[[Image:British India.png|thumb|400px]]
મુઘલ બાદશાહ જહાંગીર દ્વારા 1617માં[[બ્રિટિશ ઈસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની (British East India Company)| બ્રિટિશ ઈસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની]] ([[:en:British East India Company|British East India Company]])ને ભારતમાં વેપાર કરવાની પરવાનગી આપવામાં આવી. "[[અધિકારની રૂએ|અધિકારની રૂએ]] ([[:en:de-jure|de-jure]])"માં બંગાળ પર રાજ કરતો મુઘલ બાદશાહ [[ફારૂખ શૈયાર|ફારૂખ શૈયારે]] ([[:en:Farrukh Siyar|Farrukh Siyar]]) "દસ્તક" અથવા [[બંગાળ|બંગાળ]] ([[:en:Bengal|Bengal]])માં 1717માં કર વગર વેપાર કરવાની પરવાગી આપી. બંગાળ પ્રાંતનો "[[વાસ્તવમાં|ખરેખર]] ([[:en:de facto|de facto]])" રાજા એવો [[બંગાળના નવાબ|બંગાળનો નવાબ]] ([[:en:Nawab of Bengal|Nawab of Bengal]]) [[સિરાજ ઉદ્દ દૌલા|સિરાજ ઉદ દૌલા]] ([[:en:Siraj Ud Daulah|Siraj Ud Daulah]])એ અંગ્રેજોને આ પ્રકારની પરમીટ આપવાનો વિરોધ કર્યો. આ કારણે 1757માં [[પ્લાસીનો સંગ્રામ|પ્લાસીનું યુદ્ધ]] ([[:en:Battle of Plassey|Battle of Plassey]]) ખેલાયું જેમાં ઈસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીના સૈન્યની આગેવાની [[રોબર્ટ ક્લાઈવ|રોબર્ટ ક્લાઈવે ]] ([[:en:Robert Clive|Robert Clive]])લીધી હતી અને નવાબના સૈન્યને હરાવ્યું હતું. આ દ્વારા ભારતમાં અંગ્રેજોએ પગપેસારો કર્યો. બાદમાં કંપનીએ ક્લાઈવને 1757માં બંગાળનો ગવર્નર બનાવ્યો. [[બક્સરનું યુદ્ધ|બક્સના યુદ્ધ ]] ([[:en:Battle of Buxar|Battle of Buxar]])બાદ 1764માં કંપનીએ મુઘલ બાદશાહ [[શાહ આલમ બીજો|શાહ આલમ બીજા ]] ([[:en:Shah Alam II|Shah Alam II]])પાસેથી બંગાળમાં વહીવટીતંત્ર પર કાબુ મેળવી લીધો. આ અંગ્રેજોના શાસનની શરૂઆત હતી. ત્યાર બાદ અંગ્રેજોએ મોટાભાગના ભારત પર કબ્જો જમાવ્યો. અંગ્રેજોએ 200 વર્ષથી ચાલી આવતા મુઘલ વંશનો અને તેના શાસનનો અંત આણ્યો. 
બંગાળના વેપારની ઈસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીએ ઈજારાશાહી મેળવી લીધી હતી. [[કાયમી સમાધાન|કાયમી સમાધાન ]] ([[:en:Permanent Settlement|Permanent Settlement]])તરીકે કહેવાતી જમીનકર પદ્ધતિનો અમલ કરવામાં આવ્યો જેમાં જાગીર જેવું માળખું હતું. (જુઓ બંગાળમાં "[[જમીનદાર|જમીનદાર]] ([[:en:Zamindar|Zamindar]])")1859 સુધી ઈસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીએ ભારતીય ઉપખંડના મોટભાગ પર કબજો મેળવ્યો હતો. જેમાં હાલના પાકિસ્તાન અને બાંગ્લાદેશનો સમાવેશ થઈ જાય છે. આ નીતિને ઘણી વખત [[ભાગલા પાડો અને રાજ કરો|ભાગલા પાડો અને રાજ કરોની નીતિ]] ([[:en:Divide and Rule|Divide and Rule]]) તરીકે ઓળખાવાય છે. અંગ્રેજોએ દેશી રાજ્યોની એક બીજા પ્રત્યેનો દ્રેષ અને દુશ્મનાવટનો ઉપયોગ કરીને દેશ પર રાજ મેળવ્યું. [[બ્રિટિશ રાજ|બ્રિટિશ રાજ]] ([[:en:British Raj|British Raj]]) દરમિયાન [[ભારતમાં દુકાળ|ભારતમાં દુકાળ]] ([[:en:famine in India|famines in India]]) પડ્યા જે સરકારની નીતિઓને કારણે પડ્યાનું મનાય છે. કેટલાક દુકાળ તો ભયંકર હતા જેમાં [[1876-78નો મહાદુકાળ"છપ્પનીયો દુકાળ"|1876-78ના દુકાળમાં]] ([[:en:Great Famine of 1876–78|Great Famine of 1876–78]]) 60.1 લાખથી 11.30 કરોડ લોકો મૃત્યુ પામ્યા જ્યારે [[ભારતનો દુકાળ 1899-1900|1899-1900ના ભારતીય દુકાળ]] ([[:en:Indian famine of 1899–1900|Indian famine of 1899–1900]])માં 1.25 લાખ થી 10 લાખ લોકો મૃત્યુ પામ્યા. 

બ્રિટિશ કંપનીના કુશાસન સામે પહેલો વિરોધ [[1857નો ભારતીય વિપ્લવ|1857ના વિપ્લવ]] ([[:en:Indian Rebellion of 1857|Indian Rebellion of 1857]]) તરીકે બહાર આવ્યો. ઘણી વખત વિપ્લવને ભારતીય બળવો કે સિપાઈઓનો બળવો અથવા સ્વતંત્રતાનું પહેલું યુદ્ધ ગણવામાં આવે છે. આ વિપ્લવને દાબીને એક વર્ષમાં ફરીથી બ્રિટિશ કંપનીએ પોતાનું શાસન મજબૂત બનાવી દીધુ હતું.આ બળવામાં આગેવાની લેનાર છેલ્લા મુઘલ બાદશાહ [[બહાદુરશાહ ઝફર|બહાદુરશાહ ઝફર]] ([[:en:Bahadur Shah Zafar|Bahadur Shah Zafar]])ને બર્મા ખાતે દેશનિકાલ કરવામાં આવ્યા હતા અને તેમના બાળકોના શિરચ્છેદ કરવામાં આવ્યા હતા જેથી મુઘલ કાળનો અંત આવ્યો હતો. વિપ્લવ બાદ ઈસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની પાસેથી વહીવટ[[બ્રિટિશ તાજ| બ્રિટિશ તાજ ]] ([[:en:British Crown|British Crown]])દ્વારા લઈ લેવામાં આવ્યો હતો. ત્યાર બાદ ભારતને બ્રિટિશ વસાહત બનાવીને તેનો વહિવટ કરવામાં આવ્યો હતો. આ બાદ જમીનો વહીવટ બ્રિટીશ સરકાર દ્વારા કરવામાં આવતો હતો જ્યારે બાકી અન્ય શાસકો પણ રાજ કરતા હતા જેઓને [[વૈભવશાળી રાજ્યો|પ્રિન્સલી સ્ટેટ]] ([[:en:Princely states|Princely states]]) કહેવાતા હતા.

બ્રિટિશ રાજ
દિલ્હી સલ્તનત
ઉત્તર પશ્ચિમ મિશ્ર સંસ્કૃતિ
ઇતિહાસ પૂ્ર્વેનો કાળ