ઓળખાતી બે યાંત્રિક કાંસાની મૂર્તિઓ (ઊંચાઈ 2,60 મી.) મોગરીથી ડંકો વગાડતી. તેનાથી પણ પહેલાંની ઘડિયાળ તે (1490માં હાનુસ તરીકે પણ ઓળખાતા ઘડિયાળનિષ્ણાત જૅન રુઝે દ્વારા નિર્મિત) પ્રાગ ખગોળીય ઘડિયાળ છે, કે જેને એક અન્ય સ્રોતે જણાવ્યા અનુસાર 1410 જેટલા અગાઉના સમયમાં ઘડિયાળ-કારીગર મિકુલસ ઓફ કાદાન અને ગણિતશાસ્ત્રી જૅન સિન્ડેલ દ્વારા એકત્રિત કરીને બનાવવામાં આવી હતી. તેમાં દરરોજ કલાકે કલાકે ઍનિમેટેડ પૂતળાંઓની રૂપકાત્મક પરેડ ઘંટ વગાડતી હતી.

આરંભની ઘડિયાળની તકતીઓમાં મિનિટો અને સેકન્ડો દર્શાવવાની વ્યવસ્થા નહોતી. મિનિટ દર્શક તકતી ધરાવતી ઘડિયાળ વિશેનો ઉલ્લેખ 1475ની એક હસ્તપ્રતમાં થયેલો છે, અને જર્મનીમાં 15મી સદીમાં મિનિટ અને સેકન્ડ સૂચવતી ઘડિયાળો અસ્તિત્વ ધરાવતી હતી. મેજ ઘડિયાળો કે જે મિનિટો અને સેકન્ડો સૂચવતી હતી તે આ સમયગાળાથી અવારનવાર બનતી થઈ હતી, પણ જ્યાં સુધી લોલક ઘડિયાળ દ્વારા અને કાંડા ઘડિયાળોમાં, સર્પાકાર સંતુલન સ્પ્રિંગ દ્વારા ચોક્કસાઈ મેળવવી શક્ય બની નહીં ત્યાં સુધી તે પ્રચલિત બની નહોતી. 16મી સદીના ખગોળશાસ્ત્રી ટાયચો બ્રાહે તારાઓની સ્થિતિનું અવલોકન કરવા માટે મિનિટ અને સેકન્ડો સૂચવતી ઘડિયાળો વાપરતા.

અણુ ઘડિયાળો
ઘડિયાળો
પશ્ચિમની આરંભની યાંત્રિક ઘડિયાળો
ઈસ પૂર્વે 3500 – ઈસ પૂર્વે 500