ದ್ರವ ಅಥವಾ ದ್ರವದಲ್ಲಿ ಕರಗಿದ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ರಚನೆಯಾಗುವ ಒಂದು ಸ್ಫಟಿಕದಂತಹ ರಚನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕ್ರಿಸ್ಟಲೈಸೇಷನ್ (ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಫಟಿಕ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವ ಒಂದು ಹಳೆಯ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸೂಚಿತವಾದಂತೆ, ನೀರನ್ನು ತಂಪು ಮಾಡಿದಾಗ ಅದು ದ್ರವದಿಂದ ಘನವಾಗಿ ಒಂದು ಹಂತದ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಈಡಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ನೀರ್ಗಲ್ಲು ಸ್ಫಟಿಕಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ,ಅವು ಬೆಳೆದು ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿ ಒಂದು ಬಹುಸ್ಫಟಿಕ ವಿನ್ಯಾಸದ ರಚನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ನೀರ್ಗಲ್ಲಿನ ಭೌತ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಗಾತ್ರ ಹಾಗು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸ್ಫಟಿಕಗಳ ಅಥವಾ ಹರಳುಗಳ ಜೋಡಣೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಲೋಹಗಳು ಒಂದು ದ್ರವದ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಘನ ರೂಪಕ್ಕೆ ಬರುವ ಹಂತದಲ್ಲೂ ಇದೇ ರೀತಿಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. 

ದ್ರವವು ಯಾವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಫಟಿಕದ ರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ದ್ರವದ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಮೇಲೆ, ಯಾವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಘನೀಕರಣಗೊಂಡಿದೆ, ಹಾಗು ಸುತ್ತುವರಿದ ಒತ್ತಡದ ಮೇಲೂ ಸಹ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ತಂಪಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಫಟಿಕದಂತಹ ವಸ್ತುವಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ, ದ್ರವವು ಒಂದು ಸ್ಫಟಿಕವಲ್ಲದ ಹಂತದಲ್ಲೇ ಘನೀಕರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹಲವು ಪರಿಸ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ, ಇದು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ದ್ರವದ ತಂಪಾಗಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಂತೆ ಪರಮಾಣುಗಳು ಚಲನೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮುಂಚೆ ತಮ್ಮ ಜಾಲರಿ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ತಲುಪಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ದೂರ-ವ್ಯಾಪ್ತಿರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರದ ಒಂದು ಸ್ಫಟಿಕವಲ್ಲದಂತಹ ವಸ್ತುವನ್ನು ಅಸ್ಫಾಟಿಕ, ಗಾಜನ್ನು ಹೋಲುವ, ಅಥವಾ ಗಾಜಿನಂಥ ವಸ್ತು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಫಟಿಕದಂತಹ ಘನ ವಸ್ತುಗಳು ಹಾಗು ಗಾಜಿನಂಥ ವಸ್ತುಗಳ ನಡುವೆ ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದ್ದರೂ ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಸ್ಫಾಟಿಕ ಘನ ವಸ್ತುವೆಂದೂ ಸಹ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ: ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಗಾಜಿನ ರಚನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ದ್ರವಣದ ಸುಪ್ತೊಷ್ಣವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. 

ಸ್ಫಟಿಕದಂತಹ ರಚನೆಯು ವಸ್ತುಗಳ ಎಲ್ಲ ವರ್ಗಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಬಂಧಕಗಳ ಎಲ್ಲ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಎಲ್ಲ ಲೋಹಗಳು ಬಹುಸ್ಫಟಿಕ ಹಂತದಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತದೆ; ಅಸ್ಫಾಟಿಕ ಅಥವಾ ಏಕ-ಸ್ಫಟಿಕ ಲೋಹಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಹಳ ಕ್ಲಿಷ್ಟತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಶ್ಲೇಷಿತವಾಗಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಬಹುದು. ಐಯಾನಿಕ್ ಬಾಂಡ್ ಸ್ಫಟಿಕಗಳು ಲವಣಗಳ ಘನೀಕರಣದಿಂದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯ. ಕರಗಿದ ಒಂದು ದ್ರಾವಣದಿಂದ ಅಥವಾ ಒಂದು ದ್ರಾವಣದ ಸ್ಪಟಿಕೀಕರಣದಿಂದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ಕೋವೆಲೆಂಟ್‌ ಬಾಂಡೆಡ್ ಸ್ಫಟಿಕಗಳು ಸಹ ಬಹಳ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ, ಇದರ ಗಮನಾರ್ಹ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ವಜ್ರ, ಸಿಲಿಕ, ಹಾಗು ಗ್ರ್ಯಾಫೈಟ್. ಪಾಲಿಮರ್ ವಸ್ತುಗಳು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಸ್ಫಟಿಕದಂತಹ ಭಾಗವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಕಣಗಳ ಉದ್ದಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುತ್ತವೆ. ದುರ್ಬಲವಾದ ವ್ಯಾನ್ ಡೇರ್ ವಾಲ್ಸ್ ಫೋರ್ಸ್(ಅಣುಗಳ ನಡುವೆ ಆಕರ್ಷಣೆ ಅಥವಾ ವಿಕರ್ಷಣೆ ಶಕ್ತಿ)ಗಳು ಸಹ ಸ್ಫಟಿಕದ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತವೆ,ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಈ ಮಾದರಿಯ ಬಾಂಡಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಗ್ರ್ಯಾಫೈಟ್‌ನಲ್ಲಿನ ಷಟ್ಕೊಣೀಯ-ಮಾದರಿಯ ಶೀಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸಡಿಲವಾಗಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿರುತ್ತವೆ.

ಸ್ಫಟಿಕದಂತಹ ಹಲವು ವಸ್ತುಗಳು ವಿವಿಧಸ್ಫಟಿಕಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ದೋಷಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಈ ದೋಷಗಳ ವಿಧಗಳು ಹಾಗು ರಚನೆಗಳು ವಸ್ತುಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಗಂಭೀರವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.

ಸ್ಫಟಿಕದ ರಚನಾ-ಕ್ರಮ
ಸ್ಫಟಿಕೀಯ ಹಂತಗಳು
ಸ್ಫಾಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳು
ವಿಶೇಷ ಮಾದರಿಗಳು