ಅನಂತರದ ಐವತ್ತು ವರ್ಷಗಳು, ರಾಜರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ಮಹಮೂದ್ ಗವಾನನ ಸಾಧನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಮೂವರು ರಾಜರುಗಳ ಕೈಕೆಳಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಗವಾನನು ತನ್ನ ಆಶ್ರಯದಾತರಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೂ ಹಲವು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದನು. ಅವನು ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ತಕನಾಗಿದ್ದನು. ಗವಾನ್ ವಿದ್ವಾಂಸ, ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ ಮತ್ತು ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಆಸಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ರಸಿಕನೆಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ಇಸ್ಲಾಂ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಪರ್ಶಿಯನ್ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಣಾತನಾಗಿದ್ದನು. 1472 ರಲ್ಲಿ ಅವನು, ಬಹಮನಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ಬೀದರ್ ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮದ್ರಸಾವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದನು.(ಶಾಲೆ) ಅದು ಮೂರು ಮಹಡಿಗಳಿರುವ ಭವ್ಯ ಸೌಧ. ಅದರ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನೂರು ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಮಿನಾರೆಟ್ ಗಳಿದ್ದವು.(ಸ್ತಂಭ) ಅಲ್ಲಿನ ಗ್ರಂಥಭಂಡಾರದಲ್ಲಿ 3000 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಿದ್ದವು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ವಾಸಕ್ಕೆಂದು 36 ಕೊಠಡಿಗಳೂ ಅಧ್ಯಾಪಕರ ವಾಸಕ್ಕೆಂದು 6 ಮನೆಗಳೂ ಇದ್ದವು. ಅಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲವಾದ ಉಪನ್ಯಾಸದ ಕೊಠಡಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಪ್ರಾರ್ಥನಾಮಂದಿರ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು ಅದರ ಉಪಯುಕ್ತತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದವು. ಗವಾನನ ಸ್ವಂತ ಪುಸ್ತಕಭಂಡಾರದಲ್ಲಿಯೇ ಒಂದು ಸಾವಿರ ಪುಸ್ತಕಗಳಿದ್ದವು. ಇಂತಹ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಾಧನೆಗಳಲ್ಲದೆ, ಗವಾನನು ತನ್ನ ಸಾಮ್ರಾಟರು ಕೈಗೊಂಡ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಹಾಗೂ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಅನಿವಾರ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದನು. ಮೂರನೆಯ ಮಹಮೂದ ಷಾನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ರಾಜದ್ರೋಹಿಯೆಂಬ ಹುರುಳಿಲ್ಲದ ಆಪಾದನೆಗಳನ್ನು ಹೇರಿ, ಅವನನ್ನು ಗಲ್ಲಿಗೆ ಏರಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಾಮಾಣಿಕನೂ ದಕ್ಷನೂ ಪ್ರಜಾಹಿತೈಷಿಯೂ ಆಗಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನು ಈ ರೀತಿಯ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದು ದುಃಖದ ಸಂಗತಿ.
ಮಹಮೂದ್ ಷಾ-1(1358-75)
ಮಹಮೂದ್ ಗವಾನನ
ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಿಭಜನೆಯು
ತಾಜುದ್ದೀನ್ ಫೈರೋಜ್