markdown:
# Airbus A300
|Airbus A300|
|
|![]()
[Olympic Airlines](/wiki/Olympic_Airlines) [Hãng sản xuất](/wiki/H%C3%A3ng_ch%E1%BA%BF_t%E1%BA%A1o_h%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5) [Airbus](/wiki/Airbus) [28 tháng 10](/wiki/28_th%C3%A1ng_10)- [1972](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1972) [30 tháng 5](/wiki/30_th%C3%A1ng_5)- [1974](/wiki/1974)( [Air France](/wiki/Air_France)) [FedEx Express](/w/index.php?title=FedEx_Express&action=edit&redlink=1) [UPS Airlines](/w/index.php?title=UPS_Airlines&action=edit&redlink=1) [American Airlines](/wiki/American_Airlines) [Japan Airlines](/wiki/Japan_Airlines) [A300-600ST Beluga](/wiki/Airbus_Beluga) [Airbus A310](/wiki/Airbus_A310) ** là một mẫu máy bay thân rộng có tầm bay trung bình và ngắn. Được xuất xưởng năm 1972, đây là máy bay thân rộng 2 động cơ đầu tiên trên thế giới, nó được chế tạo tại các công ty hàng không vũ trụ Châu Âu, đây là các cổ đông chính thành lập nên hãng Airbus A300** [Airbus](/wiki/Airbus), hiện nay Airbus thuộc quyền sở hữu của [EADS](/w/index.php?title=EADS&action=edit&redlink=1). A300 ngừng sản xuất vào tháng 7-2007, cùng với loại [A310](/wiki/Airbus_A310)nhỏ hơn. Các đơn đặt hàng A300 sẽ được Airbus chuyển sang cung cấp loại [A330-200F](/wiki/Airbus_A330)mới. [[1]](#cite_note-fi_20060314-1)
## Mục lục
## Lịch sử phát triển[
[sửa](/w/index.php?title=Airbus_A300&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Airbus_A300&action=edit§ion=1)]
Những nhiệm vụ yêu cầu được đặt ra vào năm
[1966](/wiki/1966) bởi Frank Kolk, một thành viên ban quản trị của [American Airlines](/wiki/American_Airlines), nhằm chế tạo một máy bay mới thay thế cho [Boeing 727](/wiki/Boeing_727) trên các tuyến đường bay bận rộn tầm trung và gần, như các chuyến bay xuyên lục địa Mỹ. Bản tóm tắt về máy bay mới bao gồm khả năng chở từ 250 đến 300 hành khách trong khoang dạng hai lối đi giữa các hàng ghế và trang bị 2 động cơ, với khả năng chở khách đầy mà không gặp phải những bất lợi từ các sân bya trên độ cao lớn so với mặt nước biển như [Denver](/wiki/Denver). Những hãng chế tạo Hoa Kỳ đã đáp trả với mẫu máy bay thân rộng 3 động cơ có tên gọi [McDonnell Douglas DC-10](/w/index.php?title=McDonnell_Douglas_DC-10&action=edit&redlink=1) và [Lockheed L-1011 Tristar](/w/index.php?title=Lockheed_L-1011_Tristar&action=edit&redlink=1), trong khi các máy bay phản lực 2 động cơ bị cấm trên nhiều tuyến bay bởi FAA.
Tổng thống
[Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) [Charles de Gaulle](/wiki/Charles_de_Gaulle) đã bực bội trước sự thống trị của Mỹ trong hàng không dân dụng và muốn các máy bay dân dụng của [Châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) có thể cạnh tranh được với các thiết kế của Mỹ. Máy bay [Concorde](/wiki/Concorde) là một phần của câu trả lời, nó được thiết kế cho các tuyến đường bay liên lục địa; trong khi A300 được thiết kế để đáp ứng nhu cầu máy bay dành cho vận chuyển nội địa của Frank Kolk.
Vào
[tháng 9](/wiki/Th%C3%A1ng_ch%C3%ADn)- [1967](/wiki/1967), chính phủ [Vương quốc Anh](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Anh), [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p), [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) đã ký một Bản ghi nhớ thỏa thuận (MoU), nhằm bắt đầu phát triển Airbus A300 với 300 ghế. Một thông cáo trước đó đã được viết vào tháng 7-1967, nhưng vào thời gian đó thông cáo đã bị chính phủ Anh che giấu nhằm hỗ trợ cho Airbus, điều này trùng với việc từ họ chối mẫu máy bay đề xuất cạnh tranh của [British Aircraft Corporation](/w/index.php?title=British_Aircraft_Corporation&action=edit&redlink=1) (BAC), một phát triển của [BAC 1-11](/w/index.php?title=BAC_1-11&action=edit&redlink=1) — dù một ưu tiên đã được [British European Airways](/w/index.php?title=British_European_Airways&action=edit&redlink=1) (BEA) bày tỏ.
Vài tháng sau thỏa thuận, cả chính phủ Pháp và Anh đều biểu lộ sự nghi ngờ về loại máy bay này. Vấn đề khác là yêu cầu về một loại động cơ mới sẽ được phát triển bởi hãng
[Rolls-Royce](/w/index.php?title=Rolls-Royce_plc&action=edit&redlink=1), có tên gọi là RB207. Trong tháng 10- [1968](/wiki/1968), các công ty đối tác của Pháp và Anh ( [Sud Aviation](/wiki/Sud_Aviation) và [Hawker Siddeley](/w/index.php?title=Hawker_Siddeley&action=edit&redlink=1)) đề xuất sửa lại hình dạng của Airbus A250 250 chỗ. A250 được đổi tên thành A300B, máy bay này không cần đến những động cơ mới, giảm bớt các chi phí phát triển. Để thu hút các khách hàng tiềm tàng từ [Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), động cơ [General Electric](/w/index.php?title=GE-Aviation&action=edit&redlink=1) [CF6-50](/w/index.php?title=General_Electric_CF6&action=edit&redlink=1) của Mỹ đã được trang bị cho A300 thay vì động cơ RB207 của Anh. Chính phủ Anh cảm thấy khó chịu và rút khỏi dự án; tuy nhiên, hãng Hawker-Siddeley của Anh vẫn tiếp tục dự án với vai trò như một nhà thầu, phát triển cánh cho A300, việc phát triển này là nòng cốt trong phiên bản sau của A300, phiên bản sau có hiệu suất vượt trội, A300 chuyển từ các chuyến bay tầm gần nội địa sang các chuyến bay liên lục địa đường dài. (Sau này, Anh cũng quay trở lại dự án, với hãng [British Aerospace](/w/index.php?title=British_Aerospace&action=edit&redlink=1) là công ty đại diện của Anh)
Airbus Industrie được chính thức thành lập vào năm
[1970](/wiki/1970) sau một thỏa thuận giữa [Aérospatiale](/wiki/A%C3%A9rospatiale) ( [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p)), [Deutsche Aerospace](/w/index.php?title=DaimlerChrysler_Aerospace&action=edit&redlink=1) ( [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c)). Năm [1971](/wiki/1971) đến lượt hãng [CASA](/w/index.php?title=Construcciones_Aeron%C3%A1uticas&action=edit&redlink=1) của [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) cũng tham gia. Mỗi công ty sẽ chuyển các bộ phận do mình chế tạo đến một nhà máy lắp ráp cuối cùng để máy bay sẵn sàng thực hiện chuyến bay của mình.
Vào năm
[1972](/wiki/1972), A300 đã thực hiện chuyến bay đầu tiên. Mẫu sản xuất đầu tiên có tên gọi là A300B2, bắt đầu hoạt động vào năm [1974](/wiki/1974). Đây là một thành công bước đầu của một tập đoàn mới thành lập, còn nhỏ, đến năm 1979 đã có 81 chiếc A300 hoạt động. Việc xuất xưởng [A320](/wiki/Airbus_A320) vào năm [1981](/wiki/1981) đã đánh dấu việc [Airbus](/wiki/Airbus) trở thành hãng sản xuất máy bay chính trong thị trường máy bay dân dụng cỡ lớn trên thế giới — A320 đã nhận được các đơn đặt hàng cho hơn 400 chiếc trước khi nó thực hiện chuyên bay đầu tiên, con số này lớn hơn rất nhiều so với 15 chiếc của A300 vào năm [1972](/wiki/1972).
A300 là máy bay dân dụng đầu tiên sử dụng kỹ thuật sản xuất
[just-in-time](/w/index.php?title=Just-in-time&action=edit&redlink=1). Những bộ phận máy bay hoàn thiện sẽ được chế tạo bởi các hãng trong tập đoàn trên toàn [Châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u), sau đó các bộ phận này sẽ được vận chuyển bằng đường hàng không đên dây chuyền lắp ráp cuối cùng tại [Toulouse Blagnac](/wiki/S%C3%A2n_bay_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Toulouse_Blagnac) bởi một phi đội [Aero Spacelines Super Guppy](/wiki/Aero_Spacelines_Super_Guppy) (một mẫu máy bay phát triển từ [Boeing 377](/wiki/Boeing_377_Stratocruiser)). Cách ban đầu được thực hiện để chia sẻ công việc giữa các thành viên của Airbus mà không phải trả chi phí cho hai dây chuyền lắp ráp, nó đã trở thành một cách chế tạo những máy bay (chi phí giảm và linh hoạt) ngược với việc chế tạo toàn bộ một máy bay tại một địa điểm hiệu quả hơn. Thực tế điều này không bị bỏ qua ở [Boeing](/wiki/Boeing), hơn 30 năm sau đó, Boeing đã quyết định sản xuất [Boeing 787](/wiki/Boeing_787_Dreamliner) theo cách này, sử dụng những chiếc [B747](/wiki/Boeing_747) ngoại cỡ để vận chuyển cánh và các bộ phận khác về Mỹ lắp ráp từ nơi sản xuất ở [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n).
A300 đã rất gắn bó trong các tập đoàn hàng không
[Châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u). Chuyến bay đầu tiên của nó đã được kỷ niệm trên một mẫu [tem](/wiki/Tem) 3 franc của [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p).
## Công nghệ[
[sửa](/w/index.php?title=Airbus_A300&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Airbus_A300&action=edit§ion=2)]
Các đối tác của Airbus đã sử dụng những công nghệ mới, một số bắt nguồn từ loại
[Concorde](/wiki/Concorde). Khi đưa vào hoạt động năm 1974, A300 có rất nhiều điểm tiên tiến và gây ảnh hưởng đến những thiết kế máy bay dân dụng cỡ lớn dưới tốc độ âm thành sau này. Những điểm sáng về kỹ thuật bao gồm:
- Thiết kế cánh tiên tiến do hãng
[de Havilland](/w/index.php?title=De_Havilland&action=edit&redlink=1)chế tạo (sau này là [BAE Systems](/w/index.php?title=BAE_Systems&action=edit&redlink=1)) với:
- Bộ phận cánh thiết kế vượt trội cho hiệu suất tiết kiệm
- Hình dáng khí động học tiên tiến giúp điều khiển bay hiệu quả
- Phần thân đường kính 222 inch cho 8 hàng ghế và đủ rộng cho các container hàng hóa LD3 xếp cạnh nhau
- Cấu trúc được làm từ các thanh sắt nhỏ, giảm bớt trọng lượng
- Máy bay dân dụng đầu tiên được lắp đặt hệ thống bảo vệ khi gió ngược chiều
- Thiết bị lái tự động tiên tiến có khả năng điều khiển máy bay từ động giảm độ cao và hạ cánh
- Hệ thống phanh được điều khiển bằng điện
Những chiếc A300 sau này đã kết hợp những tính năng tiên tiến khác như:
- Kíp lái 2 người, kỹ thuật viên được thay thế bằng hệ thống chức năng kỹ thuật bay tự động, được áp dụng lần đầu tiên trong công nghiệp hàng không
- Buồng lái kính
- Sử dụng nhiều vật liệu composite hơn những máy bay cùng thời
- Trọng tâm chính giữa được điều chỉnh bằng việc luân chuyển nhiêu liệu vòng quanh
- Máy bay dân dụng đầu tiên sử dụng những tấm chắn ở đầu cánh nhằm tăng cường hình dáng khí động học
Tất cả những ứng dụng tiên tiến trên A300 đã làm nó trở thành loại máy bay thay thế cho loại phản lực 3 động cơ thân rộng như
[McDonnell Douglas DC-10](/w/index.php?title=McDonnell_Douglas_DC-10&action=edit&redlink=1) và [Lockheed L-1011](/w/index.php?title=Lockheed_L-1011&action=edit&redlink=1) trong các chuyến bay tầm gần và trung bình.
## Đi vào hoạt động[
[sửa](/w/index.php?title=Airbus_A300&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Airbus_A300&action=edit§ion=3)]
Sau khi xuất xưởng, doanh thu của A300 giảm dần trong một số năm, với đa số những đơn đặt hàng đến từ những hãng hàng không phải sử dụng các sản phẩm nội địa — như
[Air France](/wiki/Air_France) và [Lufthansa](/wiki/Lufthansa). Trong một giai đoạn, Airbus có tới 16 chiếc A300 "đuôi trắng" (có nghĩa đây là những máy bay đã hoàn chỉnh nhưng chưa có người mua) phải nằm chờ khách hàng đến mua. Hãng [Indian Airlines](/w/index.php?title=Indian_Airlines&action=edit&redlink=1) là hãng hàng không nội địa đầu tiên trên thế giới mua A300. Một số chiếc A300 vẫn còn bay cho đến tận ngày nay trong đội bay của một số hãng hàng không.
Năm
[1977](/wiki/1977), hãng vận tải [Eastern Air Lines](/w/index.php?title=Eastern_Air_Lines&action=edit&redlink=1) của Mỹ đã thuê 4 chiếc A300, chúng được sử dụng như những máy bay thử nghiệm hoạt động. [Frank Borman](/w/index.php?title=Frank_Borman&action=edit&redlink=1), cựu phi hành gia và là CEO, đã rất ấn tượng về sự tiết kiệm nhiên liệu của A300, nó tiết kiệm hơn 30% so với những loại máy bay thuộc đội bay của Tristars, và sau đó Frank Borman đã đặt mua 23 chiếc A300. Điều này được thực hiện sau đơn đặt hàng từ [Pan Am](/wiki/Pan_American_World_Airways). Từ lúc đó, dòng A300 đã bán được khá tốt, dần dần đạt đến tổng số hiện thời là 858 chiếc đã được đặt hàng và giao hàng.
Loại A300 rất được các hãng hàng không Châu Á ưa thích, bao gồm
[Japan Air System](/w/index.php?title=Japan_Air_System&action=edit&redlink=1), [Korean Air](/wiki/Korean_Air), [Thai Airways International](/wiki/Thai_Airways_International), [Singapore Airlines](/wiki/Singapore_Airlines), [Malaysia Airlines](/wiki/Malaysia_Airlines), [Philippine Airlines](/wiki/Philippine_Airlines), [Garuda Indonesia](/wiki/Garuda_Indonesia), [China Airlines](/wiki/China_Airlines), [Pakistan International Airlines](/wiki/Pakistan_International_Airlines), [Indian Airlines](/w/index.php?title=Indian_Airlines&action=edit&redlink=1), [Trans Australia Airlines](/w/index.php?title=Trans_Australia_Airlines&action=edit&redlink=1) và rất nhiều hãng khác. Trong khi [Châu Á](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81) không có những hạn chế tương tự như quy tắc [60 phút](/w/index.php?title=ETOPS/LROPS&action=edit&redlink=1) của FAA (Cục quản lý hàng không Liên bang Hoa Kỳ) cho các máy bay dân dụng cỡ lớn hai động cơ lúc đó, các hãng hàng không Châu Á sử dung những chiếc A300 cho các tuyến đường bay xuyên [Vịnh Bengal](/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Bengal) và [Biển Đông](/wiki/Bi%E1%BB%83n_%C4%90%C3%B4ng).
Năm
[1977](/wiki/1977), A300B4 trở thành máy bay "đáp ứng tiêu chuẩn ETOPS" - hiệu suất cao và tiêu chuẩn về an toàn đạt chuẩn theo yêu cầu, đảm bảo máy bay thực hiện được Extended Twin Engine Operations (Quá trình hoạt động của máy bay hai động cơ mở rộng) khi bay qua biển, cung cấp cho thành viên kíp bay nhiều sự linh hoạt hơn trong lộ trình. Vào năm [1981](/wiki/1981), Airbus đã phát triển nhanh chóng, với hơn 300 máy bay đã được bán và trên 200 chiếc nữa cho hơn 40 hãng hàng không. Được cảnh báo từ những thành công của A300, [Boeing](/wiki/Boeing) đã đáp trả bằng loại [Boeing 767](/wiki/Boeing_767) mới.
A300 đã cung cấp cho
[Airbus](/wiki/Airbus) những kinh nghiệm trong cạnh tranh sản xuất và bán máy bay dân dụng cỡ lớn. Phần thân cơ bản của A300 sau này đã kéo dài để sử dụng lại ( [A330](/wiki/Airbus_A330) và [A340](/wiki/Airbus_A340)), hoặc co ngắn lại ( [A310](/wiki/Airbus_A310)), hoặc được cải tiến trong các loại máy bay bắt nguồn từ A300 ( [A300-600ST Beluga Super Transporter](/wiki/Airbus_Beluga)).
A300 đã đạt đến việc kết thúc sản xuất, và chiếc A300 cuối cùng đã được hoàn thành và giao hàng. Hãng hàng không sử dụng A300 nhiều nhất là
[FedEx](/wiki/FedEx), với 95 chiếc A300/310 tính đến tháng 1-2006. Công ty United Parcel Service (UPS) cũng sử dụng những phiên bản chuyên chở của A300. Phiên bản cuối cùng là A300-600R và tuân theo quy tắc [ETOPS](/wiki/ETOPS) 180-phút. A300 cũng quan tâm trong thị trường đồ cũ, chuyển đổi thành những máy bay chuyên chở hàng. Phiên bản chở hàng – với những chiếc A300-600 mới chế tạo hoặc những chiếc A300-600, A300B2 và B4 chở khách cũ được chuyển đổi – được sử dụng trong hầu hết các đội bay vận tải chỉ sau loại [Boeing 747](/wiki/Boeing_747) chuyên chở hàng hóa.
Vào
[tháng 3](/wiki/Th%C3%A1ng_ba)-2006, Airbus thông báo đóng cửa dây chuyền A300/A310 , đây là những máy bay đầu tiên của Airbus ngừng chế tạo. Sản phẩm A300 cuối cùng thực hiện chuyến bay đầu tiên vào [2] [18 tháng 4](/wiki/18_th%C3%A1ng_4)- [2007](/wiki/2007) và được chuyển giao vào [[3]](#cite_note-3) [12 tháng 7](/wiki/12_th%C3%A1ng_7)- [2007](/wiki/2007). Đây là chiếc một chiếc A300F chuyên chở cho hãng [FedEx](/wiki/FedEx). Airbus đã công bố một gói hỗ trợ để giúp những chiếc A300 bay thương mại đến ít nhất là năm [2025](/w/index.php?title=2025&action=edit&redlink=1).
## Các phiên bản[
[sửa](/w/index.php?title=Airbus_A300&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Airbus_A300&action=edit§ion=4)] **A300B1**: Chỉ có 2 chiếc được chế tạo: nguyên mẫu đầu tiên và một chiếc hoàn chỉnh, chiếc hoàn chỉnh được bán cho hãng hàng không [Air Algérie](/wiki/Air_Alg%C3%A9rie)và hiện đã ngừng hoạt động. Nó có sức chứa 259 ghế với trọng lượng tối đa là 132.000 kg và trang bị 2 động cơ [General Electric CF6-50A](/w/index.php?title=General_Electric_CF6&action=edit&redlink=1)với lực đẩy là 220 kN. **A300B2**: Phiên bản sản xuất đầu tiên. Trang bị động cơ CF6 hoặc [Pratt & Whitney JT9D](/w/index.php?title=Pratt_%26_Whitney_JT9D&action=edit&redlink=1)với lực đẩy 227 và 236 kN, bắt đầu hoạt động trong hãng [Air France](/wiki/Air_France)vào tháng 5-1974. **A300B4**- Phiên bản sản xuất chính. Tiêu biểu với một thùng nhiên liệu phụ ở giữa tăng sức chứa (47.500 kg). Số lượng B2 và B4 tổng cộng là 248 chiết.
- A300B4-100: 157.5 tấn
[MTOW](/w/index.php?title=MTOW&action=edit&redlink=1)
- A300B4-200: 165 tấn
[MTOW](/w/index.php?title=MTOW&action=edit&redlink=1)
- A300B4-200FF: A300 với một gian dành cho phi hành đoàn "forward-facing". Máy bay dân dụng thân rộng đầu tiên trên thế giới có kíp lái 2 người. Trang bị một số thiết bị điện tử hàng không số của A310 và A300-600. Hoạt động trong hãng
[Garuda](/wiki/Garuda_Indonesia)đầu tiên vào năm [1982](/wiki/1982), các hãng khác cũng sử dụng là [VASP](/w/index.php?title=VASP&action=edit&redlink=1), [Tunisair](/wiki/Tunisair)và [Kar-Air](/w/index.php?title=Kar-Air&action=edit&redlink=1)/ [Finnair](/wiki/Finnair).
- A300B4-600: Được quy vào A300-600. Xem bên dưới.
- A300C4: Phiên bản chuyên chở có thể chuyển đổi các vai trò, với một khoang hàng lớn. Chiếc đầu tiên được giao cho hãng
[South African Airways](/wiki/South_African_Airways)vào tháng 10 1982.
- A300F4-203: Phiên bản chuyên chở của A300B4-200. Chiếc đầu tiên chuyển giao vào năm 1986, nhưng chỉ có vài chiếc được chế tạo giống như A300F4-200, và được nhanh chóng thay thế bởi A300-600F (tên gọi chính thức là: A300F4-600F).
- A300B4-100: 157.5 tấn
**A300-600**: Tên gọi chính thức là A300B4-600, phiên bản này có cùng chiều dài với phiên bản B2 và B4, nhưng không gian bên trong lớn hơn vì sử dụng thân sau và đuôi của A310. Nó có động cơ công suất lớn là [CF6-80](/w/index.php?title=General_Electric_CF6&action=edit&redlink=1)hoặc [Pratt & Whitney PW4000](/w/index.php?title=Pratt_%26_Whitney_PW4000&action=edit&redlink=1)và đi vào hoạt động năm 1983 trong hãng [Saudi Arabian Airlines](/wiki/Saudi_Arabian_Airlines). Tổng cộng có 313 chiếc A300-600 (mọi phiên bản) đã được bán ra.
- A300-600: (Tên gọi chính thức: A300B4-600) Kiểu ở vạch ranh giới của seri -600.
- A300-620C: (Tên gọi chính thức: A300C4-620) Phiên bản chuyên chở chuyển đổi vai trò. Chiếc đầu tiên giao vào tháng 12-1985.
- A300-600F: (Tên gọi chính thức: A300F4-600) Phiên bản chuyên của seri -600.
- A300-600R: (Tên gọi chính thức: A300B4-600R) Tầm bay được tăng thêm, có thêm một thùng nhiên liệu bổ sung ở đuôi. Chiếc đầu tiên giao vào năm
[1988](/wiki/1988)cho hãng [American Airlines](/wiki/American_Airlines); tất cả những chiếc A300 được chế tạo từ năm [1989](/wiki/1989)(kể cả chuyển chở hàng) đều có tên gọi là -600R. Hãng [Japan Airlines](/wiki/Japan_Airlines)đã nhận chiếc chở khách A300 được chế tạo mới cuối cùng, có tên gọi A300-622R vào tháng 11-2002.
- A300-600RF: (Tên gọi chính thức: A300F4-600R) Phiên bản chuyên chở hàng của -600R. Tất cả những chiếc A300 chuyển giao giữa tháng 11-2002 và 12 tháng 7-2007 đều có tên gọi A300-600RF.
- A300-600ST: Thường được gọi bằng tên
[Beluga](/wiki/Airbus_Beluga)hay "Airbus Super Transporter," có 5 chiếc được chế tạo và được sử dụng bởi Airbus để vận chuyển các phần của máy bay từ các nơi sản xuất khác nhau đến nơi lắp ráp cuối cùng. Chúng được sử dụng để thay thế cho 4 chiếc [Aero Spacelines Super Guppy](/wiki/Aero_Spacelines_Super_Guppy). **A300B10** **(**: Là một mẫu máy bay thân ngắn hơn, cánh có tỷ lệ bề ngoài mới, đuôi nhỏ và kíp lái 2 người. Nó có thể đáp ứng tiêu chuẩn của -200 và tầm bay mở rộng của -300 với 9.600 km trong cả phiên bản chở hàng và chở khách. Nó có thể chuyển thành máy bay vận tải quân sự và tiếp nhiên liệu trên không, những phiên bản quân sự này hiện đang hoạt động trong các đơn vị của Lực lượng quân sự Canada và [A310](/wiki/Airbus_A310)) [Không quân Đức](/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_%C4%90%E1%BB%A9c). Tổng cộng có 260 chiếc được đặt hàng, dù 5 chiếc trong số đó (do hãng [Iraqi Airways](/wiki/Iraqi_Airways)đặt hàng) chưa bao giờ được chế tạo.
## Các hãng sử dụng[
[sửa](/w/index.php?title=Airbus_A300&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Airbus_A300&action=edit§ion=5)]
Đây là danh sách các hãng hàng không đặt hàng, đã nhận và sử dụng Airbus A300 tính đến
[31 tháng 3](/wiki/31_th%C3%A1ng_3)- [2008](/wiki/2008): *Nguồn Airbus Orders and Deliveries*
## Số lượng A300 đã giao hàng[
[sửa](/w/index.php?title=Airbus_A300&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Airbus_A300&action=edit§ion=6)]
|
|2007 |
|2006 |
|2005 |
|2004 |
|2003 |
|2002 |
|2001 |
|2000 |
|1999 |
|1998 |
|1997 |
|1996 |
|1995 |
|1994 |
|1993 |
|1992 |
|1991
|6||9||9||12||8||9||11||8||8||13||6||14||17||23||22||22||25|
|
|1990 |
|1989 |
|1988 |
|1987 |
|1986 |
|1985 |
|1984 |
|1983 |
|1982 |
|1981 |
|1980 |
|1979 |
|1978 |
|1977 |
|1976 |
|1975 |
|1974
|19||24||17||11||10||16||19||19||46||38||39||26||15||15||13||8||4|
## Tai nạn[
[sửa](/w/index.php?title=Airbus_A300&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Airbus_A300&action=edit§ion=7)] [27 tháng 6](/wiki/27_th%C3%A1ng_6) [1976](/wiki/1976): [Chuyến bay 139 của Air France](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Entebbe), bắt đầu từ [Tel Aviv](/wiki/Tel_Aviv), Israel và chở theo 248 hành khách và phi hành đoàn 12 người cất cánh từ Athens, Hy Lạp, trên đường đến Paris, Pháp. Chuyến bay đã một nhóm khủng bố bắt cóc, và máy bay bị buộc đổi hướng đến [Sân bay Entebbe](/w/index.php?title=S%C3%A2n_bay_Entebbe&action=edit&redlink=1)(hiện nay là sân bay quốc tế Entebbe) tại Uganda. [18 tháng 12](/wiki/18_th%C3%A1ng_12) [1983](/wiki/1983): [Chuyến bay 684](/w/index.php?title=Chuy%E1%BA%BFn_bay_684_c%E1%BB%A7a_Malaysia_Airlines&action=edit&redlink=1)của [Malaysia Airlines](/wiki/Malaysia_Airlines), là một chiếc Airbus A300B4 được thuê từ hãng [Scandinavian Airlines System](/wiki/Scandinavian_Airlines_System)(SAS), có đăng ký là OY-KAA, cất cánh từ Singapore, đã bị phá hủy trên đường băng tại Kuala Lumpur trong thời tiết xấu trong khi đang cố gắng hạ cánh. Tất cả 247 người trên máy bay đã được sơ tán kịp thời nhưng máy bay đã bị phá hủy do hỏa hoạn. [3 tháng 7](/wiki/3_th%C3%A1ng_7) [1988](/wiki/1988): [Chuyến bay 655 của Iran Air](/w/index.php?title=Chuy%E1%BA%BFn_bay_655_c%E1%BB%A7a_Iran_Air&action=edit&redlink=1)bị bắn hạ bởi tên lửa phóng từ tàu chiến [USS Vincennes](/w/index.php?title=USS_Vincennes_(CG-49)&action=edit&redlink=1)của [Hải quân Mỹ](/wiki/H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Hoa_K%E1%BB%B3)tại [Vịnh Ba Tư](/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Ba_T%C6%B0), giết chết toàn bộ 290 hành khách và phi hành đoàn. [[4]](#cite_note-iranair-4) [28 tháng 9](/wiki/28_th%C3%A1ng_9) [1992](/wiki/1992): [Chuyến bay 268 của PIA](/w/index.php?title=Chuy%E1%BA%BFn_bay_268_c%E1%BB%A7a_PIA&action=edit&redlink=1)(chiếc A300B4 của Pakistan International Airlines) đã bị rơi ở gần [Kathmandu](/wiki/Kathmandu), [Nepal](/wiki/Nepal). Tất cả 155 hành khách và 12 người thuộc phi hành đoàn đều thiệt mạng. [[5]](#cite_note-5) [26 tháng 4](/wiki/26_th%C3%A1ng_4) [1994](/wiki/1994): Một chiếc A300 của [China Airlines](/wiki/China_Airlines)( [Chuyến bay 140 của China Airlines](/w/index.php?title=Chuy%E1%BA%BFn_bay_140_c%E1%BB%A7a_China_Airlines&action=edit&redlink=1)(Đài Loan) đã bị rơi khi đến [Nagoya](/wiki/Nagoya), [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n), giết chết 15 người thuộc phi hành đoàn và 249 trong số 264 hành khách trên máy bay. [26 tháng 9](/wiki/26_th%C3%A1ng_9) [1997](/wiki/1997): [Chuyến bay 152](/w/index.php?title=Chuy%E1%BA%BFn_bay_152_c%E1%BB%A7a_Garuda_Indonesia&action=edit&redlink=1)của [Garuda Indonesia](/wiki/Garuda_Indonesia)bị phá hủy trong khi hạ cánh tại [Medan, Indonesia](/w/index.php?title=Medan,_Indonesia&action=edit&redlink=1)giết chết toàn bộ 234 người trên máy bay. [16 tháng 2](/wiki/16_th%C3%A1ng_2) [1998](/wiki/1998): [Chuyến bay 676 của](/w/index.php?title=Chuy%E1%BA%BFn_bay_676_c%E1%BB%A7a_China_Airlines&action=edit&redlink=1) [China Airlines](/wiki/China_Airlines)(Đài Loan) bị phá hủy khi đâm bào khu vực dân cư gần [Sân bay quốc tế CKS](/w/index.php?title=S%C3%A2n_bay_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Taiwan_Taoyuan&action=edit&redlink=1)gần Taipei, Đài Loan. Toàn bộ 196 trên máy bay thiệt mạng bao gồm cả thống đốc ngân hàng Đài Loan. 5 người dưới mặt đất cũng bị thiệt mạng. [24 tháng 12](/wiki/24_th%C3%A1ng_12) [1999](/wiki/1999): [Chuyến bay IC 814 của Indian Airlines](/w/index.php?title=Chuy%E1%BA%BFn_bay_814_c%E1%BB%A7a_Indian_Airlines&action=edit&redlink=1)từ [Kathmandu, Nepal](/wiki/Kathmandu)đến [New Delhi](/wiki/New_Delhi)đã bị bắt cóc đến [Kandahar, Afganistan](/wiki/Kandahar). 1 người thiệt mạng. [12 tháng 11](/wiki/12_th%C3%A1ng_11) [2001](/wiki/2001): [Chuyến bay 587 của](/w/index.php?title=Chuy%E1%BA%BFn_bay_587_c%E1%BB%A7a_American_Airlines&action=edit&redlink=1) [American Airlines](/wiki/American_Airlines), bị phá hủy khi đâm xuống khu vực lân cận [Belle Harbor](/w/index.php?title=Belle_Harbor,_Queens&action=edit&redlink=1)thuộc [Queens](/w/index.php?title=Queens,_NY&action=edit&redlink=1), [New York](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_New_York)không lâu sau khi cất cánh từ [Sân bay quốc tế John F. Kennedy](/wiki/S%C3%A2n_bay_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_John_F._Kennedy). Tất cả 260 người trên máy bay bị thiệt mạng, cùng với 5 người dưới mặt đất. [22 tháng 11](/wiki/22_th%C3%A1ng_11) [2003](/wiki/2003): Chiếc European Air Transport OO-DLL, hoạt động với tư cách đại diện của [DHL Aviation](/w/index.php?title=DHL_Aviation&action=edit&redlink=1), đã trúng một tên lửa [SA-7 'Grail'](/wiki/Strela_2)sau khi cất cánh từ [Sân bay quốc tế Baghdad](/wiki/S%C3%A2n_bay_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Bagdad). Máy bay bị mất điều khiển. Sau khi cố gắng mở bộ bánh đáp để tạo ra nhiều lực kéo hơn, phi hành đoàn đã hạ cánh máy bay với thiệt hại nhỏ nhất. Máy bay được sửa chữa và đem bán ( [tóm lược tai nạn và các bức ảnh](http://aviation-safety.net/database/record.php?id=20031122-0)).
## Thông số kỹ thuật[
[sửa](/w/index.php?title=Airbus_A300&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Airbus_A300&action=edit§ion=8)]
|Kích thước||A300B4||A300-600R||A300-600F|
|Số ghế ở 2 hạng||266||n/a|
|Chiều dài||54.08 m hoặc 177' 3"|
|Sải cánh||44.85 m hoặc 147' 2"|
|Chiều cao||16.62 m hoặc 54' 6"|
|Bề rộng cabin lớn nhất||5.28 m|
|Đường kính thân||5.64 m|
|Trọng lượng rỗng||90.060 kg hoặc 198.132 lb||81.900 kg hoặc 180.700 lb|
|MTOW||165.000 kg hoặc 364.980 lb.||170.500 kg hoặc 375.100 lb|
|Quãng đường cất cánh với MTOW||N/A||2324
|[CF6-50C2](/w/index.php?title=CF6&action=edit&redlink=1)hoặc [JT9D-59A](/w/index.php?title=JT9D&action=edit&redlink=1) [PW4158](/w/index.php?title=Pratt_%26_Whitney_PW4000&action=edit&redlink=1)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Airbus_A300&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Airbus_A300&action=edit§ion=9)] [^](#cite_ref-fi_20060314_1-0) [“Airbus aims to fill freighter void with A330 derivative”](http://www.flightglobal.com/Articles/2006/03/14/Navigation/177/205407/Airbus+aims+to+fill+freighter+void+with+A330+derivative.html). *.* [Flight International](/w/index.php?title=Flight_International&action=edit&redlink=1) [2006-03-14](/w/index.php?title=2006-03-14&action=edit&redlink=1). [^](#cite_ref-2) [“A300/A310 Final Assembly to be completed by July 2007”](http://www.airbus.com/en/presscentre/pressreleases/pressreleases_items/07_03_06_A300_final_assembly.html). [Airbus S.A.S](/wiki/Airbus_S.A.S). [7 March](/w/index.php?title=7_March&action=edit&redlink=1) [2006](/wiki/2006). [^](#cite_ref-3) [“The last A300 makes its maiden flight”](http://www.airbus.com/en/myairbus/newsbrief/index.jsp). [Airbus S.A.S](/wiki/Airbus_S.A.S). [18 April](/w/index.php?title=18_April&action=edit&redlink=1) [2007](/wiki/2007). [^](#cite_ref-iranair_4-0) [“Navy Missile Downs Iranian Jetliner”](http://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/flight801/stories/july88crash.htm). Washington Post. 4 tháng 7 năm 1988. Truy cập ngày 3 tháng 8 năm 2006. [^](#cite_ref-5) [The Airbus A300](http://www.cbc.ca/world/story/2001/11/12/airbus011112.html)
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Airbus_A300&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Airbus_A300&action=edit§ion=10)] [Official site](http://www.airbus.com/product/a300_a310_backgrounder.asp) [Pictures](http://www.planepictures.net/netsearch.cgi?A300) [Aircraft-Info.net - Airbus A300-600](http://www.aircraft-info.net/aircraft/jet_aircraft/airbus/A300-600/) [Airbus A300 Production List](http://www.planespotters.net/Production_List/Airbus/A300/) [A300 2-man crew modifications](http://www.caa.co.uk/aandocs/26358/26358000100.pdf#search=%22forward-facing%20crew%20configuration%20a300%22) [Certificated A300 variants worldwide](http://www.content.airbusworld.com/SITES/Certification_Register/PDF-register/Dossier_WB5.pdf#search=%22a300b4-220ff%22)
## Nội dung liên quan[
[sửa](/w/index.php?title=Airbus_A300&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Airbus_A300&action=edit§ion=11)]
|
|![]()
[Airbus A300](//commons.wikimedia.org/wiki/Airbus_A300?uselang=vi)
### Máy bay có cùng sự phát triển[
[sửa](/w/index.php?title=Airbus_A300&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Airbus_A300&action=edit§ion=12)]
### Máy bay có tính năng tương đương[
[sửa](/w/index.php?title=Airbus_A300&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Airbus_A300&action=edit§ion=13)]
|
|
|
|

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1055 miss (0), cp1054 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Set-Cookie: WMF-Last-Access=02-Jul-2015;Path=/;HttpOnly;Expires=Mon, 03 Aug 2015 00:00:00 GMT


markdown:
# Bokermannohyla alvarengai
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Bài viết này cần thêm
|
|
|Bokermannohyla alvarengai
|
|![]()
[Tình trạng bảo tồn](/wiki/T%C3%ACnh_tr%E1%BA%A1ng_b%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n) [Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Amphibia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_l%C6%B0%E1%BB%A1ng_c%C6%B0) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Anura](/wiki/B%E1%BB%99_Kh%C3%B4ng_%C4%91u%C3%B4i) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Hylidae](/wiki/H%E1%BB%8D_Nh%C3%A1i_b%C3%A9n) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Bokermannohyla](/wiki/Bokermannohyla) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **B. alvarengai** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Bokermannohyla alvarengai*
(
[Bokermann](/w/index.php?title=Werner_Carl_August_Bokermann&action=edit&redlink=1), [1956](/wiki/1956)) * là một loài Bokermannohyla alvarengai* [ếch](/wiki/B%E1%BB%99_Kh%C3%B4ng_%C4%91u%C3%B4i)thuộc [họ Nhái bén](/wiki/H%E1%BB%8D_Nh%C3%A1i_b%C3%A9n). Đây là loài [đặc hữu](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_h%E1%BB%AFu)của [Brasil](/wiki/Brasil). [Môi trường sống](/wiki/M%C3%B4i_sinh)tự nhiên của chúng là [đồng cỏ](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_c%E1%BB%8F)nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao, [sông](/wiki/S%C3%B4ng)ngòi, và vùng nhiều đá. Chúng hiện đang bị đe dọa vì [mất môi trường sống](/wiki/M%E1%BA%A5t_m%C3%B4i_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_s%E1%BB%91ng).
## Hình ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=Bokermannohyla_alvarengai&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Bokermannohyla_alvarengai&action=edit§ion=1)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Bokermannohyla_alvarengai&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Bokermannohyla_alvarengai&action=edit§ion=2)]
- Bertoluci, J. & Silvano, D. 2004.
[Bokermannohyla alvarengai](http://www.iucnredlist.org/search/details.php/55385/all). [2006 IUCN Red List of Threatened Species.](http://www.iucnredlist.org)Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Bokermannohyla_alvarengai&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Bokermannohyla_alvarengai&action=edit§ion=3)]
Phương tiện liên quan tới
[Bokermannohyla alvarengai](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Bokermannohyla_alvarengai) tại [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons)

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

Content-Encoding: gzip

X-Cache: cp1053 miss (0), cp1054 frontend miss (0)


markdown:
# Cá heo mũi chai
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Tursiops truncatus
|
|![]()
![ Bottlenose dolphin size.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/Bottlenose_dolphin_size.svg/272px-Bottlenose_dolphin_size.svg.png)
![ Bottlenose dolphin size.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/Bottlenose_dolphin_size.svg/272px-Bottlenose_dolphin_size.svg.png)
[Tình trạng bảo tồn](/wiki/T%C3%ACnh_tr%E1%BA%A1ng_b%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n) [Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Mammalia](/wiki/L%E1%BB%9Bp_Th%C3%BA) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Cetacea](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%A1_voi) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Delphinidae](/wiki/H%E1%BB%8D_C%C3%A1_heo_%C4%91%E1%BA%A1i_d%C6%B0%C6%A1ng) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Tursiops](/wiki/Tursiops) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **T. truncatus** [Phân loài](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%C3%A0i)( *subspecies*) *T.t.truncatus* *T.t.poncticus* [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Tursiops truncatus*
(
[Montagu](/w/index.php?title=George_Montagu_(nh%C3%A0_sinh_v%E1%BA%ADt_h%E1%BB%8Dc)&action=edit&redlink=1), 1821) ![ Phạm vi phân bố](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/df/Cypron-Range_Tursiops_truncatus.svg/272px-Cypron-Range_Tursiops_truncatus.svg.png)
![ Phạm vi phân bố](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/df/Cypron-Range_Tursiops_truncatus.svg/272px-Cypron-Range_Tursiops_truncatus.svg.png)
Phạm vi phân bố
*, thường được biết đến như Tursiops truncatus* **Cá heo mũi chai thông thường**hay **Cá heo mũi chai Đại Tây Dương**(và trong tài liệu cũ chỉ đơn giản là **Cá heo mũi chai**) là một loài nổi tiếng trong họ [Delphinidae](/wiki/H%E1%BB%8D_C%C3%A1_heo_%C4%91%E1%BA%A1i_d%C6%B0%C6%A1ng), bộ [Cetacea](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%A1_voi). Loài này được Montagu mô tả năm 1821. [[2]](#cite_note-msw3-2)
## Hình ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=C%C3%A1_heo_m%C5%A9i_chai&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C3%A1_heo_m%C5%A9i_chai&action=edit§ion=1)]
-
-
-
-
-
Một cá heo mũi chai thực hiện một màn nhảy lộn nhào tại vườn thú Loro Parque, Puerto de la Cruz,
[Tenerife](/wiki/Tenerife), Tây Ban Nha.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=C%C3%A1_heo_m%C5%A9i_chai&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C3%A1_heo_m%C5%A9i_chai&action=edit§ion=2)] **Hammond, P.S., Bearzi, G., Bjørge, A., Forney, K., Karczmarski, L., Kasuya, T., Perrin, W.F., Scott, M.D., Wang, J.Y., Wells, R.S. & Wilson, B. (2008).** [^](#cite_ref-iucn_1-0) [.](http://www.iucnredlist.org/details/22563) *Tursiops truncatus* *2008*. [IUCN Red List of Threatened Species](/wiki/S%C3%A1ch_%C4%91%E1%BB%8F) [IUCN](/wiki/IUCN)2008. Truy cập ngày ngày 7 tháng 10 năm 2008. **Wilson, D. E.; Reeder, D. M. biên tập (2005).** [^](#cite_ref-msw3_2-0) [“](http://www.bucknell.edu/msw3/browse.asp?id=14300099). *Tursiops truncatus*” *Mammal Species of the World*. Baltimore: Nhà in Đại học Johns Hopkins, 2 tập (2.142 trang). [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-8018-8221-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-8018-8221-0). [OCLC](/wiki/OCLC) [62265494](//www.worldcat.org/oclc/62265494).
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=C%C3%A1_heo_m%C5%A9i_chai&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C3%A1_heo_m%C5%A9i_chai&action=edit§ion=3)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=C%C3%A1_heo_m%C5%A9i_chai&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C3%A1_heo_m%C5%A9i_chai&action=edit§ion=4)]
Phương tiện liên quan tới
[Tursiops truncatus](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Tursiops_truncatus) tại [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons)

X-Cache: cp1053 hit (1), cp1054 frontend miss (0)


markdown:
# Cabidos
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
[Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [43°32′32″B 0°27′46″T / 43,5422222222°B 0,462777777778°T](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Cabidos¶ms=43.5422222222_N_-0.462777777778_E_region:FR-64_type:city(158))
|
|
|Hành chính|
|
| ![ Quốc kỳ Pháp](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
![ Quốc kỳ Pháp](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
[Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) [Vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Aquitaine](/wiki/Aquitaine) [Tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Pyrénées-Atlantiques](/wiki/Pyr%C3%A9n%C3%A9es-Atlantiques) [Quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Pau](/w/index.php?title=Arrondissement_of_Pau&action=edit&redlink=1) [Tổng](/wiki/T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Arzacq-Arraziguet](/w/index.php?title=Canton_of_Arzacq-Arraziguet&action=edit&redlink=1) [Xã (thị) trưởng](/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng)
(2008–2014)
[Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99)
(bình quân 158 m/518 ft)
1 2(2,80 sq mi) [Nhân khẩu](/wiki/Nh%C3%A2n_kh%E1%BA%A9u_Ph%C3%A1p) 2 [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) 2(57 /sq mi) [INSEE](/wiki/M%C3%A3_INSEE)/Mã bưu chính [64158](http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=64158-COM)/ [64410](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_m%C3%A3_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_Ph%C3%A1p&action=edit&redlink=1) 1Dữ liệu địa chính Pháp loại trừ các hồ và ao lớn hơn 1 km² (0.386 dặm vuông hoặc 247 [acre](/wiki/Acre)) cũng như các cửa sông. 2 *Dân số không tính hai lần*: cư dân của nhiều xã (ví dụ, các sinh viên và quân nhân) chỉ tính một lần. **Cabidos** là một [commune](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_t%E1%BB%89nh_Pyr%C3%A9n%C3%A9es-Atlantiques) [tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_(Ph%C3%A1p)) [Pyrénées-Atlantiques](/wiki/Pyr%C3%A9n%C3%A9es-Atlantiques), thuộc [vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Aquitaine](/wiki/Aquitaine), tây nam nước [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p).


markdown:
# Grand Palais
|Grand Palais|**Grand Palais** ( *Cung điện lớn*) là một công trình lịch sử, nay là một [bảo tàng](/wiki/Vi%E1%BB%87n_b%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng) của [Paris](/wiki/Paris), [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p). Tòa nhà này được xây dựng nhân dịp [Hội chợ thế giới 1900](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A3_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1900&action=edit&redlink=1) tại Paris cùng nhiều công trình khác như [cầu Alexandre-III](/wiki/C%E1%BA%A7u_Alexandre-III), [Petit Palais](/wiki/Petit_Palais) và [Gare de Lyon](/w/index.php?title=Gare_de_Lyon&action=edit&redlink=1). Nằm ở điểm giao của [đại lộ Champs-Élysées](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_l%E1%BB%99_Champs-%C3%89lys%C3%A9es) và đại lộ Winston-Churchill, [quận 8](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_8,_Paris), hiện nay Grand Palais là một trong những công trình thu hút nhiều khách du lịch nhất của thủ đô nước Pháp.
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=Grand_Palais&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Grand_Palais&action=edit§ion=1)]
Để chuẩn bị cho
[Hội chợ thế giới](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A3_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1900&action=edit&redlink=1) khai mạc năm [1900](/wiki/1900) tại [Paris](/wiki/Paris), chính quyền Paris quyết định xây dựng một bảo tàng nghệ thuật lấy tên là "Grand Palais des Beaux-Arts" (Cung nghệ thuật) trên nền của [Palais de l'Industrie](/w/index.php?title=Palais_de_l%27Industrie&action=edit&redlink=1) (Cung công nghiệp) được xây từ năm [1855](/wiki/1855) . Công trình mới được xây dựng ngoài mục đích chuẩn bị cho Hội chợ thế giới, nó còn là tòa nhà hoàn thiện cho quy hoạch của đại lộ nối từ [1] [Điện Les Invalides](/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_Invalides)đến [Champs-Élysées](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_l%E1%BB%99_Champs-%C3%89lys%C3%A9es)và [Điện Élysée](/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_%C3%89lys%C3%A9e). Ngày [22 tháng 4](/wiki/22_th%C3%A1ng_4)năm [1896](/wiki/1896)một cuộc thi thiết kế được mở ra để tìm bản vẽ cho công trình mới, đây là cuộc thi chỉ dành cho kiến trúc sư người Pháp. Những người chiến thắng cuối cùng của cuộc thi này là các kiến trúc sư [Henri Deglane](/w/index.php?title=Henri_Deglane&action=edit&redlink=1), [Albert Louvet](/w/index.php?title=Albert_Louvet&action=edit&redlink=1), [Albert-Félix-Théophile Thomas](/w/index.php?title=Albert-F%C3%A9lix-Th%C3%A9ophile_Thomas&action=edit&redlink=1)và [Charles Girault](/w/index.php?title=Charles_Girault&action=edit&redlink=1), họ được phân công cụ thể như sau:
- Henri Deglane phụ trách nhánh Bắc và Nam của trục nhà chính, các hành lang và trang trí bên ngoài, đặc biệt là trang trí phần cửa chính và hàng cột ở mặt chính của tòa nhà (giáp đại lộ Nicolas II, nay là đại lộ Winston Churchill).
- Albert Louvet phụ trách phần nhà trung tâm, trong đó có Sảnh danh dự (Salon d'honneur), từ năm
[1937](/wiki/1937)phần nhà này được dùng làm [Palais de la Découverte](/wiki/Palais_de_la_d%C3%A9couverte)(Cung khám phá), Louvet cũng hợp tác với Deglane trong việc xây dựng hành lang và trang trí tường của sảnh ngang.
- Albert Thomas phụ trách việc xây dựng của nhánh Tây thuộc về Cung Antin (Palais d'Antin, nay cũng thuộc Palais de la Découverte) và phần mặt ngoài của Grand Palais giáp đại lộ Antin (nay là đại lộ Franklin D. Roosevelt).
- Charles Girault phụ trách phối hợp toàn bộ công trình, cùng thời gian ông này cũng phải chịu trách nhiệm xây dựng
[Petit Palais](/wiki/Petit_Palais)(nay là [Bảo tàng Mỹ thuật Paris](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_M%E1%BB%B9_thu%E1%BA%ADt_Paris&action=edit&redlink=1)) ở đối diện với Grand Palais.
Grand Palais được khánh thành ngày
[1 tháng 5](/wiki/1_th%C3%A1ng_5) năm [1900](/wiki/1900) trong một buổi lễ có sự góp mặt của [tổng thống Pháp](/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Ph%C3%A1p) [Émile Loubet](/wiki/%C3%89mile_Loubet) và chủ tịch ủy ban Hội chợ thế giới Pháp [Alfred Picard](/w/index.php?title=Alfred_Picard&action=edit&redlink=1).
Trong thời gian
[Thế chiến thứ nhất](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t), Grand Palais được sử dụng làm doanh trại cho các đội quân thuộc địa của Pháp trước khi họ ra mặt trận, cung điện cũng được sử dụng làm bệnh viện để giải tỏa lượng thương binh quá lớn tập trung ở các bệnh viện Paris khi đó. Sau khi [Thế chiến thứ hai](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai) nổ ra, Paris bị quân đội [Đức Quốc xã](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_Qu%E1%BB%91c_X%C3%A3) chiếm đóng, sảnh lớn của Grand Palais bị trưng dụng làm kho phương tiện quân sự. Tháng 8 năm [1944](/wiki/1944) gian giữa của tòa nhà bị đánh bom gây cháy, tuy nhiên thiệt hại không lớn và Grand Palais được bảo vệ gần như toàn ven cho đến hết chiến tranh. Tuy nhiên do nhiều phần xây dựng khác nhau, đến cuối [thế kỉ 20](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20) cung điện bắt đầu có dấu hiệu xuống cấp, năm [1993](/wiki/1993) một đoạn ghép đinh tán đã rơi từ độ cao 35 m xuống ngay một triển lãm thiết kế đang diễn ra trong tòa nhà. Grand Palais được tiến hành tu sửa lớn từ tháng 11 năm [2001](/wiki/2001) đến hết năm [2007](/wiki/2007) bao gồm gia cố móng, tường và phần mái, toàn bộ dự án này có kinh phí lên tới 101,36 triệu [euro](/wiki/Euro) do chính phủ Pháp cung cấp thông qua Bộ Văn hóa.
## Kiến trúc[
[sửa](/w/index.php?title=Grand_Palais&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Grand_Palais&action=edit§ion=2)]
Grand Palais có phần nhà chính dài gần 240 m được che phủ bởi một mái cực lớn cấu tạo bởi 9.000 tấn
[thép](/wiki/Th%C3%A9p), [sắt](/wiki/S%E1%BA%AFt) và [kính](/wiki/K%C3%ADnh) với chiều cao tối đa 45 m. Riêng khối lượng kim loại được sử dụng là vào khoảng 6.000 tấn, tương đương với khối lượng kim loại dùng cho [tháp Eiffel](/wiki/Th%C3%A1p_Eiffel). Phía mặt ngoài của cung điện có hàng cột lấy cảm hứng từ hàng cột của [cung điện Louvre](/wiki/Cung_%C4%91i%E1%BB%87n_Louvre) do [Claude Perrault](/w/index.php?title=Claude_Perrault&action=edit&redlink=1) thiết kế. Kiến trúc của công trình là sự tổng hợp các yếu tố thẩm mỹ thường thấy của thời kỳ [Belle époque](/wiki/Belle_%C3%89poque) tại Pháp. Grand Palais là một trong những công trình lớn cuối cùng trước kỉ nguyên điện khí hóa, nó có thể so sánh với [Cung điện Thủy tinh](/wiki/Cung_%C4%91i%E1%BB%87n_Th%E1%BB%A7y_tinh) tại [Luân Đôn](/wiki/Lu%C3%A2n_%C4%90%C3%B4n) do kiến trúc sư [Joseph Paxton](/wiki/Joseph_Paxton) thiết kế hoàn thành năm [1851](/wiki/1851).
## Hình ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=Grand_Palais&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Grand_Palais&action=edit§ion=3)]
-
Mái Grand Palais nhìn từ
[cầu Alexandre-III](/wiki/C%E1%BA%A7u_Alexandre-III)
-
-
-
-
-
Grand Palais nhìn từ đại lộ
[Champs-Élysées](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_l%E1%BB%99_Champs-%C3%89lys%C3%A9es)
-
-
-
-
Grand Palais và
[cầu Alexandre III](/wiki/C%E1%BA%A7u_Alexandre-III)
-
-
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Grand_Palais&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Grand_Palais&action=edit§ion=4)] [^](#cite_ref-expo_1900_1-0) [L'Exposition Universelle de 1900](http://www.bie-paris.org/main/pages/files/expos/1900-bis.pdf), par Joseph Antoine Bouvard.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Grand_Palais&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Grand_Palais&action=edit§ion=5)]
|
|![]()
[Grand Palais](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Grand_Palais?uselang=vi) **(tiếng Pháp)** [Trang web chính thức](http://www.grandpalais.fr/) **(tiếng Pháp)** [Trang web chính thức của Palais de la Découverte](http://www.palais-decouverte.fr/) **(tiếng Pháp)** [Grand Palais trên trang Structurae](http://fr.structurae.de/structures/data/index.cfm?ID=s0001460)

X-Cache: cp1067 miss (0), cp1054 frontend miss (0)


markdown:
# Họ Khúc khắc
|Bài viết này cần thêm
|
|Họ Khúc khắc|
|Thời điểm hóa thạch: 55–0Ma
| ![ Smilax aristolochiifolia - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-130.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/89/Smilax_aristolochiifolia_-_K%C3%B6hler%E2%80%93s_Medizinal-Pflanzen-130.jpg/272px-Smilax_aristolochiifolia_-_K%C3%B6hler%E2%80%93s_Medizinal-Pflanzen-130.jpg)
![ Smilax aristolochiifolia - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-130.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/89/Smilax_aristolochiifolia_-_K%C3%B6hler%E2%80%93s_Medizinal-Pflanzen-130.jpg/272px-Smilax_aristolochiifolia_-_K%C3%B6hler%E2%80%93s_Medizinal-Pflanzen-130.jpg)
[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Plantae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) [Angiospermae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa) [Monocots](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_m%E1%BB%99t_l%C3%A1_m%E1%BA%A7m) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Liliales](/wiki/B%E1%BB%99_Loa_k%C3%A8n) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) **Smilacaceae** [Vent.](/w/index.php?title=%C3%89tienne_Pierre_Ventenat&action=edit&redlink=1), 1799 [Chi điển hình](/wiki/Sinh_v%E1%BA%ADt_%C4%91i%E1%BB%83n_h%C3%ACnh) [Smilax](/wiki/Chi_Kh%C3%BAc_kh%E1%BA%AFc) [L.](/wiki/Carl_von_Linn%C3%A9), 1753 **Họ Khúc khắc** (tên khoa học *) là một Smilacaceae* [danh pháp thực vật](/w/index.php?title=Danh_ph%C3%A1p_th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt&action=edit&redlink=1)của một họ [thực vật có hoa](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa). Trong vài thập niên trước đây các chi hiện nay được đặt trong họ *Smilacaceae*thông thường đã đặt trong họ [Liliaceae](/wiki/H%E1%BB%8D_Loa_k%C3%A8n)định nghĩa rộng, nhưng trong khoảng 20-30 năm trở lại đây (tức khoảng thập niên 1970-1980) thì phần lớn các nhà thực vật học đã chấp nhận họ Smilacaceae như là một họ riêng biệt. [Hệ thống APG II](/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_APG_II) năm 2003 (không thay đổi so với [hệ thống APG](/w/index.php?title=H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_APG&action=edit&redlink=1) năm 1998), cũng công nhận họ này và đặt nó trong bộ [Liliales](/wiki/B%E1%BB%99_Loa_k%C3%A8n), trong nhánh *monocot*. Trong phạm vi APG II, nó là họ của 2 chi là * và Heterosmilax* *. Họ này phân bổ trong khắp miền nhiệt đới và ôn đới ấm trên thế giới. Các thành viên trong họ này thông thường có rễ dạng gỗ và là dạng dây leo. Một số loài có thân leo dạng gỗ, thường có gai, trong khi các loài khác là* [Smilax](/wiki/Chi_Kh%C3%BAc_kh%E1%BA%AFc) [cây thân thảo](/wiki/C%C3%A2y_th%C3%A2n_th%E1%BA%A3o)ở phía trên mặt đất và không gai.
Một số nhà phân loại học tách các loài thân thảo có nguồn gốc Bắc Mỹ trong chi
* thành chi Smilax* *, được biết đến vì hoa nặng mùi của chúng. Chi* [Nemexia](/w/index.php?title=Nemexia&action=edit&redlink=1) *Smilax*khi đó chỉ còn lại các dạng cây dây leo dạng gỗ có gai. Tuy nhiên, FNA (một tuyển tập về quần thực vật Bắc Mỹ) không công nhận chi *Nemexia*, cũng giống như [hệ thống APG](http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/welcome.html).
Một số hệ thống khác cũng công nhận họ này, bao gồm:
[Hệ thống Cronquist](/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_Cronquist)phiên bản năm 1981, công nhận họ này và đặt nó trong bộ *, thuộc phân lớp* [Liliales](/wiki/B%E1%BB%99_Loa_k%C3%A8n) *trong lớp* [Liliidae](/w/index.php?title=Liliidae&action=edit&redlink=1) *[=thực vật một lá mầm] của ngành* [Liliopsida](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_m%E1%BB%99t_l%C3%A1_m%E1%BA%A7m) *[=thực vật hạt kín].* [Magnoliophyta](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa) [Hệ thống Reveal](/w/index.php?title=H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_Reveal&action=edit&redlink=1)công nhận họ này và đặt nó trong bộ *, phân lớp* [Smilacales](/w/index.php?title=Smilacales&action=edit&redlink=1) *Liliidae*tương tự như trong hệ thống Cronquist. [Hệ thống Thorne (1992)](/w/index.php?title=H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_Thorne_(1992)&action=edit&redlink=1)cũng công nhận họ này và đặt nó trong bộ *thuộc siêu bộ* [Dioscoreales](/wiki/B%E1%BB%99_C%E1%BB%A7_n%C3%A2u) *, phân lớp* [Lilianae](/w/index.php?title=Lilianae&action=edit&redlink=1) *[=thực vật một lá mầm] của lớp* [Liliidae](/w/index.php?title=Liliidae&action=edit&redlink=1) *[=thực vật hạt kín].* [Magnoliopsida](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_hai_l%C3%A1_m%E1%BA%A7m) [Hệ thống Dahlgren](/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_Dahlgren)sắp xếp nó giống như hệ thống Thorne (1992).
## Phát sinh chủng loài[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BB%8D_Kh%C3%BAc_kh%E1%BA%AFc&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BB%8D_Kh%C3%BAc_kh%E1%BA%AFc&action=edit§ion=1)]
Cây phát sinh chủng loài dưới đây lấy theo APG III.
|
|
|
|
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BB%8D_Kh%C3%BAc_kh%E1%BA%AFc&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BB%8D_Kh%C3%BAc_kh%E1%BA%AFc&action=edit§ion=2)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BB%8D_Kh%C3%BAc_kh%E1%BA%AFc&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BB%8D_Kh%C3%BAc_kh%E1%BA%AFc&action=edit§ion=3)]
-
[Smilacaceae](http://delta-intkey.com/angio/www/smilacac.htm)trong L. Watson và M.J. Dallwitz (1992 trở đi). *Phiên bản: 9 tháng Ba năm 2006.* [Các họ thực vật có hoa](http://delta-intkey.com/angio/): Miêu tả, minh họa, nhận dạng, thông tin tra cứu. [http://delta-intkey.com](http://delta-intkey.com). [Smilacaceae trong](http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=10827) *FNA* [Liên kết tại Trung tâm nghiên cứu thư viện số (CSDL), Texas](http://www.csdl.tamu.edu/FLORA/cgi/gateway_family?fam=Smilacaceae)
-
|
|![]()

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1054 frontend miss (0)


markdown:
# Đô la Mỹ
[Mỹ kim](/w/index.php?title=M%E1%BB%B9_kim&redirect=no)) [USD (định hướng)](/w/index.php?title=USD_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)&action=edit&redlink=1).
|
|Đô la Mỹ United States dollar (tiếng Anh)
dólar americano
(tiếng Bồ Đào Nha)
dólar estadounidense
(tiếng Tây Ban Nha)
dólar amerikanu
(tiếng Tetum)
|
|
![]()
|Giấy bạc từ $1 tới $100||Các đồng tiền kim loại|
|
|`USD` [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), *,* [Lãnh thổ Ấn Độ Dương thuộc Anh](/wiki/L%C3%A3nh_th%E1%BB%95_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_D%C6%B0%C6%A1ng_thu%E1%BB%99c_Anh) [[1]](#cite_note-1) *,* [Quần đảo Virgin thuộc Anh](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Virgin_thu%E1%BB%99c_Anh) [Đông Timor](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Timor), [Ecuador](/wiki/Ecuador), [El Salvador](/wiki/El_Salvador), [Quần đảo Marshall](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Marshall), [Micronesia](/wiki/Li%C3%AAn_bang_Micronesia), [Palau](/wiki/Palau), [Panama](/wiki/Panama), *, và* [Quần đảo Turks và Caicos](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Turks_v%C3%A0_Caicos) [Vùng quốc hải Hoa Kỳ](/wiki/V%C3%B9ng_qu%E1%BB%91c_h%E1%BA%A3i_Hoa_K%E1%BB%B3) [Lạm phát](/wiki/L%E1%BA%A1m_ph%C3%A1t) *, 2006 est.* [The World Factbook](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2092.html) [Được neo vào](/wiki/Ch%E1%BA%BF_%C4%91%E1%BB%99_t%E1%BB%B7_gi%C3%A1_h%E1%BB%91i_%C4%91o%C3%A1i#C.E1.BB.91_.C4.91.E1.BB.8Bnh) [AWG](/w/index.php?title=Aruban_florin&action=edit&redlink=1), [BSD](/wiki/Bahamian_dollar), [BHD](/w/index.php?title=Bahraini_dinar&action=edit&redlink=1), [BBD](/wiki/Barbadian_dollar), [BZD](/wiki/Belize_dollar), [BMD](/w/index.php?title=Bermuda_dollar&action=edit&redlink=1), [KYD](/wiki/Cayman_Islands_dollar), [CUC](/w/index.php?title=Cuban_convertible_peso&action=edit&redlink=1), [DJF](/w/index.php?title=Djiboutian_franc&action=edit&redlink=1), [XCD](/w/index.php?title=East_Caribbean_dollar&action=edit&redlink=1), [ERN](/w/index.php?title=Eritrean_nakfa&action=edit&redlink=1), [JOD](/w/index.php?title=Jordanian_dinar&action=edit&redlink=1), [LBP](/w/index.php?title=Lebanese_pound&action=edit&redlink=1), [MVR](/w/index.php?title=Maldivian_rufiyaa&action=edit&redlink=1), [ANG](/w/index.php?title=Netherlands_Antillean_gulden&action=edit&redlink=1), [OMR](/w/index.php?title=Omani_rial&action=edit&redlink=1), [QAR](/w/index.php?title=Qatari_riyal&action=edit&redlink=1), [SAR](/w/index.php?title=Saudi_riyal&action=edit&redlink=1), [AED](/w/index.php?title=United_Arab_Emirates_dirham&action=edit&redlink=1) [dime (mười xu)](/w/index.php?title=Dime_(ti%E1%BB%81n_kim_lo%E1%BA%A1i_Hoa_K%E1%BB%B3)&action=edit&redlink=1) [cent (một xu)](/w/index.php?title=Cent_(ti%E1%BB%81n)&action=edit&redlink=1) [Mill](/w/index.php?title=Mill_(ti%E1%BB%81n)&action=edit&redlink=1) [Ký hiệu](/wiki/K%C3%BD_hi%E1%BB%87u_ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87) [$](/w/index.php?title=Dollar_sign&action=edit&redlink=1) [cent (một xu)](/w/index.php?title=Cent_(ti%E1%BB%81n)&action=edit&redlink=1) [Mill](/w/index.php?title=Mill_(ti%E1%BB%81n)&action=edit&redlink=1) [Buck](/w/index.php?title=Buck&action=edit&redlink=1), Clam, Dead President, Dough, Bone, Coin, Cheddar, Frog, Ducket, Cabbage, Skrilla, Cash Money, Green, Potato, Cash, and [Greenback](/w/index.php?title=Greenback&action=edit&redlink=1). Also, Washingtons, Jeffersons, Lincolns, Benjamins, and Hamiltons are used based on denomination , also [[2]](#cite_note-2) [Peso](/wiki/Peso)in [Puerto Rico](/wiki/Puerto_Rico). [Tiền kim loại](/w/index.php?title=Coins_of_the_United_States_dollar&action=edit&redlink=1) [1¢](/w/index.php?title=Cent_(United_States_coin)&action=edit&redlink=1), [5¢](/w/index.php?title=Nickel_(United_States_coin)&action=edit&redlink=1), [1 dime](/w/index.php?title=Dime_(United_States_coin)&action=edit&redlink=1), [$¼](/w/index.php?title=Quarter_(United_States_coin)&action=edit&redlink=1) [$½](/w/index.php?title=Half_dollar_(United_States_coin)&action=edit&redlink=1), [$1](/w/index.php?title=Dollar_(United_States_coin)&action=edit&redlink=1) [Tiền giấy](/w/index.php?title=Federal_Reserve_Note&action=edit&redlink=1) [$1](/w/index.php?title=United_States_one-dollar_bill&action=edit&redlink=1), [$5](/w/index.php?title=United_States_five-dollar_bill&action=edit&redlink=1), [$10](/w/index.php?title=United_States_ten-dollar_bill&action=edit&redlink=1), [$20](/w/index.php?title=United_States_twenty-dollar_bill&action=edit&redlink=1), [$50](/w/index.php?title=United_States_fifty-dollar_bill&action=edit&redlink=1), [$100](/w/index.php?title=United_States_one_hundred-dollar_bill&action=edit&redlink=1) [$2](/w/index.php?title=United_States_two-dollar_bill&action=edit&redlink=1)
Không còn lưu hành:
[$500](/w/index.php?title=United_States_five_hundred_dollar_bill&action=edit&redlink=1), [$1,000](/w/index.php?title=Large_denominations_of_United_States_currency&action=edit&redlink=1), [$5,000](/w/index.php?title=United_States_five_thousand_dollar_bill&action=edit&redlink=1), [$10,000](/w/index.php?title=$10,000_bill&action=edit&redlink=1), [$100,000](/w/index.php?title=United_States_one_hundred_thousand-dollar_bill&action=edit&redlink=1) [Ngân hàng trung ương](/wiki/Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng_trung_%C6%B0%C6%A1ng) [Federal Reserve Bank](/w/index.php?title=Federal_Reserve_Bank&action=edit&redlink=1) [www.federalreserve.gov](http://www.federalreserve.gov) [Nơi in tiền](/w/index.php?title=N%C6%A1i_in_ti%E1%BB%81n&action=edit&redlink=1) [Bureau of Engraving and Printing](/w/index.php?title=Bureau_of_Engraving_and_Printing&action=edit&redlink=1) [www.moneyfactory.gov](http://www.moneyfactory.gov) [Nơi đúc tiền](/w/index.php?title=%C4%90%C3%BAc_ti%E1%BB%81n&action=edit&redlink=1) [United States Mint](/w/index.php?title=United_States_Mint&action=edit&redlink=1) [www.usmint.gov](http://www.usmint.gov)
Đồng
**đô la Mỹ** hay **Mỹ kim**, **USD** ( [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh): *United States dollar*), còn được gọi ngắn là "đô la" hay "đô", là [đơn vị tiền tệ](/wiki/%C4%90%C6%A1n_v%E1%BB%8B_ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87) chính thức của [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Nó cũng được dùng để dự trữ ngoài Hoa Kỳ. Hiện nay, việc phát hành tiền được quản lý bởi các hệ thống ngân hàng của [Cục Dự trữ Liên bang](/wiki/C%E1%BB%A5c_D%E1%BB%B1_tr%E1%BB%AF_Li%C3%AAn_bang) ( *Federal Reserve*). Ký hiệu phổ biến nhất cho đơn vị này là dấu **. Mã $** [ISO 4217](/wiki/ISO_4217)cho đô la Mỹ là **USD**; [Quỹ tiền tệ quốc tế](/wiki/Qu%E1%BB%B9_ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)(IMF) dùng **US$**. Trong năm 1995, trên 380 tỷ đô la đã được lưu hành, trong đó hai phần ba ở ngoài nước. Đến tháng 4 năm [2004](/wiki/2004), gần 700 tỷ đô la tiền giấy đã được lưu hành [[1]](http://www.federalreserve.gov/boarddocs/speeches/2004/20040426/default.htm), trong đó hai phần ba vẫn còn ở nước ngoài [[2]](http://www.federalreserve.gov/paymentsystems/coin/default.htm).
Nước Mỹ là một trong một số quốc gia dùng đơn vị tiền tệ gọi là
*đô la*. Một vài quốc gia dùng đô la Mỹ làm đơn vị tiền tệ chính thức, và nhiều quốc gia khác cho phép dùng nó trong thực tế (nhưng không chính thức). Xin xem [đô la](/wiki/%C4%90%C3%B4_la).
## Mục lục
## Sơ lược[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9&action=edit§ion=1)]
Đồng đô la Mỹ thông thường được chia ra thành 100
*cent*, (ký hiệu ¢). Trong một cách chia khác, có 1.000 min ( *mill*) trong mỗi đô la; thêm vào đó, 10 đô la còn được gọi là *Eagle* (đại bàng). Tuy nhiên, chỉ có đơn vị xu mới được dùng rộng rãi; dân chúng Mỹ ít nghe đến "eagle" hay "mill", tuy mill có khi được dùng trong việc thu thuế. Trong tiền được lưu hành, các đơn vị ít hơn hoặc bằng 1 đô la được phát hành với dạng [tiền kim loại](/w/index.php?title=Ti%E1%BB%81n_kim_lo%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1) trong khi các đơn vị nhiều hơn hoặc bằng 1 đô la được phát hành với dạng [tiền giấy](/wiki/Ti%E1%BB%81n_gi%E1%BA%A5y) (đơn vị 1 đô la có thể theo dạng tiền giấy hay tiền kim loại, nhưng tiền giấy được lưu hành hơn nhiều). Trước đây, tiền giấy đôi khi được phát hành cho các đơn vị ít hơn 1 đô la, và tiền đúc bằng vàng đã được phát hành cho các đơn vị tới 20 đô la.
Tiền kim loại được đúc bởi
[Sở đúc tiền Hoa Kỳ](/w/index.php?title=S%E1%BB%9F_%C4%91%C3%BAc_ti%E1%BB%81n_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1) ( *United States Mint*). Tiền giấy được in bởi [Cục Khắc và In](/w/index.php?title=C%E1%BB%A5c_Kh%E1%BA%AFc_v%C3%A0_In&action=edit&redlink=1) ( *Bureau of Engraving and Printing*) cho Cục Dự trữ Liên bang từ năm [1914](/wiki/1914). Chúng được bắt đầu in [giấy bạc](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A5y_b%E1%BA%A1c&action=edit&redlink=1) cỡ lớn, nhưng từ năm [1928](/wiki/1928) đã đổi thành cỡ nhỏ, không biết vì lý do gì.
Tiền giấy trên 100 đô la không còn được in nữa sau
[1946](/wiki/1946) và đã chính thức ngưng lưu hành trong năm [1969](/wiki/1969). Những tờ tiền giấy này thường được dùng bởi các ngân hàng để trao đổi với nhau hay bởi các thành phần tội phạm có tổ chức (vì lẽ này mà tổng thống [Richard Nixon](/wiki/Richard_Nixon) đã đưa ra lệnh ngừng lưu hành). Sau khi việc trao đổi tiền điện tử được ra đời, chúng trở thành dư thừa. Các đơn vị tiền lớn đã được phát hành gồm có $500, $1.000, $5.000, $10.000 và $100.000.
Các loại tiền giấy đôla Mỹ có chung dạng trang trí, chung màu sắc (đen bóng mặt trước và xanh lá cây mặt sau) có cùng kích thước (156 x 66
[mm](/wiki/Milim%C3%A9t)) cho dù chúng có giá trị khác nhau, từ 1 USD trở lên. Mỗi loại tiền giấy, ứng với một mệnh giá, mang hình một tổng thống Mỹ theo đúng quy định.
## Tiền kim loại[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9&action=edit§ion=2)]
Đang được lưu hành có tiền kim loại 1¢ (penny), 5¢ (nickel), 10¢ (dime), 25¢ (quarter), 50¢ (nửa đô la, không thịnh hành) và $1 (không thịnh hành).
Tiền kim loại 1 đô la chưa bao giờ là phổ biến tại Hoa Kỳ. Đồng
[bạc](/wiki/B%E1%BA%A1c) được đúc giữa [1794](/wiki/1794) đến [1935](/wiki/1935) với một vài thời gian bị gián đoạn; tiền đúc bằng [đồng](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_(nguy%C3%AAn_t%E1%BB%91)) và [niken](/wiki/Niken) cùng cỡ được đúc từ [1971](/wiki/1971) đến [1978](/wiki/1978). Đồng [Susan B. Anthony](/w/index.php?title=Susan_B._Anthony&action=edit&redlink=1) được ra mắt trong năm [1979](/wiki/1979); chúng không được ưa chuộng vì dễ bị nhầm lẫn với đồng quarter (25¢) có cỡ gần bằng, có viền răng cưa và màu sắc tương tự. Những đồng này bị ngừng đúc ngay sau đó, nhưng vẫn là có thể dùng làm tiền hợp pháp. Trong năm [2000](/wiki/2000), một đồng $1 mới có hình [Sacagawea](/w/index.php?title=Sacagawea&action=edit&redlink=1) được ra mắt, chúng có viền phẳng và có màu [vàng kim loại](/wiki/V%C3%A0ng_kim_lo%E1%BA%A1i_(m%C3%A0u)). Dù vậy, chúng không được ưa chuộng bằng đồng tiền giấy $1 và ít được dùng trong công việc hằng ngày. Sự thất bại của tiền kim loại đã bị đổ lỗi vào sự thất bại trong việc đồng thời thu hồi tiền giấy và cố gắng yếu kém trong việc phổ biến tiền kim loại. Hầu hết các máy bán hàng tự động không thối tiền bằng giấy được, cho nên chúng thường được thiết kế để thối bằng đồng đô la hay nửa đô la kim loại.
Trong quá khứ, Hoa Kỳ đã đúc tiền kim loại với giá trị: nửa xu, hai xu, ba xu, hai mươi xu, $2,50, $3,00, $4,00, $5,00, $10,00 và $20,00. Chúng vẫn là tiền tệ chính thức theo giá trị trên mặt, nhưng cao giá hơn đối với những
[nhà sưu tầm](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_s%C6%B0u_t%E1%BA%A7m&action=edit&redlink=1) [tiền cổ](/w/index.php?title=Ti%E1%BB%81n_c%E1%BB%95&action=edit&redlink=1).
Sở Đúc tiền Hoa Kỳ cũng sản xuất tiền thoi
[vàng](/wiki/V%C3%A0ng) và [bạch kim](/wiki/B%E1%BA%A1ch_kim), được gọi là "American Eagles" (Đại bàng Mỹ), đều là tiền tệ chính thức tuy chúng rất hiếm khi được dùng. Lý do là chúng không được sản xuất để trao đổi, do đó giá trị mặt của chúng thấp hơn giá kim loại quý được dùng để tạo chúng. Đồng thoi American Silver Eagle (Đại bàng bạc Mỹ) được lưu hành với giá trị $1 (1 ounce troy). Đồng thoi American Gold Eagle (Đại bàng vàng Mỹ) có giá trị $5 (1/10 ounce troy), $10 (1/4 ounce troy), $25 (1/2 ounce troy) và $50 (1 ounce troy). Đồng thoi American Platinum Eagle (Đại bàng bạch kim Mỹ) có giá trị $10 (1/10 ounce troy), $25 (1/4 ounce troy), $50 (1/2 ounce troy) và $100 (1 ounce troy). Đồng bạc có 99,9% bạc, đồng vàng có 91,67% vàng (22 [karat](/w/index.php?title=Karat&action=edit&redlink=1)) và đồng bạch kim có 99,95% bạch kim. Các đồng tiền này không có bán lẻ cho cá nhân, mà phải mua từ các cơ quan có phép.
Sở Đúc tiền còn sản xuất tiền kim loại dành cho các nhà sưu tầm, có cùng giá mặt và thể tích vàng thoi, để bán lẻ. Hiện giờ đơn vị lớn nhất được lưu hành là tờ $100 và đồng $100 ounce troy Platinum Eagle.
## Chỉ trích[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9&action=edit§ion=3)]
### Tiền kim loại[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9&action=edit§ion=4)]
Hiếm có cho một đơn vị tiền tệ quan trọng, giá trị của tiền kim loại Mỹ không được viết bằng số. Thay vào đó, giá trị của chúng được viết bằng chữ
[tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh), có thể tạo ra sự khó khăn cho những du khách không biết tiếng này. Hơn nữa, các chữ được viết không theo khuôn mẫu: "One Cent" (1 cent), "Five Cents" (5 cent), "One Dime" (cho dime, giá trị 10 cent), "Quarter Dollar" (cho quarter, có giá trị 25 cent) và "Half Dollar" (nửa đô la, giá trị 50 cent). Để hiểu các thuật ngữ này, người đọc phải hiểu các từ "penny", "nickel", "dime", "quarter" và "half dollar".
Vì lý do lịch sử, cỡ tiền không lớn lên theo giá trị mặt. Tiền 1 cent (penny) và 5 cent (nickel) đều lớn hơn đồng 10 cent (dime), và đồng 50 cent lại lớn hơn đồng $1 có hình
[Sacagawea](/w/index.php?title=Sacagawea&action=edit&redlink=1) hay [Susan B. Anthony](/w/index.php?title=Susan_B._Anthony&action=edit&redlink=1). Cỡ của đồng dime, quarter và nửa đô la đã có từ trước [1964](/wiki/1964), khi chúng được đúc từ 90% bạc; cỡ của chúng tuỳ thuộc vào giá trị của chúng bằng bạc, và điều đó giải thích tại sao đồng dime có cỡ nhỏ nhất. Đường kính hiện nay của đồng đô la được ra mắt năm [1979](/wiki/1979) với đồng Susan B. Anthony, vì thế cỡ của chúng không tuỳ thuộc vào số lượng bạc, và được chọn tuỳ ý, không có liên quan đến đồng đô la Eisenhower cùng cỡ với đồng Peace và Morgan bằng bạc được dùng trong đầu [thế kỷ 20](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20).
### Tiền giấy[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9&action=edit§ion=5)]
|Đơn vị ($)||Hình trong mặt trước||Hình trong mặt sau|
|
|Tiền kim loại
|
|0,01 |
|[Tượng đài Lincoln](/w/index.php?title=T%C6%B0%E1%BB%A3ng_%C4%91%C3%A0i_Lincoln&action=edit&redlink=1) **0,05** [Thomas Jefferson](/wiki/Thomas_Jefferson) **0,10** [Franklin D. Roosevelt](/wiki/Franklin_D._Roosevelt) [sồi](/wiki/S%E1%BB%93i), [cành ôliu](/w/index.php?title=C%C3%A0nh_%C3%B4liu&action=edit&redlink=1) **0,25** [George Washington](/wiki/George_Washington) [Biểu tượng các tiểu bang](/wiki/Quarter_k%E1%BB%B7_ni%E1%BB%87m_ti%E1%BB%83u_bang) **0,50** [John F. Kennedy](/wiki/John_F._Kennedy) [Tổng thống Hoa Kỳ](/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Hoa_K%E1%BB%B3) **0,50** [Benjamin Franklin](/wiki/Benjamin_Franklin) [Chuông Độc lập](/w/index.php?title=Chu%C3%B4ng_%C4%90%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1) **1** [Sacagawea](/w/index.php?title=Sacagawea&action=edit&redlink=1) [Đại bàng trắng](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_b%C3%A0ng_tr%E1%BA%AFng&action=edit&redlink=1)đang bay **1** [Dwight Eisenhower](/wiki/Dwight_Eisenhower) [Mặt Trăng](/wiki/M%E1%BA%B7t_Tr%C4%83ng) **1** [Susan B. Anthony](/w/index.php?title=Susan_B._Anthony&action=edit&redlink=1) *Tiền giấy* **1** [George Washington](/wiki/George_Washington) **2** [Thomas Jefferson](/wiki/Thomas_Jefferson) [Tuyên ngôn độc lập](/wiki/Tuy%C3%AAn_ng%C3%B4n_%C4%91%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp_Hoa_K%E1%BB%B3) **5** [Abraham Lincoln](/wiki/Abraham_Lincoln) [Tượng đài Lincoln](/w/index.php?title=T%C6%B0%E1%BB%A3ng_%C4%91%C3%A0i_Lincoln&action=edit&redlink=1) **10** [Alexander Hamilton](/wiki/Alexander_Hamilton) **20** [Andrew Jackson](/wiki/Andrew_Jackson) [Nhà Trắng](/wiki/Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%AFng) **50** [Ulysses S. Grant](/wiki/Ulysses_S._Grant) [Quốc hội](/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Hoa_K%E1%BB%B3) **100** [Benjamin Franklin](/wiki/Benjamin_Franklin) [Toà Độc lập](/w/index.php?title=To%C3%A0_%C4%90%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1) *Đơn vị lớn hơn*(không dùng nữa)
Tuy các biện pháp nhằm chống tiền giả như thêm màu và hình mờ đã được đưa vào tiền
[giấy](/wiki/Gi%E1%BA%A5y), các người chỉ trích cho rằng việc làm tiền giả còn quá dễ dàng. Họ cho rằng việc in hình màu là việc dễ dàng đối với các máy in hiện đại rẻ tiền. Họ đề nghị Cục dự trữ Liên bang nên đưa vào các chức năng [ảnh toàn ký](/wiki/%E1%BA%A2nh_to%C3%A0n_k%C3%BD) ( *holography*) như đã có trong các đơn vị tiền lớn khác như [Đô la Canada](/wiki/%C4%90%C3%B4_la_Canada), [franc Thụy Sĩ](/wiki/Franc_Th%E1%BB%A5y_S%C4%A9) và đồng [euro](/wiki/Euro), khó giả mạo hơn. Một kỹ thuật khác được phát triển tại [Úc](/wiki/%C3%9Ac), được một vài nước sử dụng (kể cả [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)), chế tạo ra tiền giấy bằng [polymer](/wiki/Polymer).
Tuy nhiên, có lẽ tiền Mỹ cũng không dễ giả mạo như các nhà chỉ trích đã nói. Hai chức năng chống tiền giả quan trọng nhất trong tiền Mỹ là giấy và mực. Các thành phần của giấy và các chế biến mực còn được giữ bí mật. Sự kết hợp của giấy và mực tạo ra một lớp da đặc biệt, càng được nổi rệt ra khi tiền được qua nhiều tay. Các đặc điểm này khó tái tạo được nếu không có đủ thiết bị và vật dụng. Tuy nhiên, tiền giấy Mỹ vẫn còn dễ giả mạo hơn hầu hết các tiền khác, và trong khi một
[ngân hàng](/wiki/Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng) có thể phát hiện tiền giả, chúng ít được xem xét kỹ lưỡng khi được sử dụng.
Các nhà chỉ trích đồng thời còn cho rằng tiền giấy Mỹ rất khó phân biệt: chúng có hoa văn rất giống nhau, và được in bằng cùng màu, và có cỡ bằng nhau. Các tổ chức hỗ trợ người mù muốn chúng được in bằng cỡ khác nhau tuỳ theo mệnh giá và có
[chữ Braille](/wiki/Ch%E1%BB%AF_Braille) cho những người khiếm thị có thể sử dụng chúng mà không cần phải đọc chữ. Tuy một số người khiếm thị đã có thể dùng cảm giác để phân biệt tiền giấy, nhiều người khác phải dùng máy đọc tiền; trong khi một số người khác gấp tiền khác nhau theo mệnh giá để dễ phân biệt chúng. Giải pháp này vẫn cần sự giúp đỡ của một người thấy rõ, cho nên không phải là một giải pháp hoàn thiện.
Trong khi đó, các đơn vị tiền quan trọng khác như đồng euro có tiền với cỡ khác nnhau: mệnh giá càng cao thì cỡ tiền càng lớn, và chúng còn được in bằng nhiều màu khác nhau. Chẳng những chúng giúp người khiếm thị, chúng còn giúp người thường không lẫn lộn một tờ giấy có giá trị cao trong một xấp tiền có giá trị thấp, một vấn đề thường gặp ở Mỹ. Các du khách cũng thường không phân biệt được tiền Mỹ vì họ không rành lắm với những hoa văn trên mặt giấy.
Đã có dự án để đổi tiền giấy thành nhiều cỡ, nhưng những nhà sản xuất máy bán hàng tự động và máy đổi tiền cho rằng làm vậy sẽ làm các máy đó phức tạp hơn và tốn tiền hơn. Tại
[châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) họ cũng dùng lý luận này trước khi có nhiều cỡ tiền, nhưng đã bị thất bại.
Ngoài việc in tiền nhiều màu và nhiều cỡ khác nhau, nhiều nước khác cũng có các chức năng cảm giác trong tiền không tìm thấy được trong tiền Mỹ để hỗ trợ người khiếm thị.
[Tiền Canada](/wiki/%C4%90%C3%B4_la_Canada) có một số nút có thể cảm nhận được trong góc trên phải để cho biết mệnh giá tiền.
Ngoài chức năng giúp người dùng phân biệt tiền, việc in tiền nhiều cỡ có một chức năng chống một cách làm tiền giả mà tiền Mỹ đã bị nhiều lần: các người làm tiền giả tẩy trắng mực từ một tờ tiền với mệnh giá thấp (như là 1 đô la) và in lại với mệnh giá cao hơn (như là 100 đô la). Hiện đang có đề nghị được đưa ra để làm tờ 1 đô la và 5 đô la một
[inch](/wiki/Inch) ngắn hơn và nửa inch thấp hơn; tuy nhiên, giải pháp này không hoàn thiện vì có 7 đơn vị tiền mà chỉ có 2 cỡ tiền giấy.
## Sử dụng quốc tế[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9&action=edit§ion=6)]
|Year||Cao nhất ↑||Thấp nhất ↓|
|Ngày||Tỷ giá||Ngày||Tỷ giá|
|1999||03/12||€0.9985||05/01||€0.8482|
|2000||26/10||€1.2118||06/01||€0.9626|
|2001||06/07||€1.1927||05/01||€1.0477|
|2002||28/01||€1.1658||31/12||€0.9536|
|2003||08/01||€0.9637||31/12||€0.7918|
|2004||14/05||€0.8473||28/12||€0.7335|
|2005||15/11||€0.8571||03/01||€0.7404|
|2006||02/01||€0.8456||05/12||€0.7501|
|2007||12/01||€0.7756||27/11||€0.6723|
|2008||27/10||€0.8026||15/07||€0.6254|
|2009||04/03||€0.7965||03/12||€0.6614|
|2010||08/06||€0.8374||13/01||€0.6867|
|2011||29/12||€0.7759||04/05||€0.6720|
|2012||24/07||€0.8272||28/02||€0.7433|
|2013||27/04||€0.7832||01/02||€0.7329||Nguồn:
|
Một số quốc gia ngoài Hoa Kỳ sử dụng đồng đô la Mỹ làm đơn vị tiền tệ chính thức.
[Ecuador](/wiki/Ecuador), [El Salvador](/wiki/El_Salvador) và [Đông Timor](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Timor) dùng đô la Mỹ. Các cựu thành viên trong nhóm [Lãnh thổ Tín nhiệm Các đảo Thái Bình Dương](/wiki/L%C3%A3nh_th%E1%BB%95_T%C3%ADn_nhi%E1%BB%87m_C%C3%A1c_%C4%91%E1%BA%A3o_Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng) ( *Trust Territory of the Pacifi Islands*) dưới sự quản lý của Hoa Kỳ, kể cả [Palau](/wiki/Palau), [Micronesia](/wiki/Micronesia) và [Quần đảo Marshall](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Marshall), đã không phát hành tiền riêng sau khi họ độc lập.
Thêm vào đó, đơn vị tiền địa phương của
[Bermuda](/wiki/Bermuda), [Bahamas](/wiki/Bahamas), [Panama](/wiki/Panama) và một số quốc gia khác có thể hoán đổi với đồng USD với tỷ giá 1:1. Đơn vị tiền tệ của [Barbados](/wiki/Barbados) được hoán đổi với tỷ giá 2:1. [Argentina](/wiki/Argentina) đã dùng tỷ giá hoán đổi 1:1 giữa đồng [peso Argentina](/w/index.php?title=Peso_Argentina&action=edit&redlink=1) và đô la Mỹ từ [1991](/wiki/1991) đến [2002](/wiki/2002). Tại [Liban](/wiki/Liban), 1 đô la được đổi thành 1500 lira Liban, và cũng có thể được sử dụng để mua bán như đồng lira. Tại [Hồng Kông](/wiki/H%E1%BB%93ng_K%C3%B4ng), đồng đô la Mỹ và [đô la Hồng Kông](/wiki/%C4%90%C3%B4_la_H%E1%BB%93ng_K%C3%B4ng) đã được ràng buộc với giá HK$7,8/USD từ năm [1983](/wiki/1983). Đồng [Pataca](/w/index.php?title=Pataca&action=edit&redlink=1) của [Macao](/wiki/Macao), được ràng buộc với đô la Hồng Kông với giá MOP1,03/HKD, được gián tiếp hoán đổi với đô la Mỹ với tỷ giá khoảng MOP8/USD. Đồng [Nhân dân tệ](/wiki/Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_t%E1%BB%87) của [CHND Trung Hoa](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) đã được ổn định giá với đô la Mỹ từ giữa thập niên 1990 với giá Y8,28/USD cho đến ngày [21 tháng 7](/wiki/21_th%C3%A1ng_7), 2005. [Malaysia](/wiki/Malaysia) cũng đã ổn định giá của đồng [ringgitt](/w/index.php?title=Ringgitt&action=edit&redlink=1) với giá MR3,8/USD từ [1997](/wiki/1997). Ngày [21 tháng 7](/wiki/21_th%C3%A1ng_7), 2005, cả hai quốc gia đã thả giá tiền họ để theo giá thị trường.
Đồng đô la còn được dùng làm đơn vị tiêu chuẩn trong các thị trường quốc tế cho các mặt hàng như
[vàng](/wiki/V%C3%A0ng) và [dầu hỏa](/wiki/D%E1%BA%A7u_h%E1%BB%8Fa). Ngay cả các công ty ngoại quốc ít buôn bán tại Hoa Kỳ, như [Airbus](/wiki/Airbus), liệt kê và bán sản phẩm của họ bằng đô la (tuy trong trường hợp này một số người cho rằng lý do là vì các doanh nghiệp Hoa Kỳ đang thống trị ngành hàng không).
Vào thời điểm này, đồng đô la Mỹ vẫn là đơn vị tiền dự trữ hàng đầu, hầu hết trong đơn vị $100. Phần đông tiền giấy Hoa Kỳ đang ở ngoài Hoa Kỳ. Theo kinh tế gia
[Paul Samuelson](/wiki/Paul_Samuelson), nhu cầu cho tiền đô la cho phép Hoa Kỳ giữ sự thiếu hụt trong xuất-nhập khẩu mà không dẫn đến sự suy sụp của đồng tiền.
Không lâu sau khi đồng
[euro](/wiki/Euro) (€; mã ISO 4217 EUR) được ra mắt như tiền mặt trong năm [2002](/wiki/2002), đồng đô la đã bị từ từ giảm giá trên thị trường quốc tế. Sau khi đồng euro lên giá trong tháng 3 năm 2002, việc thiếu hụt trong chi tiêu và thương mại của Hoa Kỳ ngày càng gia tăng. Đến [Giáng Sinh](/wiki/Gi%C3%A1ng_Sinh) năm [2004](/wiki/2004) đồng đô la đã tụt giá thấp nhất đối với các đơn vị tiền quan trọng khác, đặc biệt là đồng euro. Đồng euro lên giá cao hơn $1,36/€ (dưới 0,74€/$) lần đầu tiên cuối năm 2004, khác hẳn với đầu năm [2003](/wiki/2003) ($0,87/€). Bắt đầu từ cuối tháng 5 đến đầu tháng 6 năm 2005 đồng đô la lại lên giá nhanh chóng so với đồng euro sau khi nền kinh tế các nước châu Âu đang ứ đọng và [Hiến pháp Liên minh châu Âu](/w/index.php?title=Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p_Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u&action=edit&redlink=1) không được phê chuẩn trong cuộc trưng cầu dân ý ở hai nước [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) và [Hà Lan](/wiki/H%C3%A0_Lan). Trong khi tỷ lệ thất nghiệp tại các nước sử dụng euro và sự phát triển kinh tế bị chậm lại tại các nước thuộc Liên Minh, đồng euro có thể bị xuống giá so với đồng đô la, tuy đồng euro vẫn giữ sức mạnh.
## Nguồn gốc của tên "dollar"[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9&action=edit§ion=7)]
Đồng đô la Mỹ lấy tên từ đồng 8 real của
[Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha), có khối lượng bạc ít hơn 1 ounce. Trong thời kỳ thuộc địa, tiền này khá phổ biến đối với người Mỹ - họ gọi nó là đồng đô la Tây Ban Nha, từ tên của đồng tiền của [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) có cỡ và cấu tạo tương đương được gọi là [thaler](/w/index.php?title=Thaler&action=edit&redlink=1)). Các đồng đô la đầu tiên được chính phủ Hoa Kỳ đúc có cùng cỡ và cấu tạo với đồng đô la Tây Ban Nha và ngay sau [chiến tranh Cách mạng Hoa Kỳ](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Hoa_K%E1%BB%B3) đồng đô la Tây Ban Nha và Hoa Kỳ vẫn được lưu hành tương đương nhau.
Xin xem thêm bài
[đô la](/wiki/%C4%90%C3%B4_la) để tìm hiểu về lịch sử tên này.
## Tiền mệnh giá lớn[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9&action=edit§ion=8)]
Ngày nay tiền của Hoa Kỳ là đồng đô la và được in thành các mệnh giá $1, $2, $5, $10, $20, $50, và $100. Tuy nhiên cũng có thời gian tiền Hoa Kỳ gồm có năm loại có mệnh giá lớn hơn. Tiền mệnh giá cao thịnh hành vào thời điểm chúng được
[Chính phủ Hoa Kỳ](/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_Hoa_K%E1%BB%B3) phát hành lần đầu tiên vào năm 1861. Các tờ $500, $1.000, và $5.000 có giá trị sinh lời được phát hành vào năm 1861, và tờ chứng nhận $10.000 vàng ra đời năm 1865. Có nhiều kiểu mẫu các tờ mệnh giá cao.
## Dấu hiệu đô la[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9&action=edit§ion=9)]
Có nhiều huyền thoại về nguồn gốc của dấu "$" để chỉ đồng đô la. Vì đô la thoạt tiên là đồng 8 real của Tây Ban Nha, có người cho rằng hình chữ 'S' có nguồn từ số '8' được viết trên đồng tiền này. Giải thích được nhiều người chấp nhận nhất là dấu "$" được bắt nguồn từ chữ "PS" (cho '
[peso](/wiki/Peso)' hay ' [piastre](/wiki/Piastre)') được viết trên nhau trong tiếng Tây Ban Nha. Về sau, chữ 'P' biến thành một dấu gạch thẳng đứng - | - vì vòng cong đã biến vào trong vòng cong của chữ 'S'. Giải thích này được ủng hộ khi khám xét vào tài liệu cũ. Dấu "$" đã được sử dụng trước khi tiền đô la Tây Ban Nha đã được dùng làm tiền tệ chính thức trong năm 1785.
Ký hiệu đô la đôi khi còn được viết với hai dấu gạch thẳng đứng. Có lẽ đây chỉ là thói quen viết ba nét để viết dấu hiệu cũ: một nét cho chữ 'S', một nét cho đường gạch đứng, và nét cuối cho đường cong trong chữ 'P'. Những người viết nhanh không chú ý đến việc viết một chữ 'P' cho đúng cho nên tiện tay viết một dấu gạch nữa.
Có một số giải thích khác cho dấu gạch thứ hai - có người cho rằng dấu "$" xuất thân từ hai chữ 'U' và 'S' viết chồng trên nhau (vòng cong của chữ 'U' cùng nét với vòng cong ở dưới chữ 'S'), cũng có người cho rằng hai đường gạch tượng trưng cho hai cây cột trụ trong Đền thờ Solomon tại
[Jerusalem](/wiki/Jerusalem). Hai giải thích này không có chứng cớ vì cách viết này đã có trước khi nước Hoa Kỳ (US) được thành lập, hay vì không có bằng chứng trong lịch sử đồng Tây Ban Nha.
-
Mặt phải của 1 đô la Mỹ (
[1999](/wiki/1999))
-
Mặt trái của 1 đô la Mỹ (
[1995](/wiki/1995))
-
Mặt trái của tờ 100 đô la (1996), có hình
[Hội trường Tự do](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_T%E1%BB%B1_do&action=edit&redlink=1)
-
Đồng 1 đô la Mỹ (
[1862](/wiki/1862))
-
Đồng 1 đô la Mỹ (
[1917](/wiki/1917))
-
To-100-USD-moi-T,jpg
$100
[Benjamin Franklin](/wiki/Benjamin_Franklin)
-
$50
[Ulysses S. Grant](/wiki/Ulysses_S._Grant)
-
$20
[Andrew Jackson](/wiki/Andrew_Jackson)
-
-
-
-
-
## Tỷ giá hoán đổi[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9&action=edit§ion=10)]
### Lịch sử tỷ giá[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9&action=edit§ion=11)]
|1970*||1980*||1985*||1990*||1993||1999||2000||2001||2002||2003||2004||2005||2006||2007||2008||2009||2010||2011||2012|
|
|[Yên Nhật](/wiki/Y%C3%AAn_Nh%E1%BA%ADt) [Bảng Anh](/wiki/B%E1%BA%A3ng_Anh) [s](/w/index.php?title=Shilling_(British_coin)&action=edit&redlink=1)4 [d](/w/index.php?title=Penny_(British_pre-decimal_coin)&action=edit&redlink=1)
=0.4167
[[4]](#cite_note-austats-4) [[4]](#cite_note-austats-4) [Đô la Canada](/wiki/%C4%90%C3%B4_la_Canada) [Peso Mexico](/wiki/Peso_Mexico) 1 1 1 [Nhân dân tệ](/wiki/Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_t%E1%BB%87) [Rupee Ấn Độ](/wiki/Rupee_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) [Đô la Singapore](/wiki/%C4%90%C3%B4_la_Singapore) [Rand Nam Phi](/w/index.php?title=Rand_Nam_Phi&action=edit&redlink=1) [[5]](#cite_note-SAmeasuringW-5) Source: [Last 4 years](http://www.federalreserve.gov/releases/g5a/current/) [2005-2002](http://www.federalreserve.gov/releases/g5a/20060103/) [2003–2000](http://www.federalreserve.gov/releases/g5a/20040102/) [1996–1999](http://www.federalreserve.gov/releases/g5a/20000103/) [1993–1996](http://www.federalreserve.gov/releases/g5a/19970107/) [1990](http://www.x-rates.com/cgi-bin/hlookup.cgi) [1970–1992](http://www.rba.gov.au/Statistics/HistoricalExchangeRates/index.html) [1970–1985 Canada, China, Mexico](http://intl.econ.cuhk.edu.hk/exchange_rate_regime/index.php?cid=8) 1. Trị giá đồng peso Mexico trước cuộc đổi giá năm 1993.
## Ghi chú[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9&action=edit§ion=12)] **chấp nhận cùng với** [^](#cite_ref-1) [Bảng Anh](/wiki/B%E1%BA%A3ng_Anh); Xem *hay* [The World Factbook](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/io.html#Econ) [Foreign and Commonwealth Office](http://web.archive.org/web/20030731063146/http://www.fco.gov.uk/servlet/Front?pagename=OpenMarket/Xcelerate/ShowPage&c=Page&cid=1007029394365&a=KCountryProfile&aid=1018952687077). [^](#cite_ref-2) [RATE-EXCHANGE.org - US Currency / US Dollar](http://rate-exchange.org/currency/us-dollar.cfm#us_dollar) [^](#cite_ref-3) [“FRB: G.5A Release- Foreign Exchange Rates, Release Dates”](http://www.federalreserve.gov/releases/g5a/). Federalreserve.gov. Truy cập ngày 24 tháng 8 năm 2010.
- ^
**a** **ă** [1970–1992](http://www.rba.gov.au/Statistics/HistoricalExchangeRates/index.html). 1980 derived from AUD-USD=1.1055 and AUD-GBP=0.4957 at end of Dec 1979: 0.4957/1.1055=0.448394392; 1985 derived from AUD-USD=0.8278 and AUD-GBP=0.7130 at end of Dec 1984: 0.7130/0.8278=0.861319159 [^](#cite_ref-SAmeasuringW_5-0) [“Exchange Rates Between the United States Dollar and the South African Rand”](http://www.measuringworth.com/datasets/exchangeglobal/result.php). Measuring Worth. Truy cập ngày 5 tháng 12 năm 2011.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9&action=edit§ion=13)]
|
|![]()
[Đô la Mỹ](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Dollar?uselang=vi) [US Bureau of Engraving and Printing](http://www.moneyfactory.com/) [The U.S. Treasury's Coins & Currency portal](http://www.treas.gov/topics/currency/index.html) [American Currency Exhibit at the San Francisco Federal Reserve Bank](http://www.frbsf.org/currency/) [U.S. Treasury page with images of all current banknotes](http://www.moneyfactory.com/section.cfm/4) [U.S. paper money](http://www.friesian.com/notes.htm) [Presidential currency](http://web.archive.org/20031123174957/misyte3.tripod.com/clipart/id47.html) [The](http://www.wheresgeorge.com/) *Where's George?*Currency Tracking Project [Cool Numbers](http://www.coolnumbers.com)analyzes patterns of dollar-bill serial numbers and other types of numbers. [Cách phân biệt USD](http://www.laocai.gov.vn/home/view.asp?id=61&id_tin=8909&kieu=in)
|
|
Đô la Mỹ


markdown:
# Martinsburg, Tây Virginia
|City of Martinsburg|
|—
|![ Vị trí của Martinsburg ở West Virginia](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e7/WVMap-doton-Martinsburg.PNG/250px-WVMap-doton-Martinsburg.PNG)
Vị trí của Martinsburg ở West Virginia
[39°27′33″B 77°58′4″T / 39,45917°B 77,96778°T](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Martinsburg%2C_T%C3%A2y_Virginia¶ms=39_27_33_N_77_58_4_W_region:US_type:city) [Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [39°27′33″B 77°58′4″T / 39,45917°B 77,96778°T](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Martinsburg%2C_T%C3%A2y_Virginia¶ms=39_27_33_N_77_58_4_W_region:US_type:city) [Quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [tiểu bang](/wiki/Ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3) [West Virginia](/wiki/T%C3%A2y_Virginia) [Quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Hoa_K%E1%BB%B3) [Berkeley](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Berkeley,_T%C3%A2y_Virginia) [Thị trưởng](/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng) [Thành phố](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91) 2(13,1 km 2) 2(13,0 km 2) 2(0,1 km 2) [Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99) [Thành phố](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91) [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) 2(1.309,2/km 2) [Đô thị](/wiki/%C4%90%C3%B4_th%E1%BB%8B) [Vùng đô thị](/wiki/V%C3%B9ng_%C4%91%C3%B4_th%E1%BB%8B) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [EST](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_%C4%90%C3%B4ng_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9))( [UTC-5](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [EDT](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_%C4%90%C3%B4ng_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9))( [UTC-4](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) [Mã bưu điện](/wiki/M%C3%A3_ZIP) **Martinsburg, West Virginia** là một thành phố thuộc [tiểu bang](/wiki/Ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3) [West Virginia](/wiki/T%C3%A2y_Virginia), [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Thành phố có diện tích km2, dân số là 17.117 người (2009).
|
|


markdown:
# Mormugao
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Mormugao
|
|
-
|
|
-
[Diện tích](/wiki/Di%E1%BB%87n_t%C3%ADch) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [IST](/wiki/Gi%E1%BB%9D_chu%E1%BA%A9n_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99)( [UTC+5:30](/wiki/UTC%2B5:30)) **(** [Dân số](/wiki/D%C3%A2n_s%E1%BB%91) [2001](/wiki/2001))
-
[Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91)
-
**Mormugao** là một thành phố và là nơi đặt hội đồng đô thị ( *municipal council*) của [quận South Goa](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_South_Goa&action=edit&redlink=1) thuộc [bang](/wiki/Ph%C3%A2n_c%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) [Goa](/wiki/Goa), [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99).
## Nhân khẩu[
[sửa](/w/index.php?title=Mormugao&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mormugao&action=edit§ion=1)]
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ
, Mormugao có dân số 97.085 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Mormugao có tỷ lệ 75% [1] [biết đọc biết viết](/wiki/Bi%E1%BA%BFt_ch%E1%BB%AF), cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 80%, và tỷ lệ cho phái nữ là 70%. Tại Mormugao, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Mormugao&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mormugao&action=edit§ion=2)] [^](#cite_ref-1) [“Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns. (Provisional)”](http://web.archive.org/web/20040616075334/www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999). Census Commission of India. Truy cập ngày 3 tháng 9 năm 2007.
|
|![]()


markdown:
# Nuôi ong
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7d/Cueva_arana.svg/250px-Cueva_arana.svg.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7d/Cueva_arana.svg/250px-Cueva_arana.svg.png)
[bức tranh hang động](/wiki/Tranh_hang_%C4%91%E1%BB%99ng)8000 năm tuổi ở gần [Valencia, Tây Ban Nha](/wiki/Valencia,_T%C3%A2y_Ban_Nha) [[1]](#cite_note-1) **Nuôi ong** là việc con người duy trì những đàn [ong mật](/wiki/Ong_m%E1%BA%ADt), thường là trong các [tổ ong](/w/index.php?title=T%E1%BB%95_ong&action=edit&redlink=1). Người nuôi ong sẽ thu được [mật ong](/wiki/M%E1%BA%ADt_ong) và các sản phẩm khác như [phấn hoa](/wiki/Ph%E1%BA%A5n_hoa), [keo ong](/w/index.php?title=Keo_ong&action=edit&redlink=1), [sáp ong](/w/index.php?title=S%C3%A1p_ong&action=edit&redlink=1), [sữa ong chúa](/wiki/S%E1%BB%AFa_ong_ch%C3%BAa); ngoài ra mục đích của việc nuôi ong còn là để [thụ phấn](/wiki/Th%E1%BB%A5_ph%E1%BA%A5n) cho cây trồng hoặc tạo ra đàn ong mới để bán cho người nuôi ong khác.
## Lịch sử ngành nuôi ong[
[sửa](/w/index.php?title=Nu%C3%B4i_ong&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nu%C3%B4i_ong&action=edit§ion=1)]
## Khởi nguyên[
[sửa](/w/index.php?title=Nu%C3%B4i_ong&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nu%C3%B4i_ong&action=edit§ion=2)]
Có trên 20.000 loài ong dại.
Nhiều loài sống đơn độc [2] trong khi nhiều loài khác nuôi những con nhỏ tạo thành những bầy đàn (ví dụ [[3]](#cite_note-3) [ong nghệ](/wiki/Ong_ngh%E1%BB%87)). Nuôi ong liên quan đến việc quản lý khéo léo các loài ong sống theo bầy, mà bầy đàn đó có thể có đến 100.000 cá thể. Ở [châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u)và [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), loài ong được nuôi phổ biến là [ong mật phương Tây](/wiki/Ong_m%E1%BA%ADt_ph%C6%B0%C6%A1ng_T%C3%A2y)(Apis mellifera).
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Nu%C3%B4i_ong&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nu%C3%B4i_ong&action=edit§ion=3)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Nu%C3%B4i_ong&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nu%C3%B4i_ong&action=edit§ion=4)] **Traynor, Kirsten.** [^](#cite_ref-1) [“Ancient Cave Painting Man of Bicorp”](http://www.mdbee.com/articles/cavepainting.html)(Web article). MD Bee. Truy cập ngày 12 tháng 3 năm 2008. [^](#cite_ref-2) ["Bee Species Outnumber Mammals And Birds Combined "](http://www.biology-online.org/articles/bee-species-outnumber-mammals-birds.html)Biology Online access date: 28/09/2009 [^](#cite_ref-3) ["solitary bees"](http://www.insectpix.net/solitary_bees_gallery.htm)solitary bees website, access date: 28/09/2009
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Nu%C3%B4i_ong&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nu%C3%B4i_ong&action=edit§ion=5)] [Ethnology meets the Saharan bee and the South Moroccan beekeepers: Online video (12 min)](http://en.ird.fr/the-media-library/videos-on-line-canal-ird/ethnology-meets-the-saharan-italian-bee-and-the-south-moroccan-beekeepers/) [International Bee Research Association](http://www.ibra.org.uk/) [Honey Bees and AFRICAN Engineers, The effect on Agribusiness](http://www.apiaries-apiculture-honeybee.com). [The international federation of beekeepers associations](http://www.apimondia.org/) [Natural Beekeeping Network Forum](http://www.naturalbeekeeping.org/) [New Zealand Beekeepers Forum](http://www.nzbees.net/forum/) [National Bee Association, New Zealand](http://www.nba.org.nz/) [Hobbyist beekeeping site: Christchurch New Zealand](http://www.chchbeekeepers.org.nz) [Seasonal Care in Apiculture - Agriculture Guide](http://www.agricultureguide.org/seasonal-care-apiculture-beekeeping-protection/) [A Different Kind of Beekeeping Takes Flight](http://green.blogs.nytimes.com/2012/02/17/a-different-kind-of-beekeeping-takes-flight/?src=twrhp)

X-Cache: cp1052 hit (1), cp1054 frontend miss (0)