ಐರಿಶ್ ಭಾಷೆಯು(ಗೈಲಿಗೆ), ಸಂಪೂರ್ಣ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ದ್ವೀಪದ ಮೂಲ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಭಾಷೆಯನ್ನು 17ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಪ್ಲ್ಯಾನ್ಟೇಶನ್ಸ್ ಗೆ ಮುಂಚೆ ಇಂದಿನ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ನುದ್ದಕ್ಕೂ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ನುದ್ದಕ್ಕೂ ಕಂಡುಬರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಳಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಅವುಗಳ ಗೇಲಿಕ್ ಮೂಲದ ಆಂಗ್ಲ ರೂಪಾಂತರಗಳಾಗಿವೆ. ಗೇಲಿಕ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳದ ಹೆಸರುಗಳು, ಸಾವಿರಾರು ಕಿರುಬೀದಿಗಳು, ರಸ್ತೆಗಳು, ಟೌನ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಗಳು, ಪಟ್ಟಣಗಳು, ಹಳ್ಳಿಗಳು ಹಾಗು ಅದರ ಎಲ್ಲ ಆಧುನಿಕ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬೆಲ್ಫಾಸ್ಟ್-"ಬೆಯಲ್ ಫೆಯಿರ್ಸ್ಟೆ" ಯಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಹೊಂದಿದೆ, ಶಂಕಿಲ್-"ಸೇಯನ್ ಸಿಲ್" ಹಾಗು ಲೌಗ್ಹ್ ನೆಯಗ್ಹ್-"ಲೋಚ್ ಎನ್ಎಟಾಚ್" ನಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಮೂಲ ಹೊಂದಿದೆ.
ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ನಲ್ಲಿ ಐರಿಶ್ ಭಾಷೆಯು, ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದಲೂ ಐರಿಶ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯೊಂದಿಗೆ ತಳುಕು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿದೆ. ಭಾಷೆಯನ್ನು ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಂಪರೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ಗಣತಂತ್ರವಾದಿಗಳು ಹಾಗು ಪ್ರಾಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ಏಕೀಕರಣವಾದಿಗಳ ವಾತ್ಸಲ್ಯದಾಯಕ ಅಂಶವಾಗಿತ್ತು. ಐರ್ಲೆಂಡ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಉಪಭಾಷೆಗಳಿವೆ - ಅಲ್ಸ್ಟರ್, ಮುನ್ಸ್ಟರ್ ಹಾಗು ಕಾನ್ನಚ್ಟ್. ಪ್ರತಿ ಉಪಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುವವರು, ಇತರರು ಮಾತನಾಡುವುದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯಾಸಪಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಉಪಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಗಣತಂತ್ರವಾದಿ ಕ್ರಿಯಾ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳು ಭಾಷೆಯೊಂದಿಗೆ ತಳುಕು ಹಾಕಿಕೊಂಡಾಗ ಭಾಷೆಯು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ನುದ್ದಕ್ಕೂ ರಾಜಕೀಯ ತುಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಯಿತು. 20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕಾಗಿ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆಯೆಂದು ಏಕೀಕರಣವಾದಿಗಳು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು ಹಾಗು ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಹಲವರು ಇದಕ್ಕೆ ಸಿನ್ನ್ ಫೆಯಿನ್ ಕಾರಣವೆಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರು. ಐರ್ಲೆಂಡ್ ವಿಭಜನೆಯಾದ ನಂತರ, ಭಾಷೆಯನ್ನು ಹೊಸ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಕಡೆಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯ ಬಳಕೆಯು, ಅನನಕೂಲವಾದ ದಿ ಟ್ರಬಲ್ಸ್ ನ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಿರಬಹುದೆಂದು ವಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 
ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್/ನ್ಯಾಷನಲಿಸ್ಟ್/ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಂಡಳಿಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಿದ, ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಲಾಗದ ಕಾನೂನು ರಸ್ತೆಯ ದ್ವಿಭಾಷಿ ಹೆಸರುಗಳು(ಇಂಗ್ಲಿಷ್/ಐರಿಶ್), ಯೂನಿಯನಿಸ್ಟ್ ಗಳಿಂದ ರೂಪಿತವಾದ 'ನಿರುತ್ಸಾಹಕಾರಿ ಅಂಶವೆಂದು' ಗ್ರಹಿಸಬಹುದು. ಅಲ್ಲದೇ ಈ ಅಂಶಗಳು, ವಿಭಿನ್ನ ಪಂಗಡಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ನೊಳಗಿರುವ ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವೇಲ್ಸ್ ಹಾಗು ಸ್ಕಾಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್, ಕ್ರಮವಾಗಿ ವೆಲ್ಶ್ ಹಾಗು ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಗೇಲಿಕ್ ದ್ವಿಭಾಷಿ ಸಂಕೇತಗಳ ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿಗಳು ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆಗಾಗಿ ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ನಲ್ಲಿ 2001ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾದ ಜನಗಣತಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, 10%ನಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ತಮಗೆ "ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗಿನ ಐರಿಶ್ ಜ್ಞಾನವಿರುವುದಾಗಿ" ವಾದಿಸಿದರೆ, 4.7%ರಷ್ಟು ಜನರು ತಮಗೆ ಐರಿಶ್ "ಮಾತನಾಡಲು, ಓದಲು, ಬರೆಯಲು ಹಾಗು ಗ್ರಹಿಸಲು" ಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಜನಗಣತಿಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ಅಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ 1%ನಷ್ಟು ಜನರು, ಭಾಷೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತದೆಂದು ಹೇಳಿದರು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಐರಿಶ್ ಭಾಷೆಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ,ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾನೂನಿನ ರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡದಿರಲು ನಿರ್ಣಯ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ 75%ನಷ್ಟು ಜನರು(ಸ್ವ-ಆಯ್ಕೆ) ಇಂತಹ ಕಾನೂನು ರಚನೆಗೆ ತಮ್ಮ ಸಮ್ಮತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದ್ದರು.
ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಐರಿಶ್ ಅಥವಾ ಡೋನೆಗಲ್ ಐರಿಶ್, ಉಪಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಗೇಲಿಕ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಉಪಭಾಷೆಯ ಕೆಲ ಪದಗಳು ಹಾಗು ಪದಗುಚ್ಚಗಳು ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಗೇಲಿಕ್ ನೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಪೂರ್ವ ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ನ ಉಪಭಾಷೆಗಳು - ರಾತ್ಲಿನ್ ದ್ವೀಪ ಹಾಗು ಗ್ಲೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಆಂಟ್ರಿಂ - ಆರ್ಗಿಲ್ ನಲ್ಲಿ ಈ ಹಿಂದೆ ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಗೇಲಿಕ್ ಗೆ ಬಹಳ ಸದೃಶವಾಗಿವೆ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ರಾತ್ಲಿನ್ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದು ಸ್ಕಾಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ನ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಗೇಲಿಕ್, ಭೌಗೋಳಿಕ ಹಾಗು ಭಾಷಿಕವಾಗಿ, ಒಂದೊಮ್ಮೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಗೇಲಿಕ್ ನ ಪ್ರಮುಖ ಉಪಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸ್ಕಾಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ನ ಉತ್ತರಭಾಗದವರೆಗೂ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.
20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಮುನ್ಸ್ಟರ್ ಐರಿಶ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಹಲವು ಪುನರುಜ್ಜೀವಕರು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, 1960ರಲ್ಲಿ ಕಾನ್ನಚ್ಟ್ ಐರಿಶ್ ಗೆ ಭಾಷಾ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಇದೀಗ ಈ ಉಪಭಾಷೆಯನ್ನು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಹಲವರು ಮಾತನಾಡಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಐರಿಶ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುವ ಹಲವು ಯುವಜನಾಂಗದವರು, ಐರಿಶ್ ಭಾಷೆಯು ಪ್ರಸಾರಿಕವಾಗಿ ಬಿತ್ತರಗೊಳ್ಳುವ ಹಾಗು ವಿವಿಧ ಉಪಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಉಪಭಾಷೆಗಳೆಡೆಗೆ ಕಡಿಮೆ ಗೊಂದಲ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. (TG4) ಐರಿಶ್ ಭಾಷೆಯ ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಎದುರಾಗುತ್ತವೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಐರಿಶ್ ಸರ್ಕಾರವು ರೂಪಿಸಿದ ಉತ್ತಮ ಮಟ್ಟದ ಕಾಗುಣಿತಾಕ್ಷರ ಹಾಗು ವ್ಯಾಕರಣವನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಹಲವು ಉಪಭಾಷಾ ರೂಪಗಳ ನಡುವಿನ ಹೊಂದಾವಣೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಐರಿಶ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುವವರು, ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ರೂಪಗಳು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಗುಣಮಟ್ಟದಿಂದ ಅನುಕೂಲವನ್ನು ಪಡೆದಿಲ್ಲವೆಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಐರಿಶ್ ನ್ನು ಕಲಿಯುವ ಎಲ್ಲರೂ, ಭಾಷೆಯ ಈ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಐರಿಶ್ ಭಾಷೆಯ ಸ್ವ-ಮಾಹಿತಿ ಸರಣಿಗಳಲ್ಲಿ "ನೌ ಯು ಆರ್ ಟಾಕಿಂಗ್" ಹಾಗು "ಟುಸ್ ಮೈತ್" ಗಳು ಸೇರಿವೆ.
ಬರಹಗಾರ ಸೀಮಸ್ ಓ ಸೇಯರ್ಕೈಗ್ಹ್, 1953ರಲ್ಲಿ ಐರಿಶ್ ಸರ್ಕಾರವು "ಕೈಗ್ಹ್ ಡೆಯನ್" ಅಥವಾ ಐರಿಶ್ ಭಾಷೆಗೆ "ಗುಣಮಟ್ಟ" ವನ್ನು ತರುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದೊಮ್ಮೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದರು, ಇದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಪರಿಣಾಮವು "Gaedhilg nach mbéidh suim againn inntí mar nár fhás sí go nádúrtha as an teangaidh a thug Gaedhil go hÉirinn" ಹೀಗಿರಬಹುದೆಂದು ಬರೆದಿದ್ದರು(ನಮಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಗೇಲಿಕ್ ಭಾಷೆಯು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ, ಗೇಲ್ಸ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಗೆ ತಂದ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಇದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ).
ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಐರಿಶ್ ಉಪಭಾಷೆಯನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಒಂಬತ್ತು ಕೌಂಟಿ ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ನ ಪ್ರದೇಶದುದ್ದಕ್ಕೂ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೌಂಟಿ ಡೋನೆಗಲ್ ನ ಗೇಲ್ತಚ್ಟ್ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗು ಪಶ್ಚಿಮ ಬೆಲ್ಫಾಸ್ಟ್ ನ ಪ್ರದೇಶ. ಮೇಯೋ ಐರಿಶ್, ಡೋನೆಗಲ್ ಐರಿಶ್ ನೊಂದಿಗೆ ಬಲವಾದ ನಂಟನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ನ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ
ಐರಿಷ್
ಭೌಗೋಳಿಕ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ನಾಮಸೂಚಿಯಲ್ಲಿನ ಭಿನ್ನತೆಗಳು
ಇಂಗ್ಲೀಷ್