જ્યારે દ્વિસંગી મંડળ ભારે ઘનત્વવાળો નાનો સફેદ તારો, ન્યુટ્રૉન તારો અથવા બ્લેક હોલ જેવો સઘન પદાર્થ ધરાવે છે, ત્યારે અન્ય (દાતા) તારામાંથી નીકળેલો વાયુ આ સઘન પદાર્થ પર સહવર્ઘિત શકે છે. જે ગુરુત્વાકર્ષણીય સંભાવ્ય ઊર્જાને મુક્ત કરે છે, પરિણામે વાયુ વધુ ગરમ બને છે અને વિકિરણો બહાર કાઢે છે. જ્યાં સઘન પદાર્થ ભારે ઘનત્વવાળો નાનો સફેદ તારો હોય, ત્યાં ઉત્પાત મચાવતાં પરિવર્તનશીલ મૂલ્યો, આવા મંડળના ઉદાહરણો છે. 

ક્ષ-કિરણ દ્વિસંગીઓમાં, સઘન પદાર્થ ન્યુટ્રૉન તારો અથવા તો બ્લેક હોલ હોઈ શકે છે. આ દ્વિસંગીઓ દાતા તારાના જથ્થા મુજબ ઓછુ-દળ અથવા વધુ-દળ તરીકે વર્ગીકૃત કરાયેલા છે. વધુ-દળ ક્ષ-કિરણ દ્વિસંગીઓ અપરિપક્વ, નિયત સમય પહેલાના પ્રકારના, વધુ-દળ દાતા તારા ધરાવે છે, જે તેના તારાકીય પવન દ્વારા જથ્થાને એક ઠેકાણેથી બીજા ઠેકાણે મોકલે છે, જ્યારે ઓછું-દળ ક્ષ-કિરણ દ્વિસંગીઓ અંશતઃ સ્વતંત્ર દ્વિસંગીઓ છે, જેમાં નિયત સમય પસાર થઈ ગયો હોય તેવા દાતા તારાના ભ્રમણ-ક્ષેત્રમાંથી વાયુ ઊભરાય છે અને ન્યુટ્રોન તારા અથવા બ્લેક હોલની તરફ પડે છે. શક્યપણે હાલમાં ક્ષ-કિરણ દ્વિસંગીનું શ્રેષ્ઠ જાણીતું ઉદાહરણ વધુ-દળ ક્ષ-કિરણ દ્વિસંગી સિગ્નસ X-1 છે. સિગ્નસ X-1માં, અદ્રશ્ય સાથીદારનું દળ આપણા સૂર્ય કરતાં લગભગ 9 ગણુ હોય છે, જે ન્યુટ્રોન તારાના મહત્તમ સૈદ્ધાંતિક દળ માટેની ટોલમેન-ઓપનહાએમર-વોલ્કઑફ લિમિટ કરતાં ઘણો વધુ છે. તેથી તે બ્લેક હોલ હોવાનું મનાય છે; અને તે પ્રથમ પદાર્થ હતો જેના માટે આવું બહોળા પ્રમાણમાં મનાતું હતુ.
વર્ગીકરણો
હોદ્દો
ભાગેડુઓ અને નોવા
ઉત્પાત મચાવતાં પરિવર્તનશીલ મૂલ્યો અને ક્ષ-કિરણ દ્વિસંગીઓ