વાકયરચના તરફનો ચોમ્સ્કીઅન અભિગમ, જેને ઘણી વખત જેનેરેટિવ ગ્રામર કહેવામાં આવે છે, વ્યાકરણનો અભ્યાસ ભાષાના વપરાશકર્તા દ્વારા મેળવવામાં આવેેલા જ્ઞાનના શરીર તરીકે કરે છે. 1960ના દાયકાથી, ચોમ્સ્કીએ સતત એવો અભિગમ વ્યકત કર્યો છે કે જ્ઞાન કુદરતી છે, જેનો અર્થ એ થાય કે બાળકોને માત્ર તેમની સ્થાનિક ભાષાઓના સ્થાનિક પાસાઓ જ શીખવાની જરૂર છે. ભાષાવિજ્ઞાનના જ્ઞાનના કુદરતી સ્વરૂપને ઘણી વખત યુનિવર્સલ ગ્રામર કહેવામાં આવે છે. ચોમ્સ્કીના દૃષ્ટિકોણથી, યુનિવર્સલ ગ્રામરના અસ્તિત્વનો સૌથી મજબૂત પૂરાવો એ સામાન્ય હકીકત છે કે બાળકો પોતાની સ્થાનિક ભાષા માત્ર થોડા જ સમયમાં સફળતાપૂર્વક હસ્તગત કરી લે છે. વધુમાં, તે એવી પણ દલીલ કરે છે કે બાળકોને પરિચિત કરવાવવામાં આવતા ભાષાકીય ઉદ્દિપનો અને તેમના દ્વારા મેળવવામાં આવતા સમૃદ્ધ ભાષાકીય જ્ઞાન વચ્ચે ખૂબ જ મોટી ખાઇ રહેલી છે (ઉદ્દિપકની ગરીબાઇની દલીલ). યુનિવર્સલ ગ્રામરનું જ્ઞાન આ ખાઇને પૂરવાનું કામ કરે છે.

ચોમ્સ્કીની થીયરી ખાસ કરીને અમેરિકામાં લોકપ્રિય હોવા છતાં તે વિવાદોથી પરે નથી. અનેક દિશામાંથી આ થીયરીની ટીકા કરવામાં આવી છે. ચોમ્સ્કીયન ભાષાવિજ્ઞાન સ્થાનિક ભાષાઓમાં વાકય સારી રીતે રચી શકાય તે સંદર્ભમાં સ્થાનિક ભાષા બોલનારાઓની સંસ્થાઓ પર ઘણો જ આધાર રાખે છે. આ પદ્ધતિની સામાન્ય મેથોડોલોજીકલ રીતે અને (કેટલાક લોકો દલીલ કરે છે તે મુજબ) તે અંગ્રેજીના અભ્યાસ પર વધારે પડતો ભાર મૂકતી હોવાની રીતે એમ બંને રીતે ટીકા કરવામાં આવી છે. હાલના તબક્કે, સકડો અલગ-અલગ ભાષાઓએ જેનેરેટિવ ગ્રામર લીટરેચરમાં થોડું ઘણું ધ્યાન આર્કિષત કર્યું છે,
પરંતુ કેટલાક વિવેચકો તેને વધારે પડતો ભાર આપવા તરીકે અને યુનિવર્સલ ગ્રામર અંગેના દાવાઓ ભાષાઓના મર્યાદિત નમૂનાના આધારે કરવામાં આવતા હોવાનું માને છે. કેટલાક સાયકોલોજિસ્ટ્સ અને સાયકોલગ્વિસ્ટ્સ ચોમ્સ્કી સાથે સહાનુભૂતી ધરાવતા હોવાં છતાં એવી દલીલ કરે છે કે ચોમ્સ્કીઅન ભાષાવૈજ્ઞાનિકો ભાષાની પ્રક્રિયાની પ્રયોગશીલ માહિતી પર પૂરતું ધ્યાન આપતા નથી અને તેના પરિણામ સ્વરૂપે તેમની થીયરી મનોવૈજ્ઞાનિક રીતે શકય બનતી નથી. અન્ય વિવેચકો (જુઓ ભાષાનું શિક્ષણ) પ્રશ્ન કરે છે કે બાળકની ભાષા હસ્તગત કરવાની પ્રક્રિયા સમજાવવા માટે યુનિવર્સલ ગ્રામરની ધારણા કરવી જરૂરી છે અને એવી દલીલ કરે છે કે સ્થાનિક ભાષાનું સામાન્ય અભ્યાસ તંત્ર આ પ્રક્રિયા સમજાવવા માટે પૂરતું છે. આજે જેનેરેટિવ ગ્રામરની ઘણી શાખાઓ છે, જેમ કે હેડ-ડ્રિવન ફ્રેઝ સ્ટ્રકચર ગ્રામર, લેકસીકલ ફંકશનલ ગ્રામર અને કોમ્બિનેટરી કેટેગોરીકલ ગ્રામર સહિતના વ્યાકરણના માળખાને બહોળી રીતે ચોમ્સ્કીયન અને સંદર્ભની રીતે જેનરેટિવ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે પરંતુ તેના અમલમાં ઘણો જ તફાવત રહેલો છે.

ઈલિનોઈસ સ્ટેટ યુનિવર્સિટીના કલ્ચરલ એન્થ્રોપોલોજિસ્ટ અને ભાષાવૈજ્ઞાનિક ડેનિયલ એવરેટ્ટે જણાવ્યું હતું કે બ્રાઝીલના વાયવ્યના વરસાદી જંગલોમાં રહેતાં પીરાહા લોકોની ભાષા ચોમ્સ્કીની જેનરેટિવ ગ્રામરની થીયરીને પડકારે છે. એવરેટ્ટે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે પિરાહા ભાષામાં પુનરાર્તનના કોઇ પૂરાવા મળતા નથી, જે જેનેરેટિવ ગ્રામરને શકય બનાવતું એક તત્ત્વ છે. જો આ સાચું હોય તો, તે પુનરાવર્તન માનવ મનના પાસાઓને નિશ્ચિત કરે છે તેવી ચોમ્સ્કીની ધારણા સાથે વિરોધાભાસ સર્જે છે. જો કે, એવરેટ્ટેના દાવાની પણ ટીકા કરવામાં આવી છે. એમઆઈટીના ડેવિડ પેસેટ્સ્કાય, હાર્વર્ડના એન્ડ્રયુ નેવિન્સ અને બ્રાઝિલમાં યુનિવર્સીડેડ એસ્ટાડ્યુઅલ ડી કેમ્પનીઝના સીલેને રોડ્રીગ્સે તેમના સંયુકત લેખમાં દલીલ કરી છે કે એવરેટ્ટેના મુખ્ય દાવાઓમાં ઘણી અધૂરપ રહેલી છે. ચોમ્સ્કીએ પોતે પણ એવી ટીપ્પણી કરી હતી કે "આ અહેવાલો રસપ્રદ છે, મારા (તેમજ બીજા અનેક) કામની સામે ટકી શકે તેમ નથી. કોઇ પણ વ્યકિતએ એવું કહ્યું નથી કે ભાષામાં સહાયકારી ઉપવાકયો, આંકડાકીય શબ્દો વગેરે હોવું જ જોઇએ. આપણી ભાષાના ઘણાં માળખાં (અને કદાચ પીરાહા ભાષાના પણ) બાહ્ય અવરોધોને કારણે બોલચાલમાં ભાગ્યે જ ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે." આ વિવાદ ચાલુ જ છે.

સર્જનાત્મક વ્યાકરણ (ક્રિએટિવ ગ્રામર)
વિજ્ઞાન પ્રત્યે અભિગમ
ટીકા
શૈક્ષણિક સિદ્ધિઓ, એવોર્ડ્સ અને સન્માનો