ଚିତାବାଘର ଶରୀର ଦ୍ରୁତବେଗ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଓ ଏହା ଦ୍ରୁତତମ ସ୍ଥଳଚର ଜୀବ । ଏଷ୍ଟେସଙ୍କ ମତରେ “ଗ୍ରେହାଉଣ୍ଡ”ର ବିଲେଇ ରୂପ ହେଉଛି ଚିତାବାଘ, କାରଣ ଦୁହିଁଙ୍କ ଆକୃତିବିଜ୍ଞାନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ତଥ୍ୟ ଏକା ପ୍ରକାରର ଓ ଦୁହେଁ ଦୌଡ଼ିବା ବେଳେ ଅନ୍ୟ ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଖୁବ୍ କମ୍ ସମୟରେ ଅତି ଦ୍ରୁତ ବେଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି । ପତଳା ଓ ହାଲୁକା ଶରୀର ଯୋଗୁଁ ଚିତାବାଘ କମ୍ ସମୟରେ ଅତି ଦ୍ରୁତ ବେଗ ବା ତ୍ୱରଣରେ ପହଞ୍ଚି ପାରେ ଓ ଏପରି ଶରୀର ଗଠନ ଚିତାବାଘକୁ ଧାବମାନ ଅବସ୍ଥାରେ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଦିଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ଦ୍ରୁତ ବେଗଶାଳୀ ଶିକାରଙ୍କୁ ଗୋଡାଇ ଧରିବାରେ ଚିତାବାଘର ଶରୀର ଗଠନ ଖୁବ୍ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ ।

ନିଜର ସାମାନ୍ୟ ବଡ ନାକପୁଡା, ପ୍ରସାରିତ ଫୁସ୍‍ଫୁସ୍ ଓ ହୃଦୟ ଯୋଗୁଁ ଚିତାବାଘ ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ବହୁମାତ୍ରାରେ ଅମ୍ଳଜାନ ପ୍ରଶ୍ୱାସ କରେ ଓ ଏହା ରକ୍ତର ଦ୍ରୁତ ଶୁଦ୍ଧିକରଣରେ ସହାୟକ ହୁଏ । ଏପରି ହେବାରୁ ଦୌଡ ପରେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ଚିତାବାଘ ଅଳ୍ପ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ନିଜର ଶକ୍ତି ଫେରିପାଇଥାଏ । ସାଧାରଣତଃ ଶିକାରାର୍ଥ ଦୌଡ ସମୟରେ ଚିତାବାଘର ମିନିଟ୍ ପ୍ରତି ପ୍ରଶ୍ୱାସ ନେବାର ମାତ୍ରା ୬୦ରୁ ୧୫୦କୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ । ଦୌଡିବା ବେଳେ ଚିତାବାଘର ପଞ୍ଝା ଓ ଦିଗ ବଦଳାଇବା ବେଳେ ଏହାର ଲାଞ୍ଜ ଭାରସାମ୍ୟ ରଖିବାରେ ସହାୟକ ହୁଅନ୍ତି ଓ ବାରମ୍ବାର ଦିଗ ବଦଳାଇ ଖସିଯିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟିତ ଆଣ୍ଟିଲୋପ୍ ହରିଣମାନଙ୍କୁ ଧରିବାରେ ସହାୟତା କରନ୍ତି । ପଞ୍ଝାରେ ଥିବା ନଖ ଭୂମିକୁ ଧରିରଖୁଥିବା ବେଳେ, ପଞ୍ଝା ତଳେ ଥିବା ମାଂସ ପିତୁଳା କର୍କଷ ପଥୁରିଆ ମାଟିରେ ଦୌଡିବାପାଇଁ ସହାୟକ ହୁଏ । ତିବିଆ ଓ ଫିବୁଲା ମାଂସପେଶୀର ଗଠନ ପଛ ଗୋଡର ପାର୍ଶ୍ୱଚଳନ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ କରିଦିଏ, ଯାହା ଫଳରେ ଦୌଡିବାରେ ସହାୟତା ମିଳେ କିନ୍ତୁ ଚିତାବାଘର ଗଛ ଚଢିବାର କ୍ଷମତା ହ୍ରାସ ପାଏ । ସ୍କ୍ୟାପୁଲା ମାଂସପେଶୀର ପେଣ୍ଡୁଲମ ପରି ଗତି ଯୋଗୁଁ ଲମ୍ଫର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ବଢେ ଓ ଝଟକା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇଥାଏ । ଭର୍ଟିବ୍ରାଲ୍ ସ୍ତମ୍ଭ ଯୋଗୁଁ ଚିତାବାଘର ଲମ୍ଫର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ପ୍ରାୟ ୩୦ ଇଞ୍ଚ୍ ବା ୭୬ ସେଣ୍ଟିମିଟର୍ ବଢିଯାଏ । ଦୌଡିବା ବେଳେ ଚିତାବାଘର ଚାରି ଗୋଡ ଅର୍ଦ୍ଧାଧିକ ସମୟ ପବନରେ ଥାଏ ଓ ଭୂମିକୁ କମ୍ ସମୟ ପାଇଁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ । ଏହା ମଧ୍ୟ ଲମ୍ଫର ଦୈର୍ଘ୍ୟ କିଛି ମାତ୍ରାରେ ବଢାଇ ଦିଏ । 

ପୂର୍ବେ ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଉଥିଲା ଯେ ଚିତାବାଘର ମସ୍ତିଷ୍କରେ ଉତ୍ତାପ ବଢିଯିବାରୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ପରେ ଏହା ଦୌଡିପାରେ ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ଏହି ଅନୁମାନ ଭୁଲ ବୋଲି ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇସାରିଛି । ଗୋଟିଏ ଦିନରେ ଚିତାବାଘର ଶରୀରର ତାପମାତ୍ରା ୩୭.୩ରୁ ୩୯.୫ ° ସେଲ୍‍ସିୟସ୍ (୯୯.୧ରୁ ୧୦୩.୧° ଫାରେନ୍‍ହାଇଟ୍) ମଧ୍ୟରେ ରହିଥାଏ । ଦୌଡିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ଚିତାବାଘର ଶରୀର ତାପମାନ ସାଧାରଣ ସୀମା ମଧ୍ୟରେ ରହିଥାଏ ଓ ଏହାର ମାପ ପ୍ରାୟ ୩୮.୪° ସେଲ୍‍ସିୟସ୍ (୧୦୧.୧° ଫାରେନ୍‍ହାଇଟ୍) ହୋଇଥାଏ । ଚିତାବାଘମାନେ ୮୦-୧୧୨ କି.ମି. (୫୦-୭୦ ମାଇଲ୍) ପ୍ରତି ଘଣ୍ଟା ବେଗରେ କେବଳ ୫୦୦ ମିଟର୍ (୧୬୪୦ ଫୁଟ୍) ଦୂରତା ପାଇଁ ଦୌଡି ପାରନ୍ତି । ପ୍ରାୟତଃ ଦୌଡ ଗୁଡିକ ୧୦୦ ମିଟର୍ (୩୩୦ ଫୁଟ୍) ମଧ୍ୟରେ ସଫଳତା ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବାରୁ ଲମ୍ବା ଦୌଡ ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେନାହିଁ ।

ବର୍ଗୀକରଣ
ସାମାଜିକ ଗଠନ
ବେଗ ଓ ତ୍ୱରଣ
ଶିକାର ଓ ପ୍ରତିଯୋଗୀ