ક્ષય રોગની વર્ષોથી માનવ જાત સાથે સહ-ઉત્ક્રાંતિ થઇ રહી છે.આ સંબંધ કદાચ કેટલાક લાખો વર્ષ જૂનો પણ હોઇ શકે છે. ક્ષય રોગના ચિહ્નો ધરાવતા માનવીના સૌથી જૂના અવશેષ 9,000 વર્ષ જૂના છે. ઉત્ક્રાંતિ દરમિયાન "એમ. ટ્યુબરક્યુલોસિસે" તેના જીનોમમાં અસંખ્ય કોડિંગ અને નોનકોડિંગ રિજન ગુમાવ્યા હતા. આ નુક્શાનનો બેક્ટોરિયાના સ્ટ્રેઇન્સ વચ્ચે તફાવત પાડવા માટે ઉપયોગ થઇ શકે છે. તેની અસર તે છે કે "એમ ટ્યુબરક્યુલોસિસ" સ્ટ્રેઇન ભૌગોલિક રીતે બદલાય છે માટે તેમનો જીનેટિક તફાવતનો તેનું મૂળ શોધવા તેમજ પ્રત્યેક સ્ટ્રેઇનની હિલચાલ શોધવા માટે ઉપયોગ થઇ શકે છે.

ફોકલોર
ઉત્ક્રાંતિ
સંશોધન
સમાજ અને સંસ્કૃતિ