ಈ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಪರ್ಶಿಯಾ(ಇರಾನ್‌) ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿ.ಪೂ.೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿ.ಶ.೧ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆವಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಅಂಗರಕ್ಷಕ ಪಡೆ ಅಥವಾ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಅಶ್ವದಳಕ್ಕೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ತಂಡವೊಂದರಲ್ಲಿ ನೂರಕ್ಕೂ ಮಿಕ್ಕಿದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಯುದ್ಧದಾಹಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರ ಆಟ ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಯುದ್ಧದಂತೆಯೇ ಗೋಚರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಮಧ್ಯೆ ಪೊಲೊ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಇರಾನ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕುಲೀನ ಮನೆತನದವರೇ ಆಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕ್ರಿ.ಶ. ೬ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಾಜ ಕೊರ್ಸೊ ಎರಡನೇ ಪರ್ವೀಜ್‌ ತನ್ನ ಆಸ್ಥಾನಿಕರ ಜೊತೆ ರಾಣಿ ಹಾಗೂ ಆಕೆಯ ಸಖಿಯರೊಡನೆ ಪೊಲೊ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಿದ್ದನು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಆಧಾರಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗಿವೆ. ಇದರರ್ಥ, ಪುರುಷ-ಮಹಿಳೆಯರಾದಿಯಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಈ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಪರ್ಶಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಹಾಗೂ ಕಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಈ ಕ್ರೀಡೆಯ ಕುರಿತು ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳಿವೆ. ಇರಾನ್‌ ಮೂಲದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಹಿತಿ ಹಾಗೂ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಫಿರ್ದೋಸಿ ತಾನು ರಚಿಸಿದ ಮಹಾಕಾವ್ಯ, “ಶಹನಾಮಾ”ದಲ್ಲಿ (ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳ ಮಹಾಕಾವ್ಯ) ತನ್ನ ಸಮಕಾಲೀನ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ೯ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಜರುಗಿದ ರಾಜಮನತೆನದ ಪೊಲೊ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳ ಕುರಿತು ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದಕ್ಕೂ ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ, ಟ್ಯುರೇನಿಯನ್‌ ಸೇನಾಪಡೆ ಹಾಗೂ ಇರಾನ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ದಂತಕತೆ, ರಾಜ ಸಿಯ್ಯಾವಾಶ್‌ನ ಹಿಂಬಾಲಕರ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಪೊಲೊ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯನ್ನು ಫಿರ್ದೋಸಿ ರಮ್ಯವಾಗಿ ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಪೊಲೊ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಯ್ಯಾವಾಶ್‌ ತೋರುವ ಕಲೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಫಿರ್ದೋಸಿ ತನ್ನ ಈ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಶ್ಲಾಘಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಹೀಗೆ ಇರಾನ್‌ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾಗಿರುವ ಪೊಲೊ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸುವ ಫಿರ್ದೋಸ್‌ ಮತ್ತೊಂದು ನಿದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ೪ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇರಾನ್‌ ಅನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಸಸ್ಸಾನಿದ್‌ ರಾಜವಂಶದ ಕುಡಿ ಎರಡನೇ ಶಾಪುರ್ ತನ್ನ ಏಳನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಪೊಲೊ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿತ ಸಾಧಿಸಿದ್ದ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. 

೧೨೦೬ ರಿಂದ ೧೨೧೦ ವರೆಗೆ ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಾಡಿದರೂ ಉತ್ತರ ಭಾರತವನ್ನು ಆಳಿದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಮುಸ್ಲಿಂ ದೊರೆ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಹೊಂದಿರುವ ಸುಲ್ತಾನ್‌ ಕುತ್ಬುದ್ಧಿನ್‌ ಐಬಕ್‌ ೧೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಪೊಲೊ ಆಡಬೇಕಾದರೆ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಬಿದ್ದು ಮರಣ ಹೊಂದಿದ್ದ. ತನ್ನ ಕುದುರೆಯ ಬೆನ್ನೇರಿ ಪೊಲೊ ಆಡುತ್ತಿದ್ದ (ಪೊಲೊ ಅನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಚೌಗಾನ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಐಬಕ್‌ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿದ ತನ್ನ ಕುದುರೆಯ ಬೆನ್ನಮೇಲಿನ ಜೀನಿನ ಹಿಡಿಕೆ ತಗುಲಿ ಮರಣ ಹೊಂದಿದ ಎನ್ನುತ್ತದೆ ಇತಿಹಾಸ. ಹೀಗ ಅಕಾಲಿಕ ಮರಣಹೊಂದಿದ ಐಬಕ್‌ನ ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು (ಈಗ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿರುವ) ಲಾಹೋರ್‌ನ ಅನಾರ್ಕಲಿ ಬಜಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆರೆವೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಕ್ರಿ.ಶ.೧೨೧೧ ರಲ್ಲಿ ಐಬಕ್‌ನ ಮಗ ಅರಾಮ್ ಮರಣಹೊಂದಿದನು[2], ಹಾಗಾಗಿ ಶಮ್ಸ್-ಉದ್-ದಿನ್ ಇಲ್ತಮಿಶ್ ಟರ್ಕಿಯ ಮನೆತನದ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಮಾಜಿ ಗುಲಾಮನು ಐಬಕ್‌ನ ಮಗಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನನಾಗಿ ಗದ್ದುಗೇರಿದನು.

ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಪೊಲೊ ಕ್ರೀಡೆ ಪರ್ಶಿಯಾದಿಂದ ಬೈಜಾಂಟೈನ್‌ಗಳಿಗೆ ("ಜೈಕಾನಿಯನ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು) ಹಬ್ಬಿತು. ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನ ಅಯ್ಯುಬಿದ್‌, ಮಾಮೆಲುಕೆ ರಾಜಮನೆತನಗಳು ಹಾಗೂ ಲವೆಂತ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಮುಸ್ಲಿಂ ರಾಜರುಗಳು ಮಾಡಿದ ಆಕ್ರಮಣದೊಂದಿಗೇ ಅವರ ನೆಚ್ಚಿನ ಪೊಲೊ ಕೂಡ ಖಂಡಾಂತರ ಮಾಡಿತು. ಸಲಾದೀನ್‌ ಹಾಗೂ ಬೆಬಾರ್ ತರಹದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸುಲ್ತಾನರು ಪೊಲೊ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಕೌಶಲ್ಯ ಸಾಧಿಸಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಆ ಕ್ರೀಡೆ ಪ್ರಜ್ವಲಮಾನವಾಗಿರುವ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿದರು. ಇದು ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದೆ ಎಂದರೆ ಆ ಕಾಲದ ಮುನ್ಸೂಚಕಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಈ ಕಾಲದ ಆಟದ ಕಾರ್ಡುಗಳ ವರೆಗೂ ಪೊಲೊ ದಾಂಡುಗಳು ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಪೊಲೊ ಬೈಜಾಂಟೈನ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಲೆಕ್ಸಿಯಸ್ ಕಾಮ್ನೆನಸ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ನೆಚ್ಚಿನ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ಆತನ ಈ ಪೊಲೊ ಪ್ರೇಮವೇ ಆತನ ಜೀವಕ್ಕೂ ಎರವಾಯಿತು. 
ಕಾಲಾ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಪೊಲೊ ಪರ್ಶಿಯಾ ಗಡಿ ದಾಟಿ ಭಾರತ ಉಪಖಂಡ ಹಾಗೂ ಚೀನಾವನ್ನೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಏಷ್ಯಾದ ಸಮಸ್ತ ದಿಕ್ಕಿಗೂ ಹಬ್ಬತೊಡಗಿತು. ಚೀನಾದ ತಾಂಗ್ ರಾಜಮನೆತನದ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪೊಲೊ ಇನ್ನಿಲ್ಲದ ಜನಪ್ರಿಯತೆಗೆ ಭಾಜನವಾಯಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ರಾಜಮನೆತನದ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೂಡಿ ಬಂದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲೆ ಹಾಗೂ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಅಶ್ವದಳಕ್ಕೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಕಾನ್‌ಸ್ಟ್ಯಾಂಟಿನೋಪಲ್‌ನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಜಪಾನ್‌‌ವರೆಗೂ ಆಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪೌರ್ವಾತ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ’ಕ್ರೀಡೆಗಳ ಮಹಾರಾಜ’ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. "ಪೊಲೊ" ಎಂಬ ಹೆಸರು ಟಿಬೆಟ್‌ನ “ಪುಲು” ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿರಬಹುದು. ಟಿಬೆಟ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ “ಪುಲು” ಎಂದರೆ “ಚೆಂಡು” ಎಂದರ್ಥ.

ಪೊಲೊ ಕ್ರೀಡೆಗೆ ಆಧುನಿಕತೆಯ ಸ್ಪರ್ಶ ನೀಡಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿದವರು ಬ್ರಿಟೀಷರಾದರೂ ಅಂಥದ್ದೊಂದು ಆಧುನಿಕತೆಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದ್ದು ಮಣಿಪುರದಲ್ಲಿ. (ಅದೀಗ ಭಾರತದ ಒಂದು ರಾಜ್ಯ). ಮಣಿಪುರದಲ್ಲಿ ಆ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ’ಸ್ಯಾಗೊಲ್ ಕಂಗ್ಜೆ’, ’ಕಂಜೈ-ಬಾಜೀ’ ಹಾಗೂ ’ಪುಲು’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ’ಪುಲು’ವಿನ ಆಂಗ್ಲೀಕರಣಗೊಂಡ ಕ್ರೀಡೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮರದ ಚೆಂಡುಗನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಇದು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಪಶ್ಚಮಕ್ಕೆ ಹರಡಿತು, ೧೮೩೪ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಪೋಲೊ ಕ್ಲಬ್ ‌ಭಾರತದ ಅಸಾಂನ ಸಿಲ್ಚಾರ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.

ಮಣಿಪುರದಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ರೀಡೆಯ ಹುಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣರಾದವರು ಎಂದರೆ ಸ್ಯಾಗೊಲ್ ಕಂಜೈನ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತರು. ಮಣಿಪುರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದ್ದ ಮೂರು ಹಾಕಿ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಕೂಡ ಒಂದು. ಇದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಜನತೆ ನಡುವೆ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಹಾಕಿಯ ಪ್ರಕಾರಗಳೆಂದರೆ ’ಮೈದಾನ ಹಾಕಿ’(ಖೊಂಗ್ ಕಂಜೈ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ) ಹಾಗೂ ’ಕುಸ್ತಿ ಹಾಕಿ’ (ಮುಖ್ನಾ ಕಂಜೈ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ). ಇಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ದೇವತೆಯಾಗಿರುವ ಬಾಲ, ರೆಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿರುವ ಪೊಲೊದ ದೇವತೆ, ಮಾರ್ಜಿಂಗ್,ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಮಗ ಹಾಗೂ ಪೊಲೊ ಆಟವಾಡುವ ದೇವತೆ ಖೋರಿ-ಫಾಬಾನ ಜೀವನವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ ಲೈ ಹಾರೋಬಾ ಉತ್ಸವಗಳು ಕೂಡ ಹೇಗೆ ಪೊಲೊ ಅಲ್ಲಿನ ಜನಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಿಳಿತಗೊಂಡಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳು. ತನ್ಮೂಲಕ ಇವು, ಲಭ್ಯವಿರುವ ಮಣಿಪುರದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳಿಗಿಂತಲೂ, ಅಂದರೆ ಕ್ರಿ.ಶ ೧ನೇ ಶತಮಾನದ, ಹಿಂದೆಯೇ ಪೊಲೊ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಿರಬಹುದೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಮಣಿಪುರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿರುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪೊಲೊ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ತಂಡದಲ್ಲೂ ೭ ಜನ ಕ್ರೀಡಾಳುಗಳಿರುತ್ತಾರೆ. ಸುಮಾರು ೧೩ ಮಾರುಗಳಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಉದ್ದವಿರುವ ಮಣಿಪುರಿ ತಳಿಯ ಚಿಕ್ಕ ಕುದುರೆಯನ್ನೇರುವ ಆ ಎರಡೂ ತಂಡಗಳು ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಬಲಾಬಲ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಸನ್ನದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಆಡುವ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಗೋಲ್‌ ಪೋಸ್ಟ್‌ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಚೆಂಡನ್ನು ಮೈದಾನದ ಅಂಚಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಮೂಲಕ ಅಂಕ ಗಳಿಸುವುದು ಇವರು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ನಿಯಮ. ಇವರು ಆಡುವ ಆಟದಲ್ಲಿ ಚೆಂಡನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕೊಂಡಯ್ಯೊಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ ಹಾಗೂ ಹಾಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವಾಗ ಅದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಎದುರಾಳಿ ತಂಡದವರು ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಲೂ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಕ್ರೀಡೆಗೆ ಬಳಸುವ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಬೆತ್ತದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದರೆ ಚೆಂಡನ್ನು ಬಿದುರಿನ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕುದುರೆಗಳ ದೇಹದ ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮ ಭಾಗಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ಪೊಮ್‌-ಪೊಮ್‌ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಹೊದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಟಗಾರರು ತಮ್ಮ ಕುದುರೆಗಳ ಜೀನಿನ ಮೇಲೆ ಚರ್ಮದ ಕವಚಗಳನ್ನು ಇಳಿ ಬಿಡುವುದರಿಂದ ತಮ್ಮ ಕಾಲುಗಳಿಗೆ ಹೊಡೆತ ಬೀಳದಂತೆ ಜಾಗ್ರತೆ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ..

ಮಣಿಪುರದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಪೊಲೊ ಕೇವಲ ಸಿರಿವಂತರ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲ. ತಮ್ಮದೇ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿ ಅತಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಈ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಬಹುದು. ಮಣಿಪುರದ ರಾಜರುಗಳು ತಮ್ಮ ಕಂಗ್ಲಾ ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರಾಯಲ್‌ ಪೊಲೊ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಇಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಾನುಂಗ್ ಕಂಜೈ ಬಂಗ್‌ (ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, “ಆಂತರಿಕ ಪೊಲೊ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ) ಅನ್ನು ಆಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗಾಗಿ, ಈಗ ನಡೆಯುವಂತೆ, ಕಂಗ್ಲಾ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಮಾಪನ್‌ ಕಂಜೈ ಬಂಗ್ (ಬಾಹ್ಯ ಪೊಲೊ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ)ದಲ್ಲಿ ಪೊಲೊ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳು ಜರುಗುತ್ತಿದ್ದವು. ವಾರೊಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ನಡೆಯುವ ಹಪ್ತಾ ಕಂಜೈ(ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಆಡುವ ಪೊಲೊ) ಅನ್ನು ಈಗಿನ ಅರಮನೆಯ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 

ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್‌ ರಾಬರ್ಟ್‌ ಸ್ಟಿವರ್ಟ್‌ ಹಾಗೂ ಮೇಜರ್ ಜನರಲ್ ಜೊ ಶೆಯಾರರ್ ಎಂಬ ಬ್ರಿಟೀಷ್‌ ಸೈನಿಕರಿಬ್ಬರು ೧೮೩೪ ರಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಪೊಲೊ ಕ್ಲಬ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ’ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಪೊಲೊ ಕ್ಲಬ್‌’ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ತದನಂತರ ಈ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ಸ್ನೇಹಿತರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಹೀಗೆ ತಮಗೆ ಬಳುವಳಿಯಾಗ ಬಂದ ಪೊಲೊ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಬ್ರಿಟೀಷರು ೧೯ನೇ ಅಂತ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ೨೦ನೇ ಮೊದಲಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಪಸರಿಸಿದರು. ಮಿಲಿಟರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಪೊಲೊ ಅನ್ನು ೧೮೬೦ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್‌ಗೆ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಕ್ರೀಡೆಗೆ ಸರ್ವಮಾನ್ಯ ಎನ್ನಬಹುದಾದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಹೆಣೆದ ಬಳಿಕ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಯೂರೋಪಿನಾದ್ಯಂತ ಪೊಲೊ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಡರ್ ಶಾಟ್, ಹ್ಯಾಂಟ್‌ನ ೧೦ನೇ ಹಸ್ಸಾರ್ಸ್ ೧೮೩೪ರಲ್ಲಿ ಪೊಲೊ ಅನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಈ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ ಎಂದರೆ ಹರ್ಲಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ ಪೊಲೊ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌. ಪೊಲೊ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಅನುಸರಿಸುವ ಬ್ರಿಟೀಷ್‌ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಇದೇ ಸಂಸ್ಥೆ ೧೮೭೪ರಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಿತು.

ಈ ನಡುವೆ, ಅರ್ಜೈಂಟೈನಾದ ಪಾಂಪಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದ ಬ್ರಿಟೀಷರು ತಮ್ಮ ಬಿಡುವಿನ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರಲ್ಲಿ, ಡೇವಿಡ್‌ ಶೆನನ್‌ ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ೧೮೭೫ರಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಆ ದೇಶದ ಔಪಚಾರಿಕ ಪೊಲೊ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ ಆಯೋಜಿಸಿದನು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಗೋಷೋಗಳು ಹಾಗೂ ವೆನಡೊ ಟ್ಯುರ್ಟೊ, ಕೆನಡಾ ದೆ ಗೊಮೆಜ್‌, ಕ್ವಿಲ್ಮೇಸ್, ಫ್ಲೋರ್ಸ್‌ ಹಾಗೂ (೧೮೮೮ರಲ್ಲಿ) ಹರ್ಲಿಂಗ್‌ಟನ್‌ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ವಿವಿಧ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಿಂದಾಗಿ ಪೊಲೊ ಕ್ರೀಡೆ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಂಡಿತು. ೧೮೯೨ರಲ್ಲಿ ’ದ ರಿವರ್ ಪ್ಲೇಟ್‌ ಪೊಲೊ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌’ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಈಗ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿರುವ ’ಅಸೋಸಿಯಾಸಿಯನ್ ಅರ್ಜೆಂಟೈನಾ ದೆ ಪೊಲೊ’ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಬುನಾದಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ೧೯೨೪ರಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಓಲಂಪಿಕ್‌ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ಜುವಾನ್‌ ಮೈಲ್ಸ್‌, ಎನ್ರಿಕ್‌ ಪಡಿಲ್ಲಾ, ಜುವಾನ್‌ ನೆಲ್ಸನ್‌, ಅರ್ತುರೊ ಕೆನ್ನಿ, ಜಿ.ಬ್ರೂಕ್‌ ನೆಲಾರ್, ಎ.ಪೆನಿಯಾ ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ತಂಡ ಸ್ವರ್ಣಪದಕವನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಹಾಗೆಯೇ, ಬರ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೯೩೬ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಓಲಂಪಿಕ್‌ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ಯುಲ್‌ ಆಂಡ್ರಡಾ, ಆಂಡ್ರೆಸ್ ಗಝೊಟ್ಟಿ, ರಾಬರ್ಟೊ ಕವನಾಗ್, ಲ್ಯುಯಿಸ್ ಡಗ್ಗನ್, ಜುವಾನ್ ನೆಲ್ಸನ್‌, ಡಿಯಾಗೊ ಕವನಾಗ್ ಹಾಗೂ ಎನ್ರಿಕ್ ಅಲ್ಬೆರ್ಡಿ ಕ್ರೀಡಾಳುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ತಂಡ ಸ್ವರ್ಣ ಪದಕ ಪಡೆಯಿತು. ಅಲ್ಲಿಂದೀಚೆಗೆ ಪೊಲೊ ಕ್ರೀಡೆ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿದೆ. ಹೀಗೆ ಪೊಲೊ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಹುಲುಸಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ವೇದಿಕೆ ಒದಗಿಸಿದ ಅರ್ಜೆಂಟೈನಾ ದೇಶವನ್ನು ಪೊಲೊ ’ಕ್ರೀಡೆಯ ಮೆಕ್ಕಾ’ ಎಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
೧೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಪೊಲೊ ಪ್ರಕಾರ ಮಣಿಪುರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿರುವ ಶೀಘ್ರಗತಿಯ ಪೊಲೊಗಿಂತ ಹಲವು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಅತ್ಯಂತ ನಿಧಾನಗತಿಯದು ಹಾಗೂ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾದದ್ದು. ಇಲ್ಲಿ ಆಟಗಾರರ ನಡುವೆ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಪಾಸಿಂಗ್ ಇರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಚೆಂಡು ಇಲ್ಲದೇ ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಡೆಗಳನ್ನು ಆಟಗಾರರು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆಟಗಾರರಾಗಲೀ, ಕುದುರೆಗಳೇ ಆಗಲೀ ಶೀಘ್ರಗತಿಯ, ತಡೆರಹಿತ ಆಟಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾದ ತರಬೇತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಪ್ರಕಾರದ ಪೊಲೊ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಆಟದ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನಾಗಲೀ, ಕುದುರೆಸವಾರಿಯ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯನ್ನಾಗಲೀ ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪೊಲೊ ತಂಡ ೧೮೦೦ರಿಂದ ೧೯೧೦ರ ವರೆಗೆ ಜಾಗತಿಕ ಪೊಲೊ ಕ್ರೀಡಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸಿತ್ತು.
ಅರ್ಜೆಂಟೈನಾ, ಬ್ರೆಜಿಲ್‌, ಚಿಲಿ, ಮೆಕ್ಸಿಕೊ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್‌ ಹಾಗೂ ಅಮೆರಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪೊಲೊ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗ ಬೆಳೆದಿದೆ.

ಜ್ಯೂನಿಯರ್.ಜೇಮ್ಸ್‌ ಗೊರ್ಡೊನ್‌ ಬೆನೆಟ್‌ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಐದನೇ ಅವೆನ್ಯೂದಲ್ಲಿರುವ ೩೯ನೇ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಡಿಕ್ಕೆಲ್ಸ್‌ ರೈಡಿಂಗ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯಲ್ಲಿ ಪೊಲೊ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಮೆರಿಕದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಪೊಲೊ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದರು. ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾರಿ ಪೇನೆ ವೈಟಿ ಅವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಪೊಲೊ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ಕ್ರೀಡೆಗೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾದ ಶೀಘ್ರಗತಿಯ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಹೀಗೆ ವೇಗದ ರೂಪ ಧರಿಸಿದ ಪೊಲೊ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ಎದುರಾಳಿ ಗೋಲ್‌ಗೆ ಮುನ್ನುಗ್ಗಲು ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಪಾಸ್‌ಗಳು ಸಾಕಾಗಿದ್ದವು. ವೈಟ್ನಿ ಹಾಗೂ ಆವರ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರು ವೇಗದ ಬ್ರೆಕ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಗುಂಪು ಗುಂಪಾಗಿ ಚಲಿಸುವಾಗ ಎದುರಾಳಿ ತಂಡದ ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕ ಬಿರುಕು ಕಂಡುಬಂದರೂ ಅದರ ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆದು ಚೆಂಡನ್ನು ತಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ಉದ್ದನೆಯ ಪಾಸ್‌ ಅನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. 

ಮಣಿಪುರ ರಾಜ್ಯದ ಇಂಫಾಲ್‌ದಲ್ಲಿರುವ ಪೊಲೊ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪೊಲೊ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಇತಿಹಾಸ ಕ್ರಿ.ಶ. ೩೩ ರಷ್ಟು ಪುರಾತನವಾದ “ಚೆತಾರೊಲ್ ಕಂಬಾಬಾ” ರಾಜಮನೆತನದ ಚರಿತ್ರೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಆಧುನಿಕ ಪೊಲೊ ಕ್ರೀಡೆಯ ಪಿತಾಮಹ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಶರೇರ್ ೧೮೫೦ರಲ್ಲಿ ಮಣಿಪುರ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಪೊಲೊ ಆಟವಾಡಿದ್ದರು ಎನ್ನುತ್ತದೆ ಇತಿಹಾಸ. ಭಾರತದ ವೈಸ್‌ರಾಯ್‌ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದ ಲಾರ್ಡ್ ಕರ್ಜನ್‌ ೧೯೦೧ರಲ್ಲಿ ಈ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಕುದುರೆಯ ಬೆನ್ನೇರಿ, ಚೆಂಡನ್ನು ಅಟ್ಟುತ್ತಾ ೨೨೫ ಗಜಗಳಷ್ಟು ಉದ್ದ ಹಾಗೂ ೧೧೦ ಗಜಗಳಷ್ಟು ಅಗಲ ವಿಸ್ತಾರದ ಪೊಲೊ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಉದ್ದಗಲ ಅಳೆದಿದ್ದರು. ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಗಿಲ್ಗಿಟ್ ಪೊಲೊ ಫೀಲ್ಡ್‌‌ನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ರಾಜಮನೆತನದ ಪೊಲೊ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಪಾಕಿಸ್ಥಾನದ ಚಿತ್ರಾಲ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶಂದೂರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ೪೩೦೭ ಮೀಟರ್ (೧೪,೦೦೦ ಅಡಿಗಳು). ವಿಸ್ತಾರದ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪೊಲೊ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ರಾಲ್‌ ಹಾಗೂ ಗಿಲ್ಗಿಟ್‌ ಪ್ರಾಂತಗಳ ನಡುವಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪೊಲೊ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ ಪ್ರತಿ ಜುಲೈ ತಿಂಗಳಂದು ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪೊಲೊ ಕ್ರೀಡೆಯ ಕಟ್ಟಾ ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿದ್ದ, ಬ್ರಿಟೀಷ್ ರಾಜ್‌ನ, ಮಾಜ್‌ ಕೊಬ್‌ ‘ಮೆಹ್ತಾರ್ ಚಿತ್ರಾಲ್‌’ ಅವರ ಆಮಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಓಗೊಟ್ಟು ಬೆಳದಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಪೊಲೊ ಆಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಶಂದೂರ್‌ಗೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. 
ಇಂದಿಗೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಪೊಲೊ ಕ್ಲಬ್‌ ಎಂದರೆ ‘ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಪೊಲೊ ಕ್ಲಬ್‌’(೧೮೬೨)

ಇತಿಹಾಸ
ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೌಶಲಗಳು ಮತ್ತು ಅಭ್ಯಾಸಗಳು
ಹೊರಾಂಗಣ ಪೊಲೊ
ಇನ್ನಿತರ ಪ್ರಕಾರಗಳು