પર્યાવરણીય શિક્ષણનો પાયો 18મી સદીમાં નંખાયો હતો, જ્યારે જીન-જેક્સ રુસોએ પર્યાવરણ ઉપર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતા શિક્ષણના મહત્વ પર ભાર મૂકે છે. ઘણાં દાયકાઓ બાદ સ્વિટ્ઝર્લેન્ડમાં જન્મેલા પ્રકૃતિવિદ્ લૂઈસ અગાસીઝે વિદ્યાર્થીઓને ‘પુસ્તકોનો નહીં, પ્રકૃતિનો અભ્યાસ’ કરવા માટે પ્રોત્સાહન પૂરું પાડ્યું અને રુસોની વિચારધારાને સમર્થન આપ્યું. આ બંને પ્રભાવશાળી વ્યક્તિઓએ પર્યાવરણીય શિક્ષણના કાર્યક્રમનો પાયો નાંખવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી. આ કાર્યક્રમ પ્રકૃતિ અભ્યાસ તરીકે ઓળખાય છે, જે 19મી સદીના અંત ભાગ અને 20મી સદીના પ્રારંભિક ગાળા દરમિયાન આકાર પામ્યો. 

પ્રકૃતિ અભ્યાસ આંદોલનમાં વિદ્યાર્થીઓ કુદરતની કદર કરે અને પ્રાકૃતિક જગત તરફનો તેમનો ઝોક વિકસે તે માટે નૈતિક શિક્ષણ અને પૌરાણિક કથાઓનો આધાર લેવાતો હતો. કોર્નેલ યુનિવર્સિટી ખાતેના ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ નેચર સ્ટડીના વડા અન્ના બોટ્સફોર્ડ કોમસ્ટોક પ્રકૃતિ અભ્યાસ આંદોલનમાં મહત્વની હસ્તી હતાં અને તેમણે 1911માં ‘હેન્ડબુક ફોર નેચર સ્ટડી’ નામનું પુસ્તક લખ્યું, જેમાં બાળકોને સાંસ્કૃતિક મૂલ્યોનું જ્ઞાન પૂરું પાડવા માટે પ્રકૃતિનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. કોમસ્ટોક અને લિબર્ટી હાઇડ બેઇલી જેવા આંદોલનના અન્ય નેતાઓને કારણે પ્રકૃતિના અભ્યાસને સામુદાયિક નેતાઓ, શિક્ષકો અને વિજ્ઞાનીઓનો અભૂતપૂર્વ સહયોગ સાંપડ્યો તથા યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં બાળકોનો અભ્યાસક્રમ બદલવામાં પણ આ આંદોલનકર્તાઓનું પ્રદાન નોંધનીય રહ્યું.

1920 અને 1930ના દાયકા દરમિયાન મહામંદી અને ડસ્ટ બાઉલના પરિણામે પર્યાવરણીય શિક્ષણનો નવો જ પ્રકાર - ‘સંરક્ષણ શિક્ષણ’ (કન્ઝર્વેશન એજ્યુકેશન) અસ્તિત્વમાં આવ્યો. સંરક્ષણ શિક્ષણ પ્રાકૃતિક અભ્યાસ કરતાં વેજ્ઞાનિક તાલીમ ઉપર વધુ ભાર મૂકતું હોવાથી તે પ્રકૃતિ અભ્યાસ કરતાં અલગ જ પ્રકારે પ્રાકૃતિક જગતના ક્ષેત્રમાં કાર્યરત છે. તે સમયગાળા દરમિયાન સંરક્ષણ શિક્ષણ સામાજિક, આર્થિક અને પર્યાવરણીય સમસ્યાઓ ઉકેલવામાં મદદ કરનારું વેજ્ઞાનિક વ્યવસ્થાપન અને આયોજનનું મહત્વનું ઉપકરણ હતું.

1960ના દાયકાના અંત ભાગમાં અને 1970ના દાયકાના પ્રારંભિક ગાળામાં વેગવંતુ બનનારું આધુનિક પર્યાવરણીય શિક્ષણ આંદોલન મૂળ પ્રકૃતિ અભ્યાસ અને સંરક્ષણ શિક્ષણનો જ એક ભાગ છે. આ ગાળા દરમિયાન નાગરિક અધિકાર, વિએટનામ યુદ્ધ અને શીતયુદ્ધ જેવી ઘટનાઓ બની, જેના કારણે અમેરિકનો એકબીજાના તથા અમેરિકન સરકારના વિરોધીઓ બન્યાં. જોકે, મોટાભાગનાં લોકો કિરણોત્સર્ગના પ્રસારથી તથા રાચેલ કાર્સનની ‘સાઇલન્ટ સ્પ્રિંગ’માં ઉલ્લેખાયેલા રાસાયણિક જંતુનાશકોથી ભયભીત થઈ ઊઠ્યા અને વાયુ પ્રદૂષણ અને કચરાની અતિશયતાને કારણે લોકોમાં તેમના આરોગ્ય અને પર્યાવરણ બાબતે એકસમાન ચિંતા જન્મી, જેના કારણે અસ્તિત્વમાં આવેલા સૈદ્ધાંતિક માર્ગને પર્યાવરણવાદ કહેવામાં આવે છે. 

એક નવા આંદોલન સ્વરૂપે પર્યાવરણીય શિક્ષણ વિશેનો પ્રથમ લેખ 1969માં ફી ડેલ્ટા કપ્પનમાં પ્રકાશિત થયો. જેના લેખક જેમ્સ એ. સ્વાન હતા. ‘પર્યાવરણીય શિક્ષણ’ની પરિભાષા સૌપ્રથમ એજ્યુકેશનલ ડાઇજેસ્ટમાં માર્ચ, 1970માં પ્રકાશિત થઈ, જે વિલિયમ સ્ટેપ દ્વારા લખવામાં આવી હતી. આગળ જતાં સ્ટેપ યુનેસ્કોમાં પર્યાવરણીય શિક્ષણના પ્રથમ ડિરેક્ટર બન્યા અને ત્યાર બાદ ગ્લોબલ રિવર્સ ઇન્ટરનેશનલ નેટવર્કના પણ તેઓ ડિરેક્ટર બન્યા.

આખરે, પર્યાવરણની સમસ્યાઓ અંગે જાગૃતિ ફેલાવવાના આશયથી 22મી એપ્રિલ, 1970ના રોજ સૌપ્રથમ વખત પૃથ્વી દિનની ઉજવણી કરવામાં આવી, જેણે આધુનિક પર્યાવરણીય શિક્ષણ આંદોલન માટે માર્ગ તૈયાર કર્યો. બાદામાં, તે જ વર્ષે પ્રમુખ નિક્સને પર્યાવરણીય શિક્ષણ અધિનિયમને સ્વીકૃતિ આપી દીધી, જેનો આશય K-12 શાળાઓમાં પર્યાવરણીય શિક્ષણનું સંઘટન કરવાનું હતું. ત્યાર પછી શિક્ષકોને સંસાધનો પૂરાં પાડીને તથા પર્યાવરણીય શિક્ષણ કાર્યક્રમોને ઉત્તેજન આપીને પર્યાવરણ અંગેની જાગૃતિ વધારવા માટે 1971માં નેશનલ એસોસિએશન ફોર એન્વાયર્મેન્ટલ એજ્યુકેશન (હવે નોર્થ અમેરિકન એસોસિએશન ફોર એન્વાયર્મેન્ટલ એજ્યુકેશન)ની રચના કરવામાં આવી. 

1972માં સ્ટોકહોમ, સ્વિડનમાં માનવ પર્યાવરણ પર આયોજિત યુએન (UN) કોન્ફરન્સમાં પર્યાવરણીય શિક્ષણને વૈશ્વિક પર્યાવરણીય સમસ્યાઓનો સામનો કરવા માટેનું આવશ્યક ઉપકરણ જાહેર કરવામાં આવ્યું. ત્યાર પછી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પર્યાવરણીય શિક્ષણને માન્યતા મળી. ધ યુનાઇટેડ નેશન્સ એજ્યુકેશન સાયન્ટિફિક એન્ડ કલ્ચરલ ઓર્ગેનાઇઝેશન (યુનેસ્કો (UNESCO)) અને યુનાઇટેડ નેશન્સ એન્વાયર્મેન્ટ પ્રોગ્રામ (યુએનઇપી (UNEP)) એ ત્રણ મહત્ત્વની જાહેરાતો કરી, જે પર્યાવરણીય શિક્ષણના પ્રવાહની માર્ગદર્શક બની રહી.

અમેરિકામાં પૂર્વ ઇતિહાસ
ઇતિહાસ
વલણો
ઇઇ (EE)નું કેન્દ્રબિંદુ