ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಭೌತವಾದ ಮಾಕ್ರ್ಸಪೂರ್ವ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರದ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕಿತು. ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಇವೇ ಸಮಾಜದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಭೌತಾತ್ಮಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸದಿದ್ದುದು ಮೊದಲನೆಯದು. ಇತಿಹಾಸ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾದ ಜನರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸದೇ ಕೇವಲ ವೀರರು, ರಾಜರು ಮುಂತಾದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಗಮನಿಸಿದುದು ಎರಡನೆಯದು.

ಸಾಮಾಜಿಕ-ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾರ್ಯಗತಿ ಭೌತಾತ್ಮಕ ಸಾಧನಗಳಿಂದ ಆಗಿದೆಯೆಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಭೌತವಾದ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು. ಮಾನವನೇ ಇತಿಹಾಸದ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಆದರೆ ಮಾನವ ಸಮುದಾಯವು ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಸ್ವಂತೇಚ್ಛಾನುಸಾರ ರೂಪಿಸಲಾರದು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ತಲೆಮಾರಿನವರು ಅವರಿಗೆ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಬಾಹ್ಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಬಾಹ್ಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾದ ನಿಯಮಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಜನರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಅನೇಕ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಇವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರಗತಿಪರ ಸಂಘಟನೆ ರಚಿಸುವುದು ಇತಿಹಾಸದ ನೈಜ ಮುನ್ನಡೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ವರ್ಗಗಳೇ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಕುರುಡಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿಯೂ ಒಗ್ಗಟ್ಟಾಗಿಯೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ನಿಯಮಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿಯೂ ವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ.

ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ತನಕದ ಸಮಾಜೇತಿಹಾಸ ಅದರ ಕೇವಲ ಪೀಠಿಕೆ ಆಗಿದೆ. ಸಮಾಜವಾದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಬಳಿಕ ಅದರ ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.

ಡಯಲೆಕ್ಟಿಕ್ಸ್
ಚಾರಿತ್ರಿಕ ವಾದ
ವಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದದ ಪ್ರಭಾವ
ಕಾರ್ಲ್‌ಮಾರ್ಕ್ಸ್