"આ પણ જુઓ": અભિમન્યુ, અર્જુન

યુદ્ધના ૧૩મા દિવસે, કૌરવોએ પાંડવોને ચક્રવ્યુહ (જુઓ. હિન્દુ પૌરાણિક યુદ્ધ કળા) ભેદવા માટે આવાહન આપ્યું. પાંડવોએ તે આવાહન સ્વીકાર્યું કેમકે તેઓમાં આ ચક્ર તોડવાની કળા અર્જુનઅને શ્રી કૃષ્ણ બન્ને ને આવડતી હતી આ વાત દ્રોણ જાણતા હતાં. આથી તેમણે સમસપ્તકને કૃષ્ણ અને અર્જુનને યુદ્ધના બીજે મોરચે વ્યસ્ત રાખવાની સલાહ આપી. જેથી તેઓ પાંડવ સેનાના લડાયકોની મુખ્ય હરોળને નુકશાન પહોંચાડી શકે.

અર્જુનનો યુવા પુત્ર અભિમન્યુ આ ચક્રવ્યૂહને ભેદવામાં સફળ રહે છે પણ જ્યારે સિંધુ નરેશ જયદ્રથ અન્ય પાંડવોને દૂર રોકી દે છે ત્યારે અભિમન્યુ ફસાઈ જાય છે. તેને ચક્રવ્યુહ માંથી બહાર નીકળતાં નથી આવડતું. પણ તે પોતાની સર્વ શક્તિથી કુરુ સૈન્ય પર તૂટી પડે છે. તે કર્ણ અને દ્રોણને પણ આગળ વધતાં રોકવામાં સફળ રહે છે. તેના આવાં કૌશલને લીધે કૌરવ સેના પણ તેને તેના પિતાની બરોબરીનો લડવૈયો માનવા લાગી.

પોતાના સન્યની ડામાડોળ પરિસ્થિતિ જોતાં દ્રોણે કર્ણ, દુશાસન અને અન્યોને એક સાથે અભિમન્યુ પર આક્રમણ કરવા કહ્યું, તેના ઘોડાને પછાડી દેવા કહ્યું, તેના સારથિની હત્યા કરાવડાવી દીધી. વિવિધ દિશાઓ પરથી તેના પર વાર કરાવડાવ્યો. કોઈપણ વાહન કે વાહક ન રહેતાં અભિમન્યુએ જમીન પરથી પ્રતિકાર શરૂ કર્યો. ત્યારે તેના પર સૌ કુરુ યોદ્ધાઓએ એક સાથે હુમલો શરૂ કર્યો. સતત અને દીર્ઘ કાળ સુધી એકલે હાથે આટલા બધા યોદ્ધાઓનો સામનો કરતાં અભિમન્યુ થાકી ગયો હતો. તેણે રથનું એક પૈડું ઉપાડીને તેનો ઢાલ તરીકે ઉપયોગ કર્યો. પણ છેવટે સાથ તલવારના ઘા એક સાથે થતાં તે મૃત્યુને શરણે થયો.

આ બધું યુદ્ધના નિયમોનું ખુલ્લે આમ ઉલ્લંધન હતું. નિયમ અનુસાર એક યોદ્ધા ઉપર એક થી વધુ વિરોધી વાર કરી ન શકે અને જો થે ઘાયલ હોય અને તેની પાસે રથ ન હોય તો ક્યારેય નહીં. પુત્ર ની આવી કારપીણ હત્યાથી અર્જુન અત્યંત ક્રોધે ભરાયો. અર્જુનના મતે અભિમન્યુની મૃત્યુનું કારણ જયદ્રથ હતો. તેણે જયદ્રથને મારવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી કે જો તે આમ કરવામાં અસફળ રહેશે તો તે અગ્નિ સ્નાન કરશે. 
અર્જુનને અસફળ બનાવવા દ્રોણે કરોડો કુરુ સૈનિકોની હરોળની હરોળ અર્જુન સામે ઉભી કરી દીધી. પણ અર્જુને પોતાની સમગ્ર આવડત કામે લગાડી અને સાંજ સુધી તો ૧૦ કરોડ સૈનિકોને એકલે હાથે મારી નાખ્યાં. શ્રી કૃષ્ણની મદદ વડે તેણે જયદ્રથનો પણ અણીના સમયે વધ કર્યો અને સરવાળે એક જ દિવસમાં અર્જુને કૌરવ સેનાનો કચ્ચર ઘાણ કાઢી નાખ્યો જે મહત્ત્વ પૂર્ણ હતું.

અભિમન્યૂની હત્યા
દડો અને કડી
યુદ્ધમાં દ્રોણ
દ્રોણ અને દ્રુપદ