ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಂದ ಠೇವಣಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕಾರ್ಯಭಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಠೇವಣಿದಾರರು ಕೇಳಿದ ಅಥವಾ ವಾಯಿದೆ ಮುಗಿದ ಕೂಡಲೇ ವಾಪಸು ಕೊಡುವ ಭರವಸೆಯ ಮೇಲೆ ಈ ಠೇವಣಿಗಳನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ವಾಪಸು ಪಡೆಯಲು ಇರುವ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಠೇವÀಣಿಗಳನ್ನು ಮೂರು ವಿಧಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸ ಬಹುದು : 1 ಚಾಲ್ತಿಠೇವಣಿ : ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೈನಂದಿನ ವಹಿವಾಟುಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಚಾಲ್ತಿಠೇವಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಣ ಇಡುವುದು ಹೆಚ್ಚು. ಈ ಹಣವನ್ನು ಯಾವಾಗ ಬೇಕಾದರೂ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇದರ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದರ ಮೇಲೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಡ್ಡಿ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ ; ಕೊಟ್ಟರೂ ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ಕೊಡಬಹುದು. ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಕಾಲದ ನಿಬಂಧನೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದೇ ಈ ಠೇವಣಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. 2 ವಾಯಿದೆ ಠೇವಣಿ ಅಥವಾ ಸಾವಧಿ ಠೇವಣಿ ; ಇದನ್ನು ಒಂದು ಗೊತ್ತಾದ ಅವಧಿಗೆಂದು ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಾಯಿದೆ ಮುಗಿದ ಕೂಡಲೇ ಇದನ್ನು ವಾಪಸು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಅದಕ್ಕೆ ಮೊದಲೆ ಹಣ ಬೇಕಾದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕಿಗೆ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಕೊಟ್ಟು ಪಡೆಯುವ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಈ ಠೇವಣಿಯಲ್ಲಿ ವಾಯಿದೆ ಮುಗಿಯುವವರೆಗೂ ಇದನ್ನೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಾಪಸು ಕೊಡಬೇಕಾಗಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಬ್ಯಾಂಕು ಆ ಅವಧಿಗೆ ಹಣವನ್ನು ಯುಕ್ತ ಕಂಡಂತೆ ವಿನಿಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಮುದ್ದತಿ ಠೇವಣಿಯ ಮೇಲೆ ಬ್ಯಾಂಕು ನಿಗದಿಯಾದ ಬಡ್ಡಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. 3 ಉಳಿತಾಯ ಠೇವಣಿ : ಸ್ಥಿರವರಮಾನ ಪಡೆಯುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಳಿತಾಯ ಠೇವಣಿಯ ಸೌಲಭ್ಯ ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಉಳಿತಾಯವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದು ಉದ್ದೇಶ. ಮುಂಬರುವ ಆಪತ್ತುಗಳೆಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಡುವ ಈ ಠೇವಣಿಗಳನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಧಾರಣ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಠೇವಣಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕೊಡುವ ಬಡ್ಡಿಯ ದರ ಚಾಲ್ತಿ ಠೇವಣಿಯ ಮೇಲಿನದಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕ ಮತ್ತು ಸಾವಧಿ ಠೇವಣಿಯ ಮೇಲಿನದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.

ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಸಾಲ ಕೊಡುವುದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಎರಡನೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಭಾರ. ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಇಟ್ಟಿರುವ ಠೇವಣಿಯ ಹಣದ ಜೊತೆ ಅವುಗಳ ಷೇರುದಾರರು ಹಾಕಿರುವ ಷೇರು ಬಂಡವಾಳವಿರುತ್ತದೆ. ತಮ್ಮಲ್ಲಿರುವ ಹಣವನ್ನು ವರ್ತಕರಿಗೂ ಉತ್ಪಾದಕರಿಗೂ ಇತರ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೂ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಸಾಲ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಯಾವ ಸಮಾಜದಲ್ಲೇ ಆಗಲಿ, ಆರ್ಥಿಕ ಮುನ್ನಡೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಉಳಿತಾಯದ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಉತ್ಪಾದನೆ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಅದರ ವಿತರಣೆ ಇವು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಇದೇ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಕಾರ್ಯ. ಇದೇ ಮುಖ್ಯ ಲಾಭ ಸಂಪಾದನೆಯ ವಿಧಾನ. ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಲ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಮೀರೆಳೆತ (ಓವರ್ ಡ್ರಾಫ್ಟ್) ಸೌಲಭ್ಯ ಒದಗಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ, ವ್ಯಾಪಾರದ ಹುಂಡಿಗಳನ್ನು ವಟ್ಟಕ್ಕೆ ಮುರಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಮೇಲೆ ಸಾಲಕೊಡುವುದುಂಟು. ಕೊಡುವ ಸಾಲ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯದು. ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಸಾಲ ಕೊಡುವುದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಕೆಲಸವಲ್ಲ. ಸುಲಭವಾಗಿ ಬಿಕರಿ ಮಾಡಿ ನಗದು ಪಡೆಯಬಹುದಾದ ಚಿನ್ನ, ಪ್ರತಿಭೂತಿಗಳು (ಸೆಕ್ಯೂರಿಟೀಸ್), ವ್ಯಾಪಾರದ ಹುಂಡಿಗಳು, ಖಜಾನೆ ಹುಂಡಿಗಳು, ವಿಮಾ ಪಾಲಿಸಿ ಮೊದಲಾದವನ್ನು ಅವು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸಂಸ್ಥೆ ತಾನು ನೀಡುವ ಸಾಲಗಳಿಗೆ ವಿಧಿಸುವ ಬಡ್ಡಿಯ ದರ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅದು ಗ್ರಾಹಕರ ಠೇವಣಿಗಳಿಗೆ ಕೊಡುವ ಬಡ್ಡಿಯ ದರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂಲಕ ಬರುವ ಲಾಭದ ಜೊತೆಗೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಪ್ರತಿಭೂತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಣ ವಿನಿಯೋಜಿಸಿಯೂ ಅವು ಲಾಭ ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತವೆ.

ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೀತಿಯ ಕಾರ್ಯಭಾರವೆಂದರೆ ಉದ್ದರಿ ಸೃಷ್ಟಿ ಅಥವಾ ಠೇವಣಿ ವಿಸ್ತರಣೆ. ಹಿಂದೆ ಖಾಸಗಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಿಗೆ ನೋಟು ಹೊರಡಿಸುವುದು ಅಧಿಕಾರವಿತ್ತು. ಈಗ ಅದು ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಆದರೆ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಪ್ರತಿಭೂತಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಾಲನೀಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ವರಮಾನದಾಯಕ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಠೇವಣಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಠೇವಣಿ ಸೃಷ್ಟಿ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಉದ್ದರಿ ಸೃಷ್ಟಿ ಅಥವಾ ಠೇವಣಿ ವಿಸûರಣೆ ಎಂದು ಹೆಸರು. ವಿಧಿಮಾನ್ಯ ಹಣ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸ್ವಾಮ್ಯ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕಿಗಿರುವಂತೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಉದ್ದರಿ ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಾಗಿವೆ.

ದ್ವಿತೀಯಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಅನುಬಂಧಿ ಕಾರ್ಯಭಾರಗಳು: ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಇನ್ನು ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಭಾರಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇವು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕಾರ್ಯಭಾರಗಳಿಗೆ ಅನುಬಂಧಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಭಾರಗಳನ್ನು ಅಭಿಕರ್ತೃತ್ವದ ಅಥವಾ ಮುಂತಾಲಿಕೆಯ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ವೋಪಯೋಗಿ ಸೇವೆಗಳು ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಬರಬೇಕಾದ ಬಡ್ಡಿ, ಲಾಭಾಂಶ ಮುಂತಾದವನ್ನು ವಸೂಲು ಮಾಡಿ ಅವರ ಖಾತೆಗಳಿಗೆ ಜಮಾ ಮಾಡುವುದು, ಗ್ರಾಹಕರು ಪ್ರತಿಭೂತಿಗಳನ್ನು (ಸೆಕ್ಯೂರಿಟೀಸ್) ಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಮಾರುವಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಸಲಹೆ ಸಹಕಾರಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು, ವಿನಿಯೋಜನೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಕೊಡುವುದು, ಗ್ರಾಹಕರ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಂತೆ ಅವರ ವಿಮಾಕಂತುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವುದು ಮತ್ತು ಪಾವತಿ ಮಾಡುವುದು ಮೊದಲಾದ ಕಾರ್ಯಗಳು ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಮಧ್ಯವರ್ತಿ (ಏಜೆನ್ಸಿ) ಸೇವೆಗಳಾಗಿವೆ, ಗ್ರಾಹಕರು ವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ ಕಾಗದಪತ್ರಗಳನ್ನೂ ಭದ್ರವಾಗಿಡಲು ಸಂದೂಕಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು, ವ್ಯಾಪಾರ ಸ್ಧಿತಿಗತಿಗಳಬಗ್ಗೆ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಕೊಡುವುದು, ಉದ್ದರಿ ಪತ್ರ ಹಾಗೂ ಪ್ರವಾಸಿ ಚೆಕ್ಕುಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಹಣ ಸೌಲಭ್ಯ ನೀಡುವುದು, ಮುಂತಾದವು ಕೆಲವು ಅನುಬಂಧಿ ಕಾರ್ಯಭಾರಗಳು.

ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಆಸ್ತಿ ಹೊಣೆ ಪಟ್ಟೆ: ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಹೇಗೆ ಸಾಲ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಲಾಭಗಳಿಕೆಗಾಗಿ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿನಿಯೋಗಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಅವು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಆಸ್ತಿ-ಹೊಣೆ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಆಸ್ತಿ ಹಾಗೂ ಹೊಣೆಗಳು ಈ ರೀತಿ ಇರುತ್ತವೆ:

ಆಸ್ತಿ-ಹೊಣೆ ಪಟ್ಟಿ ಬಂಡವಾಳ ಮತ್ತು ಹೊಣೆಗಳು ಆಸ್ತಿಗಳು 1 ಷೇರು ಬಂಡವಾಳ ಮತ್ತು ಸಂಚಿತಿಗಳು (ಮೀಸಲು ಮೊದಲಾದ ನಿಧಿಗಳು) 1 ನಗದು (ಇತರ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಲ್ಲಿರುವ ನಗದೂ ಸೇರಿ) 2 ಠೇವಣಿಗಳು 2 ಅಲ್ಪಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪಡೆಯಬಹುದಾದ ಹಣ (1) ಚಾಲ್ತಿ ಠೇವಣಿಗಳು 3 ವಟಾಯಿತ ಹುಂಡಿಗಳು (3) ಸಾವಧಿ ಠೇವಣಿಗಳು 4 ವಿನಿಯೋಜನೆಗಳು (3) ಉಳಿತಾಯ ಠೇವಣೆಗಳು 3 ಇತರ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಿಂದ ಪಡೆದ ಸಾಲ 5 ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ನೀಡಿದ ಸಾಲಗಳು ಮತ್ತು ಮುಂಗಡಗಳು 6 ಸ್ಥಿರ ಆಸ್ತಿಗಳು

ಒಪ್ಪಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಹಿಗಳು —ಈ ಅಂಶವು ಮುಖ್ಯ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊರಗಡೆ ಇರಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಬಹುದಾದ ಘಟನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಈ ವಿವರವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಯಾವುದಾದರೂ ಘಟನೆಯಿಂದ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ವಿರುದ್ಧ ಹಣದ ಬೇಡಿಕೆ ಬಂದನಂತರ ಅಷ್ಟುಭಾಗವನ್ನು ಮುಖ್ಯ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಬೇಕು.

ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಒಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಅವುಗಳ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೊಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಆಸ್ತಿಯೂ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಠೇವಣಿಯೂ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧ ಆಸ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಬ್ಯಾಂಕು ಯಾವ ರೀತಿ ತನ್ನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಪಸರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲಿಂದ ಅದರ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಣಿಸಬಹುದು. ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ವಿವಿಧ ಹೊಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಮುಂದೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸರ್ಕಾರದ ಬ್ಯಾಂಕು
ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕಾರ್ಯಭಾರಗಳು
ವಿನಿಮಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು
1ನೇಟು ನೀಡಿಕೆಯ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ