ଗୋମୁହାଁ କୁମ୍ଭୀର ଏକ ମଧୁର ପାଣି କୁମ୍ଭୀର । ନଦୀ, ହ୍ରଦ, ବଡ଼ ପୋଖରୀ, ସନ୍ତସନ୍ତିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏମାନେ ବସବାସ କରନ୍ତି । ପ୍ରଖର ସୁଅ ଓ ଗଭୀର ପାଣି ଅପେକ୍ଷା ଗୋମୁହାଁ କୁମ୍ଭୀର ଧୀର ସୁଅ ଓ ଅଳ୍ପ ଗଭୀର ପାଣିରେ ରହିବା ପସନ୍ଦ କରେ । ବେଳେବେଳେ ଜଳସେଚନ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବନ୍ଧ ଓ କେନାଲ୍‍ରେ ମଧ୍ୟ ଗୋମୁହାଁ କୁମ୍ଭୀରମାନଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଇଛି । ଯଦିଓ ଗୋମୁହାଁ କୁମ୍ଭୀର ମଧୁର ପାଣିରେ ରହିବା ପସନ୍ଦ କରେ, ତେବେ ଆବଶ୍ୟକ ପଡ଼ିଲେ ଲୁଣା ହ୍ରଦରେ ମଧ୍ୟ ରହିପାରେ । ଭାରତ, ନେପାଳ ଓ ଅନ୍ୟ କେତେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଗୋମୁହାଁ କୁମ୍ଭୀରର ଅଧିବାସରେ ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀର ଓ ବଉଳା କୁମ୍ଭୀର ରହିବା ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଛି । କିନ୍ତୁ ଏମାନେ ନିଜ ନିଜ ଇଲାକାରେ ସୀମିତ ହୋଇ ରୁହନ୍ତି । 

ଗୋମୁହାଁ କୁମ୍ଭୀରମାନେ ସ୍ଥଳଭାଗରେ ବିଚରଣ କରିବା ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି ଯାହାକି କ୍ୟୁବାର କୁମ୍ଭୀରମାନଙ୍କଠାରେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ । ପରିସ୍ଥିତିକ ବିଜ୍ଞାନ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏମାନେ ଆଫ୍ରିକାର ନୀଳନଦୀ କୁମ୍ଭୀରମାନଙ୍କ ନିକଟତର । ଗୋମୁହାଁ କୁମ୍ଭୀର ନୂଆ ଅଧିବାସର ସନ୍ଧାନରେ ସ୍ଥଳଭାଗରେ ଅନେକ ଦୂର ଅତିକ୍ରମ କରିବା ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଛି । ବେଳେବେଳେ ଗୋମୁହାଁ କୁମ୍ଭୀର ନିଜ ଶିକାରକୁ ସ୍ଥଳଭାଗରେ ଅଳ୍ପ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୋଡ଼ାଇଯାଏ । ଶୁଷ୍କ ଋତୁରେ ଏହି କୁମ୍ଭୀରମାନେ ଭୂମିରେ ବିଶ୍ରାମ ନେବା ପାଇଁ ଖାଲ ମଧ୍ୟ ଖୋଳିଥାନ୍ତି ।

ଭାରତ, ବଙ୍ଗଳାଦେଶ, ଶ୍ରୀଲଙ୍କା, ନେପାଳ ଓ ଇରାନର ଦକ୍ଷିଣ ସୀମାରେ ଗୋମୁହାଁ କୁମ୍ଭୀର ଦେଖାଯାଇଛନ୍ତି । ଇଣ୍ଡୋ-ଚୀନରେ ମଧ୍ୟ ଗୋମୁହାଁ କୁମ୍ଭୀର ଦେଖାଯାନ୍ତି । ଭାରତରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ତିନି ପ୍ରଜାତିର କୁମ୍ଭୀର ମଧ୍ୟରେ ଗୋମୁହାଁ କୁମ୍ଭୀର ସର୍ବବ୍ୟାପ୍ତ ଓ ଏମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବଉଳା କୁମ୍ଭୀରଙ୍କଠାରୁ ଯଥେଷ୍ଟ ଅଧିକ । ପାକିସ୍ତାନ ଓ ଇରାନରେ କେବଳ ଗୋମୁହାଁ କୁମ୍ଭୀର ପ୍ରଜାତି ହିଁ ଦେଖାଯାଇଥାଏ । 

୧୯୮୦ ଦଶନ୍ଧିରେ ତାମିଲନାଡ଼ୁର ଅମରାବତୀ ଜଳଭଣ୍ଡାର ଓ ଏହାକୁ ନିଷ୍କାସିତ ହେଉଥିବା ଚିନାର୍, ତେନାର୍ ଓ ପମ୍ବାର୍ ନଦୀମାନଙ୍କରେ ଗୋମୁହାଁ କୁମ୍ଭୀରଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ସର୍ବାଧିକ ଥିଲା । ସେହି ସମୟରେ ସର୍ବମୋଟ ୬୦ଟି ବୟସ୍କ ଓ ୩୭ଟି ଅଳ୍ପ-ବୟସ୍କ କୁମ୍ଭୀର ଏଠାରେ ରହୁଥିଲେ । 

୧୯୭୫ ମସିହାରେ ଅମରାବତୀ ସାଗର କୁମ୍ଭୀର ପ୍ରଜନନ କେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଥିଲା । ଏହା ଭାରତର ସର୍ବବୃହତ୍ କୁମ୍ଭୀର ପ୍ରଜନନ କେନ୍ଦ୍ର । ଜଳଭଣ୍ଡାରର ତଟବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିବା କୁମ୍ଭୀର ବସାରୁ ଅଣ୍ଡା ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇ ପ୍ରଜନନ କେନ୍ଦ୍ରକୁ ନିଆଯାଏ ଓ ସେଠାରେ ଉଷୁମାଯାଏ । ଏକଦା ଏଠାକାର ପ୍ରଜନନ କେନ୍ଦ୍ରରେ ୪୩୦ଟି କୁମ୍ଭୀର ପାଳିତ ହେଉଥିଲେ । ସେଠାରୁ ଅନେକ କୁମ୍ଭୀର ପୁଣି ପ୍ରାକୃତିକ ଜଳାଶୟମାନଙ୍କୁ ଛଡ଼ାଯାଇ ସାରିଲାଣି । 
ପାକିସ୍ତାନର ସିନ୍ଧ୍, ବେଲୁଚିସ୍ତାନର ସମୁଦ୍ର ଓ ନଦୀ କୂଳରେ ୪୦୦ରୁ ୪୫୦ଟି ଗୋମୁହାଁ କୁମ୍ଭୀର ରହିଥିବାର ଅନୁମାନ କରାଯାଏ । ସରବାଜ୍ ନଦୀ, ବାହୁ କଲାତ୍ ନଦୀ, କାଜୁ ଓ ପିଶିନ୍ ନଦୀ ଉପତ୍ୟକାରେ ଏମାନଙ୍କର ସ୍ଥାନୀୟ ଉପ-ପ୍ରଜାତି ଦେଖିବାକୁ ମିଳନ୍ତି । ଗୋମୁହାଁ କୁମ୍ଭୀର ପାକିସ୍ତାନର ଜାତୀୟ ସରୀସୃପ ମଧ୍ୟ ।

ଇରାନର ମକ୍ରାନ୍ ଉପକୂଳର ଚାବାହାର୍‍ର ଉପର ପଟକୁ ପ୍ରାୟ ୨୦୦ଟି ଗୋମୁହାଁ କୁମ୍ଭୀର ରହିଥିବା ଜଣାପଡ଼ିଛି । ୧୯୯୦ ଦଶନ୍ଧିର ଶେଷ ଓ ୨୦୦୦ ଦଶନ୍ଧିର ପ୍ରଥମ ଭାଗରେ ଏଠାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ଦେଖାଦେଇଥିବା ମରୁଡ଼ି ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଯୋଗୁଁ ଗୋମୁହାଁ କୁମ୍ଭୀର ଏହି ଅଞ୍ଚଳରୁ ପ୍ରାୟତଃ ନିଶ୍ଚିହ୍ନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ । ୨୦୦୭ ମସିହାର ଗୋନୁ ଓ ୟାମ୍ୟିନ୍ ଝଡ଼ ଏବଂ ୨୦୧୦ ମସିହାର ଫେତ୍ ଘୂର୍ଣ୍ଣିଝଡ଼ ଯୋଗୁଁ ଅନେକ ଶୁଷ୍କ ପୁଷ୍କରିଣୀ ଓ ହ୍ରଦ ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯିବା ଫଳରେ ଗୋମୁହାଁ କୁମ୍ଭୀରଙ୍କ ଅଧିବାସର କିଛି ମାତ୍ରାରେ ପୁନରୁତ୍ଥାନ ହୋଇପାରିଛି । ଗୋମୁହାଁ କୁମ୍ଭୀରକୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଇରାନୀୟ ଭାଷାରେ "ଗଣ୍ଡୋ" ବୋଲି କୁହାଯାଏ । 

ସମ-ଜଳବାୟୁରେ ବସବାସ କରୁଥିବା ଅନ୍ୟ ମାଂସଭୋଜୀ ପ୍ରାଣୀ
ଅଧିବାସ ଓ ଭୌଗୋଳିକ ବିତରଣ
ଶିକାରକୁ ପ୍ରଲୋଭିତ କରିବା
ଜୈବିକ ବିଶେଷତ୍ତ୍ୱ ଓ ପ୍ରକୃତି