ಸೋದೆಯ ಅರಸ, ಹೀರೆ ಅರಸಪ್ಪ ನಾಯಕ ಮಗ ಇಮ್ಮಡಿ ಅರಸಪ್ಪ ಹಾಗೂ ಈತನ ಮಗ ರಾಮಚಂದ್ರ ನಾಯಕ ಅವರು ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ನೀಡಿರುವ ತಾಮ್ರ ಶಾಸನದ ನಕಲು ವಿವರದಂತೆ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೪೫೦ ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹಿಂದಿನ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ.
ಈ ದೇವಸ್ಥಾನ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಕಾಲಮಾನದ ಬಗ್ಗೆ ನಿಖರ ದಾಖಲೆ ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲವಾದರೂ ಸೋದೆಯ ದೊರೆಯಾಗಿದ್ದ ಎರಡನೇ ಅರಸಪ್ಪ ನಾಯಕ ಕ್ರಿ.ಶ ೧೫೯೪ರಲ್ಲಿ ( ಈತನ ಕಾಲಮಾನ ೧೫೫೫-೧೬೦೩) ಈ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ನೀಡಿರುವ ದಾನಪಟ್ಟಿಯ ತಾಮ್ರ ಶಾಸನದ ಪಾಠದಿಂದ ಈತನಗಿಂತ ಮೊದಲೇ ದೇವಸ್ಥಾನ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಶ್ರುತ ಪಡುತ್ತದೆ.
ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಸದ್ಯದ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ ಸೋದೆಯ ಉಚ್ಛಾçಯ ಅರಸುತನ ಎಂಬುದು ಆರಂಭವಾಗುವುದೇ ಈ ಎರಡನೇ ಅರಸಪ್ಪ ನಾಯಕ ( ಕ್ರಿ.ಶ ೧೫೫೫)ನಿಂದ. ಆದರೆ ಹುಲೇಕಲ್‌ನಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಶಾಸನ ಒಂದರಿಂದ ಒಂದನೇ ಅರಸಪ್ಪ ನಾಯಕನೆಂಬುವನಿದ್ದ ಎಂಬುದು ದೃಡಪಟ್ಟದ್ದ, ಈತ ಬರೀ ಪಾಳೆಯಗಾರನಿದ್ದನೆ ಅಥವಾ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅರಸ ಎಂಬ ಪದವಿಗಳಿಸಿದ್ದನೆ ಎಂಬುದು ಗೊತ್ತಾಗಿಲ್ಲವಾಗಿದೆ.
ಒಂದನೇ ಅರಸಪ್ಪ ನಾಯಕನ ಕಾಲಮಾನ ಸುಮಾರುಕ್ರಿ.ಶ ೧೪೩೧ ಎಂದು ತರ್ಕಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಈತನ ನಂತರ ೧೪೩೧ ರಿಂದ ೧೫೫೫ರ ಮಧ್ಯಂತರ ೧೨೫ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ‘ ನಾಯಕರುಗಳ’ ನಿಖರ ಕಾಲ ಗೊತ್ತಾಗಿಲ್ಲವಾಗಿದೆ. ಒಂದನೇ ಅರಸಪ್ಪ ನಾಯಕನ ನಂತರ ಹಾಗೂ ಇಮ್ಮಡಿ ಅರಸಪ್ಪ ನಾಯಕನ ಪೂರ್ವದ ಮಧ್ಯಂತರ ಕಾಲಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ನಾಯಕನೋರ್ವನ ಕಾಲಮಾನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮಿನಾರಾಯಣ ದೇವಸ್ಥಾನ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿರುವುದು ಖಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ.
ಸೋದೆಯ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದ ಸದಾಶಿವರಾಯ ಎಂಬಾತ ಸ್ವತಃ ಬರೆದಿರುವ ಸದಾಶಿವರಾಯ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ೧೪೩೧ರಿಂದ ೧೫೫೫ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸೋದೆಯ ಅರಸರಾಗಿ ಸೋದೇಶ ಮಂಗಮಹಾಪ್ರಭು (ಕ್ರಿ.ಶ ೧೪೫೧) ರಾಮಣ್ಣ ಒಡೆಯ (ಕ್ರಿ.ಶ ೧೪೫೪) ಆಳಿದ್ದರೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ೧೪೩೧-೫೧ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅರಸಪ್ಪ ಒಡೆಯರ ಎಂಬಾತ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ್ದ ಎಂದು ತರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಇಮ್ಮಡಿ ಅರಸಪ್ಪ ನಾಯಕನ ಮಗ ರಾಮಚಂದ್ರ ನಾಯಕ ಕ್ರಿ.ಶ ೧೫೨೭ (ಕ್ರಿ.ಶ ೧೬೦೫) ರಲ್ಲಿ ನೀಡಿರುವ ತಾಮ್ರ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮಿನಾರಾಯಣ ದೇವರಿಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಪೂಜಾ ವಿವರ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಿಯುಕ್ತಿಗೊಂಡಿದ್ದ ಪರಿವಾರ, ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ನೈವೇದ್ಯಗಳ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ದೇವರು
ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿರುವ ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮಿನಾರಾಯಣ ದೇವರ ವಿಗ್ರಹ ಸುಮಾರು ೪ ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿದೆ. ಲಕ್ಷ್ಮೀ ದೇವಿಯನ್ನು ವರಿಸಿದ ತನ್ನ ಎಡಗಾಲಿನ ತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ನಾರಾಯಣ ಎಡಗೈನಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಿಯ ಸೊಂಟವನ್ನು ಬಳಸಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ. ಚತುರ್ಭುರಾಗಿರುವ ನಾರಾಯಣನ ಮೇಲಿನ ಎರಡು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಶಮಖ ಚಕ್ರಗಳಿವೆಯಾದರೂ ಕೆಳಗಿನ ಬಲಗೈ ಹಸ್ತ ‘ತಥಾಸ್ತು’ ಎಂದು ಸಂಕೇತಿಸುವ ‘ವರದ ಹಸ್ತವಾಗಿದೆ’ನಾರಾಯಣನ ಕೊರಳನ್ನು ಒಡವೆಯಿಂದ ಶೃಂಗಾರಗೊಳಿಸಿದ್ದು, ಮುಕುಟಧಾರಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವ ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ದೇವಿಎಡಗೈಯಲ್ಲಿ ‘ ಬೆಣ್ಣೆಮುದ್ದೆ’ ( ಅಮೃತ ಕಳಸ)ಯಂತೆ ಕಾಣುವ ಕಜ್ಜಾಯ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ನಾರಾಯಣನತ್ತ ತನ್ನ ದೃಷ್ಠಿ ನೆಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಿಗೆ ಕಿರೀಟ ತೊಡಿಸದೇ ಬಾಚಿದ ನೀಳ ಕೇಶ ರಾಶಿಯ ಕಡೆದಿರುವುದು ಉಲ್ಲೇಖನೀಯವಾಗಿದೆ. ದೇವರ ಪ್ರಭಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ದಶಾವತಾರವನ್ನು ಪೀಠದಲ್ಲಿ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಗರುಡನನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಲಕ್ಷ್ಮೀ ದೇವಿ ನಾರಾಯಣನನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಹರಿ ಸರ್ವೊತ್ತಮ ಎಂಬ ತತ್ವದ ಬಿಂಬಕ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.
ನಾರಾಯಣನ ತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ನಾರಾಯಣನನ್ನೇ ದೃಷ್ಠಿಸುತ್ತಿರುವ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕಜ್ಜಾಯ ಹಿಡಿದುಕುಳಿತ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನಾರಾಯಣ ದೇವರು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದುದು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.
ಪೇಟೆ ವೆಂಕಟ್ರಮಣ
ಗರುಡಗಂಭ
ಅನ್ನ ಪೂರ್ಣೇಶ್ವರಿ
ದೇವಸ್ಥಾನದ ಇತಿಹಾಸ