પુષ્કર ભારતના કેટલાક પ્રાચીનતમ ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય રચનાઓની નજીક છે. ખેરા અને કડેરી નજીકના માઇક્રોલીથ (પાષાણયુગીન પાષાણ શસ્ત્રો) સૂચવે છે કે પ્રાચીન સમયમાં આ પ્રદેશમાં વસવાટ થયો હતો. તેની નજીકના અરવલ્લી પર્વતોમાં મોંહે-જો-દડો શૈલીની કલાકૃતિઓ મળી છે, પરંતુ અહીંનું મોંહે-જો-દડો સાથેનું જોડાણ અસ્પષ્ટ છે કારણ કે આ વસ્તુઓ કદાચ પછીથી પરિવહન કરવામાં આવી હોઈ શકે છે. આ ક્ષેત્રની નજીકના સ્થળોથી પ્રાચીન બ્રાહ્મી લિપિમાં લખાયેલા શિલાલેખો મળી આવ્યા છે, બદલી ગામ નજીક મળેલા શિલા લેખો અશોક પૂર્વના સમયના માનવામાં આવે છે. સ્થાનિક ખોદકામ દરમ્યાન મળેલા માટીના લાલ વાસણો અને ચિત્રકામ ધરાવતા રાખોડી પાત્રો પ્રાચીન સમયના વસવાટને પુષ્ટિ આપે છે.

રામાયણ, મહાભારત અને પુરાણોમાં થયેલો પુષ્કરનો ઉલ્લેખ હિંદુ ધર્મની ઐતિહાસિક અને પૌરાણિક પરંપરામાં તેનું મહત્વ સૂચવે છે. આ શહેરનો ઉલ્લેખ ૧લી સહસ્ત્રાબ્દી માં લખાયેલા ઘણા પાઠોમાં કરવામાં આવ્યો છે. આ ગ્રંથો જોકે ઐતિહાસિક નથી. પુષ્કર અને અજમેરને લગતા સૌથી પ્રાચીન ઐતિહાસિક ઉલ્લેખ ભારતીય ઉપખંડના ઉત્તરપશ્ચિમ પ્રદેશો પરના આક્રમણ અને તેના વિજયને વર્ણવતા ઇસ્લામિક ગ્રંથોમાં જોવા મળે છે.

મોહમ્મદ ઘોરી દ્વારા ઈ.સ. ૧૧૯૨ માં પૃથ્વીરાજ ચૌહાણની હારનો ઉલ્લેખ ધરાવતા દસ્તાવેજમાં આ સ્થળ દર્શાવાયું છે. ત્યારબાદ, પુષ્કર અને નજીકના અજમેરનો કુતુબ-ઉદ્દિન-ઐબેકથી સંબંધિત ઐતિહાસિક દસ્તાવેજોમાં ઉલ્લેખ જોવા મળે છે. ઈ.સ. ૧૨૭૮માં આ ક્ષેત્ર રાજપૂત હિન્દુઓ - રણથંભોરના ચૌહાણોના શાસન હેઠળ આવ્યો. ઈ.સ. ૧૩૦૧ માં ફરી પાછો દિલ્હી સલ્તનત દ્વારા તેના પર કબ્જો કરવામાં આવ્યો અને ઘણી સદીઓ સુધી મુસ્લિમના નિયંત્રણમાં રહ્યો. અકબરે પુષ્કર નજીકના અજમેરને પ્રાંતીય રાજધાનીઓમાંની એક બનાવ્યું, અને તે ઈ. સ. ૧૭૧૨ સુધી તે મોગલ સામ્રાજ્યનો એક ભાગ રહ્યું. મુસ્લિમ શાસનને આ ક્ષેત્ર પર વિધ્વંસ તેમજ સાંસ્કૃતિક પ્રભાવ લાવ્યો. ઔરંગઝેબની સેનાએ અહીંના તળાવ સાથે હિન્દુ મંદિરોનો નાશ કર્યો. અહીંના ઢોર અને ઊંટના વેપારની પરંપરા ઠેઠ અફઘાનિસ્તાનથી વેપારીઓ આકર્ષિ લાવતી હતી. ઔરંગઝેબ પછી મોગલ સામ્રાજ્યના પતન સાથે, પુષ્કર પર ફરી હિન્દુઓનો - મારવાડના રાઠોડોનો કબ્જો આવ્યો જેમણે મંદિરો અને ઘાટ ફરીથી બનાવ્યા. અહીં રાજપૂતો, મરાઠાઓ, બ્રાહ્મણો અને શ્રીમંત હિન્દુ વેપારીઓ દ્વારા કેટલાક મહત્ત્વપૂર્ણ મંદિરોનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું. બ્રહ્મા મંદિરનું પુન: નિર્માણ ગોકુલ પારક ઓસ્વાલ દ્વારા કરાયું, સરસ્વતીનું મંદિર જોધપુરના પુરોહિત દ્વારા ફરીથી બંધાવવામાં આવ્યું હતું, બદરી નારાયણનું મંદિર ખેરવાના ઠાકુર દ્વારા બંધાવવામાં આવ્યું હતું, વરાહનું મંદિર જે જહાંગીર દ્વારા નષ્ટ કરવામાં આવ્યું હતું તે મારવાડના મહારાજા બખ્ત સિંહ દ્વારા ફરીથી બંધાવવામાં આવ્યું હતું. મરાઠા શ્રીમંત ગોમા રાવે શિવ આત્મતેશ્વર મંદિરને ફરીથી બંધાવ્યું. ઈ.સ. ૧૮૦૧ માં પુષ્કર બ્રિટીશ શાસનમાં હેઠળ આવ્યું અને ૧૯૪૭ સુધી તે બ્રિટીશ સામ્રાજ્યનો ભાગ રહ્યો.

સમકાલીન સમયમાં તે પ્રખ્યાત વાર્ષિક પુષ્કર ઊંટ મેળાનું સ્થાન રહ્યું છે. 

ઇતિહાસ
શક્તિપીઠ
પુષ્કર મેળો
મેળાઓ