1967માં વોલ્તેર જે. ઓન્ગના મહાગ્રંથ લેખ "હ્યુમનીઝમ" "ન્યુ કેથોલિક એનસાક્લોપીડીયા" માનવતાના પુનરુજ્જીવનનું સુ-માહિતગાર સર્વેક્ષણ પૂરું પાડે છે, જે તેની જાતે મધ્યયુગીન વિદ્વતાપૂર્ણ તર્ક અને ડાયાલેક્ટિકને તરફેણ નહી કરતો હોવાનું અને તેને બદલે પ્રાચીન લેટિન શૈલી અને વ્યાકરણ અને ફિલોસોફિ અને રેટરિકને તરફેમ કરતો હોવાનું વ્યાખ્યાયિત કરે છે. (ઓન્ગના "પેઇથ એન્ડ કોન્ટેક્સ્ટસ" માં પુનઃ પ્રકાશિત (સ્કોલર્સ પ્રેસ, 1999; 4: 69-91.)) 
પ્રાચીન રેટરિકના પુનઃહિત ઉત્પત્તિમાં એક પ્રભાવશાળી વ્યક્તિત્વ એરાસમુસ (સી.1466-1536) હતા. તેમનું 1512નું કાર્ય, "ડિ ડુપ્લીસી કોપીયા વર્બોરુમ એટ રિરુમ" (તરીકે પણ જાણીતુ "" )નું મોટા પ્રમાણમાં પ્રકાશન કરવામાં આવ્યુ હતુ (તેની સમગ્ર યુરોપમાં 150 કરતા વધુ આવૃત્તિઓ પ્રકાશિત કરવામાં આવી હતી) અને તે વિષય પરના અનેક મૂળ ટેક્સ્ટસમાંની તરીકે ઉભરી આવી હતી. પ્રાચીન યુગની સંગીન કૃતિઓની તુલનામાં રેટરિકની સંભાળ લેવામાં ઓછી વિગતવાર છે, પરંતુ તે "રેસ વર્બા" (વિગત અને સ્વરૂપ)ની પરંપરાગત સંભાળ પૂરી પાડે છે: તેમની પ્રથમ એલોક્યુશિયોના કાર્યની સંભાળ લે છે, જે વિદ્યાર્થીઓને અભ્યાસક્રમ અને અલંકારનો કેવી રીતે ઉપયોગ કરવો તે બતાવે છે; બીજુ પુસ્તક ઇન્વેન્શિયોને આવરી લે છે. વિપુલ ભિન્નતા ("કોપીયા" એટલે કે "પુષ્કળ" અથવા "વિપુલતા", જેમ કે ભરપૂરતા અથવા અક્ષયપાત્રતા), આમ બન્ને પુસ્તકો પ્રવચનમાં વિવિધતાની વધુમાં વધુ માત્રા અમલમાં લાવવા પર ભાર મૂકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, "ડિ કોપીયા" ના એક ભાગમાં, ઇરેસ્મુસ ""સેમ્પર, ડુમ વિવામ, તુઇ મેમિનેરો"" વાક્યની 200 જેટલી વિવિધતા રજૂ કરે છે. તેમની અન્ય કૃતિઓમાં, અત્યંત લોકપ્રિય ધી પ્રેઇઝ ઓફ ફોલીએ પણ સોળમી સદીના ઉત્તરાર્ધમાં રેટરિકના શિક્ષણ પર નોંધપાત્ર પ્રભાવ પાડ્યો હતો. કવાયતના એક પ્રકાર એવા પાગલપણાની ઉત્પત્તિઓ જેવી લાક્ષણિકતાઓની તરફેણમાં તેમના વક્તવ્યો એલિઝાબેથન વ્યાકરણ શાળાઓમાં લોકપ્રિય બન્યા હતા, જે બાદમાં એડોક્સોગ્રાફી તરીકે કહેવાયા હતા, જેમાં વિદ્યાર્થીને નકામી બાબતોના વખાણમાં થોડા ભાગ લખવાની જરૂરિયાત રહેતી હતી. 

જુઆન લુઇસ વાઇવ્સે (1492–1540) પણ ઇંગ્લેંડમાં રેટરિકના અભ્યાસને આકાર આપવામાં સહાય કરી હતી. સ્પેનિયાર્ડની નિમણૂંક કાર્ડિનલ વોલ્સલી દ્વારા ઓક્સફોર્ડ ખાતે 1523માં રેટરિકના લેક્ટરશીપ માટે કરવામાં આવી હતી અને તેમને હેનરી VIII દ્વારા મેરીના અનેક શિક્ષકોમાંના એક તરીકેની કામગીરી સોંપવામાં આવી હતી. જ્યારે હેનરી VIIIએ કેથરીન ઓફ આર્ગોનથી અલગ પડી ગ્યા અને 1528માં ઇંગ્લેંડ છોડ્યુ ત્યારે વાઇવ્સ તેમનાથી વિરુદ્ધ ગયા હતા. તેમની શિક્ષણ પરની શ્રેષ્ઠ કૃતિ, "ડિ ડિસીપ્લીનીસ" , 1531માં પ્રકાશિત થઇ હતી અને તેમના રેટરિક પરના લખાણોમાં "રેટરિક, સિવ ડિ રેશન ડિસેન્ડી, લિબરી ટ્રેસ" (1533), "ડિ કન્સલટેશન" (1533), અને પત્ર લેખન પરના રેટરિક, "ડિ કોન્સ્ક્રીબેન્ડીસ એપિસ્ટોલાસ" (1536)નો સમાવેશ થાય છે.

એવી પણ શક્યતા છે કે ઘણા વિખ્યાત ઇંગ્લીશ લેખકો ઇરાસ્મુસ અને વાઇવ્સ (તેમજ પ્રાચીન રેટરિશિયનો)ની કૃતિઓ સામે તેમના શાળા કામમાં ખુલ્લા પડી ગયા હતા, જે લેટિન (ઇંગ્લીશ નહી)માં હાથ ધરાયું હતું અને ઘણી વાર તેમાં ગ્રીકના કેટલાક અભ્યાસનો સમાવેશ કરાયો હતો અને રેટરિક પર નોંધપાત્ર ભાર મૂક્યો હતો. ટી.ડબ્લ્યુ. બેલ્ડવિનના "વિલીયમ શેક્સપિયરના સ્મોલ લેટિન એન્ડ લેસે ગ્રીક" , 2 વોલ્યુમોના ઉદાહરણ માટે જુઓ. યુનિવર્સિટી ઓફ ઇલ્લીનોઇસ પ્રેસ, 1944).

1500 સદીની મધ્યમાં, પ્રાદેશિક રેટરિકનો ઉદભવ થતો જોવા મળ્યો હતો-જે પ્રાચીન ભાષાઓને બદલે ઇંગ્લીશમાં લખાયા હતા; લેટિન અને ગ્રીક તરફના પૂર્વાભૂમીખીકરણના લીધે ઇંગ્લીશમાં કામોની સ્વીકાર્યતા ધીમી હતી. લિયોનાર્દ કોક્સના "ધી આર્ટ અથવા ક્રાફ્ટે ઓફ રેટોરિક" (સી. 1524-1530; 1532માં બીજી આવૃત્તિ પ્રકાશિત થઇ હતી)ને અગાઉની ઇંગ્લીશ ટેક્સ્ટ હોવા તરીકે મનાય છે; મોટે ભાગે તે ફિલીપ મેલાન્કથોનનું ભાષાંતર છે. અગાઉની સફળ ટેક્સ્ટ થોમસ વિલ્સનની "ધી આર્ટે ઓફ રેટરિક" (1553) હતી, જે રેટરિકની પરંપરાગત સંભાળ રજૂ કરે છે. ઉદાહરણ તરીકે, વિલ્સન રેટરિકના પાંચ સિદ્ધાંતો રજૂ કરે છે (શોધ, ડિસ્પોઝીશન, ઇલોક્યુશિયો, મેમોરિયા, અને ઉચ્ચાર અથવા એક્ટીઓ). અન્ય વિખ્યાત કામોમાં એન્જલ ડેના "ધી ઇંગ્લીશ સેક્રેટોરી" (1586, 1592), જ્યોર્જ પુટ્ટેહામના "ધી આર્ટે ઓફ ઇંગ્લીશ પોસી" (1589), અને રિચાર્ડ રેઇનહોલ્ડેના "ફાઉન્ડેશન ઓફ રેટરાઇક" (1563)નો સમાવેશ થાય છે. 

સમાન ગાળા દરમિયાન જે ચળવળ શરૂ થઇ હતી તે પ્રોસ્ટેસ્ટન્ટ અને ખાસ કરીને પ્યોરિટન વર્તુળમાં શાળા અભ્યાસક્રમના સંચાલનને ફેરવી નાખ્યું હતું અને રેટરિક તેનું કેન્દ્ર સ્થાન ગુમાવવામાં પરિણમ્યું હતું. ફ્રેંચ વિદ્વાને વધુ પડતા વ્યાપક અને નિરર્થક ટ્રાઇવીયુમના સંચાલનને જોતા તેમના લેટિન પેટ્રુસ રામુસ (1515–1572), પિયર ડિ લા રામીમાં અસંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો અને નવા અભ્યાસક્રમની દરખાસ્ત કરી હતી. તેમની વસ્તુઓની યોજનામાં રેટરિકના પાંચ તત્વો રેટરિકના સમાન શિર્ષક હેઠળ રહ્યા ન હતા. શોધ અને ડિસ્પોઝીશનને ડાયાલેક્ટિકના શિર્ષક હેઠળ આવશે તેવું નક્કી કરવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે બોલવાની શૈલી અને યાદગીરી રેટરિક માટે કાયમ રહ્યા હતા. જુઓ, વોલ્તેર જે. ઓન્ગ, "રામુસ, મેથોડ અને ડિકે ઓફ ડાયલોગ: પ્રવચનની કલાથી કારણની કલા સુધી" (ગાર્વર્ડ યુનિવર્સિટી પ્રેસ, 1958; એડ્રીયન જોહ્નની નવી પ્રસ્તાવના સાથે યુનિવર્સિટી ઓફ શિકાગો પ્રેસ દ્વારા પુનઃ જારી કરાયેલ). રામુસ પર તે સમયે સૃષ્ટિ વિરુદ્ધનું કાર્ય કરવા બદલ્ અને નાસ્તિકવાદ માટે કસૂરવાર ઠેરવવામાં આવ્યા હતા, અને તેઓ ફ્રેંચના ધાર્મિક યુદ્ધમાં શહીદ થયા હતા. ચેમના શિક્ષણોને કેથોલિસીઝમમાં વિરોધાત્મક તરીકે જોવામાં આવ્યા હતા અને ફ્રાંસમાં તેઓ બહુ ઓછો સમય રહ્યા હતા, પરંતુ તેમને નેધરલેન્ડ્ઝ, જર્મની અને ઇંગ્લેંડમાં ફળદાયી મેદાન પ્રાપ્ત થયું હતું. 
રામુસના અનેક અનુયાયીઓમાંના એક ઔડોમારુસ ટેલાઅસે (ઓમર ટેલોન) તેમનું રેટરિક "ઇન્સ્ટિટ્યુશન્સ ઓરેટોરી" પ્રકાશિત કર્યું હતું. આ કામે રેટરિક પરની સરળ રજૂઆત પૂરી પાડી હતી જેણે શૈલીની સંભાળ પર ભાર મૂક્યો હતો અને એટલી લોકપ્રિય બની હતી કે તેનો ઉલ્લેખ જોહ્ન બ્રેઇન્સ્લી(1612)ના "લુડુસ લેટેરિયસ; અથવા ધી ગ્રામર સ્કુલ" માં "શ્રેષ્ઠ શાળાઓમાં સૌથી વધુ વપરાતો" હોવાને લીધે કરાયો હતો. અન્ય ઘણા રામીસ્ટ રેટરિક્સે પછીની અર્ધી સદીમાં અનુસરણ કર્યું હતું અને 1600મી સદી સુધીમાં તેમનો દ્રષ્ટિકોણ પ્રોટેસ્ટન્ટ અને ખાસ કરીને પ્યોરિટન વર્તુળમાં રેટરિક શીખવવામાં પ્રાથમિક પદ્ધતિ પૂરવાર થઇ હતી. જુઓ વોલ્તેર જે. ઓન્ગ, "રામુસ અને ટેલોન ઇન્વેન્ટરી" (હરાવર્ડ યુનિવર્સિટી પ્રેસ, 1958); જોસેફ એસ. ફ્રીડમેન, "ફિલોસોફી અને ધી આર્ટ યુરોપ, 1500-1700: શાળાઓ અને યુનિવર્સિટીઓમાં શિક્ષણ અને ટેક્સ્ટસ" (અશગાટે, 1999). જોહ્ન મિલ્ટોને (1608–1674) રામુસના કામ પર લેટિન આધારિત તર્ક અથવા ડાયાલેક્ટિકમાં પુસ્તક લખ્યું હતું, જેનું હાલમાં વોલ્તેર જે. ઓન્ગ અને ચાર્લ્સ જે. એર્માટિંગર દ્વારા "ધી કંપ્લીટ પ્રોસ વર્કસ ઓફ જોહ્ન મિલ્ટોન" માં ઇંગ્લીશમાં ભાષાંતર કરવામાં આવ્યું છે (યેલ યુનિવર્સિટી પ્રેસ, 1982; બીઃ206-407), જેમાં ઓન્ગ દ્વારા લંબાણપૂર્વક પરિચય આપવામાં આવ્યો છે (144-205). આ પરિચયને ઓન્ગના "ફેઇથ એન્ડ કોન્ટેક્સ્ટસ" માં પુનઃ પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યો છે (સ્કોલર્સ પ્રેસ, 1999; 4: 111-41).

રામીઝમ સ્થાપિત કેથોલિક શાળાઓ અને યુનિવર્સિટીઓમાં કોઇ પ્રભાવ પાડી શક્યા ન હતા, જે મોટે ભાગે શાળા કે શિક્ષણ સંબંધી જાણકારી પૂરતું અથવા નવી કેથોલિક શાળાઓ અને યુનિવર્સિટીઓ કે જે ધાર્મિક પાંખના સભ્યો કે જે સોસાયટી ઓફ જિસસ અથવા ઓરેટેરિયન્સ દ્વારા જાણીતા હતા તેમના દ્વારા સ્થાપવામાં આવી હતી તેના પૂરતી સીમીત રહી હતી, તેવું જ જેસ્યુટ અભ્યાસક્રમ (સમગ્ર ખ્રિસ્તી વિશ્વમાં 19મી સદી સુધીના વપરાશ)માં જોઇ શકાય છે જે રેશિયો સ્ટુડીયોરુમ તરીકે ઓળખાય છે (ક્લાઉડ પેવુર, એસ.જે., એ તાજેતરમાં જ ઇંગ્લીશમાં ભાષાંતર કર્યું છે , જેમાં દરેક પાનામાં સમાંતર કોલમમાં લેટિન ટેક્સ્ટનો પણ સમાવેશ થાય છે. (સેંટ. લુઇસઃ ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ જેસ્યુટ સોર્સીસ, 2005)). સિસેરો અને ક્વિન્ટીલીયનનો પ્રભાવ રેશિયો સ્ટુડીયોરુમમાં પ્રસરે છે, તો તે ભક્તિના દ્રષ્ટિકોણ અને વિરુદ્ધ-પુનઃરચનાના આક્રમણથી થાય છે. "રેશિયો" ખરેખર ઇષ્ટત્વના અર્થમાં, અવતારી લોગોમાં તરબોળ છે, એક ભાષણ અને માનવ અર્થમાં રેટરિક છે તેનો અર્થ એવો થાય છે કે તે વધુ ભક્તિ અને ખ્રિસ્તી શહેરમાં વધુ પગલાં સુધી પહોંચે છે, જેમાં ઔપચારીકતાનો અભાવ હતો. રેટરિકમાં રેશિયો એ સેંટ ઇગ્નાટિયસ લોયોલાના અભ્યાસનો ભક્તિમાં, ભક્તિ કવાયતનો જવાબ છે. આ જટિલ ઓરેટોરીકલ પ્રાર્થના પદ્ધતિ રામીઝમથી મુક્ત છે. 

આઇસોક્રેટ્સ
16મી સદી
રેટરિકની તક
આ પણ જુઓ