markdown:
# Bò Angus
**Bò Angus** (tên đầy đủ là **Aberdeen Angus**) là một giống [bò thịt](/wiki/B%C3%B2_th%E1%BB%8Bt) có nguồn gốc từ vùng cao nguyên phía Bắc [Scotland](/wiki/Scotland). Đây là một giống [bò nhà](/wiki/B%C3%B2_nh%C3%A0) được chăn nuôi phổ biến ở [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) để lấy [thịt](/wiki/Th%E1%BB%8Bt). Là loại giống chăn nuôi ít tốn kém, ít bệnh tật, có lợi ích kinh tế lớn cho người chăn nuôi. Bò Angus được biết đến như một loại thực phẩm tươi, mang lại giá trị và chất lượng cao và là niềm tự hào của người dân Mỹ . Qua quá trình chọn giống, đã tạo ra giống [1] [bò Angus đỏ](/wiki/B%C3%B2_Angus_%C4%91%E1%BB%8F)do đó bò Angus còn có tên gọi là Bò Angus đen để phân biệt với giống đỏ.
## Mục lục
## Nguồn gốc[
[sửa](/w/index.php?title=B%C3%B2_Angus&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%C3%B2_Angus&action=edit§ion=1)]
Chúng có nguồn gốc từ vùng cao nguyên Scotland cách đây một nghìn năm. Vào những năm 1870 của thế kỷ thứ 19, bò Angus được xuất khẩu sang Mỹ với mục đích lai tạo thí nghiệm. Nhưng sau nhiều năm, bò Angus trở nên phổ biến và nổi tiếng vì chất lượng thịt của nó. Ngày nay, bò Angus được chăn nuôi phổ biến ở Mỹ để lấy thịt. Vào những năm 1870 của thế kỉ thứ 19, bò Angus được xuất khẩu sang Hoa Kỳ với mục đích lai tạo thí nghiệm. Nhưng sau nhiều năm, bò Angus trở nên phổ biến và nổi tiếng vì chất lượng thịt của nó. Ngày nay, bò Angus được chăn nuôi phổ biến ở Hoa Kỳ để lấy thịt. Là giống có ngoại hình, thể chất chắc chắn, khỏe mạnh. Bò thường không có sừng và thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới.
## Đặc điểm[
[sửa](/w/index.php?title=B%C3%B2_Angus&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%C3%B2_Angus&action=edit§ion=2)]
Toàn thân bò có màu
[đen](/wiki/%C4%90en) và thường chỉ có một màu đồng nhất, [niêm mạc](/wiki/Ni%C3%AAm_m%E1%BA%A1c) mũi cũng có màu đen. Ít có bò Angus màu [đỏ](/wiki/%C4%90%E1%BB%8F). Bò thường không có [sừng](/wiki/S%E1%BB%ABng) vì trong thông tin di truyền của giống bò này thì [gene](/wiki/Gen) không sừng là gene trội. Con lai F1 giữa bò Angus với giống bò khác luôn luôn không có sừng. Bò có chất lượng thịt tốt, có vân [mỡ](/wiki/M%E1%BB%A1) xen kẽ trong thớ thịt giúp thịt mềm và béo.
Bò thành thục sớn, hiệu quả
[sinh sản](/wiki/Sinh_s%E1%BA%A3n) cao. Khuyết điểm của giống này là khối lượng không lớn và tăng trọng chậm. Bò cái trưởng thành năng 550–650 kg, bò đực 800–950 kg. Nuôi thịt lúc 15 tháng tuổi [bê](/wiki/B%C3%AA) đực đạt 450– 460 kg, bê cái 350–450 kg. Tỷ lệ thịt xẻ bình quân 65 -67%. Bò thích hợp với vùng khí hậu [ôn đới](/wiki/%C3%94n_%C4%91%E1%BB%9Bi) và nuôi chăn thả.
- Trọng lượng bê sơ sinh: 24 – 30 kg
- Trọng lượng 6 tháng tuổi: 150 – 180 kg
- Bò đực lúc trưởng thành: 800 – 1000 kg
- Bò cái lúc trưởng thành: 550 – 700 kg
- Tốc độ tăng trưởng nhanh: 1000 gram/ngày
- Tốc độ tăng trưởng lúc vỗ béo: 1000 – 2000 gram/ ngày
- Tỷ lệ xẻ thịt: trên 70% (60% thịt + 40% xương)
Toàn thân bò có màu đen hoặc màu đỏ, thường được biết đến với tên gọi là Black Angus hoặc Red Angus. Bò Angus trưởng thành sớm, khoảng hai tuổi là có thể cho thịt. Bò thường không có sừng vì trong thông tin di truyền của giống bò này, gene không sừng là gene trội. Con lai F1 giữa bò Angus với giống bò khác luôn không có sừng. Nhìn chung, loại bò này có khả năng sinh sản cao và trưởng thành sớm, khoảng 2 tuổi có thể lấy thịt
. [2]
Bò Black Angus chủ yếu được biết đến như một loại thực phẩm tươi, mang lại giá trị và chất lượng
[dinh dưỡng](/wiki/Dinh_d%C6%B0%E1%BB%A1ng) cao. Bò có chất lượng thịt tốt, có vân mỡ trắng xen kẽ trong những thớ thịt giúp thịt mềm và có vị béo dễ chịu, thịt màu đỏ tươi sáng. Ngoài ra, loại bò này có khả năng sinh sản cao và trưởng thành sớm, khoảng 2 tuổi có thể lấy thịt. Khuyết điểm của giống bò này ở khối lượng không lớn và tăng trọng chậm. Bò thích hợp với vùng khí hậu ôn đới và nuôi chăn thả.
Bò Black Angus thơm ngon nhờ 4 yếu tố như điều kiện khí hậu, môi trường chăn nuôi, phương pháp chăn nuôi và chế độ dinh dưỡng. Hương vị chính là yếu tố quan trọng khi nói đến chất lượng của thịt bò. Chất lượng thịt mềm, ngọt và ngon tùy thuộc vào mức độ trưởng thành của con bò. Ngoài ra, nó còn phụ thuộc vào sự chính xác của độ tuổi, các chất, sự phân phối của các mô liên kết, độ dầy của tế bào cơ và số lượng phân phối chất béo đến các cơ.
Hương vị, độ thơm ngon của giống bò ăn cỏ tự nhiên Black Angus này có lẽ chỉ đứng sau giống bò nổi tiếng Wagyu (hay
[bò Kobe](/wiki/B%C3%B2_Kobe)). Chính lượng mỡ trong miếng thịt bò tạo nên mùi vị đặc trưng của thịt bò. Giống bò Black Angus được biết đến với lượng mỡ vừa đủ để tạo nên hương vị, độ mềm và vị ngon đặc biệt . [3]
## Giống lai[
[sửa](/w/index.php?title=B%C3%B2_Angus&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%C3%B2_Angus&action=edit§ion=3)]
Người ta sử dụng giống bò này để lai tạo và cho ra những giống bò lai cao sản có giá trị. Chẵng hạn như bò lai Brangus là sản phẩm phối giống chéo chữa giống Braham và giống Angus, đây là một giống Bò cho Thịt rất khỏe mạnh. Với sự di truyền hiện đại, Brangus mang trong mình 3/8 của Brahman và 5/8 của Angus. Giống Brangus phát triển mạnh ở Úc vì chúng có khả năng thích với các kiểu khí hậu, dù cho đó là đồng cỏ tươi tốt ở phía Nam hay hạn hán khắc nghiệt ở phương Bắc. Thịt Brangus cho chất lượng của vân mỡ và độ mềm của thịt Angus, kết hợp với tốc độc tăng trưởng giống Brahman đã cho phép các nhà sản xuất linh hoạt bằng việc giảm số lượng bê.
Bò lai Red Angus là giống bò được tạo ra bằng việc sử dụng tinh bò red Angus phối với bò cái lai Zebu (bò U). Bò lai Angus có màu đỏ, vằn vàng đỏ nhạt, không có sừng. Bò F1 phát triển tốt, ít bệnh trong điều kiện nuôi bán chăn thả, khí hậu nóng, ẩm. Bò có chất lượng thịt tốt, có vân mỡ (mỡ dắt) xen kẽ trong thớ thịt giúp thịt mềm và béo. Giống bò này là giai đoạn từ sơ sinh đến 5 tháng tuổi khối lượng không lớn và tăng trọng chậm, tuy nhiên từ 6 tháng tuổi trở lên, bò sinh trưởng, phát triển nhanh, tỷ lệ thịt cao hơn so với các giống bò lai khác. Khối lượng bê sơ sinh nặng 24 - 25 kg, bê 6 tháng tuổi nặng 100 – 130 kg, bê 12 tháng tuổi nặng 170 - 210 kg. Bò đực 21 tháng tuổi nặng 300 - 380 kg, bò cái 21 tháng tuổi nặng 270 – 340 kg. Tăng trưởng bình quân 400 – 500 g/ngày. Tỷ lệ thịt xẻ đạt 60 - 62%.
Giống Murray Grey được phát triển tại Úc và là sản phẩm phối giống chéo của giống Angus và Shorthorn. Giống bò này có lông màu xám bạc hoặc xám sẫm. Chúng được phát triển vào những năm 1900 tại Úc và có ở khắp mọi nơi trên thế, tại các quốc gia như Nhật Bản, Hoa Kì, Canada, New Zealand và Anh.Thịt của chúng cũng có khả năng tạo vân mỡ, khiến chúng chở thành một giống phổ biến với nhiều người chăn nuôi. Điều này làm cho Murray Grey là một lựa chọn tuyệt vời cho thị trường đang phát triển của Nhật Bản. Giống này đã đạt được nhiều thành công lớn trong các cuộc thi về thịt ở Úc và rất phù hợp để đấp ứng tiêu chuẩn về thịt cao nhất của Úc cho nội địa và các thị trường xuất khẩu.
## Phân loại thịt[
[sửa](/w/index.php?title=B%C3%B2_Angus&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%C3%B2_Angus&action=edit§ion=4)]
Để phân loại thịt bò, Bộ nông nghiệp Mỹ (USDA) đặt ra 8 tiêu chuẩn như prime, choice, select, standard, commercial hay utility... Nhưng hiện nay, chỉ có 3 tiêu chuẩn cao gồm Prime, Choice và Select. Select là loại thịt chất lượng thấp trong ba loại.
Prime là khái niệm dùng để chỉ loại thịt bò thượng hạng. Loại thịt này có nhiều nước thịt bên trong những sớ thịt, xen lẫn tế bào mỡ với mật độ dày, khi ăn rất mềm, có vị ngọt và thơm. Theo tiêu chuẩn Prime, thịt bò loại này chỉ chiếm 2-3%, có nghĩa là trong 100 con bò chỉ có khoảng 2-3 con đạt chất lượng Prime và chỉ có những nhà hàng cao cấp mới sử dụng loại thịt này vì giá rất cao.
Choice là loại thịt bò cao cấp thứ hai xếp sau Prime, có các tế bào mỡ xen lẫn trong các sớ thịt như Prime nhưng tỉ lệ thấp hơn. Loại thịt này được sử dụng phổ biến trong các nhà hàng ở Mỹ. Thưởng thức một miếng thịt Choice nướng, sẽ cảm nhận được những thớ thịt vừa mềm vừa thơm, lại có vị ngọt của nước thịt. Tỷ lệ bò theo tiêu chuẩn Choice cao hơn nhiều so với Prime, khoảng 65-75 con đạt chất lượng Choice trên 100 con.
Tại thịt trường Mỹ, giá bán lẻ cho loại thịt bò này vào khoảng 28,58 USD một kg trong siêu thị H-Mart, thành phố Garden Grove, tiểu bang California. Riêng tại công ty phân phối Rastelli Direct ở thành phố Swedesboro, tiểu bang New Jersey, giá loại bò này 61,57 USD một kg. Ở thị trường
[Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam), thịt bò Angus được phân làm 3 tiêu chuẩn gồm: Prime, Choice và Select.
## Quy trình chế biến[
[sửa](/w/index.php?title=B%C3%B2_Angus&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%C3%B2_Angus&action=edit§ion=5)]
Về việc giết bò này gọi là quy trình bò Aging, đây là tên gọi một kỹ thuật chế biến để cho ra miếng thịt bò cao cấp phổ biến ở Mỹ. Nguyên liệu được sử dụng là loại bò Prime cao cấp. Loại thịt này có nhiều nước thịt bên trong những sớ thịt, xen lẫn tế bào mỡ với mật độ dày, khi ăn rất mềm, có vị ngọt và thơm. Theo tiêu chuẩn Prime, thịt bò loại này chỉ chiếm 2%-3%, có nghĩa là trong 100 con bò chỉ có khoảng 2-3 con đạt chất lượng Prime và chỉ có những nhà hàng cao cấp mới sử dụng loại thịt này vì giá rất cao. Các bước xử lý kỹ thuật thịt bò Aging có thể kể đến là:
- Kỹ thuật A:
- Bước 1: Xử lý chân không ở Mỹ
- Bước 2: Xuất khẩu
- Bước 3: Xử lý khô ở thị trường nước ngoài.
- Kỹ thuật B:
- Bước 1: Xử lý chân không ở Mỹ
- Bước 2: Xử lý khô ở thị trường nước ngoài
- Bước 3: Đông lạnh ở Mỹ
- Bước 4: Xuất khẩu.
- Kỹ thuật C:
- Bước 1: Đông lạnh ở Mỹ
- Bước 2: Xuất khẩu
- Bước 3: Xử lý khô ở thị trường nước ngoài.
- Kỹ thuật D:
- Bước 1: Xử lý chân không ở Mỹ;
- Bước 2: Xử lý khô ở Mỹ
- Bước 3: Xử lý chân không khi vận chuyển
- Bớc 4: Xuất khẩu.
Để làm bò Aging, người ta thường chọn những khúc thịt bò thượng hạng (prime) cở lớn. Ngay khi vừa được giết mổ, thịt bò thường rất mềm, đó là lý do thịt bò tươi được ưa thích. Từ thịt bò tươi, người ta làm khô bằng cách giữ lạnh và treo miếng thịt lên trong khoảng thời gian từ 10 đến 24 ngày tùy độ dày của thịt. Trong quá trình ủ, enzim trong thịt tấn công các cấu trúc protein (có chức năng làm cho thịt cứng), làm cho nước bay hơi nhờ đó hương vị thịt càng trở nên đậm đà. Aging thịt bò được thực hiện trong phòng cấp đông (-40 độ C) bằng hai phương pháp là dry aging và wet aging.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=B%C3%B2_Angus&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%C3%B2_Angus&action=edit§ion=6)] [^](#cite_ref-1) [“Giá trị dinh dưỡng từ thịt bò Angus - VnExpress Đời sống”](http://doisong.vnexpress.net/tin-tuc/gia-dinh/nau-nuong/gia-tri-dinh-duong-tu-thit-bo-angus-2421372.html). [VnExpress - Tin nhanh Việt Nam](/wiki/VnExpress). Truy cập 5 tháng 7 năm 2015. [^](#cite_ref-2) [http://giadinh.vnexpress.net/tin-tuc/noi-tro/aging-black-angus-beef-thit-bo-kieu-my-2882425.html](http://giadinh.vnexpress.net/tin-tuc/noi-tro/aging-black-angus-beef-thit-bo-kieu-my-2882425.html) [^](#cite_ref-3) [http://giadinh.vnexpress.net/tin-tuc/noi-tro/aging-black-angus-beef-thit-bo-kieu-my-2882425.html](http://giadinh.vnexpress.net/tin-tuc/noi-tro/aging-black-angus-beef-thit-bo-kieu-my-2882425.html)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%C3%B2_Angus&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%C3%B2_Angus&action=edit§ion=7)]
- Encyclopaedia Britannica 15th Ed. Vol.10 p. 1280
- Burke, Tom; Kurt Schaff, Rance Long (2004) [2004]. "The Birth of the Breed". Angus Legends: Volume 1. pp. 17.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=B%C3%B2_Angus&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%C3%B2_Angus&action=edit§ion=8)] [History of the Angus cattle](http://www.ansi.okstate.edu/breeds/cattle/angus/)- Oklahoma State University [Factors Affecting the Selling Price of Purebred Angus Bulls](http://www.ksre.ksu.edu/library/agec2/mf2664.pdf) [Official website of the Aberdeen Angus Cattle Society](http://www.aberdeen-angus.co.uk/) [Irish Angus Cattle Society Ltd.](/w/index.php?title=Irish_Angus_Cattle_Society_Ltd.&action=edit&redlink=1) [The Angus Society of Australia](http://www.angusaustralia.com.au/) [Canadian Aberdeen Angus Association](http://www.cdnangus.ca/) [Ontario Angus Association (Canada)](http://www.ontarioangus.com) [Danish Aberdeen Angus Association](http://www.danskangus.dk/) [New Zealand Angus Association](http://angusnz.com/) [Angus Portugal](http://www.angus.com.pt/) [American Angus Association](http://www.angus.org/)- responsible for black Angus registrations, but does not register red Angus cattle. [Red Angus Association](http://redangus.org/)- responsible for red Angus registrations, and will also register black Angus cattle. [A*L*O*T Angus Association](http://www.alotangus.org)(Arkansas, Louisiana, Oklahoma, Texas) -- represents the owners of black Angus cattle in four states. [Iowa Angus Association](http://iowaangus.org/)—represents the owners of black Angus cattle. [Miami Valley Angus Association](http://www.angus1.com/mvaa/)—represents the owners of black Angus cattle. [Texas Angus Association](http://www.texasangus.com/)—represents the owners of black Angus cattle in the State of Texas.

X-Cache: cp1055 miss, cp1066 miss


markdown:
# Braintree, Massachusetts
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
**Braintree, Massachusetts** là một thành phố thuộc [quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Hoa_K%E1%BB%B3) [Norfolk](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Norfolk,_Massachusetts) trong [tiểu bang](/wiki/Ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3) [thịnh vượng chung](/wiki/Th%E1%BB%8Bnh_v%C6%B0%E1%BB%A3ng_chung_(ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3)) [Massachusetts](/wiki/Massachusetts), [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Thành phố có tổng diện tích km², trong đó diện tích đất là km². Theo [điều tra dân số Hoa Kỳ](/wiki/%C4%90i%E1%BB%81u_tra_d%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3_2010) năm 2010, thành phố có dân số người.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.02:-77.54:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Content-Language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

X-Cache: cp1066 miss, cp1066 miss

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Accept-Ranges: bytes


markdown:
# Danh sách vua Trung Quốc
|
|Bài viết này có chứa các Nếu không được **Các vị vua Trung Hoa** đã cai trị trên mảnh đất Trung Nguyên từ hơn bốn nghìn năm. [Tam Hoàng](/wiki/Tam_Ho%C3%A0ng_Ng%C5%A9_%C4%90%E1%BA%BF) (三皇) là ba vị vua đầu tiên của nước này. [Ngũ Đế](/wiki/Tam_Ho%C3%A0ng_Ng%C5%A9_%C4%90%E1%BA%BF) (五帝) là năm vị vua nối tiếp theo Tam Hoàng, có công khai hóa dân tộc Trung Hoa, đưa dân tộc này thoát khỏi tình trạng sơ khai. Trong thời kỳ này, [người Trung Quốc](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa) đã biết chế ra lửa để nấu chín thức ăn, biết cất nhà, làm quần áo, trồng ngũ cốc, chài lưới, thực hiện lễ nghi, và bắt đầu tạo ra chữ viết. Theo truyền thuyết, ba vị vua này được cho là thần tiên hoặc bán thần, những người đã sử dụng các phép mầu để giúp dân. Do phẩm chất cao quý nên họ sống lâu và thời kỳ cai trị của họ hòa bình thịnh vượng.
Thời
[nhà Hạ](/wiki/Nh%C3%A0_H%E1%BA%A1) bặt đầu cho tục lệ cha truyền con nối, theo sử sách, con trai vua [Hạ Vũ](/wiki/H%E1%BA%A1_V%C5%A9), [Hạ Khải](/wiki/H%E1%BA%A1_Kh%E1%BA%A3i) (啟), đã chứng minh được khả năng của mình, được nhiều người ủng hộ hơn [Cao Ích](/w/index.php?title=Cao_%C3%8Dch&action=edit&redlink=1) và trở thành người thừa kế ngôi báu của cha, đánh dấu sự khởi đầu của một triều đại mới là nhà Hạ (夏), triều đại đầu tiên của phong kiến Trung Quốc. Nó đã trở thành một hình mẫu cai trị dựa trên thừa kế ở Trung Quốc. Từ thời nhà Hạ cho đến giai đoạn đầu [nhà Thương](/wiki/Nh%C3%A0_Th%C6%B0%C6%A1ng), nhà vua khi còn sống thì được gọi là [Hậu](/w/index.php?title=H%E1%BA%ADu&action=edit&redlink=1), sau khi mất thì gọi là [Đế](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1). Đến cuối đời [nhà Thương](/wiki/Nh%C3%A0_Th%C6%B0%C6%A1ng) và từ đời [nhà Chu](/wiki/Nh%C3%A0_Chu), tước vị để chỉ vua là [Vương](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_(t%C6%B0%E1%BB%9Bc_hi%E1%BB%87u)), kể cả khi còn sống và khi đã qua đời, nhà vua được gọi là [Thiên tử](/wiki/Thi%C3%AAn_t%E1%BB%AD) (con trời).
Năm 221 trước
[Công Nguyên](/wiki/C%C3%B4ng_Nguy%C3%AAn), Tần Vương Doanh Chính thống nhất các nước nhỏ, các dân tộc khác nhau trên một vùng rộng lớn tạo ra tiền đề để tạo thành nước Trung Quốc sau này. Vua Tần là Doanh Chính vốn đang xưng Vương không muốn dùng lại danh xưng Vương như vua nhà Chu, mà sau này sẽ được dùng làm tước phong tặng cho các công thần của mình (tước Vương). Để chứng tỏ đẳng cấp cao hơn của vua nhà Tần mới so với vua nhà Chu cũ, phân rõ tôn ti trên dưới với các vua cai trị các tiểu quốc cũ đã bị tiêu diệt, tỏ rõ thần quyền phong kiến chính danh với dân các nước đã bị chiếm đoạt, tiêu diệt, Tần Doanh Chính đã ghép chữ Hoàng là danh xưng của 3 vị vua thời [Tam Hoàng](/wiki/Tam_Ho%C3%A0ng_Ng%C5%A9_%C4%90%E1%BA%BF) và chữ Đế là danh xưng của 5 vị vua thời [Ngũ Đế](/wiki/Tam_Ho%C3%A0ng_Ng%C5%A9_%C4%90%E1%BA%BF) thời thượng cổ thành tước vị **Hoàng đế**, và trở thành vị Hoàng đế đầu tiên trong lịch sử nước Tần, tức là [Tần Thủy Hoàng](/wiki/T%E1%BA%A7n_Th%E1%BB%A7y_Ho%C3%A0ng). Từ đó các vị vua [phong kiến tập quyền](/wiki/Phong_ki%E1%BA%BFn_t%E1%BA%ADp_quy%E1%BB%81n) chính thống ở Trung Quốc cũng dùng danh vị này, và tước Vương trở thành bậc thứ hai. Hoàng đế tự xưng là "trẫm" cũng như những người được phong tước Vương xưng là "cô".
Ngôi vị của vua phong kiến xưa ở Trung Quốc tức Hoàng đế theo chế độ
[tông pháp](/w/index.php?title=T%C3%B4ng_ph%C3%A1p&action=edit&redlink=1) tức "cha truyền con nối". Khi Trung Quốc bị chia cắt, các vua đều tự xưng là Hoàng đế. Hoàng đế chính thức cuối cùng ở Trung Quốc là [Phổ Nghi](/wiki/Ph%E1%BB%95_Nghi), thoái vị năm [1911](/wiki/1911) dù [Viên Thế Khải](/wiki/Vi%C3%AAn_Th%E1%BA%BF_Kh%E1%BA%A3i) sau đó cũng xưng làm Hoàng đế nhưng không chính thức.
Tước vị
[hoàng đế](/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF) còn dùng để tôn phong cho những bậc tổ tiên của hoàng đế, dù các vị đó chưa bao giờ làm vua. Như khi [Lý Uyên](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Cao_T%E1%BB%95) lập ra [nhà Đường](/wiki/Nh%C3%A0_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng), đã phong cho [Lão tử](/wiki/L%C3%A3o_T%E1%BB%AD) (tên là Lý Đam - nhà Đường lấy làm thủy tổ) làm hoàng đế, và các thế hệ bên trên làm hoàng đế hết. Khi vua nối ngôi không phải con vua trước, thường cũng tôn phong cha đẻ của mình làm hoàng đế. Có trường hợp như [thái tử](/wiki/Th%C3%A1i_t%E1%BB%AD) [Lý Hoằng](/wiki/L%C3%BD_Ho%E1%BA%B1ng) con của [Đường Cao Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Cao_T%C3%B4ng) và [Võ Tắc Thiên](/wiki/V%C3%B5_T%E1%BA%AFc_Thi%C3%AAn), bị mẹ phế vị rồi bức tử, Đường Cao Tông cũng thương con mà phong hiệu là hoàng đế; hoặc Nhiếp chính vương [Đa Nhĩ Cổn](/wiki/%C4%90a_Nh%C4%A9_C%E1%BB%95n) của [nhà Thanh](/wiki/Nh%C3%A0_Thanh) cũng được phong hoàng đế khi chết, dù chỉ là chú của vua.
## Mục lục
[1 Tam Hoàng Ngũ Đế 三皇五帝](#Tam_Ho.C3.A0ng_Ng.C5.A9_.C4.90.E1.BA.BF_.E4.B8.89.E7.9A.87.E4.BA.94.E5.B8.9D) [2 Tam Hoàng 三皇](#Tam_Ho.C3.A0ng_.E4.B8.89.E7.9A.87) [3 Ngũ Đế 五帝](#Ng.C5.A9_.C4.90.E1.BA.BF_.E4.BA.94.E5.B8.9D) [4 Danh sách vua và hoàng đế Trung Hoa 中国君主列表](#Danh_s.C3.A1ch_vua_v.C3.A0_ho.C3.A0ng_.C4.91.E1.BA.BF_Trung_Hoa_.E4.B8.AD.E5.9B.BD.E5.90.9B.E4.B8.BB.E5.88.97.E8.A1.A8) [4.1 Nhà Hạ 夏](#Nh.C3.A0_H.E1.BA.A1_.E5.A4.8F) [4.2 Nhà Thương 商](#Nh.C3.A0_Th.C6.B0.C6.A1ng_.E5.95.86) [4.3 Nhà Chu 周](#Nh.C3.A0_Chu_.E5.91.A8) [4.4 Nhà Tần 秦](#Nh.C3.A0_T.E1.BA.A7n_.E7.A7.A6) [4.5 Nhà Hán 漢](#Nh.C3.A0_H.C3.A1n_.E6.BC.A2) [4.6 Tam Quốc 三国](#Tam_Qu.E1.BB.91c_.E4.B8.89.E5.9B.BD) [4.7 Nhà Tấn](#Nh.C3.A0_T.E1.BA.A5n) [4.8 Ngũ Hồ thập lục quốc](#Ng.C5.A9_H.E1.BB.93_th.E1.BA.ADp_l.E1.BB.A5c_qu.E1.BB.91c) [4.9 Nam Bắc triều](#Nam_B.E1.BA.AFc_tri.E1.BB.81u) [4.10 Nhà Tùy](#Nh.C3.A0_T.C3.B9y) [4.11 Nhà Đường](#Nh.C3.A0_.C4.90.C6.B0.E1.BB.9Dng) [4.12 Ngũ Đại Thập Quốc](#Ng.C5.A9_.C4.90.E1.BA.A1i_Th.E1.BA.ADp_Qu.E1.BB.91c) [4.13 Nhà Liêu](#Nh.C3.A0_Li.C3.AAu) [4.14 Tây Hạ](#T.C3.A2y_H.E1.BA.A1) [4.15 Nhà Kim](#Nh.C3.A0_Kim) [4.16 Nhà Tống](#Nh.C3.A0_T.E1.BB.91ng) [4.17 Nhà Nguyên](#Nh.C3.A0_Nguy.C3.AAn) [4.18 Nhà Minh](#Nh.C3.A0_Minh) [4.19 Nhà Thanh](#Nh.C3.A0_Thanh)
-
[5 Các liên kết danh sách khác](#C.C3.A1c_li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_danh_s.C3.A1ch_kh.C3.A1c) [6 Xem thêm](#Xem_th.C3.AAm) [7 Tham khảo](#Tham_kh.E1.BA.A3o) [8 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Tam Hoàng Ngũ Đế 三皇五帝[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=1)]
|
|
## Tam Hoàng 三皇Từ 2852 TCN đến 2699 TCN
|2852 TCN||2699 TCN||2184 TCN|
|Vua||Trị vì||Ghi chú|
|
| và |2800 TCN||—||2737 TCN|
|
||2737 TCN||—||2699 TCN|
|
|
## Ngũ Đế 五帝Từ 2699 TCN đến 2184 TCN
|2852 TCN||2699 TCN||2184 TCN|
|Hoàng đế||Tên thật||Trị vì||tôn hiệu|
|
||Công Tôn Hiên Viên||2699 TCN||—||2588 TCN||
|[Thiếu Hạo](/wiki/Thi%E1%BA%BFu_H%E1%BA%A1o) [Kim Thiên](/wiki/Kim_Thi%C3%AAn)thị **Huyền Đế** [Chuyên Húc](/wiki/Chuy%C3%AAn_H%C3%BAc) [Cao Dương](/wiki/Cao_D%C6%B0%C6%A1ng)thị [Đế Khốc](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_Kh%E1%BB%91c) [Cao Tân](/wiki/Cao_T%C3%A2n)thị [Đế Chí](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_Ch%C3%AD) [Đế Nghiêu](/wiki/Nghi%C3%AAu)
right"|2333 TCN||style="text-align: center"| — ||style="text-align: left; border-right: 1px solid #FFFFFF;" |2234 TCN||
[Đào](/wiki/%C4%90%C3%A0o_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) [Đường](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc_th%E1%BB%9Di_vi%E1%BB%85n_c%E1%BB%95)) thị [Đế Thuấn](/wiki/Thu%E1%BA%A5n) [Hữu Ngu](/wiki/H%E1%BB%AFu_Ngu)thị
## Danh sách vua và hoàng đế Trung Hoa 中国君主列表[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=2)]
### Nhà Hạ 夏[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=3)]
|
|1 2 [Tiếng Trung Quốc](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Trung_Qu%E1%BB%91c) [Âm Hán Việt](/wiki/Phi%C3%AAn_%C3%A2m_H%C3%A1n-Vi%E1%BB%87t) [Vũ](/wiki/H%E1%BA%A1_V%C5%A9) [Khải](/wiki/H%E1%BA%A1_Kh%E1%BA%A3i) [Thái Khang](/wiki/Th%C3%A1i_Khang) [Trọng Khang](/wiki/Tr%E1%BB%8Dng_Khang) [Tướng](/wiki/T%C6%B0%E1%BB%9Bng_(vua_nh%C3%A0_H%E1%BA%A1)) [Thiếu Khang](/wiki/Thi%E1%BA%BFu_Khang) [Trữ](/wiki/H%E1%BA%A1_Tr%E1%BB%AF) [Hòe](/wiki/H%E1%BA%A1_H%C3%B2e) [Mang](/wiki/H%E1%BA%A1_Mang) [Tiết](/wiki/H%E1%BA%A1_Ti%E1%BA%BFt) [Bất Giáng](/wiki/B%E1%BA%A5t_Gi%C3%A1ng) [Quýnh](/wiki/H%E1%BA%A1_Qu%C3%BDnh) [Cần](/wiki/H%E1%BA%A1_C%E1%BA%A7n) [Guoyu](/w/index.php?title=Guoyu&action=edit&redlink=1): jìn, [putonghua](/w/index.php?title=Putonghua&action=edit&redlink=1): jǐn [Khổng Giáp](/wiki/Kh%E1%BB%95ng_Gi%C3%A1p) [Cao](/wiki/H%E1%BA%A1_Cao) [Phát](/wiki/H%E1%BA%A1_Ph%C3%A1t) [Kiệt](/wiki/H%E1%BA%A1_Ki%E1%BB%87t) **1**Tên vua cai trị thỉnh thoảng được đặt sau tên triều đại, Hạ (夏), ví dụ Hạ Vũ (夏禹). **2**Thời gian cai trị phỏng đoán, theo năm.
### Nhà Thương 商[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=4)]
|
|
|Thứ tự||Thời gian trị vì||Tên Hán||Tên Việt||Lưu ý|
|01||29||天乙||
|[Thang](/wiki/Th%C3%A0nh_Thang)(湯) hoặc [Thành Thang](/wiki/Th%C3%A0nh_Thang)(成 唐). Vua hiền; lật đổ vua Kiệt (桀) bạo ngược của [nhà Hạ](/wiki/Nh%C3%A0_H%E1%BA%A1)(夏) [Ngoại Bính](/wiki/Ngo%E1%BA%A1i_B%C3%ADnh) [Trọng Nhâm](/wiki/Tr%E1%BB%8Dng_Nh%C3%A2m) [Thái Giáp](/wiki/Th%C3%A1i_Gi%C3%A1p) [Ốc Đinh](/wiki/%E1%BB%90c_%C4%90inh) [Thái Canh](/wiki/Th%C3%A1i_Canh) [Tiểu Giáp](/wiki/Ti%E1%BB%83u_Gi%C3%A1p) [Ung Kỷ](/wiki/Ung_K%E1%BB%B7) [Thái Mậu](/wiki/Th%C3%A1i_M%E1%BA%ADu) [Trọng Đinh](/wiki/Tr%E1%BB%8Dng_%C4%90inh) [Ngoại Nhâm](/wiki/Ngo%E1%BA%A1i_Nh%C3%A2m) [Hà Đản Giáp](/wiki/H%C3%A0_%C4%90%E1%BA%A3n_Gi%C3%A1p) [Tổ Ất](/wiki/T%E1%BB%95_%E1%BA%A4t) [Tổ Tân](/wiki/T%E1%BB%95_T%C3%A2n) [Ốc Giáp](/wiki/%E1%BB%90c_Gi%C3%A1p) [Tổ Đinh](/wiki/T%E1%BB%95_%C4%90inh) [Nam Canh](/wiki/Nam_Canh) [Dương Giáp](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_Gi%C3%A1p) [Bàn Canh](/wiki/B%C3%A0n_Canh) [giáp cốt phiến](/w/index.php?title=Gi%C3%A1p_c%E1%BB%91t_phi%E1%BA%BFn&action=edit&redlink=1)(xương mai rùa) được coi là có niên đại ít nhất là từ thời Bàn Canh. [Tiểu Tân](/wiki/Ti%E1%BB%83u_T%C3%A2n) [Tiểu Ất](/wiki/Ti%E1%BB%83u_%E1%BA%A4t) [Vũ Đinh](/wiki/V%C5%A9_%C4%90inh) [Phụ Hảo](/wiki/Ph%E1%BB%A5_H%E1%BA%A3o), được biết đến như là một nữ chiến binh. [Tổ Canh](/wiki/T%E1%BB%95_Canh) [Tổ Giáp](/wiki/T%E1%BB%95_Gi%C3%A1p) [Lẫm Tân](/wiki/L%E1%BA%ABm_T%C3%A2n) [Canh Đinh](/wiki/Canh_%C4%90inh) [Vũ Ất](/wiki/V%C5%A9_%E1%BA%A4t) [Thái Đinh](/wiki/Th%C3%A1i_%C4%90inh) [Đế Ất](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_%E1%BA%A4t) [Đế Tân](/wiki/Tr%E1%BB%A5_V%C6%B0%C6%A1ng) **Trụ Vương**(紂王). Cũng có thể thêm "Thương" (商) ở trước các tên gọi này. Trong tiếng Việt thì vị vua này được biết đến với tên phổ biến là Trụ Vương hay Vua Trụ.
### Nhà Chu 周[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=5)]
|
|
## Tây ChuTừ 1046 TCN đến 771 TCN
|2184 TCN||1046 TCN||771 TCN||221 TCN|
|Chân dung||Tên thật||Tên thụy||Trị vì||Ghi chú|
|
|![]()
|
|Cơ Phát |
||1046 TCN||—||1043 TCN||Sáng lập triều đại|
|
|Cơ Tụng |
||1042 TCN||—||1021 TCN|
|
|Cơ Chiêu |
||1020 TCN||—||996 TCN|
|
|Cơ Hà |
||990 TCN||—||977 TCN|
|
|Cơ Mãn |
||976 TCN||—||922 TCN|
|
|Cơ Ý Hổ |
||922 TCN||—||900 TCN|
|
|Cơ Kiên |
||899 TCN||—||892 TCN|
|
|Cơ Tích Phượng |
||891 TCN||—||886 TCN|
|
|Cơ Tiếp |
||885 TCN||—||878 TCN|
|
|Cơ Hồ |
||877 TCN||—||842 TCN|
|
||
|(nhiếp chính) |841 TCN||—||828 TCN|
|
|Cơ Tĩnh |
||827 TCN||—||782 TCN|
|
|Cơ Cung Sanh |
||781 TCN||—||771 TCN||Kết thúc
|
|
|
## Đông ChuTừ 771 TCN đến 249TCN
|2184 TCN||771 TCN||249 TCN||221 TCN|
|Chân dung||Tên thật||Tên thụy||Trị vì||Ghi chú|
|
|Cơ Nghi Cữu |
||770 TCN||—||720 TCN||Dời đô về Lạc Ấp|
|
|Cơ Lâm |
||719 TCN||—||697 TCN|
|
|Cơ Đà |
||696 TCN||—||682 TCN|
|
|Cơ Hồ Tề |
||681 TCN||—||677 TCN|
|
|Cơ Lãng |
||676 TCN||—||652 TCN|
|
|Cơ Trịnh |
||651 TCN||—||619 TCN|
|
|Cơ Nhâm Thần |
||618 TCN||—||613 TCN|
|
|Cơ Ban |
||612 TCN||—||607 TCN|
|
|Cơ Du |
||606 TCN||—||586 TCN|
|
|Cơ Di |
||585 TCN||—||572 TCN|
|
|Cơ Tiết Tâm |
||571 TCN||—||545 TCN|
|
|Cơ Quý |
||544 TCN||—||520 TCN|
|
|Cơ Mãnh |
||520 TCN|
|
|Cơ Cái |
||519 TCN||—||477 TCN|
|
|Cơ Nhân |
||476 TCN||—||469 TCN|
|
|Cơ Giới |
||468 TCN||—||441 TCN|
|
|Cơ Khứ Tật |
||441 TCN|
|
|Cơ Thúc Tập hay Cơ Khứ Tật, |
||441 TCN|
|
|Cơ Nguy |
||440 TCN||—||426 TCN|
|
|Cơ Ngọ |
||425 TCN||—||402 TCN|
|
|Cơ Kiêu |
||401 TCN||—||376 TCN|
|
|Cơ Hỷ |
||375 TCN||—||369 TCN|
|
|Cơ Biển |
||368 TCN||—||321 TCN|
|
|Cơ Định |
||320 TCN||—||315 TCN|
|
|Cơ Diên |
||314 TCN||—||356 TCN|
|
|Cơ Kiệt |
||?||—||249 TCN||Bị Tần diệt|
### Nhà Tần 秦[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=6)]
|Từ 221 TCN đến 207 TCN|
|221 TCN||1912|
Vào năm thứ 51 thời
[Tần Chiêu Tương Vương](/wiki/T%E1%BA%A7n_Chi%C3%AAu_T%C6%B0%C6%A1ng_v%C6%B0%C6%A1ng) (秦昭襄王), nước Tần tiêu diệt nhà Chu. Do vậy, dù sáu nước Chiến quốc khác vẫn đang tồn tại với tư cách các chế độ độc lập, các nhà chép sử vẫn thường sử dụng năm tiếp sau (năm thứ 52 của Chiêu Tương Vương nhà Tần) làm năm chính thức tiếp nối [nhà Chu](/wiki/Nh%C3%A0_Chu).
Tần Thuỷ Hoàng là vị vua Trung Quốc đầu tiên tuyên bố mình làm "Hoàng đế", sau khi thống nhất Trung Quốc năm
[221 TCN](/wiki/221_TCN). Vì thế năm đó thường được tính làm năm bắt đầu "nhà Tần".
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
|![]()
|
||
|không có |Thủy Hoàng đế (始皇帝)||221 (246) TCN||—||210 TCN||Sáng lập triều đại|
|
||
|không có |Nhị Thế Hoàng đế (二世皇帝)||210 TCN||—||207 TCN|
|
||
|không có |207 TCN||Đầu hàng Hán Cao Tổ, nhà Tần sụp đổ|
### Nhà Hán 漢[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=7)]
|
|
## Tây HánTừ 202 TCN đến 8 SCN
|221 TCN||9 SCN||1912|
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
|![]()
|
||Cao Tổ (高祖)Thái Tổ (太祖)||Cao Hoàng đế (高皇帝)||202 TCN||—||195 TCN||Sáng lập triều đại|
|
||
|không có |Hiếu Huệ Hoàng đế (孝惠皇帝)||195 TCN||—||188 TCN|
|
||
|không có |Tiền Thiếu đế (前少帝)||188 TCN||—||184 TCN||bị giết|
|
||
|không có |Hậu Thiếu đế (後少帝)||184 TCN||—||180 TCN||bị giết|
|
||Thái Tông (太宗)||Hiếu Văn Hoàng đế (孝文皇帝)||180 TCN||—||157 TCN|
|
||
|không có |Hiếu Cảnh Hoàng đế (孝景皇帝)||157 TCN||—||141 TCN|
|
|![]()
|
||Thế Tông (世宗)||Hiếu Vũ Hoàng đế (孝武皇帝)||141 TCN||—||87 TCN|
|
|![]()
|
||
|không có |Hiếu Chiêu Hoàng đế (孝昭皇帝)||87 TCN||—||74 TCN|
|
||
|không có |Phế đế (废帝)||74 TCN||bị phế truất|
|
|![]()
|
||Trung Tông (中宗)||Hiếu Tuyên Hoàng đế (孝宣皇帝)||74 TCN||—||49 TCN|
|
||Cao Tông (高宗)||Hiếu Nguyên Hoàng đế (孝元皇帝)||49 TCN||—||31 TCN|
|
|![]()
|
||Thống Tông (统宗)||Hiếu Thành Hoàng đế (孝宣皇帝)||33 TCN||—||7 TCN|
|
||Hiếu Ai Hoàng đế (孝哀皇帝)||6 TCN||—||1 TCN|
|
||Hiếu Bình Hoàng đế (孝平皇帝)||1 SCN||—||5 SCN||bị giết|
|
||không có||không có||6 SCN||—||8 SCN||bị phế truất|
#### Nhà Tân[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=8)]
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
|![]()
|
||
|không có |
|không có |9||—||23||Sáng lập triều đại và là hoàng đế duy nhất|
#### Huyền Hán[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=9)]
|Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
||23||—||25|
#### Xích Mi Hán[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=10)]
|Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
||25||—||27|
|
|
## Đông HánTừ 25 đến 220
|221 TCN||25||220||1912|
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
|![]()
|
||Thế Tổ (世祖)||Quang Vũ hoàng đế (光武皇帝)||25||—||57||Sáng lập nhà Đông Hán|
|
||Hiển Tông (顯宗)||Hiếu Minh Hoàng đế (孝明皇帝)||57||—||75|
|
||Túc Tông (肅宗)||Hiếu Chương Hoàng đế (孝章皇帝)||75||—||88|
|
||Mục Tông (穆宗)||Hiếu Hòa Hoàng đế (孝和皇帝)||88||—||105|
|
||
|không có |Hiếu Thương Hoàng đế (孝殤皇帝)||106|
|
||Cung Tông (恭宗)||Hiếu An Hoàng đế (孝安皇帝)||106||—||125|
|
||
|không có |
|không có |125|
|
||Kính Tông (敬宗)||Hiếu Thuận Hoàng đế (孝顺皇帝)||125||—||144|
|
||
|không có |Hiếu Xung Hoàng đế (孝冲皇帝)||144||—||145|
|
||
|không có |Hiếu Chất hoàng đế (孝質皇帝)||145||—||146|
|
||Uy Tông (威宗)||Hiếu Hoàn hoàng đế (孝桓皇帝)||146||—||167|
|
||
|không có |Hiếu Linh Hoàng đế (孝靈皇帝)||168||—||189|
|
||
|không có |Thiếu đế (少帝)||189||bị phế truất|
|
||
|không có |Hiếu Hiến hoàng đế (孝献皇帝)||189||—||220|
### Tam Quốc 三国[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=11)]
Thời kỳ
**Tam Quốc** ( [phồn thể](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n_ph%E1%BB%93n_th%E1%BB%83): 三國, [giản thể](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n_gi%E1%BA%A3n_th%E1%BB%83): 三国, [Pinyin](/wiki/B%C3%ADnh_%C3%A2m_H%C3%A1n_ng%E1%BB%AF): Sānguó) là một thời kỳ trong [lịch sử Trung Quốc](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Trung_Qu%E1%BB%91c). Một cách chính xác theo khoa học thì nó bắt đầu vào năm [220](/wiki/220) khi [nhà Ngụy](/wiki/T%C3%A0o_Ng%E1%BB%A5y) được thành lập và kết thúc năm [280](/wiki/280) khi [Đông Ngô](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Ng%C3%B4) sụp đổ và [nhà Tây Tấn](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BA%A5n) thống nhất Trung Hoa. Tuy nhiên, nhiều nhà sử học Trung Quốc cũng như nhiều người dân khác cho rằng thời kỳ này bắt đầu năm [190](/wiki/190) khi liên minh chống [Đổng Trác](/wiki/%C4%90%E1%BB%95ng_Tr%C3%A1c) được thành lập cuối thời [nhà Hán](/wiki/Nh%C3%A0_H%C3%A1n).
Mặc dù tương đối ngắn, thời kỳ lịch sử này đã được tiểu thuyết hóa trong văn học và rất nổi tiếng ở
[Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n), [Triều Tiên](/wiki/Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn) và các nước [Đông Nam Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81). Nó được chuyển thể thành các vở kịch, tiểu thuyết, truyện dân gian, truyện dã sử cũng như trong phim ảnh, phim truyền hình nhiều tập và trò chơi điện tử. Nổi bật nhất trong số đó là tác phẩm [Tam Quốc diễn nghĩa](/wiki/Tam_qu%E1%BB%91c_di%E1%BB%85n_ngh%C4%A9a) của [La Quán Trung](/wiki/La_Qu%C3%A1n_Trung), một tác phẩm hư cấu dựa phần lớn theo lịch sử. Ghi chép lịch sử chính thức của thời kỳ này là [Tam Quốc Chí](/wiki/Tam_qu%E1%BB%91c_ch%C3%AD) của [Trần Thọ](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Th%E1%BB%8D), với sự hiệu đính của [Bùi Tùng Chi](/w/index.php?title=B%C3%B9i_T%C3%B9ng_Chi&action=edit&redlink=1) sau này.
Thời kỳ Tam quốc này cũng là một trong những thời kỳ đẫm máu nhất trong
[lịch sử Trung Quốc](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Trung_Qu%E1%BB%91c). Điều tra dân số cuối thời kỳ [nhà Đông Hán](/wiki/Nh%C3%A0_H%C3%A1n) cho con số là khoảng 56 triệu người, trong khi đó điều tra dân số trong thời kỳ đầu [nhà Tây Tấn](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BA%A5n) (sau khi Tấn thống nhất Trung Quốc) chỉ còn khoảng 26 triệu người. Cho dù con số thống kê có thể có sai số lớn nhưng hoàn toàn đủ cơ sở để nói rằng phần lớn dân số đã chết vì các cuộc chiến tranh liên miên trong thời kỳ này.
|
|
## Tào NgụyTừ 220 đến 265
|221 TCN||220||265||1912|
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
|![]()
|
||Cao Tổ (高祖)||Văn đế (文帝)||220||—||226||Sáng lập triều đại|
|
||Liệt Tổ (烈祖)||Minh đế (明帝)||227||—||239|
|
||
|không có |Phế Đế (廢帝)||239||—||254||bị
|[Tào Mao](/wiki/T%C3%A0o_Mao) *không có* [Tư Mã Chiêu](/wiki/T%C6%B0_M%C3%A3_Chi%C3%AAu)là [Thành Tế](/wiki/Th%C3%A0nh_T%E1%BA%BF)giết hại [Tào Hoán](/wiki/T%C3%A0o_Ho%C3%A1n) *không có* [Tư Mã Viêm](/wiki/T%C6%B0_M%C3%A3_Vi%C3%AAm)phế truất, triều đại sụp đổ
|
|
## Thục HánTiếp tục
|221 TCN||220||263||1912|
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
|![]()
|
||Liệt Tổ (烈祖)||Chiêu Liệt hoàng đế (昭烈帝)||220||—||223||Sáng lập triều đại|
|
||Nhân Tông (仁宗)||Hiếu Hoài hoàng đế (孝懷皇帝)||223||—||263||đầu hàng Tào Ngụy,
|
|
|
## Đông NgôTừ 220 đến 280
|221 TCN||220||280||1912|
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
|![]()
|
||Thái Tổ (太祖)||Đại đế (大帝)||229||—||252||Sáng lập triều đại|
|
||
|không có |Phế đế (廢帝)||252||—||258|
|
||Thái Tông (太宗)||Cảnh đế (景帝)||258||—||264|
|
||
|không có |Quy Mệnh Hầu (歸命侯)||264||—||280||đầu hàng nhà Tấn, triều đại sụp đổ|
### Nhà Tấn[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=12)]
|
|
## Tây TấnTừ 265 đến 317
|221 TCN||265||317||1912|
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
|![]()
|
||Thế Tổ (世祖)||Vũ Hoàng đế (武皇帝)||266||—||290||Sáng lập triều đại|
|
||
|không có |Hiếu Huệ Hoàng đế (孝惠皇帝)||290||—||306|
|
||
|không có |Hoài Đế (懷帝)||311||—||313||bị
|[Tấn Mẫn Đế](/wiki/T%E1%BA%A5n_M%E1%BA%ABn_%C4%90%E1%BA%BF) *không có* [Lưu Thông](/wiki/L%C6%B0u_Th%C3%B4ng)sát hại. Nhà [Tây Tấn](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BA%A5n)sụp đổ
|
|
## Đông TấnTừ 317 đến 420
|221 TCN||317||420||1912|
|Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
||Trung Tông (中宗)||Nguyên đế (元帝)||317||—||323||Sáng lập triều đại|
|
||Túc Tông (肅宗)||Minh đế (明帝)||323||—||325|
|
||Hiển Tông (顯宗)||Thành Đế (成帝)||325||—||342|
|
||
|không có |Khang Đế (康帝)||342||—||344|
|
||Hiếu Tông (孝宗)||Mục đế (穆帝)||344||—||361|
|
||
|không có |Ai đế (哀帝)||361||—||365|
|
||Hiển Tông (顯宗)||Thành Đế (成帝)||365||—||372||bị phế truất|
|
||Thái Tông(太宗)||Giản Văn Đế (簡文)||372|
|
||Liệt Tông||Hiếu Vũ đế (孝武帝)||372||—||396|
|
||
|không có |An đế (安帝)||396||—||419||Bị
|[Tấn Cung Đế](/wiki/T%E1%BA%A5n_Cung_%C4%90%E1%BA%BF) *không có* [Lưu Dụ](/wiki/L%C6%B0u_D%E1%BB%A5)giết. Nhà Tấn diệt vong
[Ngũ Hồ thập lục quốc](/wiki/Ng%C5%A9_H%E1%BB%93_th%E1%BA%ADp_l%E1%BB%A5c_qu%E1%BB%91c)[ [sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=13)]
[Nam Bắc triều](/wiki/Nam-B%E1%BA%AFc_tri%E1%BB%81u_(Trung_Qu%E1%BB%91c))[ [sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=14)]
|Từ 420 đến 589|
|221 TCN||420||589||1912|[Nam Bắc triều](/wiki/Nam_B%E1%BA%AFc_tri%E1%BB%81u) (tiếng Trung: 南北朝; bính âm: Nánběicháo, 420-589) là một giai đoạn trong lịch sử Trung Quốc, bắt đầu từ năm 420 khi Lưu Dụ soán [Đông Tấn](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_T%E1%BA%A5n) mà lập nên [Lưu Tống](/wiki/L%C6%B0u_T%E1%BB%91ng), kéo dài đến năm 589 khi [Tùy](/wiki/T%C3%B9y) diệt [Trần](/wiki/Tr%E1%BA%A7n). Về trình tự, thời kỳ [Nam Bắc triều](/wiki/Nam_B%E1%BA%AFc_tri%E1%BB%81u) nối tiếp thời kỳ [Đông Tấn](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_T%E1%BA%A5n)- [Ngũ Hồ thập lục quốc](/wiki/Ng%C5%A9_H%E1%BB%93_th%E1%BA%ADp_l%E1%BB%A5c_qu%E1%BB%91c), sau nó là triều [Tùy](/wiki/T%C3%B9y). Do hai thế lực bắc-nam đối lập trong một thời gian dài, do vậy gọi là Nam Bắc triều. Nam triều (420-589) bao gồm bốn triều đại: [Lưu Tống](/wiki/L%C6%B0u_T%E1%BB%91ng), [Nam Tề](/wiki/Nam_T%E1%BB%81), [Lương](/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng), [Trần](/wiki/Tr%E1%BA%A7n); Bắc triều (439-589) bao gồm năm triều đại: [Bắc Ngụy](/wiki/B%E1%BA%AFc_Ng%E1%BB%A5y), [Đông Ngụy](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Ng%E1%BB%A5y), [Tây Ngụy](/wiki/T%C3%A2y_Ng%E1%BB%A5y), [Bắc Tề](/wiki/B%E1%BA%AFc_T%E1%BB%81), [Bắc Chu](/wiki/B%E1%BA%AFc_Chu).
#### Bắc triều[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=15)]
|
|
## Bắc NgụyTừ 386 đến 535
|221 TCN||386||535||1912|
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
||Thái Tổ (太祖)||Đạo Vũ Hoàng Đế (道武皇帝)||386||—||409||Sáng lập triều đại|
|
||Thái Tông (太宗)||Minh Nguyên Hoàng Đế (明元皇帝)||409||—||423|
|
||Thế Tổ (世祖)||Thái Vũ Hoàng Đế (太武皇帝)||424||—||452||thống nhất miền Bắc Trung Quốc|
|
||không có||Nam An Ẩn Vương (簡文)||452|
|
||Cao Tông (高宗)||Văn Thành Hoàng Đế (文成皇帝)||452||—||465|
|
||Hiển Tổ (顯祖)||Hiến Văn Hoàng Đế (獻文皇帝)||465||—||471|
|
|![]()
|
||Cao Tổ (高祖)||Hiếu Văn Hoàng Đế (孝文皇帝)||471||—||499||họ hoàng tộc đổi sang họ Nguyên|
|
||Thế Tông (世宗)||Tuyên Vũ Hoàng Đế (宣武皇帝)||499||—||515|
|
||Túc Tông (肅宗)||Hiếu Minh Hoàng Đế (孝明皇帝)||515||—||528|
|
||không có||không có||528|
|
||Kính Tông (敬宗)||Hiếu Trang Hoàng Đế (孝莊皇帝)||528||—||531|
|
||không có||không có||530||—||531|
|
||Liệt Tông (烈宗)||Tiết Mẫn Hoàng Đế (節閔皇帝)||531||—||532|
|
||không có||không có||531||—||532|
|
||Hiển Tông (顯宗)||Hiếu Vũ Hoàng Đế (孝武皇帝)||532||—||535||phân liệt Đông-Tây Ngụy|
|
|
## Đông NgụyTừ 534 đến 550
|221 TCN||534||550||1912|
|Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
||không có||Hiếu Tĩnh Hoàng Đế (孝靜皇帝)||534||—||550||Cao Dương cướp ngôi. Triều đại sụp đổ|
|
|
## Tây NgụyTừ 535 đến 557
|221 TCN||535||557||1912|
|Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
||không có||Văn Hoàng Đế (文皇帝)||535||—||551|
|
||không có||không có||551||—||554|
|
||không có||không có||554||—||556||Vũ Văn Hộ ép nhường ngôi cho Vũ Văn Giác. Triều đại sụp đổ|
|
|
## Bắc TềTừ 550 đến 577
|221 TCN||550||577||1912|
|Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
||Hiển Tổ (顯祖)||Văn Tuyên Hoàng Đế (文宣皇帝)||550||—||559||Sáng lập triều đại|
|
||không có||Mẫn Điệu Vương (愍悼王)||559||—||560|
|
||Túc Tông (肃宗)||Hiếu Chiêu Hoàng Đế (孝昭皇帝)||560||—||561|
|
||Thế Tổ (世祖)||Vũ Thành Hoàng Đế (武成皇帝)||561||—||565|
|
||không có||không có||565||—||577|
|
||
|không có |không có||577||Triều đại diệt vong|
|
|
## Bắc ChuTừ 557 đến 581
|221 TCN||557||581||1912|
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
||
|không có |Hiếu Mẫn Hoàng đế (北周孝閔帝)||557|
|
||Thế Tông (世宗)||Minh Hoàng Đế (明皇帝)||557||—||560|
|
|![]()
|
||Cao Tổ (高祖)||Vũ Hoàng Đế (周武帝)||560||—||578||Tiêu diệt Bắc Tề thống nhất miền Bắc Trung Quốc|
|
||không có||Tuyên Hoàng Đế (宣皇帝)||578||—||579|
|
||không có||Tĩnh Hoàng Đế (靜皇帝)||579||—||581||Dương Kiên soán ngôi. Triều đại sụp đổ|
#### Nam triều[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=16)]
|
|
## Lưu TốngTừ 420 đến 479
|221 TCN||1912|
|Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
||Cao Tổ (高祖)||Vũ Hoàng đế (武皇帝)||420||—||422||Sáng lập triều đại|
|
||
|không có |Thiếu đế (少帝)||422||—||424||bị phế truất|
|
||Thái Tổ (太祖)||Văn Hoàng đế (文皇帝)||424||—||453|
|
||
|không có |Nguyên Hung (元凶)||453||bị phế truất|
|
||Thế Tổ (世祖)||Hiếu Vũ hoàng đế (孝武皇帝)||453||—||465|
|
||
|không có |(Tiền) Phế Đế ((前)廢帝)||465||bị ám sát|
|
||Thái Tông (太宗)||Minh Hoàng đế (明皇帝)||465||—||472|
|
||
|không có |(Hậu) Phế Đế ((後)廢帝)||473||—||477||bị phế truất|
|
||
|không có) |Thuận Hoàng đế (順皇帝)||477||—||479||bị phế truất, triều đại sụp đổ|
|
|
## Nam TềTừ 479 đến 502
|221 TCN||1912|
|Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
||Thái Tổ (太祖)||Cao Hoàng đế (高皇帝)||479||—||482||Sáng lập triều đại|
|
||Thế Tổ (世祖)||Vũ Hoàng đế (武皇帝)||482||—||493|
|
||
|không có |Uất Lâm Vương (鬱林王)||494||bị phế truất|
|
||
|không có |Hải Lăng Vương (海陵王)||494||bị phế truất|
|
||Cao Tông (高宗)||Minh Hoàng đế (明皇帝)||494||—||498|
|
||
|không có |Đông Hôn Hầu (東昏侯)||499||—||502||bị giết|
|
||
|không có |Hòa Hoàng đế (和皇帝)||501||—||502||bị phế truất, triều đại sụp đổ|
|
|
## LươngTừ 502 đến 557
|221 TCN||1912|
|Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
||Cao Tổ (高祖)||Vũ Hoàng đế (武皇帝)||502||—||549||Sáng lập triều đại, về sau bị chết trong loạn Hầu Cảnh|
|
||Thái Tông (太宗)||Giản Văn Hoàng đế (簡文皇帝)||549||—||551||bị Hầu Cảnh ép nhường ngôi cho
|[Dự Chương Vương](/wiki/Ti%C3%AAu_%C4%90%E1%BB%91ng) *không có* *không có* [Lương Nguyên Đế](/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Nguy%C3%AAn_%C4%90%E1%BA%BF) [Tiêu Uyên Minh](/wiki/Ti%C3%AAu_Uy%C3%AAn_Minh) *không có* [Lương Kính Đế](/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_K%C3%ADnh_%C4%90%E1%BA%BF) *không có*
|
|
## Nam TrầnTừ 557 đến 589
|221 TCN||1912|
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
|![]()
|
||Cao Tổ (太祖)||Vũ Đế (武帝)||557||—||559||Sáng lập triều đại|
|
|![]()
[Trần Văn Đế](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_%C4%90%E1%BA%BF) ![ Chen Feidi Tang.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Chen_Feidi_Tang.jpg/40px-Chen_Feidi_Tang.jpg)
![ Chen Feidi Tang.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Chen_Feidi_Tang.jpg/40px-Chen_Feidi_Tang.jpg)
[Trần Phế Đế](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_B%C3%A1_T%C3%B4ng) *không có* ![ Chen Xuandi Tang.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/af/Chen_Xuandi_Tang.jpg/40px-Chen_Xuandi_Tang.jpg)
![ Chen Xuandi Tang.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/af/Chen_Xuandi_Tang.jpg/40px-Chen_Xuandi_Tang.jpg)
[Trần Tuyên Đế](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Tuy%C3%AAn_%C4%90%E1%BA%BF) ![ Chen Feidi Tang.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Chen_Feidi_Tang.jpg/40px-Chen_Feidi_Tang.jpg)
![ Chen Feidi Tang.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Chen_Feidi_Tang.jpg/40px-Chen_Feidi_Tang.jpg)
[Trần Hậu Chủ](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Th%C3%BAc_B%E1%BA%A3o) *không có*
### Nhà Tùy[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=17)]
|Từ 581 đến 617|
|221 TCN||1912|
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
|![]()
|
||Cao Tổ (太祖)||Văn đế (文帝)||4 tháng 3, 581||—||13 tháng 8, 604||Sáng lập triều đại|
|
|![]()
[Tùy Dạng Đế](/wiki/T%C3%B9y_D%E1%BA%A1ng_%C4%90%E1%BA%BF) [Tùy Cung đế](/wiki/T%C3%B9y_Cung_%C4%90%E1%BA%BF) *không có*
### Nhà Đường[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=18)]
#### Nhà Đường trước thời Vũ Chu[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=19)]
|Từ 618 đến 690|
|221 TCN||1912|
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
|![]()
|
||Cao Tổ (高祖)||
|Cao Tổ Thần Nghiêu Đại Thánh Đại Quang Hiếu Hoàng Đế
(神堯大聖大光孝皇帝)
|618||—||626||Sáng lập triều đại|
|
|![]()
[Đường Thái Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Th%C3%A1i_T%C3%B4ng) *Văn Vũ Đại Thánh Đại Quảng Hiếu Hoàng đế*
(文武大聖大廣孝皇帝)
![ Gaozong of Tang.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5a/Gaozong_of_Tang.jpg/40px-Gaozong_of_Tang.jpg)
![ Gaozong of Tang.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5a/Gaozong_of_Tang.jpg/40px-Gaozong_of_Tang.jpg)
[Đường Cao Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Cao_T%C3%B4ng) *Thiên Hoàng Đại Thánh Đại Hoằng Hiếu Hoàng đế*
(天皇大聖大弘孝皇帝)
![ Tang Zhongzong.png](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5e/Tang_Zhongzong.png/40px-Tang_Zhongzong.png)
![ Tang Zhongzong.png](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5e/Tang_Zhongzong.png/40px-Tang_Zhongzong.png)
[Đường Trung Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Trung_T%C3%B4ng) *Đại Hòa Đại Thánh Đại Chiêu Hiếu Hoàng đế*
(大和大聖大昭孝皇帝)
[Võ Tắc Thiên](/wiki/V%C3%B5_T%E1%BA%AFc_Thi%C3%AAn)phế truất ![ Tang Ruizong.png](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/09/Tang_Ruizong.png/40px-Tang_Ruizong.png)
![ Tang Ruizong.png](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/09/Tang_Ruizong.png/40px-Tang_Ruizong.png)
[Đường Duệ Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Du%E1%BB%87_T%C3%B4ng) *Huyền Chân Đại Thánh Đại Hưng Hiếu Hoàng đế*
(玄真大聖大興孝皇帝)
#### Nhà Võ Chu[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=20) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=20)]
|Từ 690 đến 705|
|221 TCN||1912|
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
|[Võ Tắc Thiên](/wiki/V%C3%B5_T%E1%BA%AFc_Thi%C3%AAn) *không có* *Tắc Thiên Đại Thánh Hoàng Hậu*
(則天順聖皇后)
truyền ngôi cho Lý Hiển (Đường Trung Tông)
[[Ghi chú 1]](#cite_note-1)
#### Tiếp tục nhà Đường[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=21) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=21)]
|Từ 705 đến 907|
|221 TCN||1912|
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
|![]()
|
|
(lần hai)
|Trung Tông (中宗)||
|Đại Hòa Đại Thánh Đại Chiêu Hiếu hoàng đế
(大和大圣大昭孝皇帝)
|705||—||710|
|
||Cung Tông (恭宗)||
|Thương hoàng đế
(殤皇帝)
|710|
|
|![]()
|
|
(lần hai)
|Duệ Tông (睿宗)||
|Huyền Chân Đại Thánh Đại Hưng Hiếu Hoàng đế
(玄真大聖大興孝皇帝)
|710||—||712|
|
|![]()
[Đường Huyền Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Huy%E1%BB%81n_T%C3%B4ng) *Chí Đạo Đại Thánh Đại Minh Hiếu hoàng đế*
(至道大圣大明孝皇帝)
![ Tang Ruizong.png](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/09/Tang_Ruizong.png/40px-Tang_Ruizong.png)
![ Tang Ruizong.png](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/09/Tang_Ruizong.png/40px-Tang_Ruizong.png)
[Đường Túc Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_T%C3%BAc_T%C3%B4ng) *Văn Minh Vũ Đức Đại Thánh Đại Tuyên Hiếu hoàng đế*
(文明武德大圣大宣孝皇帝)
![ Tang Daizong.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bb/Tang_Daizong.jpg/40px-Tang_Daizong.jpg)
![ Tang Daizong.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bb/Tang_Daizong.jpg/40px-Tang_Daizong.jpg)
[Đường Đại Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C4%90%E1%BA%A1i_T%C3%B4ng) *Duệ Văn Hiếu Vũ hoàng đế*
(睿文孝武皇帝)
![ Tang Dezong.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/84/Tang_Dezong.jpg/40px-Tang_Dezong.jpg)
![ Tang Dezong.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/84/Tang_Dezong.jpg/40px-Tang_Dezong.jpg)
[Đường Đức Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C4%90%E1%BB%A9c_T%C3%B4ng) *Thần Vũ Hiếu Văn hoàng đế*
(神武孝文皇帝)
[Đường Thuận Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Thu%E1%BA%ADn_T%C3%B4ng) *Chí Đức Hoằng Đạo Đại Thánh Đại An Hiếu hoàng đế*
(至德弘道大圣大安孝皇帝)
![ Tang Xianzong.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/00/Tang_Xianzong.jpg/40px-Tang_Xianzong.jpg)
![ Tang Xianzong.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/00/Tang_Xianzong.jpg/40px-Tang_Xianzong.jpg)
[Đường Hiến Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Hi%E1%BA%BFn_T%C3%B4ng) *Chiêu Văn Chương Vũ Đại Thánh Chí Thần Hiếu hoàng đế*
(昭文章武大圣至神孝皇帝)
[Đường Mục Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_M%E1%BB%A5c_T%C3%B4ng) *Duệ Thánh Văn Huệ Hiếu hoàng đế*
(睿圣文惠孝皇帝)
[Đường Kính Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_K%C3%ADnh_T%C3%B4ng) *Duệ Vũ Chiêu Mẫn Hiếu hoàng đế*
(睿武昭愍孝皇帝)
[Đường Văn Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_V%C4%83n_T%C3%B4ng) *Nguyên Thánh Chiêu Hiến Hiếu hoàng đế*
(元圣昭献孝皇帝)
![ Tang Wuzong.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d9/Tang_Wuzong.jpg/40px-Tang_Wuzong.jpg)
![ Tang Wuzong.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d9/Tang_Wuzong.jpg/40px-Tang_Wuzong.jpg)
[Đường Vũ Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_V%C5%A9_T%C3%B4ng) *Chí Đạo Chiêu Túc Hiếu hoàng đế*
(至道昭肃孝皇帝)
![ Tangxuanzong.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3a/Tangxuanzong.jpg/40px-Tangxuanzong.jpg)
![ Tangxuanzong.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3a/Tangxuanzong.jpg/40px-Tangxuanzong.jpg)
[Đường Tuyên Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tuy%C3%AAn_T%C3%B4ng) *Nguyên Thánh Chí Minh Thành Vũ Hiến Văn Duệ Trí Chương Nhân Thần Thông Ý Đạo Đại Hiếu hoàng đế*
(元圣至明成武献文睿智章仁神聪懿道大孝皇帝)
[Đường Ý Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C3%9D_T%C3%B4ng) *Chiêu Thánh Cung Huệ Hiếu hoàng đế*
(昭圣恭惠孝皇帝)
[Đường Hi Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Hi_T%C3%B4ng) *Huệ Thánh Cung Định Hiếu hoàng đế*
(惠圣恭定孝皇帝)
[Đường Chiêu Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Chi%C3%AAu_T%C3%B4ng) *Thánh Mục Cảnh Văn Hiếu hoàng đế*
(圣穆景文孝皇帝)
[Đường Ai Đế](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Ai_%C4%90%E1%BA%BF) *không có* [[Ghi chú 2]](#cite_note-2) *Ai hoàng đế*(哀皇帝) *Chiêu Tuyên Quang Liệt Hiếu hoàng đế*(昭宣光烈孝皇帝)
### Ngũ Đại Thập Quốc[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=22) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=22)]
#### Ngũ Đại[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=23) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=23)]
|
|
## Hậu LươngTừ 907 đến 923
|221 TCN||907||923||1912|
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
|![]()
|
||Thái Tổ (太祖)||Thần Vũ Nguyên Thánh Hiếu Hoàng Đế (大帝)||907||—||912||Sáng lập triều đại|
|
||
|không có |không có (廢帝)||912||—||913|
|
||không có (太宗)||Mạt Đế (景帝)||913||—||923||Triều đại sụp đổ|
|
|
## Hậu ĐườngTừ 923 đến 936
|221 TCN||923||936||1912|
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
|![]()
|
||Trang Tông (莊宗)||Quang Thánh Thần Mẫn Hiếu Hoàng Đế (光聖神閔孝皇帝)||923||—||926||Sáng lập triều đại|
|
||
|Minh Tông |Thánh Đức Hòa Vũ Khâm Hiếu Hoàng Đế||926||—||933|
|
||không có (太宗)||không có (太宗)||933||—||934|
|
||không có||không có||934||—||937||Bị Khiết Đan tiêu diệt|
|
|
## Hậu TấnTừ 936 đến 947
|221 TCN||936||947||1912|
|Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
||Cao Tổ||Thánh Văn Chương Vũ Minh Đức Hiếu Hoàng Đế (聖文章武明德孝皇帝)||936||—||942||Sáng lập triều đại|
|
||không có||Xuất Đế||942||—||946||Bị Khiết Đan tiêu diệt|
|
|
## Hậu HánTừ 947 đến 950
|221 TCN||947||950||1912|
|Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
||Cao Tổ||Duệ Văn Thánh Vũ Chiêu Túc Hiếu Hoàng Đế||947||—||948||Sáng lập triều đại|
|
||không có||Ẩn Đế||948||—||950||Quách Uy soán ngôi. Triều đại diệt vong|
|
|
## Hậu ChuTừ 951 đến 959
|221 TCN||907||923||1912|
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
||
|Thái Tổ |Thánh Thần Cung Túc Văn Vũ Hiếu Hoàng Đế||951||—||954|
|
|![]()
|
||Thế Tông||Duệ Vũ Hiếu Văn Hoàng Đế||954||—||959|
|
||Quý Tông||Hoàn Thiên Thanh Địa Phấn Văn Dương Vũ Tuệ Cung Hoàng Đế||959||—||960||Triệu Khuông Dận cướp ngôi lập ra
|
#### Thập Quốc[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=24) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=24)]
### Nhà Liêu[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=25) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=25)]
|Từ 907 đến 1125|
|221 TCN||907||1125||1912|
|Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
||Thái Tổ||
|Đại Thánh Đại Minh Thần Liệt Thiên Hoàng Đế
(大聖大明神烈天皇帝)
|916||—||926||Sáng lập triều đại|
|
||Thái Tông||
|Hiếu Vũ Huệ Văn Hoàng Đế (孝武惠文皇帝) |926||—||947|
|
||Thế Tông||
|Hiếu Hòa Trang Hiến Hoàng Đế |947||—||951|
|
||Mục Tông||
|Hiếu An Kính Chính Hoàng Đế (孝安敬正皇帝) |951||—||969|
|
||Cảnh Tông||
|Hiếu Thành Khang Tịnh Hoàng Đế
(孝成康靖皇帝)
|969||—||982|
|
||Thánh Tông||
|Văn Võ Đại Hiếu Tuyên Hoàng Đế (文武大孝宣皇帝) |982||—||1031|
|
||Hưng Tông||
|Thần Thánh Hiếu Chương Hoàng Đế
(神聖孝章皇帝)
|1031||—||1055|
|
||Đạo Tông||
|Hiếu Văn Hoàng Đế (孝文皇帝) |1055||—||1101|
|
||không có||
|Thiên Tộ Hoàng Đế
(耶律延禧)
|1101||—||1125||Triều đại diệt vong|
### Tây Hạ[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=26) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=26)]
|Từ 1032 đến 1227|
|221 TCN||1032||1227||1912|
|Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
||Cảnh Tông||
|Võ Liệt Hoàng Đế
(武烈皇帝)
|1032||—||1048||Sáng lập triều đại|
|
||Nghị Tông||
|Chiên Anh Hoàng Đế (昭英皇帝) |1048||—||1067|
|
||Huệ Tông||
|Khang Tĩnh Hoàng Đế
(康靖皇帝)
|1067||—||1086|
|
||Sùng Tông||
|Thánh Văn Hoàng Đế (圣文皇帝) |1086||—||1139|
|
||Nhân Tông||
|Thánh Đức Hoàng Đế
(圣德皇帝)
|1139||—||1193|
|
||Hoàn Tông||
|Chiên Giản Hoàng Đế (昭简皇帝) |1193||—||1206|
|
||Tương Tông||
|Kính Mục Hoàng Đế
(敬穆皇帝)
|1206||—||1211|
|
||Thần Tông||
|Anh Văn Hoàng Đế (英文皇帝) |1211||—||1223|
|
||Hiến Tông||không có
||1223||—||1226|
|
||không có||không có||1226||—||1227||Bị Mông Cổ tiêu diệt|
### Nhà Kim[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=27) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=27)]
|Từ 1115 đến 1234|
|221 TCN||1115||1234||1912|
|Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
||Thái Tổ||
|Ứng Càn Hưng Vận Chiêu Đức Định Công Nhân Minh Trang Hiếu Đại Thánh Vũ Nguyên Hoàng Đế |1115||—||1123||Sáng lập triều đại|
|
||Thái Tông||
|Thể Nguyên Ứng Vận Thế Đức Chiêu Công Triết Huệ Nhân Thánh Văn Liệt Hoàng Đế |1123||—||1135|
|
||Hi Tông||
|Hoằng Cơ Toản Vũ Trang Tĩnh Hiếu Thành Hoàng Đế |1135||—||1149|
|
||không có||
|Hải Lăng Vương |1149||—||1161|
|
||Thế Tông||
|Quang Thiên Hưng Vận Văn Đức Vũ Công Thánh Minh Nhân Hiếu Hoàng Đế |1161||—||1189|
|
||Chương Tông||
|Hiến Thiên Quang Vận Nhân Văn Nghĩa Vũ Thần Thánh Anh Hiếu Hoàng Đế |1190||—||1208|
|
||không có||
|Vệ Thiệu Vương |1208||—||1213|
|
||Tuyên Tông||
|Kế Thiên Hưng Thống Thuật Đạo Cần Nhân Anh Vũ Thánh Hiếu Hoàng Đế |1213||—||1223|
|
||Ai Tông||
|Kính Thiên Đức Vận Trung Văn Tĩnh Vũ Thiên Thánh Liệt Hiếu Trang Hoàng Đế |1224||—||1234|
|
||
|không có |Mạt Đế||1234||Triều đại sụp đổ|
### Nhà Tống[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=28) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=28)]
|
|
## Bắc TốngTừ 960 đến 1127
|221 TCN||1912|
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
|![]()
|
||Thái Tổ (太祖)||Khải Vận Lập Cực Anh Vũ Duệ Văn Thần Đức Thánh Công Chí Minh Đại Hiếu Hoàng Đế
|
啓運立極英武睿文神德聖功至明大孝皇帝
|21 tháng 3, 960||—||14 tháng 11, 976||Sáng lập triều đại|
|
|![]()
[Tống Thái Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_Th%C3%A1i_T%C3%B4ng)
至仁應道神功聖德文武睿烈大明廣孝皇帝
![ Zhenzong.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d1/Zhenzong.jpg/40px-Zhenzong.jpg)
![ Zhenzong.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d1/Zhenzong.jpg/40px-Zhenzong.jpg)
[Tống Chân Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_Ch%C3%A2n_T%C3%B4ng)
膺符稽古神功讓德文明武定章聖
![ Renzong.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ad/Renzong.jpg/40px-Renzong.jpg)
![ Renzong.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ad/Renzong.jpg/40px-Renzong.jpg)
[Tống Nhân Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng)
Toàn Đức Thần Văn Thánh Vũ Duệ Triết Minh Hiếu Hoàng Đế 體天法道極功全德神文聖武睿哲
![ Emperor Yingzong of Song.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/Emperor_Yingzong_of_Song.jpg/40px-Emperor_Yingzong_of_Song.jpg)
![ Emperor Yingzong of Song.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/Emperor_Yingzong_of_Song.jpg/40px-Emperor_Yingzong_of_Song.jpg)
[Tống Anh Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_Anh_T%C3%B4ng)
體乾應歷隆功盛德憲文肅武睿聖宣孝皇帝
![ Shenzong of Song.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/31/Shenzong_of_Song.jpg/40px-Shenzong_of_Song.jpg)
![ Shenzong of Song.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/31/Shenzong_of_Song.jpg/40px-Shenzong_of_Song.jpg)
[Tống Thần Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_Th%E1%BA%A7n_T%C3%B4ng)
體元顯道法古立憲帝德王功英文烈武欽仁聖孝皇帝
![ Emperor Zhezong of Song.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/Emperor_Zhezong_of_Song.jpg/40px-Emperor_Zhezong_of_Song.jpg)
![ Emperor Zhezong of Song.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/Emperor_Zhezong_of_Song.jpg/40px-Emperor_Zhezong_of_Song.jpg)
[Tống Triết Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_Tri%E1%BA%BFt_T%C3%B4ng)
憲元繼道顯德定功欽文睿武齊聖昭孝皇帝
![ Huizong.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/Huizong.jpg/40px-Huizong.jpg)
![ Huizong.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/Huizong.jpg/40px-Huizong.jpg)
[Tống Huy Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_Huy_T%C3%B4ng)
體神合道駿烈遜功聖文仁德憲慈顯孝皇帝
![ Emperor Zhezong of Song.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/Emperor_Zhezong_of_Song.jpg/40px-Emperor_Zhezong_of_Song.jpg)
![ Emperor Zhezong of Song.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/Emperor_Zhezong_of_Song.jpg/40px-Emperor_Zhezong_of_Song.jpg)
[Tống Khâm Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_Kh%C3%A2m_T%C3%B4ng)
恭文順德仁孝皇帝
[Nhà Kim](/wiki/Nh%C3%A0_Kim)xâm lược, kết thúc triều Bắc Tống
|
|
## Nam TốngTừ 1127 đến 1279
|221 TCN||1912|
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
|![]()
|
||Cao Tông (高宗)||Thụ Mệnh Trung Hưng Toàn Công Chí Đức Thánh Thần Vũ Văn Chiêu Nhân Hiến Hiếu Hoàng Đế
|
受命中兴全功至德圣神武文昭仁宪孝皇帝
||12 tháng 6, 1127||—||24 tháng 7, 1162||Sáng lập triều đại|
|
|![]()
[Tống Hiếu Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_Hi%E1%BA%BFu_T%C3%B4ng)
Hoàng Đế 紹統同道冠德昭功哲文神武明聖成孝皇帝
![ Guangzong.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b1/Guangzong.jpg/40px-Guangzong.jpg)
![ Guangzong.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b1/Guangzong.jpg/40px-Guangzong.jpg)
[Tống Quang Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_Quang_T%C3%B4ng)
Ôn Văn Thuận Vũ Thánh Triết Từ Hiếu Hoàng Đế 循道憲仁明功茂德溫文順武聖哲慈孝皇帝
![ Song Ningzong.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/Song_Ningzong.jpg/40px-Song_Ningzong.jpg)
![ Song Ningzong.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/Song_Ningzong.jpg/40px-Song_Ningzong.jpg)
[Tống Ninh Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_Ninh_T%C3%B4ng)
法天備道純德茂功仁文哲武聖睿恭孝皇帝
![ Song Lizong.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/29/Song_Lizong.jpg/40px-Song_Lizong.jpg)
![ Song Lizong.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/29/Song_Lizong.jpg/40px-Song_Lizong.jpg)
[Tống Lý Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_L%C3%BD_T%C3%B4ng)
建道備德大功復興烈文仁武聖明安孝皇帝
![ Duzong.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e7/Duzong.jpg/40px-Duzong.jpg)
![ Duzong.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e7/Duzong.jpg/40px-Duzong.jpg)
[Tống Độ Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_%C4%90%E1%BB%99_T%C3%B4ng)
端文明武景孝皇帝
![ Song Gongdi.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Song_Gongdi.jpg/40px-Song_Gongdi.jpg)
![ Song Gongdi.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Song_Gongdi.jpg/40px-Song_Gongdi.jpg)
[Tống Cung Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_Cung_T%C3%B4ng)
孝恭懿圣皇帝
![ Song Duanzong.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/43/Song_Duanzong.jpg/40px-Song_Duanzong.jpg)
![ Song Duanzong.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/43/Song_Duanzong.jpg/40px-Song_Duanzong.jpg)
[Tống Đoan Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_%C4%90oan_T%C3%B4ng)
裕文昭武愍孝皇帝
![ Zhaori.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3b/Zhaori.jpg/40px-Zhaori.jpg)
![ Zhaori.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3b/Zhaori.jpg/40px-Zhaori.jpg)
[Tống Đế Bính](/wiki/T%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BA%BF_B%C3%ADnh)
### Nhà Nguyên[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=29) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=29)]
|Từ 1271 đến 1370|
|221 TCN||1271||1370||1912|
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
|![]()
[Nguyên Thế Tổ](/wiki/H%E1%BB%91t_T%E1%BA%A5t_Li%E1%BB%87t) *Thánh đức Thần công Văn vũ Hoàng đế*(聖德神公炆武皇帝) ![ YuanEmperorAlbumTemurOljeituPortrait.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/75/YuanEmperorAlbumTemurOljeituPortrait.jpg/40px-YuanEmperorAlbumTemurOljeituPortrait.jpg)
![ YuanEmperorAlbumTemurOljeituPortrait.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/75/YuanEmperorAlbumTemurOljeituPortrait.jpg/40px-YuanEmperorAlbumTemurOljeituPortrait.jpg)
[Nguyên Thành Tông](/wiki/Nguy%C3%AAn_Th%C3%A0nh_T%C3%B4ng) *Khâm Minh Quảng Hiếu Hoàng Đế*
(钦明广孝皇帝)
![ YuanEmperorAlbumQaishanKulugPortrait.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9f/YuanEmperorAlbumQaishanKulugPortrait.jpg/40px-YuanEmperorAlbumQaishanKulugPortrait.jpg)
![ YuanEmperorAlbumQaishanKulugPortrait.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9f/YuanEmperorAlbumQaishanKulugPortrait.jpg/40px-YuanEmperorAlbumQaishanKulugPortrait.jpg)
[Nguyên Vũ Tông](/wiki/Nguy%C3%AAn_V%C5%A9_T%C3%B4ng) *Thánh đức Nhân Huệ Tuyên Hiếu Hoàng Đế*
(仁惠宣孝皇帝)
![ YuanEmperorAlbumAyurbarvadaBuyantuPortrait.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/61/YuanEmperorAlbumAyurbarvadaBuyantuPortrait.jpg/40px-YuanEmperorAlbumAyurbarvadaBuyantuPortrait.jpg)
![ YuanEmperorAlbumAyurbarvadaBuyantuPortrait.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/61/YuanEmperorAlbumAyurbarvadaBuyantuPortrait.jpg/40px-YuanEmperorAlbumAyurbarvadaBuyantuPortrait.jpg)
[Nguyên Nhân Tông](/wiki/Nguy%C3%AAn_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng) *Duệ Thánh Văn Hiếu Hoàng Đế*
(睿聖文孝皇帝)
[Nguyên Tấn Tông](/wiki/Nguy%C3%AAn_Th%C3%A1i_%C4%90%E1%BB%8Bnh_%C4%90%E1%BA%BF) *Thái Định Đế*
(泰定帝)
[Nguyên Hưng Tông](/wiki/Nguy%C3%AAn_Thi%C3%AAn_Thu%E1%BA%ADn_%C4%90%E1%BA%BF) *Thiên Thuận Đế*
(天順帝)
![ YuanEmperorAlbumTughTemurPortrait.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/YuanEmperorAlbumTughTemurPortrait.jpg/40px-YuanEmperorAlbumTughTemurPortrait.jpg)
![ YuanEmperorAlbumTughTemurPortrait.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/YuanEmperorAlbumTughTemurPortrait.jpg/40px-YuanEmperorAlbumTughTemurPortrait.jpg)
[Nguyên Văn Tông](/wiki/Nguy%C3%AAn_V%C4%83n_T%C3%B4ng) *Thánh Minh Nguyên Hiếu Hoàng Đế*
(聖明元孝皇帝)
[Nguyên Minh Tông](/wiki/Nguy%C3%AAn_Minh_T%C3%B4ng) *Dực Hiến Cảnh Hiếu Hoàng Đế*
(翼獻景孝皇帝)
![ YuanEmperorAlbumTughTemurPortrait.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/YuanEmperorAlbumTughTemurPortrait.jpg/40px-YuanEmperorAlbumTughTemurPortrait.jpg)
![ YuanEmperorAlbumTughTemurPortrait.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/YuanEmperorAlbumTughTemurPortrait.jpg/40px-YuanEmperorAlbumTughTemurPortrait.jpg)
[Nguyên Văn Tông](/wiki/Nguy%C3%AAn_V%C4%83n_T%C3%B4ng) *Thánh Minh Nguyên Hiếu Hoàng Đế*
(聖明元孝皇帝)
![ YuanEmperorAlbumIrinchinbalPortrait.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/YuanEmperorAlbumIrinchinbalPortrait.jpg/40px-YuanEmperorAlbumIrinchinbalPortrait.jpg)
![ YuanEmperorAlbumIrinchinbalPortrait.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/YuanEmperorAlbumIrinchinbalPortrait.jpg/40px-YuanEmperorAlbumIrinchinbalPortrait.jpg)
[Nguyên Ninh Tông](/wiki/Nguy%C3%AAn_Ninh_T%C3%B4ng) *Xung Thánh Tự Hiếu Hoàng Đế*
(冲聖嗣孝皇帝)
[Nguyên Huệ Tông](/wiki/Nguy%C3%AAn_Hu%E1%BB%87_T%C3%B4ng) *Tuyên Nhân Phổ Hiếu Hoàng Đế*
(宣仁普孝皇帝)
### Nhà Minh[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=30) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=30)]
|Từ 1368 đến 1644|
|221 TCN||1368||1644||1912|
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
|![]()
|
||
|
開天行道肇紀立極大聖至神仁文義武俊德成功高皇帝
![ Jianwen Emperor.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/29/Jianwen_Emperor.jpg/40px-Jianwen_Emperor.jpg)
![ Jianwen Emperor.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/29/Jianwen_Emperor.jpg/40px-Jianwen_Emperor.jpg)
[Kiến Văn](/wiki/Minh_Hu%E1%BB%87_%C4%90%E1%BA%BF) [Huệ Tông](/wiki/Hu%E1%BB%87_T%C3%B4ng)(惠宗) Cung Mẫn Huệ Hoàng Đế [[2]](#cite_note-4) [[3]](#cite_note-5) ![ Yongle-Emperor1.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d8/Yongle-Emperor1.jpg/40px-Yongle-Emperor1.jpg)
![ Yongle-Emperor1.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d8/Yongle-Emperor1.jpg/40px-Yongle-Emperor1.jpg)
[Vĩnh Lạc](/wiki/Minh_Th%C3%A0nh_T%E1%BB%95) Thái Tông(文武) [[4]](#cite_note-:0-6) [[5]](#cite_note-:1-7) [[4]](#cite_note-:0-6)
體天弘道高明廣運聖武神功純仁至孝文皇帝
Khải Thiên Hoằng Đạo Cao Minh Triệu Vận Thánh Vũ Thần Công Thuần Nhân Chí Hiếu Văn Hoàng Đế
[[5]](#cite_note-:1-7)
啓天弘道高明肇運聖武神功純仁至孝文皇帝
[Chu Doãn Văn](/wiki/Minh_Hu%E1%BB%87_%C4%90%E1%BA%BF) ![ Hongxi Emperor.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9e/Hongxi_Emperor.jpg/40px-Hongxi_Emperor.jpg)
![ Hongxi Emperor.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9e/Hongxi_Emperor.jpg/40px-Hongxi_Emperor.jpg)
[Hồng Hi](/wiki/Minh_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng)
Khâm Vũ Chương Thánh Đạt Hiếu Chiêu Hoàng Đế
敬天體道純誠至德弘文欽武章聖達孝昭皇帝
![ Xuande Emperor.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e5/Xuande_Emperor.jpg/40px-Xuande_Emperor.jpg)
![ Xuande Emperor.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e5/Xuande_Emperor.jpg/40px-Xuande_Emperor.jpg)
[Tuyên Đức](/wiki/Minh_Tuy%C3%AAn_T%C3%B4ng)
Chiêu Võ Khoan Nhân Thuần Hiếu Chương Hoàng Đế
憲天崇道英明神聖欽文昭武寬仁
純孝章皇帝
![ Zhengtong Emperor.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/67/Zhengtong_Emperor.jpg/40px-Zhengtong_Emperor.jpg)
![ Zhengtong Emperor.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/67/Zhengtong_Emperor.jpg/40px-Zhengtong_Emperor.jpg)
[Chính Thống](/wiki/Minh_Anh_T%C3%B4ng)
Văn Hiến Vũ Chí Đức Quảng Hiếu Duệ Hoàng Đế 法天立道仁明誠敬昭文憲武至德 廣孝睿皇帝
![ Jingtai.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/76/Jingtai.jpg/40px-Jingtai.jpg)
![ Jingtai.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/76/Jingtai.jpg/40px-Jingtai.jpg)
[Cảnh Thái](/wiki/Minh_%C4%90%E1%BA%A1i_T%C3%B4ng) [[6]](#cite_note-8)
Phù Thiên Kiến Đạo Cung Nhân Khang Định Long Văn Bố Võ Hiển Đức Sùng Hiếu Cảnh Hoàng Đế
符天建道恭仁康定隆文布武顯德崇孝景皇帝 [7] ![ Zhengtong Emperor.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/67/Zhengtong_Emperor.jpg/40px-Zhengtong_Emperor.jpg)
![ Zhengtong Emperor.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/67/Zhengtong_Emperor.jpg/40px-Zhengtong_Emperor.jpg)
[Chính Thống](/wiki/Minh_Anh_T%C3%B4ng)
Văn Hiến Vũ Chí Đức Quảng Hiếu Duệ Hoàng Đế 法天立道仁明誠敬昭文憲武至德
廣孝睿皇帝
![ Chenghua Emperor1.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2d/Chenghua_Emperor1.jpg/40px-Chenghua_Emperor1.jpg)
![ Chenghua Emperor1.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2d/Chenghua_Emperor1.jpg/40px-Chenghua_Emperor1.jpg)
[Thành Hóa](/wiki/Minh_Hi%E1%BA%BFn_T%C3%B4ng) ![ Hongzhi.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0f/Hongzhi.jpg/40px-Hongzhi.jpg)
![ Hongzhi.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0f/Hongzhi.jpg/40px-Hongzhi.jpg)
[Hoằng Trị](/wiki/Minh_Hi%E1%BA%BFu_T%C3%B4ng)
達天明道純誠中正聖文神武至仁大德敬皇帝
![ Zhengde.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/70/Zhengde.jpg/40px-Zhengde.jpg)
![ Zhengde.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/70/Zhengde.jpg/40px-Zhengde.jpg)
[Chính Đức](/wiki/Minh_V%C5%A9_T%C3%B4ng) ![ Jiajing.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b2/Jiajing.jpg/40px-Jiajing.jpg)
![ Jiajing.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b2/Jiajing.jpg/40px-Jiajing.jpg)
[Gia Tĩnh](/wiki/Minh_Th%E1%BA%BF_T%C3%B4ng)
欽天履道英毅聖神宣文廣武洪仁大孝肅皇帝
![ Longqing.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/04/Longqing.jpg/40px-Longqing.jpg)
![ Longqing.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/04/Longqing.jpg/40px-Longqing.jpg)
[Long Khánh](/wiki/Minh_M%E1%BB%A5c_T%C3%B4ng)
契天隆道淵懿寬仁顯文光武純德弘孝莊皇帝
![ Wanli.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8b/Wanli.jpg/40px-Wanli.jpg)
![ Wanli.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8b/Wanli.jpg/40px-Wanli.jpg)
[Vạn Lịch](/wiki/Minh_Th%E1%BA%A7n_T%C3%B4ng)
範天合道哲肅敦簡光文章武安仁止孝顯皇帝
![ Taichang.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1f/Taichang.jpg/40px-Taichang.jpg)
![ Taichang.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1f/Taichang.jpg/40px-Taichang.jpg)
[Thái Xương](/wiki/Minh_Quang_T%C3%B4ng)
崇天契道英睿恭纯宪文景武渊仁懿孝贞皇帝
![ Jianqi Emperor.jpeg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2a/Jianqi_Emperor.jpeg/40px-Jianqi_Emperor.jpeg)
![ Jianqi Emperor.jpeg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2a/Jianqi_Emperor.jpeg/40px-Jianqi_Emperor.jpeg)
[Thiên Khải](/wiki/Minh_Hy_T%C3%B4ng)
達天闡道敦孝篤友章文襄武靖穆 莊勤悊皇帝
![ Ming Chongzhen.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d0/Ming_Chongzhen.jpg/40px-Ming_Chongzhen.jpg)
![ Ming Chongzhen.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d0/Ming_Chongzhen.jpg/40px-Ming_Chongzhen.jpg)
[Sùng Trinh](/wiki/Minh_T%C6%B0_T%C3%B4ng) *(毅宗)* [[10]](#cite_note-12)
莊烈愍皇帝 Thiệu Thiên Dịch Đạo Cương Minh Khác Kiệm Quỹ Văn Phấn Võ Đôn Nhân Mậu Hiếu Liệt Hoàng Đế
[[11]](#cite_note-13) *紹天繹道剛明恪儉揆文奮武敦仁懋孝烈皇帝*||style="text-align: right"| 1627||style="text-align: center"| — ||style="text-align: left"| 1644 ||
### Nhà Thanh[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=31) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=31)]
|Từ 1368 đến 1644|
|221 TCN||1616||1912|
|Chân dung||Hoàng đế||Miếu hiệu||Thụy hiệu||Trị vì||Ghi chú|
|
|![]()
|
||Thái tổ (太祖)||Cao hoàng đế (高皇帝)||17 tháng 1, 1616||—||30 tháng 11, 1626||Sáng lập nhà Hậu Kim|
|
|![]()
[Thiên Thông](/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c) ![ 清 佚名 《清世祖顺治皇帝朝服像》.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3d/%E6%B8%85_%E4%BD%9A%E5%90%8D_%E3%80%8A%E6%B8%85%E4%B8%96%E7%A5%96%E9%A1%BA%E6%B2%BB%E7%9A%87%E5%B8%9D%E6%9C%9D%E6%9C%8D%E5%83%8F%E3%80%8B.jpg/40px-%E6%B8%85_%E4%BD%9A%E5%90%8D_%E3%80%8A%E6%B8%85%E4%B8%96%E7%A5%96%E9%A1%BA%E6%B2%BB%E7%9A%87%E5%B8%9D%E6%9C%9D%E6%9C%8D%E5%83%8F%E3%80%8B.jpg)
![ 清 佚名 《清世祖顺治皇帝朝服像》.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3d/%E6%B8%85_%E4%BD%9A%E5%90%8D_%E3%80%8A%E6%B8%85%E4%B8%96%E7%A5%96%E9%A1%BA%E6%B2%BB%E7%9A%87%E5%B8%9D%E6%9C%9D%E6%9C%8D%E5%83%8F%E3%80%8B.jpg/40px-%E6%B8%85_%E4%BD%9A%E5%90%8D_%E3%80%8A%E6%B8%85%E4%B8%96%E7%A5%96%E9%A1%BA%E6%B2%BB%E7%9A%87%E5%B8%9D%E6%9C%9D%E6%9C%8D%E5%83%8F%E3%80%8B.jpg)
[Thuận Trị](/wiki/Thu%E1%BA%ADn_Tr%E1%BB%8B) ![ The Kangxi Emperor.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b1/The_Kangxi_Emperor.jpg/40px-The_Kangxi_Emperor.jpg)
![ The Kangxi Emperor.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b1/The_Kangxi_Emperor.jpg/40px-The_Kangxi_Emperor.jpg)
[Khang Hy](/wiki/Khang_Hi) ![ Emperor Yongzheng.PNG](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e3/Emperor_Yongzheng.PNG/40px-Emperor_Yongzheng.PNG)
[Ung Chính](/wiki/Ung_Ch%C3%ADnh) ![ 清 郎世宁绘《清高宗乾隆帝朝服像》.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/16/%E6%B8%85_%E9%83%8E%E4%B8%96%E5%AE%81%E7%BB%98%E3%80%8A%E6%B8%85%E9%AB%98%E5%AE%97%E4%B9%BE%E9%9A%86%E5%B8%9D%E6%9C%9D%E6%9C%8D%E5%83%8F%E3%80%8B.jpg/40px-%E6%B8%85_%E9%83%8E%E4%B8%96%E5%AE%81%E7%BB%98%E3%80%8A%E6%B8%85%E9%AB%98%E5%AE%97%E4%B9%BE%E9%9A%86%E5%B8%9D%E6%9C%9D%E6%9C%8D%E5%83%8F%E3%80%8B.jpg)
![ 清 郎世宁绘《清高宗乾隆帝朝服像》.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/16/%E6%B8%85_%E9%83%8E%E4%B8%96%E5%AE%81%E7%BB%98%E3%80%8A%E6%B8%85%E9%AB%98%E5%AE%97%E4%B9%BE%E9%9A%86%E5%B8%9D%E6%9C%9D%E6%9C%8D%E5%83%8F%E3%80%8B.jpg/40px-%E6%B8%85_%E9%83%8E%E4%B8%96%E5%AE%81%E7%BB%98%E3%80%8A%E6%B8%85%E9%AB%98%E5%AE%97%E4%B9%BE%E9%9A%86%E5%B8%9D%E6%9C%9D%E6%9C%8D%E5%83%8F%E3%80%8B.jpg)
[Càn Long](/wiki/C%C3%A0n_Long) [Thái thượng hoàng](/wiki/Th%C3%A1i_th%C6%B0%E1%BB%A3ng_ho%C3%A0ng)cho đến khi qua đời năm 1799 ![ The Imperial Portrait of Emperor Jiaqing2.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/27/The_Imperial_Portrait_of_Emperor_Jiaqing2.jpg/40px-The_Imperial_Portrait_of_Emperor_Jiaqing2.jpg)
![ The Imperial Portrait of Emperor Jiaqing2.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/27/The_Imperial_Portrait_of_Emperor_Jiaqing2.jpg/40px-The_Imperial_Portrait_of_Emperor_Jiaqing2.jpg)
[Gia Khánh](/wiki/Gia_Kh%C3%A1nh) ![ 003-The Imperial Portrait of a Chinese Emperor called "Daoguang".JPG](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7a/003-The_Imperial_Portrait_of_a_Chinese_Emperor_called_%22Daoguang%22.JPG/40px-003-The_Imperial_Portrait_of_a_Chinese_Emperor_called_%22Daoguang%22.JPG)
[Đạo Quang](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_Quang) ![ Xianfeng.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a5/Xianfeng.jpg/40px-Xianfeng.jpg)
![ Xianfeng.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a5/Xianfeng.jpg/40px-Xianfeng.jpg)
[Hàm Phong](/wiki/H%C3%A0m_Phong) ![ 002-The Imperial Portrait of a Chinese Emperor called "Tongzhi".JPG](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/002-The_Imperial_Portrait_of_a_Chinese_Emperor_called_%22Tongzhi%22.JPG/40px-002-The_Imperial_Portrait_of_a_Chinese_Emperor_called_%22Tongzhi%22.JPG)
[Đồng Trị](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_Tr%E1%BB%8B) [Từ Hy](/wiki/T%E1%BB%AB_Hi_Th%C3%A1i_h%E1%BA%ADu)nhiếp chính ![ Emperor Guangxu.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8e/Emperor_Guangxu.jpg/40px-Emperor_Guangxu.jpg)
![ Emperor Guangxu.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8e/Emperor_Guangxu.jpg/40px-Emperor_Guangxu.jpg)
[Quang Tự](/wiki/Quang_T%E1%BB%B1) ![ Puyi (1922).jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Puyi_%281922%29.jpg/40px-Puyi_%281922%29.jpg)
![ Puyi (1922).jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Puyi_%281922%29.jpg/40px-Puyi_%281922%29.jpg)
[Tuyên Thống](/wiki/Ph%E1%BB%95_Nghi)
Ngày 29 tháng 12 năm 1911, tại
[Nam Kinh](/wiki/Nam_Kinh), [Tôn Trung Sơn](/wiki/T%C3%B4n_D%E1%BA%ADt_Ti%C3%AAn) được cử làm Đại tổng thống Lâm thời của chính quyền [Trung Hoa Dân Quốc](/wiki/Trung_Hoa_D%C3%A2n_Qu%E1%BB%91c), nhưng đến ngày 12 tháng 2 năm 1912, Phổ Nghi mới chính thức thoái vị tại [Bắc Kinh](/wiki/B%E1%BA%AFc_Kinh).
## Các liên kết danh sách khác[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=32) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=32)] [Tam Hoàng Ngũ Đế](/wiki/Tam_Ho%C3%A0ng_Ng%C5%A9_%C4%90%E1%BA%BF) [Danh sách quân chủ nhà Hạ](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_nh%C3%A0_H%E1%BA%A1&action=edit&redlink=1) [Danh sách quân chủ nhà Thương](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_nh%C3%A0_Th%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1) [Danh sách quân chủ nhà Chu](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_nh%C3%A0_Chu) [Danh sách vua nhà Tần](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_nh%C3%A0_T%E1%BA%A7n&action=edit&redlink=1) [Danh sách vua nhà Hán](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_nh%C3%A0_H%C3%A1n&action=edit&redlink=1)| [Danh sách Thiền vu Hung Ngô](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_Thi%E1%BB%81n_vu_Hung_Ng%C3%B4&action=edit&redlink=1) [Danh sách vua thời Tam Quốc](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_th%E1%BB%9Di_Tam_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1) [Danh sách vua nhà Tấn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_nh%C3%A0_T%E1%BA%A5n&action=edit&redlink=1) [Danh sách vua Ngũ Hồ thập lục quốc](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_vua_Ng%C5%A9_H%E1%BB%93_th%E1%BA%ADp_l%E1%BB%A5c_qu%E1%BB%91c) [Danh sách vua Nam-Bắc triều](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_vua_Nam-B%E1%BA%AFc_tri%E1%BB%81u)| [Danh sách thủ lĩnh Thổ Cốc Hồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_th%E1%BB%A7_l%C4%A9nh_Th%E1%BB%95_C%E1%BB%91c_H%E1%BB%93n&action=edit&redlink=1)| [Danh sách Khả hãn Nhu Nhiên](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_Kh%E1%BA%A3_h%C3%A3n_Nhu_Nhi%C3%AAn&action=edit&redlink=1) [Danh sách vua nhà Tùy](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_nh%C3%A0_T%C3%B9y&action=edit&redlink=1)| [Danh sách Khả hãn Đông Đột Quyết](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_Kh%E1%BA%A3_h%C3%A3n_%C4%90%C3%B4ng_%C4%90%E1%BB%99t_Quy%E1%BA%BFt&action=edit&redlink=1)| [Danh sách Khả hãn Tây Đột Quyết](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_Kh%E1%BA%A3_h%C3%A3n_T%C3%A2y_%C4%90%E1%BB%99t_Quy%E1%BA%BFt&action=edit&redlink=1) [Danh sách vua nhà Đường](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_nh%C3%A0_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng&action=edit&redlink=1)| [Danh sách quốc vương Thổ Phồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_v%C6%B0%C6%A1ng_Th%E1%BB%95_Ph%E1%BB%93n&action=edit&redlink=1)| [Danh sách Khả hãn Hồi Hột](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_Kh%E1%BA%A3_h%C3%A3n_H%E1%BB%93i_H%E1%BB%99t&action=edit&redlink=1)| [Danh sách quốc vương Bột Hải](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_v%C6%B0%C6%A1ng_B%E1%BB%99t_H%E1%BA%A3i&action=edit&redlink=1) [Danh sách vua Ngũ Đại Thập Quốc](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_vua_Ng%C5%A9_%C4%90%E1%BA%A1i_Th%E1%BA%ADp_Qu%E1%BB%91c)| [Danh sách vua Nam Chiếu](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Nam_Chi%E1%BA%BFu&action=edit&redlink=1)| [Danh sách quân chủ Đại Lí](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_%C4%90%E1%BA%A1i_L%C3%AD&action=edit&redlink=1) [Danh sách vua nhà Tống](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF_nh%C3%A0_T%E1%BB%91ng)| [Danh sách vua nhà Liêu](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_nh%C3%A0_Li%C3%AAu&action=edit&redlink=1)| [Danh sách vua nhà Kim](/wiki/Nh%C3%A0_Kim#C.C3.A1c_vua_nh.C3.A0_Kim)| [Danh sách vua nhà Tây Hạ](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_nh%C3%A0_T%C3%A2y_H%E1%BA%A1&action=edit&redlink=1)| [Danh sách vua Hắc Hãn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_H%E1%BA%AFc_H%C3%A3n&action=edit&redlink=1) [Danh sách vua nhà Nguyên](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_vua_nh%C3%A0_Nguy%C3%AAn) [Danh sách vua nhà Minh](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_vua_nh%C3%A0_Minh)| [Danh sách thủ lĩnh Ngõa Lạt](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_th%E1%BB%A7_l%C4%A9nh_Ng%C3%B5a_L%E1%BA%A1t&action=edit&redlink=1) [Danh sách vua nhà Thanh](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF_nh%C3%A0_Thanh)
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=33) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=33)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=34) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=34)]
### Ghi chú[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=35) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=35)] **Sau khi Võ Tắc Thiên bị bức thoái vị năm** [^](#cite_ref-1) [705](/wiki/705), [Đường Trung Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Trung_T%C3%B4ng)(Lý Hiển) lên ngôi, khôi phục quốc hiệu Đường. Hoàng hậu họ Vi ám hại Trung Tông, đưa một hoàng tử nhỏ tuổi là Lý Trọng Mậu lên ngôi gọi là Thiếu Đế hay Thương Đế, để lũng đoạn triều chính. Lý Long Cơ phối hợp với cô là [Thái Bình công chúa](/wiki/C%C3%B4ng_ch%C3%BAa_Th%C3%A1i_B%C3%ACnh)(con Võ Tắc Thiên) làm chính biến, giết chết Vi hậu. Lý Đán lên ngôi, tức là Đường Duệ Tông, Lý Long Cơ được phong làm thái tử. **Đường Ai Đế được nhà** [^](#cite_ref-2) [Hậu Đường](/wiki/H%E1%BA%ADu_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng)truy là Cảnh Tông (景宗)
### Trích dẫn[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=36) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=36)] **Miếu hiệu này do Phúc vương truy tặng nhưng không được nhiều sử gia công nhận** [^](#cite_ref-3) **Thụy hiệu này do** [^](#cite_ref-4) [Phúc vương](/wiki/Ph%C3%BAc_v%C6%B0%C6%A1ng)đặt năm 1644 **Thụy hiệu do** [^](#cite_ref-5) [Càn Long](/wiki/C%C3%A0n_Long)đặt năm 1736
- ^
**a** [Thụy hiệu và miếu hiệu ban đầu sau khi ông qua đời](#cite_ref-:0_6-1) **ă**
- ^
**a** [Do Hoàng Đế Minh Thế Tông tháng 9 năm Gia Tĩnh thứ 17 (1538) đổi lại](#cite_ref-:1_7-1) **ă** **Bị anh trai là vua Anh Tông (trị vì lần hai) giáng xuống làm vương, ông có thụy hiệu là** [^](#cite_ref-8) *Lệ*("phạm tội", "ngang trái") kh chết năm 1457; tuy nhiên, cháu của ông là Thành Hóa đế (con của Thiên Thuận đế) đã phục hồi tước hiệu hoàng đế của ông năm 1476 và đổi thụy hiệu của ông thành Cung Nhân Khang Định Cảnh Hoàng Đế. **Được** [^](#cite_ref-9) [Phúc vương](/wiki/Ph%C3%BAc_v%C6%B0%C6%A1ng)truy tặng và gia phong thụy hiệu **Miếu hiệu do Phúc vương** [^](#cite_ref-10) *(福王)*, vị vua tự phong của Nam Minh truy tặng. Miếu hiệu này ít được ghi nhận trong sử sách, mặc dù nhà Nam Minh nhanh chóng đổi miếu hiệu thành Nghị Tông *(毅宗)*, và sau đó thành Uy Tông *(威宗)*. Nhà Thanh truy tặng Sùng Trinh đế miếu hiệu Minh Hoài Tông *(懷宗)*. **Nhà Thanh truy tôn** [^](#cite_ref-11) **Nhà Thanh truy tặng** [^](#cite_ref-12) **Nam Minh Truy tặng** [^](#cite_ref-13)
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=37) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=37)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|[China](http://encyclopedia.jrank.org/Cambridge/entries/072/China.html)Online Encyclopedia
|
|Bài viết này có chứa các Nếu không được

X-Cache: cp1055 hit/3, cp1066 miss


markdown:
# Lực đẩy Archimedes
|Bài viết này
|cần thêm . **Lực đẩy Archimedes** (hay được viết **lực đẩy Archimède** hay **lực đẩy Ác-si-mét**) là [lực](/wiki/L%E1%BB%B1c) tác động bởi một [chất lưu](/wiki/Ch%E1%BA%A5t_l%C6%B0u) ( [chất lỏng](/wiki/Ch%E1%BA%A5t_l%E1%BB%8Fng) hay [chất khí](/wiki/Ch%E1%BA%A5t_kh%C3%AD)) lên một vật thể nhúng trong nó, khi cả hệ thống nằm trong một [trường lực](/wiki/L%E1%BB%B1c) (như [trọng trường](/wiki/T%C6%B0%C6%A1ng_t%C3%A1c_h%E1%BA%A5p_d%E1%BA%ABn) hay [lực quán tính](/wiki/L%E1%BB%B1c_qu%C3%A1n_t%C3%ADnh)). Lực này có cùng độ lớn và ngược hướng của tổng [lực](/wiki/L%E1%BB%B1c) mà trường lực tác dụng lên phần chất lưu có [thể tích](/wiki/Th%E1%BB%83_t%C3%ADch) bằng thể tích vật thể chiếm chỗ trong chất này. Lực này được đặt tên theo [Ácsimét](/wiki/Archimedes), nhà bác học người [Hy Lạp](/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p) đã khám phá ra nó. Lực đẩy Ácsimét giúp [thuyền](/wiki/Thuy%E1%BB%81n) và [khí cầu](/wiki/Kh%C3%AD_c%E1%BA%A7u) nổi lên, là cơ chế hoạt động của sự chìm nổi của [tàu ngầm](/wiki/T%C3%A0u_ng%E1%BA%A7m) hay [cá](/wiki/C%C3%A1), và đóng vai trò trong sự [đối lưu](/wiki/%C4%90%E1%BB%91i_l%C6%B0u) của chất lưu.
## Sự nổi[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%B1c_%C4%91%E1%BA%A9y_Archimedes&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%B1c_%C4%91%E1%BA%A9y_Archimedes&action=edit§ion=1)]
Nếu thả một vật ở trong lòng chất lỏng thì:
- Vật chìm xuống khi lực đẩy Archimedes nhỏ hơn trọng lượng:
F
A<P
- Vật nổi khi: F
A>P và dừng nổi khi F A=P
- Vật lơ lửng trong chất lỏng (trong lòng chất lỏng hoặc trên mặt thoáng) khi:
F
A=P
Vậy nói 1 cách nôm na, vật sẽ nổi khi "trọng lượng riêng tổng hợp" của nó nhỏ hơn trọng lượng riêng của nước. Điều này có thể lí giải việc tàu to và nặng gấp nhiều lần so với kim lại có thể nổi. Kim tuy nhẹ nhưng thể tích chiếm nước nhỏ nên trọng lượng riêng sẽ lớn còn tàu tuy nặng nhưng thể tích chiếm nước rất lớn do đó "trọng lượng riêng tổng hợp" sẽ nhỏ. Kết cấu thân vỏ tàu là kết cấu vỏ có khung gia cường làm bằng thép. Về một khía cạnh nào đó bên trong lớp tôn vỏ tàu hoàn toàn "rỗng" dẫn đến thể tích chiếm nước lớn. Trọng lượng tàu luôn thay đổi nên "trọng lượng riêng tổng hợp" cũng luôn thay đổi theo. Khi ta chất hàng vào tàu, tàu sẽ chìm dần ứng với công thức bên trên. Nếu ta chất quá nhiều hàng, tàu chìm đến mức mà nước sẽ tràn vào chiếm chỗ các không gian trong các kết cấu vỏ rỗng, các khoang, các két, một mặt làm tăng trọng lượng tàu, một mặt làm giảm thể tích chiếm nước kết quả là "trọng lượng riêng tổng hợp" tăng và giá trị này lớn hơn trọng lượng riêng của nước. Nói cách khác - tàu đang chìm. Tất cả các phân tích trên đây chỉ đúng khi đảm bảo giả thuyết tàu ổn định, không nghiêng, không chúi.
## Ví dụ[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%B1c_%C4%91%E1%BA%A9y_Archimedes&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%B1c_%C4%91%E1%BA%A9y_Archimedes&action=edit§ion=2)]
Khi thả một vật xuống
[nước](/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc), trên bề mặt [Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t), nếu vật có [trọng lượng riêng](/wiki/Tr%E1%BB%8Dng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_ri%C3%AAng) nhẹ hơn trọng lượng riêng của nước thì nó sẽ nổi lên trên mặt nước, do [trọng lực](/wiki/T%C6%B0%C6%A1ng_t%C3%A1c_h%E1%BA%A5p_d%E1%BA%ABn) của vật kéo nó xuống nhỏ hơn lực đẩy Ácsimét nếu vật chìm hoàn toàn. Trạng thái cân bằng đạt được khi lực đẩy Ácsimét bằng trọng lực của vật, và vật chiếm một thể tích trong nước nhỏ hơn tổng thể tích của nó. Nếu khối lượng riêng của vật này nặng hơn nước thì nó sẽ chìm xuống, do lực đẩy Ácsimét lớn nhất có được khi vật chìm hoàn toàn cũng không đủ thắng trọng lực tác dụng vào vật.
-
Nếu biết chọn tư thế nằm thích hợp, lực đẩy Acsimet còn làm cho ai cũng có thể nổi được rất lâu trên mặt nước mà không cần bơi. Thậm chí ta có thể nằm đọc báo như ở hình trên, kể cả ở nước ngọt (ở sông, hồ) và nước biển thông thường.
[[1]](http://phan-thanhan.blogspot.com/)
-
[Khinh khí cầu](/wiki/Kh%C3%AD_c%E1%BA%A7u)hoạt động nhờ lực đẩy Acsimet
## Công thức tính lực đẩy Ác-si-mét[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%B1c_%C4%91%E1%BA%A9y_Archimedes&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%B1c_%C4%91%E1%BA%A9y_Archimedes&action=edit§ion=3)]
Độ lớn của lực đẩy Ác-si-mét bằng tích của trọng lượng riêng của chất lỏng và thể tích bị vật chiếm chỗ:
## Truyền thuyết về Ác-si-mét[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%B1c_%C4%91%E1%BA%A9y_Archimedes&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%B1c_%C4%91%E1%BA%A9y_Archimedes&action=edit§ion=4)]
Giai thoại về việc
[Ác-si-mét](/wiki/Archimedes) tìm ra lực đẩy mang tên mình được thuật lại như sau:
Theo truyền thuyết về Ác-si-mét, nhà vua Hê-rôn xứ Si-ca-cuýt (306 - 215 trước công nguyên) giao vàng cho 1 người thợ kim hoàn để làm cho nhà vua 1 cái vương miện đặc. nhà vua nghi ngờ người thợ đã ăn bớt vàng nên giao cho Ác-si-mét kiểm tra xem người thợ có pha bạc vào vàng để làm vương miện không.
Ác-si-mét ngày đêm lo lắng, suy nghĩ làm thế nào để thực hiện được việc nhà vua giao.
Một hôm, khi đang trong bồn tắm đầy nước,ông chợt phát hiện ra rằng khi nhấn chìm người trong nước càng nhiều thì lực đẩy ông lên càng mạnh. Từ đó, ông thấy được cách giải quyết bài toán về chiếc vương miện nhà vua. Ông nhảy ra khỏi bồn tắm và cứ thế trần truồng chạy ra đường,vừa chạy vừa kêu: " Ê rê ca ! ê rê ca ! "có nghĩa là: " tìm ra rồi! tìm ra rồi!
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|


markdown:
# Nông Thị Trưng
**Nông Thị Trưng** ( [6 tháng 12](/wiki/6_th%C3%A1ng_12) năm [1920](/wiki/1920) – [26 tháng 1](/wiki/26_th%C3%A1ng_1) năm [2003](/wiki/2003)) là một phụ nữ hoạt động cách mạng, theo [Việt Minh](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Minh) trong phong trào chống [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) ở [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) giữa [thế kỷ 20](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20). Bà từng giữ chức Chánh án [Toà án nhân dân](/wiki/To%C3%A0_%C3%A1n_nh%C3%A2n_d%C3%A2n) Tỉnh [Cao Bằng](/wiki/Cao_B%E1%BA%B1ng) [. [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)]
## Mục lục
## Tiểu sử[
[sửa](/w/index.php?title=N%C3%B4ng_Th%E1%BB%8B_Tr%C6%B0ng&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=N%C3%B4ng_Th%E1%BB%8B_Tr%C6%B0ng&action=edit§ion=1)]
Bà có tên thật là
**Nông Thị Bày**, có tài liệu ghi **Nông Thị Ngát**, quê ở huyện [Hà Quảng](/wiki/H%C3%A0_Qu%E1%BA%A3ng), tỉnh [Cao Bằng](/wiki/Cao_B%E1%BA%B1ng). Theo hồi ký của thiếu tướng [Lê Quảng Ba](/wiki/L%C3%AA_Qu%E1%BA%A3ng_Ba), Nông Thị Trưng là đội viên du kích trẻ tuổi nhất trong đội du kích đầu tiên của tỉnh Cao Bằng, do [Lê Thiết Hùng](/wiki/L%C3%AA_Thi%E1%BA%BFt_H%C3%B9ng) chỉ huy
Trong vòng tám tháng vào năm
[1941](/wiki/1941)- [1942](/wiki/1942), bà đã làm giao liên cho " [Già Thu](/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)", bí danh của [Hồ Chí Minh](/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) lúc đó. Tên Trưng của bà do "Già Thu" đặt, có ý muốn bà noi gương [Trưng Trắc](/wiki/Hai_B%C3%A0_Tr%C6%B0ng), [Trưng Nhị](/wiki/Hai_B%C3%A0_Tr%C6%B0ng). Cùng với các đảng viên và nhân dân Hà Quảng có điều kiện ở gần Hồ Chí Minh, bà đã được ông trực tiếp dạy văn hóa. Bà được Hồ Chí Minh kết nạp vào [1] [Đảng Cộng sản Đông Dương](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam)ngày 25 tháng 12 năm 1941. Bà là một trong những phụ nữ đầu tiên của Cao Bằng sớm tham gia cách mạng [[2]](#cite_note-SGTT-2) , và trở thành một trong những cán bộ, đảng viên cốt cán của Ðảng Cộng sản Việt Nam [[2]](#cite_note-SGTT-2) . [[1]](#cite_note-ND-1)
## Hoạt động cùng Hồ Chí Minh[
[sửa](/w/index.php?title=N%C3%B4ng_Th%E1%BB%8B_Tr%C6%B0ng&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=N%C3%B4ng_Th%E1%BB%8B_Tr%C6%B0ng&action=edit§ion=2)]
Tờ báo Xuân
*Phụ Nữ* năm Đinh Sửu 1997 xuất bản trong nước một bài viết có tựa đề "Cô Học Trò Nhỏ của Bác Hồ" được tác giả Thiên Lý viết theo lời kể của chính Nông Thị Trưng có đoạn: "Tháng 7 năm 1941, được tin (chính quyền) châu Hà Quảng đưa lính cơ tới bắt, ngay đêm ấy tôi trốn ra rừng, rồi được Châu uỷ đem qua Bình Mãng ( [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)) lánh nạn tại nhà một đảng viên [Đảng Cộng sản Trung Quốc](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Trung_Qu%E1%BB%91c). Một hôm đồng chí [Lê Quảng Ba](/wiki/L%C3%AA_Qu%E1%BA%A3ng_Ba) và [Vũ Anh](/w/index.php?title=V%C5%A9_Anh&action=edit&redlink=1) đến đón tôi từ Trung Quốc về [Pắc Bó](/wiki/Hang_P%C3%A1c_B%C3%B3) gặp [Bác](/wiki/B%C3%A1c).
Về Pắc Bó đã nửa đêm, anh Đại Lâm người giữ trạm đầu nguồn đưa ngay chúng tôi đi gặp "
[ông Ké](/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)". Lội ngược suối càng đi nước càng sâu, khi đến thác thứ ba, anh Đại Lâm thổi sáo, từ trên thác có thang tre thả xuống. Trèo thang lên, thấy một cái lán dựng ngay trên bờ suốị. Trong lán có ông cụ ngồi đọc sách. Tôi chắp tay "Cháu chào cụ ạ". Ông cụ nhìn lên hai mắt rất sáng, ân cần bảo: "Cháu đến rồi à, cháu ngồi xuống đây nói chuyện. " Tôi nhìn xuống sàn, thấy toàn cây to bằng bắp chân. Cụ bảo hai lần tôi mới dám ngồi. Cụ tỉ mỉ hỏi gia cảnh, rồi khuyên tôi: "Từ nay cháu đã có một gia đình lớn là gia đình [cách mạng](/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng), đừng luyến tiếc gia đình nhỏ nữa. Cháu cặm cụi làm ăn cũng không đủ để nộp sưu thuế đâu. Mình lấy lại được nước rồi từng gia đình sẽ được đàng hoàng. Từ nay ai hỏi thì cháu nói mình là cháu chú Thu, tên Trưng". Bác đặt tên ấy là muốn tôi noi theo gương bà Trưng."
Nông Thị Trưng đã học tập lý luận cách mạng cùng "Già Thu" trong khoảng 8 tháng.
"Từ đấy tôi ở lại lán anh Đại Lâm, mỗi ngày vào lán của Bác một giờ để học tập. Bác dạy cho tôi từ chuyện thế giới, chuyện
[cộng sản chủ nghĩa](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_c%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n) đến cả những cách ứng xử thường ngày như "Đừng làm một việc gì có thể khiến dân mất lòng tin. Mượn một cái kim, một con dao, một buổi là phải đem trả. Trong ba lô nếu có màn, phải để ở ngoài cửa, hỏi xem chủ nhà có bằng lòng mới đem vàọ. Cháu là nữ, trước bàn thờ có cái giường để các cụ ngồi ăn cỗ, cháu không được ngồi...". Tám tháng được Bác chỉ dạy tôi học được hơn cả mấy chục năm học lý luận tập trung sau này".
Đoạn hồi ký trên còn được đăng tại Tạp chí Công nghiệp
[[3]](#cite_note-3)
Khi biết Nông Thị Trưng là người ham học, hàng ngày lấy than và que để viết chữ và vẽ hình
, Hồ Chí Minh đã gửi cho bà một số vở, bút viết, với bài thơ mà sau này được đưa vào sách giáo khoa Việt Nam [4] : [[2]](#cite_note-SGTT-2) *Vở này ta tặng cháu yêu ta* *Tỏ chút lòng yêu cháu gọi là* *Mong cháu ra công mà học tập* *Mai sau cháu giúp nước non nhà*
Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Nguyên
thì bài thơ được viết năm 1944 và có tên " [5] *Tặng cháu Nông Thị Trưng*".
Hồ Chí Minh cũng tặng Nông Thị Trưng quyển
[Binh pháp Tôn Tử](/wiki/Binh_ph%C3%A1p_T%C3%B4n_T%E1%BB%AD) [[2]](#cite_note-SGTT-2)
## Gia đình[
[sửa](/w/index.php?title=N%C3%B4ng_Th%E1%BB%8B_Tr%C6%B0ng&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=N%C3%B4ng_Th%E1%BB%8B_Tr%C6%B0ng&action=edit§ion=3)]
Theo tạp chí
[Asia Times](/w/index.php?title=Asia_Times&action=edit&redlink=1), Nông Thị Trưng là mẹ đẻ của [Nông Đức Mạnh](/wiki/N%C3%B4ng_%C4%90%E1%BB%A9c_M%E1%BA%A1nh), Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam từ năm [2001](/wiki/2001) . Tuy nhiên, Nông Đức Mạnh khẳng định cha mẹ ông là ông [6] [Nông Văn Lại](/w/index.php?title=N%C3%B4ng_V%C4%83n_L%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1)và bà [Hoàng Thị Nhị](/w/index.php?title=Ho%C3%A0ng_Th%E1%BB%8B_Nh%E1%BB%8B&action=edit&redlink=1), quê ông ai cũng biết hàng năm tháng ba âm lịch (tết [thanh minh](/wiki/Thanh_minh)) ông luôn về quê để tảo mộ cha mẹ (hai người đều mất sớm), và ông còn có em trai, em gái ở quê. [[7]](#cite_note-7)
## Tin buồn đăng trên báo Nhân dân[
[sửa](/w/index.php?title=N%C3%B4ng_Th%E1%BB%8B_Tr%C6%B0ng&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=N%C3%B4ng_Th%E1%BB%8B_Tr%C6%B0ng&action=edit§ion=4)]
Sau khi bà qua đời, báo Nhân dân có đăng tin buồn, lấy từ TTXVN. Thông báo này cũng từng công bố trên website của báo, ở địa chỉ
[[1]](http://backup.nhandan.org.vn/nhandan/vietnamese/20030128/bai-tstrua29.html#Bµ%20N«ng%20ThÞ%20Trng%20qua%20®êi), nhưng hiện nay liên kết đến địa chỉ này đã không còn tồn tại [. [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=N%C3%B4ng_Th%E1%BB%8B_Tr%C6%B0ng&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=N%C3%B4ng_Th%E1%BB%8B_Tr%C6%B0ng&action=edit§ion=5)]
- ^
**a** **ă** [Cảm nhận từ Pác Bó](http://www.nhandan.com.vn/tinbai/?top=37&sub=50&Article=127665), báo Nhân dân, 29-07-2008, truy nhập ngày 16-10-2008.
- ^
**a** **ă** **â** **b** [Nhật ký lữ hành xuyên Việt: Đăng sơn thăm dấu Bác](http://www.sgtt.com.vn/detail26.aspx?newsid=13375&fld=HTMG/2006/1012/13375), báo Sài Gòn tiếp thị, 12-10-2006, truy nhập ngày 16-10-2008 [^](#cite_ref-3) [Hồ Chí Minh với sự nghiệp giải phóng phụ nữ](http://irv.moi.gov.vn/sodauthang/sukienvande1/2007/10/17154.ttvn), Tạp chí Công nghiệp, kì I tháng 10/2007, tr. 4, truy nhập ngày 16/10/2008 [^](#cite_ref-4) [Hình tượng Bác Hồ qua những câu chuyện kể](http://www.khoahocphattrien.com.vn/news/bandocviet/?art_id=4759), báo Khoa học và Phát triển, 06/08/2007, truy nhập ngày 16/7/2008. [^](#cite_ref-5) [TRẺ EM TRONG THƠ BÁC HỒ](http://www.vannghequandoi.com.vn/binh-lun-vn-ngh/14-hc-tp-a-lam-theo-tm-gng-o-c-h-chi-minh/3396-tr-em-trong-th-bac-h.html?tmpl=component&print=1&page=), 08 Tháng 9 2008, Văn Nghệ Quân đội. **Trong tạp chí** [^](#cite_ref-6) *Asia Times*, cơ quan của Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam, số 434 ra ngày 30 tháng 4 năm 2001 có đăng bài *Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh trong ký ức của một người thầy*nhân dịp Nông Đức Mạnh lần đầu được bầu làm [Tổng bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam](/wiki/T%E1%BB%95ng_B%C3%AD_th%C6%B0_Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam), nói về cảm tưởng của thầy giáo cũ La Văn Ngâm dạy [cấp 2](/w/index.php?title=Trung_h%E1%BB%8Dc_c%C6%A1_s%E1%BB%9F&action=edit&redlink=1)về học trò cũ Nông Đức Mạnh. Bài có đoạn tả thầy giáo này tìm đến nhà bà Trưng, thân mẫu Nông Đức Mạnh, trong đó có ghi rõ chú thích của tạp chí: "bà Nông Thị Trưng là thân mẫu đồng chí Nông Đức Mạnh". **Bộ ngoại giao Việt Nam,** [^](#cite_ref-7) [Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh trả lời phỏng vấn cho Tạp chí Thời đại](http://www.mofa.gov.vn/vi/cs_doingoai/pbld/ns04081814260931)
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=N%C3%B4ng_Th%E1%BB%8B_Tr%C6%B0ng&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=N%C3%B4ng_Th%E1%BB%8B_Tr%C6%B0ng&action=edit§ion=6)] [Ấm áp suối nguồn](http://www.old.baoyenbai.com.vn/?NewsID=46695)(bài báo nhắc đến cô cháu gái của Nông Thị Trưng)

X-Cache: cp1067 miss, cp1066 miss


markdown:
# Quiddelbach
[Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [50°21′4″B 6°56′16″Đ / 50,35111°B 6,93778°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Quiddelbach¶ms=50_21_4_N_6_56_16_E_type:city(303)_region:DE-RP)
|
|Quiddelbach
|
|Huy hiệu |
|Vị trí
|
|Hành chính
|
|[Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) [Bang](/wiki/Bang_c%E1%BB%A7a_%C4%90%E1%BB%A9c) [Rheinland-Pfalz](/wiki/Rheinland-Pfalz) [Huyện](/wiki/Huy%E1%BB%87n_c%E1%BB%A7a_%C4%90%E1%BB%A9c) [Ahrweiler](/wiki/Ahrweiler) [Verbandsgemeinde](/w/index.php?title=Verbandsgemeinde&action=edit&redlink=1) [Adenau](/wiki/Adenau) [Thị trưởng](/wiki/Burgomaster) **Số liệu thống kê cơ bản** [Diện tích](/wiki/Di%E1%BB%87n_t%C3%ADch) [Cao độ](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99) [Dân số](/wiki/D%C3%A2n_s%E1%BB%91) *(31/12/2006)* [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) **Các thông tin khác** [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CET](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Trung_%C3%82u)/ [CEST](/wiki/Gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_H%C3%A8_Trung_%C3%82u)( [UTC+1](/wiki/UTC%2B1)/ [+2](/wiki/UTC%2B2)) [Biển số xe](/wiki/Bi%E1%BB%83n_s%E1%BB%91_xe) [Mã bưu chính](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_m%C3%A3_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_%C4%90%E1%BB%A9c) [Mã vùng](/w/index.php?title=M%C3%A3_v%C3%B9ng_%E1%BB%9F_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1) **Quiddelbach** là một [đô thị](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_th%E1%BB%8B_c%E1%BB%A7a_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1) thuộc [huyện Ahrweiler](/wiki/Ahrweiler), trong [bang](/wiki/Bang_c%E1%BB%A7a_%C4%90%E1%BB%A9c) [Rheinland-Pfalz](/wiki/Rheinland-Pfalz), phía tây nước [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c). Đô thị Quiddelbach có [diện tích](/wiki/Di%E1%BB%87n_t%C3%ADch) 4,43 [kilômét vuông](/wiki/Kil%C3%B4m%C3%A9t_vu%C3%B4ng), [dân số](/wiki/D%C3%A2n_s%E1%BB%91) thời điểm ngày [31 tháng 12](/wiki/31_th%C3%A1ng_12) năm [2006](/wiki/2006) là 303 người. Quiddelbach nằm trong vòng đua [Nürburgring Nordschleife](/w/index.php?title=N%C3%BCrburgring_Nordschleife&action=edit&redlink=1).
|
|

X-Cache: cp1068 miss, cp1066 miss