ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಮಾಯಾದ ರಾಜ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಸಣ್ಣ ಪಾದ್ರಿ ಪ್ರಭುತ್ವದ ರಾಜ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದವು.ಉದಾಹರಣೆಗೆ ("ಅಜವಿಲ್ " "ಅಜವ್ಲೆಲ್ " ಅಥವಾ "ಅಜವ್ಲಿಲ್ " ಇದನ್ನು ಅನುವಂಶೀಯ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಆಡಳಿತಗಾರ ಅಜವ್ ತನ್ನ ವಶದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದನು.(ನಂತರ "ಕೆ ಯುವಲ್" "ಅಜವ್" )ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದನು. ಇಂತಹ ರಾಜ್ಯಗಳು ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚೇನು ದೊಡ್ಡವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.ಅಂದರೆ ಆಸುಪಾಸಿನ ಅದೇ ಗಾತ್ರದ ಪಟ್ಟಣಗಳಾಗಿದ್ದವು.ನೆರೆಯ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತೇ ಇಡೀ ಪ್ರಾದೇಶಿಕತೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಚಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪ್ರತಿ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಹೆಸರಿರುತ್ತಿತ್ತು.ಆದರೆ ಅದು ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರದೇಶ ಅಥವಾ ನಗರದ ಹೆಸರಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡುವ ಆಳರಸರ ಹೆಸರನ್ನೇ ಇಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿರುವ ನರಂಜೊ ಇದು ಸಾಲ್ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿನ ಭೂಪ್ರದೇಶ (ಚಾನ್ ಚ್ 'ಎ'ನ್)ರಾಜ್ಯದಾಗಿದ್ದು ಅದರ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ವಕಬ್ನಾಲ್ ಅಥವಾ ಮಾಕ್ಸಾಮ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಇದು ವಿಶಾಲ ಭೂಪ್ರದೇಶ ಹಕ್ ಸುಕ್ ನ ಭಾಗವೆನಿಸಿತ್ತು. ಆಸಕ್ತಿಕರ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ಪದೇ ಪದೇ ದಾಳಿ ಆಕ್ರಮಣಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳೂ ತಮ್ಮ ಜಾಗೆಯಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಕಂಡರೂ ಅವು 9ನೆಯ ಶತಮಾನದ AD ವರೆಗೂ ಅಂದರೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪೂರ್ಣ ಪತನವಾಗುವವರೆಗೂ ತಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಪಡೆದಿದ್ದವು.ಈ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಮಾಯಾ ರಾಜ್ಯಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಆನಂತರದ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಯುಗದ ರಾಜಕೀಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೇ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.ದಾಳಿಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಬಲದ ಮೇಲೆಯೇ ಎದುರಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಬೆಳಸಿಕೊಂಡಿವೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ.

ಈ ಮಾಯಾನ್ಸಿಟ್ಟ್ ಗಳು ತಮ್ಮನ್ನು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಮಾಯಾ ಸಮಾಜದ ವಿಶಿಷ್ಟ "ಸಂಸ್ಥಾನಿಕ ರೂಪಾವಳಿ"ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.ಇದು ಆಗಿನ ಸಂಸ್ಥಾನಿಕರ ಮತ್ತು ಅವರ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಕುರುಹುವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂತಹ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯು ಮಾಯಾ ಯುಗದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಚಿತ್ರಣ ನೀಡುತ್ತದೆ.ಆಗಿನ ರಾಜಮನೆತನದ ಎಲ್ಲಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅದು ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತಾರಗಳ ಪಾತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.(ರಾಜಮನೆತನದವರು ಮತ್ತು ಉದಾತ್ತ ಜೀವಿಗಳು ವಾಸಿಸಿದ್ದ ಜಾಗೆ,ಸಿಂಹಾಸನದ ಕೊಠಡಿಗಳು,ದೇವಾಲಯಗಳು,ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಮಾರಂಭಗಳಿಗಾಗಿ ಆವರಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಮೂಹ ಕಟ್ಟಡಗಳು)ಈ ಮೂಲಕ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಅನುವಂಶೀಯತೆ ಅದರ ಮೌಲ್ಯಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಶಾಲ ತಳಹದಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ.

ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಮಾಹಿತಿ ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಜರ ಅರಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಉದಾತ್ತ ಜೀವಿಗಳು ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಭವ್ಯ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ತಮ್ಮ ವಾಸ್ತವ್ಯ ಹೂಡಿದ್ದರೆನ್ನುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ.ಆಳರಸರು ಮತ್ತಿತರ ಮಹತ್ವದವರು ಇಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಇನ್ನುಳಿದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನತೆ ಅದರಿಂದ ಕೊಂಚ ದೂರ ವಾಸದ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಮಾಯಾ ನಗರಗಳು ಆರ್ಥಿಕತೆ ಬಗೆಗಿನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ತೋರಿದ್ದು ಕಂಡಿಲ್ಲ.ಅಲ್ಲದೇ ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಟೆನೊಕ್ಟಿಟ್ಲಾನ್ ಬಗೆಗಿನ ಯಾವ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಲಕ್ಷಣ ತೋರಿಲ್ಲ. ಅದಲ್ಲದೇ ಮಾಯಾ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ರಾಜಮನೆತನದ ಗೃಹವಾಸಗಳು,ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಅಲ್ಲದೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯಾ ವಿಧಿ ವಿಧಾನಗಳು ನಡೆಸುವ ಜನರಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಿದ್ದವು. ಅಲ್ಲಿನ ಉದಾತ್ತ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಜನರು ತಮಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಅಧಿಕಾರಿ-ಅಗತ್ಯ ಕೆಲಸಗಳ ಜನರನ್ನು ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಭೇಟಿ ಮಾಡುವ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು.ಅಲ್ಲಿ ಸೌಂದರ್ಯವರ್ಧಕಗಳ ರಚನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಅಲ್ಲಿತ್ತು. ಇವುಗಳನ್ನು ಸ್ವಯಂಘೋಷಿತ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಇವುಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ,ನೈತಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾದನದ ಮೂಲಕ ಜನರಿಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಸಂಸ್ಥಾನಿಕ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಪತನದ ನಂತರ ಕೆಲವು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಪೆಡ್ರಾಸ್ ನೆಗ್ರಾಸ್ ಅಥವಾ ಕೊಪಾನ್ ಘಟನೆಗಳು ನೆಲೆವಾಸಕ್ಕೆ ಅನಿವಾರ್ಯ "ಸಾವು"ತಂದ ಪ್ರಕರಣಗಳೂ ಇವೆ.

ಇತಿಹಾಸ
ಧಾರ್ಮಿಕತೆ
ರಾಜಕೀಯ ರಚನೆಗಳು
ವರ್ಗೀಕರಣ