ಮುಚುಕುಂದನು ತ್ರೇತಾಯುಗಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮುಂಚಿನ ಕಾಲದವನು.
ಸತ್ಯಯುಗ, ತ್ರೇತಾಯುಗ, ದ್ವಾಪರಯುಗಗಳನ್ನು ಪೂರ ಮುಚುಕುಂದನು ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಕಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ಸಮಯದ ಅರಿವು ಮುಚುಕುಂದನಿಗೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.
ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮನೂ ಅವತಾರಗೈದು, ದ್ವಾಪರದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಅವತಾರಗೈದರೂ ಮುಚುಕುಂದನು ಇನ್ನೂ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತಾನೆ. 

ಮಹಾಭಾರತದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯವನ (ಮಗಧ ಎಂದು ಕೂಡ ಕರೆಯಲಾಗುವ) ದೇಶದಲ್ಲಿ ಯವಸೇನ ಎಂಬ ರಾಜನಿಗೆ ಕಾಲಯವನ ಎಂಬ ಮಗನು ಜನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಾಲಯವನ ತನಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಯಾರಿಂದಲೂ ಸೋಲಾಗಕೂಡದು ಎಂಬ ವರ ಪಡೆದು ಜನಮಾನಸಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆ ನೀಡುತ್ತಾ ಇರುತ್ತಾನೆ. 
ಜರಾಸಂಧನು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಮೇಲೆ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಹಳ ಸಾರಿ ಮಥುರೆಗೆ ದಾಳಿಯಿಟ್ಟರೂ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಮತ್ತು ಬಲರಾಮನ ಪೌರುಷದಿಂದ ಮಥುರಾ ನಗರಿ ಅಜೇಯವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. 
ಜರಾಸಂಧನು ಕಾಲಯವನನ ಶಾಯ ಬೇಡುತ್ತಾನೆ.
ಕಾಲಯವನ ಅದಾಗ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಮೇಲೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲು ಮಥುರೆಗೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಕಾಲಯವನ ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಬಂದಾಗ, ರಥದಿಂದ ಇಳಿದು ಬಹುದೂರ ನಡೆದುಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಯುದ್ಧವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಒಬ್ಬನನ್ನು ಸದೆಬಡಿಯಲು ಕಾಲಯವನ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಬೆಂಬತ್ತುತ್ತಾನೆ. 
ಮುಚುಕುಂದನ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನು ಮರೆಯಾಗಲು, ಕಾಲಯವನ ಅರಿಯದೆ ಮುಚುಕುಂದನ ನಿದ್ರೆಗೆ ಭಂಗ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಇಂದ್ರನ ವರದಂತೆ ಕಾಲಯವನ ಸುಟ್ಟು ಭಸ್ಮವಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಂದ ಕಾಲದ ಅರಿವನ್ನು ಪಡೆವ ಮುಚುಕುಂದ, ಮೋಕ್ಷಪ್ರಾಪ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ಕಾಲಯವನನನ್ನು ಕೊಂದ ಪಾಪದ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಮೊದಲು ಗಂಧಮಾದನ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ, ನಂತರ ಬದರಿಕಾ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ಮೋಕ್ಷ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಕಾಲಯವನನ ಸಾವು
ಹುಟ್ಟು
ಮುಚಿಕುಂದ ನದಿ
ದೇವಸೇನೆಯ ನಾಯಕತ್ವ