‘શેખર એક જીવની’ માં અજ્ઞેય માનવીય સબંધો, વ્યક્તિ અને સમાજ, કુટુંબમાં વર્તન-વ્યવહાર, બાળક પર લાદવામાં આવતી યાંત્રિક શિક્ષણ પધ્ધતિ, વ્યક્તિગત રીતભાત જે વ્યક્તિની સ્વરચનાત્મકને સૂકવી મૂકે છે. અને સમાજમાં સ્ત્રીઓ પ્રત્યેનું વલણ વગેરે જેવી સમાજની અવ્યવસ્થિત નવલકથા માનવમાં આવે છે.

નવલકથાની પ્રસ્તાવનામાં અજ્ઞેય કહે છે, “જો આજ જીવનનો અંત છે તો આ જીવનનો શું અર્થ છે, એની સિદ્ધિ શું છે, વ્યકતી, સમાજ અને અને માનવ માટે ?
‘શેખર: એક જીવની’ નો નાયક ક્રાંતિકારી છે. તે પોતાના જીવનમાં ‘ જીવનની વિજ્ઞાનસંગત કાર્ય-કારણ પરંપરાના સૂત્રને કેન્દ્ર્માં રાખીને ચાલે છે. 

પ્રસ્તાવનામાં તેમણે એલિયટની એક ઉક્તિ લખી છે "“ભોગવનાર પ્રાણી અને રચનાર કલાકાર વચ્ચે સદાય અંતર રહે છે. અને કલાકાર જેટલો મોટો હશે એટલુ જ અંતર વધારે હશે.”"
તેમણે નવલકથામાં કરેલ આત્મવિશ્લેષણમાં શેખર અહંતા, ભય અને સેક્સની રજૂઆત કરે છે. તેમના બાળપણમાં બનેલી બનેલી વિવિધ ઘટનાઓને તેઓ ઓળખવા માટે માથે છે. અને તેમને લાગતું હતું કે કદાચ તેમની માતાએ તેમની વ્યક્તિગત ઓળખનો અસ્વીકાર કરીને તેમના અહમને દુખ પહોચડ્યું હતું. પરંતુ તેમને પોતાની મોટી બહેન સરસ્વતી પ્રત્યે માન હતું. તેમની દૂરની પિતરાઇ બહેન શશિએ તેમને પ્રેમની તક આપી હતી. જે ક્ષણોએ તેમના જીવનને ધન્ય બનાવ્યું.

બંને ભાગમાં ચાર ચાર ખંડ આવેલ છે. 

૧) "ઉષા ઔર ઈશ્વર"
૨) "બીજ ઔર અંકુર" 
૩) "પ્રકૃતિ ઔર પુરુષ" 
૪) "પુરુષ ઔર પરિસ્થિતી"

૫) "પુરુષ અને પરિસ્થિતી" 
૬) "બંધન ઓર જિજ્ઞાસા"
૭) "શશિ ઔર શેખર" 
૮) "ધાગે, રસ્સિયા,ગુંઝર"

ભાગ એક
પાશ્વભૂમિકા
પ્રવેશ
પશ્ચિમની અસર