ત્યારબાદ, જે લોકોએ આયર્લૅન્ડ અને ગ્રેટબ્રિટનના જોડાણને ચાલુ રાખવા માટે ટેકો આપ્યો હતો તેઓ "સંઘવાદીઓ" તરીકે ઓળખાયા. હવે જે ઉત્તરી આયર્લૅન્ડ છે તેમાં, ત્યારે તેઓ મુખ્યત્વે પ્રોટેસ્ટન્ટ (ઍંગ્લિકન અને પ્રેસ્બીટેરિયન બન્ને) હતા. 19મી શતાબ્દી દરમ્યાન, ખરેખર તો 18મી સદીના અંતે ભાગમાં શરૂ થયેલા કાનૂની સુધારા થકી, કૅથલિકો સામેના કાનૂની ભેદભાવ દૂર કરવામાં આવ્યા હતા અને પ્રગતિવાદી કાર્યક્રમોને સક્ષમ બનાવ્યા હતા, જેમાં ખેડૂતો તેમની જમીનો જમીનદારો પાસેથી પાછી ખરીદી શકે. સદી પૂરી થવાને આરે યુનાઈટેડ કિંગડ્મમાં આયર્લૅન્ડ માટે સ્વાયત્તતાની સંભાવના, જે "હોમરૂલ" તરીકે જાણીતી છે, તે નજીકમાં હતી. 1912માં તે સાકાર થઈ. હાઉસ ઓફ કૉમન્સ અને હાઉસ ઓફ લોર્ડ્સ વચ્ચે વિરોધાભાસી બજેટ અંગેના સંઘર્ષે સંસદનો 1911નો અધિનિયમ આપ્યો, જેણે લોર્ડ્ઝના વિટોને ઉલટાવી નાખવાને સક્ષમ બનાવ્યા. હાઉસ ઓફ લોર્ડ્ઝનો વિટો સંઘવાદીઓની મુખ્ય ખાતરી હતી કે હોમરૂલ લાગુ ન થાય, કારણ કે હાઉસ ઓફ લોર્ડ્ઝના સભ્યોમાં સંઘવાદીઓની બહુમતિ હતી. તેના પ્રતિભાવમાં, હોમરૂલના વિરોધી, ઍન્ડ્ર્યૂ બોનર લૉ જેવા કૉન્ઝર્વેટિવ પાર્ટીના નેતાઓ અને ડબ્લિન સ્થિત બૅરિસ્ટર સર એડવર્ડ કાર્સન જેવા આયર્લૅન્ડમાં લડાયક સંઘવાદી તરફે હતા, તેમણે આયર્લૅન્ડમાં હિંસાનો ઉપયોગ કરવાની ધમકી આપી. 1914માં તેમણે અલ્સ્ટરના સ્વયંસેવકો દ્વારા ઉપયોગમાં લેવા માટે સામ્રાજ્યવાદી જર્મનીમાંથી હજારો રાઈફલો અને કારતૂસોની દાણચોરી કરી, અર્ધ લશ્કરી દળોએ હોમરૂલ લાગુ કરવા સામે વિરોધ કર્યો.

આયર્લૅન્ડના ટાપુ પર સંઘવાદીઓ એકંદરે લઘુમતિમાં હતા, પરંતુ અલ્સ્ટરના ઉત્તરી પ્રાંતમાં તેઓ બહુમતિમાં હતા અને કાઉન્ટી ઍન્ટ્રિમ તથા કાઉન્ટી ડાઉનમાં ભારે બહુમતિમાં હતા, કાઉન્ટી અર્માઘ અને કાઉન્ટી લંડનડેરીમાં પાતળી બહુમતિમાં હતા. કાઉન્ટી ફેર્માનાઘ અને કાઉન્ટી ટાયરોનમાં પણ મોટી સંખ્યામાં લોકોની ગીચતા હતી. આ છ કાઉન્ટી ઉત્તરી આયર્લૅન્ડમાં મોડેથી ગઠિત થઈ.

1914માં, "ત્રીજો હોમરૂલ કાયદો," જેમાં આ છ કાઉન્ટીઓને બાકીના આયર્લૅન્ડથી અલગ કરવાની "કામચલાઉ" જોગવાઈ હતી તેને શાહી અનુમતિ મળી. જો કે, તે અમલમાં આવે તે પહેલાં જ તેને રદ કરી દેવામાં આવી, કારણ કે ત્યારે પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ ફાટી નીકળ્યું હતું. આ યુદ્ધ ફક્ત થોડા સપ્તાહોમાં જ સમાપ્ત થઈ જશે એવી અપેક્ષા હતી, પરંતુ વાસ્તવમાં તે ચાર વર્ષ ચાલ્યું. વિશ્વયુદ્ધને અંતે કાયદો લાગુ ન કરી શકાય તેવો જણાયો. જનતાના મતમાં બહુમતિ "રાષ્ટ્રવાદી" સમુદાય (જે બ્રિટનથી વધુ સ્વતંત્રતા માગતો હતો) દ્વારા યુદ્ધ દરમ્યાન પોતાની માંગ હોમરૂલને બદલે પૂર્ણ સ્વાતંત્ર્યમાં બદલી નાખી. 1919માં, ડેવિડ લૉઈડ જ્યોર્જે નવા ખરડાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો જે આયર્લૅન્ડને બે હોમરૂલ વિસ્તારોમાં વહેંચી નાખતો હતોઃ છવ્વીસ કાઉન્ટીઓનું શાસન ડબ્લિનથી થાય અને છનું શાસન બેલફાસ્ટથી થાય. આ બે વિસ્તારો વચ્ચે વિસ્તરણ કરતાં, આયર્લૅન્ડના લોર્ડ લેફ્ટનન્ટ આ બંને સરકારો અને આયર્લૅન્ડની કાઉન્સિલની નિયુક્તિ કરશે, જે લૉઈડ જ્યોર્જની માન્યતાનુસાર સમગ્ર આયર્લૅન્ડ સંસદના રૂપમાં વિકસિત થઈ શકશે. ગમે તેમ પણ, ઘટનાઓને સરકાર દ્વારા સંભાળી લેવામાં આવી. 1918ની સામાન્ય ચૂંટણીમાં, સ્વાતંત્ર્યપૂર્વ આયર્લૅન્ડમાં સિન ફેઈને(Sinn Féin) એક સોની તોંતેર અને પાંચ સંસદીય બેઠકો જીતી અને આયર્લૅન્ડમાં અધિક ન્યાયિક સંસદની સ્થાપના કરી.

આયર્લૅન્ડ અને બ્રિટન વચ્ચેના સ્વાતંત્ર્ય યુદ્ધ દરમ્યાન, લૉઈડ જ્યોર્જના આયર્લૅન્ડ સરકારના 1920ના અધિનિયમની શરતો હેઠળ 1921માં આયર્લૅન્ડના ભાગલા પડ્યા- ઉત્તરી આયર્લૅન્ડ અને દક્ષિણી આયર્લૅન્ડ. એ યુદ્ધના નિષ્કર્ષ રૂપે 6 ડિસેમ્બર 1922ના, પરિણામી સંધિની શરતો અંતર્ગત, ઉત્તરી આયર્લૅન્ડ, નવા સ્વતંત્ર થયેલા આયરિશ મુક્ત રાજ્યનો કામચલાઉ સ્વાયત્ત ભાગ બન્યો.

ઉત્તરી આયર્લૅન્ડ માટેનાં વિવરણો
ઉત્તરી આયર્લૅન્ડ
આયર્લૅન્ડનું વિભાજન
સરકાર અને રાજકારણ