ಆಗ್ನೇಯ ಇಂಡೋನೇಷಿಯಾಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಜನರಿಂದ ಸುಮಾರು 2000 BCಯ ವೇಳೆಗೆ ಗುವಾಮ್‌ ಮೊದಲು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಸಂಪರ್ಕ-ಪೂರ್ವ ("ಪ್ರಾಚೀನ") ಚಮೊರೊಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಬಹುಪಾಲು ವಿಷಯಗಳು, ದಂತಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಗಳು, ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪುರಾವೆ, ಜೆಸ್ಯುಯಿಟ್‌‌ ಧರ್ಮಪ್ರಚಾರಕರ ವಿವರಣೆಗಳಿಂದ, ಮತ್ತು ಒಟ್ಟೋ ವಾನ್‌ ಕೊಟ್ಜೆಬ್ಯುವೆ ಮತ್ತು ಲೂಯಿಸ್‌ ಡೆ ಫ್ರೆಯ್ಸಿನೆಟ್‌‌‌‌ರಂಥ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಭೇಟಿಯಿಂದ ಬಂದಿವೆ ಎನ್ನಬಹುದು.

ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ಗುವಾಮ್‌ಗೆ ಮೊದಲು ಆಗಮಿಸಿದಾಗ, ಚಮೊರೊ ಸಮಾಜವು ಮೂರು ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಮಟುವಾ (ಮೇಲ್ವರ್ಗ), ಅಕಾವೊಟ್‌ (ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗ), ಮತ್ತು ಮನಾ'ಚಾಂಗ್‌‌ (ಕೆಳ ವರ್ಗ). ಮಟುವಾ ಜನಗಳು ಕಡಲತೀರದ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದರು; ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಅವರು ಉತ್ತಮವಾದ ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮನಾ'ಚಾಂಗ್‌‌ ಜನಗಳು ದ್ವೀಪದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಮಟುವಾ ಮತ್ತು ಮನಾ'ಚಾಂಗ್‌‌ ಜನಗಳು ತೀರಾ ಅಪರೂಪಕ್ಕೆಂಬಂತೆ ಪರಸ್ಪರರೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಮಟುವಾ ಜನರು ಅಕಾವೊಟ್‌ ಜನರನ್ನು ಅನೇಕವೇಳೆ ಮಧ್ಯಸ್ಥಗಾರರಂತೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. "ಮಕಾಹ್ನಾ" (ಷಾಮನ್‌‌ ಜನಗಳ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಜನರ ಅಸ್ತಿತ್ವವೂ ಅಲ್ಲಿದ್ದು, ಅವರು ಗುಣಪಡಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಔಷಧಿ ನೀಡುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಟಾವೊಟಾವೊ ಮೊ'ನಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರಾಚೀನ ಚಮೊರೊಗಳ ಚೇತನಗಳಲ್ಲಿನ ನಂಬಿಕೆಯು, ಐರೋಪ್ಯ-ಪೂರ್ವ ಸಮಾಜದ ಒಂದು ಉಳಿಕೆಯಾಗಿ ಈಗಲೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದೆ. ಗುವಾಮ್‌ಗೆ ಮೆಗೆಲ್ಲಾನ್‌ ಆಗಮಿಸಿದಾಗ, ಮಗ್ಗುಲ ತೇಲುದಿಂಡನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನೂರಾರು ಸಣ್ಣದೋಣಿಗಳು ಅವನಿಗೆ ಸ್ವಾಗತವನ್ನು ಕೋರಿದವು; ಈ ಸಣ್ಣದೋಣಿಗಳು ಹೊಂದಿದ್ದ ಪರಿಗಣನಾರ್ಹ ವೇಗದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ಹಾರುತ್ತಿರುವಂತೆ ಅವು ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಈ ಮಗ್ಗುಲ ತೇಲುದಿಂಡಿನ ಸಣ್ಣದೋಣಿಗಳನ್ನು ಈ ಮಗ್ಗುಲ ತೇಲುದಿಂಡಿನ ಸಣ್ಣದೋಣಿಗಳನ್ನು ಪ್ರೋವಾಸ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಐಲಾಸ್‌ ಡೆ ಲಾಸ್‌ ವೆಲಾಸ್‌ ಲಟಿನಾಸ್‌ (ಲಟೀನ್‌ ಹಾಯಿಪಟ‌‌ಗಳ ದ್ವೀಪಗಳು) ಎಂಬುದಾಗಿ ಮೆಗೆಲ್ಲಾನ್‌‌ ಹೆಸರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅವು ಕಾರಣವಾದವು.

ಕ್ಯೂಷು (ಜಪಾನ್‌‌), ನ್ಯೂಗಿನಿಯಾ, ಮತ್ತು ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್ ದ್ವೀಪಗಳು ಹಾಗೂ ಹವಾಯಿಯ ದ್ವೀಪಗಳ ನಡುವಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದ್ವೀಪಗಳಾದ ಮಿಕ್ರೋನೇಷಿಯಾದ ಏಕೈಕ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿಭಾಗ ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಗುವಾಮ್ ದ್ವೀಪವು ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ; ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌‌‌ನ ಪೂರ್ವಭಾಗಕ್ಕೆ ಇರುವ ಏಕೈಕ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌‌ ಹೊರಠಾಣೆ ಅಥವಾ ದೂರದ ವಸಾಹತು ಆಗಿರುವ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌, 1565ರಿಂದ 1815ರವರೆಗೆ ಅಕಾಪುಲ್ಕೊ, ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ಮತ್ತು ಮನಿಲಾಗಳ ನಡುವಿನ ನಿಯತವಾದ ಬಂದರಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು, ಮತ್ತು (ಫಿಲಿಪೈನ್‌ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಾದಾಗಿನಿಂದ) ಇದು ಪೆಸಿಫಿಕ್ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ವಾಸ್ತವಿಕ ಪ್ರದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ಹೊರಠಾಣೆಯಾಗಿತ್ತು.
ಲ್ಯಾಟೆ ಕಂಬಕಲ್ಲುಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟಶೈಲಿಯ ಕಲ್ಲು ಕಂಬಗಳಾಗಿದ್ದು, ಮೇರಿಯಾನಾ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕ-ಪೂರ್ವ ಚಮೊರೊ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಇತ್ತೀಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಲ್ಯಾಟೆ ಕಂಬಕಲ್ಲನ್ನು ಒಂದು ಆಧಾರವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅದರ ಮೇಲೆ ಹುಲ್ಲು ಹೊದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗುಡಿಸಲುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹಲಿಗಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಆಕಾರನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಆಧಾರವನ್ನು ಲ್ಯಾಟೆಕಂಬವು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಟಾಸಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅದರ ಮೇಲುವರಿಸೆ ಕಲ್ಲು, ಮಿದುಳಿನಾಕಾರದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಹವಳದಿಂದ ಅಥವಾ ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಮೇಲಿರಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಂಗಾಲ-ಕಾಲಗಣನೆಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಪುರಾತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಸಂಪರ್ಕ-ಪೂರ್ವ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ (ಅಂದರೆ ಚಮೊರೊ) ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮೂರು ಅವಧಿಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: "ಲ್ಯಾಟೆಕಂಬದ-ಪೂರ್ವದ" ಅವಧಿ (BC 2000?ದಿಂದ AD 1ರವರೆಗೆ) "ಲ್ಯಾಟೆಕಂಬದ-ಪೂರ್ವದ ರೂಪಾಂತರದ" ಅವಧಿ (AD 1ರಿಂದ AD 1000ದವರೆಗೆ), ಮತ್ತು "ಲ್ಯಾಟೆಕಂಬದ" ಅವಧಿ (AD 1000ರಿಂದ AD 1521ರವರೆಗೆ).

ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪುರಾವೆಯು ಮತ್ತೂ ಮುಂದುವರಿದು, ಕಂಬಕಲ್ಲುಗಳು ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ 1521ರ ವೇಳೆಗೆ, ಚಮೊರೊ ಸಮಾಜವು ರೂಪಾಂತರದ ಮತ್ತೊಂದು ಹಂತದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡದಾದ ಲ್ಯಾಟೆ ಕಂಬಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಅಥವಾ ಹೊಸ ಜನರ ಆಗಮನದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಚಮೊರೊ ಸಮಾಜವು ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರೇಣೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಲು ಶುರುಮಾಡಿತ್ತು ಎಂದು ವಾದಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪುರಾವೆಯ ಕೊರತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಸತ್ತ್ವಹೀನವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ; ಆದರೆ ಒಂದು ವೇಳೆ ಸರಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ಸಾಬೀತುಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಸಂಪರ್ಕ-ಪೂರ್ವ ಚಮೊರೊ ಜನಗಳು ಒಂದು ಸ್ಪಂದಕ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಇದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.

ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ
ಸರಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ
ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಇತಿಹಾಸ