text:
Đảo Liberty
Đảo Liberty (tiếng Anh: Liberty Island có nghĩa Đảo Tự do) là một hòn đảo nhỏ không có cư dân nằm trong Bến cảng New York tại Hoa Kỳ, được biết đến nhiều nhất vì là vị trí của Tượng Nữ thần Tự do. Tuy được gọi tên là Đảo Tự do từ đầu thế kỷ 20 nhưng cái tên này vẫn không là tên chính thức mãi cho đến năm 1956. Năm 1937, qua tuyên bố 2250, Tổng thống Franklin D. Roosevelt mở rộng Tượng đài Quốc gia Tượng Nữ thần Tự do bao gồm toàn bộ Đảo Bedloe (tên trước kia của Đảo Liberty), và vào năm 1956, một đạo luật của Quốc hội Hoa Kỳ chính thức đặt tên lại cho nó.[2] Nó trở thành một phần của khu vực được liệt kê trong Sổ bộ Địa danh Lịch sử Quốc gia Hoa Kỳ có tên là Tượng đài Quốc gia Tượng Nữ thần Tự do, Đảo Ellis và Đảo Liberty năm 1966.
Mục lục
Địa lý và lối vào đảo[sửa | sửa mã nguồn]
Theo Cục Điều tra Dân số Hoa Kỳ, hòn đảo có diện tích đất là 59.558 mét vuông hay 14,717 mẫu Anh, là tài sản của chính phủ liên bang Hoa Kỳ. Đảo Liberty nằm hoàn toàn bên trong ranh giới Thành phố Jersey, New Jersey, nhưng những phần có xây dựng và các cầu tàu của đảo nằm trong thẩm quyền pháp lý của Thành phố New York,[3][4][5]. Các phát triển trong lịch sử đã tạo ra một tình trạng hiếm có về một khu cô lập thuộc một tiểu bang (tiểu bang New York) lại nằm trong một tiểu bang khác là New Jersey. Hòn đảo được Cục Công viên Quốc gia Hoa Kỳ điều hành. Kể từ khi có vụ tấn công ngày 11 tháng 9 năm 2001, Đơn vị Tuần tra Biển thuộc Cảnh sát Công viên Hoa Kỳ bảo vệ và tuần tra hòn đảo này 24 tiếng đồng hồ mỗi ngày. Đảo Liberty nằm cách Công viên Tiểu bang Liberty trong Thành phố Jersey 600 mét về phía đông và cách Công viên Battery trong Hạ Manhattan 2,6 km về phía tây nam. Công chúng chỉ được phép vào đảo bằng phà từ hai công viên nói trên. Các tuyến phà này cũng phục vụ Đảo Ellis lân cận nằm ở phía bắc.[6]
Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]
Đảo Oyster (đảo ốc hàu)[sửa | sửa mã nguồn]
Vào thời châu Âu thuộc địa hóa khu vực sông Hudson trong thế kỷ 17, phần lớn phía tây của Vịnh Thượng New York có nhiều khu đất chìm lớn tạo ra các thềm đất sinh sản rộng lớn cho loài ốc hàu. Ốc hàu là 1 nguồn thực phẩm chính của người Lenape sống tại đó vào thời đó. Có một vài hòn đảo không hoàn toàn chìm hẳn khi thủy triều lên cao. Ba trong số các đảo đó (sau này được biết là Đảo Liberty, Đảo Ellis và Đảo Black Tom) được những người định cư tại Tân Hà Lan đặt tên là Quần đảo Hàu (Oyster Island). Tân Hà Lan là thuộc địa đầu tiên của châu Âu nằm trong các tiểu bang Trung-Đại Tây Dương. Các thềm đất hàu vẫn là 1 nguồn thực phẩm chính trong gần 3 thế kỷ.[7] Việc san lấp lấn biển vào đầu thế kỷ 20, đặc biệt bởi Đường sắt Lehigh Valley và Đường sắt Trung tâm của New Jersey, dần dần xóa hết các thềm đất hàu, nuốt chửng mất một hòn đảo và đưa bờ biển gần sát các đảo khác hơn.
Đảo Bedloe[sửa | sửa mã nguồn]
Sau khi người Hà Lan đầu hàng quân Anh tại Đồn Amsterdam năm 1664, thống đốc người Anh là Richard Nicolls trao tặng hòn đảo này cho Thuyền trưởng Robert Needham. Hòn đảo này được bán cho Isaac Bedlow ngày 23 tháng 12 năm 1667. Hòn đảo vẫn là điền sản của ông mãi cho đến năm 1732 khi nó được bán với giá 5 shilling cho các thương gia New York là Adolphe Philipse và Henry Lane. Trong thời gian những thương gia này làm chủ, hòn đảo tạm thời được thành phố New York quản lý để thiết lập một trạm cách ly chống bệnh đậu mùa.[8] [9][10][11]
Năm 1746 hòn đảo được Archibald Kennedy mua lại để sử dụng làm nhà mùa hè. Năm 1753 hòn đảo được đăng quảng cáo sẵn sàng cho thuê[12]
Năm 1756 Kennedy lần nữa cho phép hòn đảo được dùng làm trạm cách ly chống bệnh đậu mùa. Ngày 18 tháng 2 năm 1758, chính quyền Thành phố New York mua hòn đảo với giá £1.000 để sử dụng làm nơi chữa bệnh truyền nhiễm.
Khi quân Anh chiếm đóng Bến cảng New York dẫn đến Chiến tranh Cách mạng Mỹ, hòn đảo được dùng để chứa người tỵ nạn "Tory", nhưng ngày 2 tháng 4 năm 1776, các tòa nhà được xây trên đảo cho họ dùng bị đốt cháy hoàn toàn.[12]
Đồn Wood[sửa | sửa mã nguồn]
Ngày 15 tháng 2 năm 1800, Lập pháp tiểu bang New York nhượng hòn đảo lại cho chính phủ liên bang để xây một đồn phòng thủ trên đảo (cùng với Đảo Governor và Đảo Ellis). Việc xây một pháo đài hình sao 11 cánh trên hòn đảo bắt đầu vào năm 1806 và hoàn thành năm 1811. Theo sau Chiến tranh 1812, đồn này được đặt tên là Đồn Wood theo tên của Trung tướng Eleazer Derby Wood, vị tướng tử trận trong Trận Lake Erie năm 1813. Pháo đài bằng đá granit được xây theo khuôn mẫu một đồn hình sao có 11 góc nhọn nhô ra ngoài. Sau này nó trở thành phần nền cho Tượng Nữ thần Tự do. Cục Công viên Quốc gia Hoa Kỳ (thành lập năm 1916) tiếp quản hòn đảo trong hai giai đoạn: 2 mẫu Anh (8,100 m²) năm 1933, và phần còn lại năm 1937.[13] Các hệ thống quân sự được tháo dở hoàn toàn vào năm 1944.[14]
Tượng Nữ thần Tự do[sửa | sửa mã nguồn]
Tượng đài quốc gia này là một món quà của nhân dân Pháp đánh dấu 100 năm độc lập của Mỹ. Theo thỏa thuận nhân dân Mỹ xây nền và nhân dân Pháp đặc trách xây tượng và rồi lắp ráp tượng tại Hoa Kỳ. Khu vực này được một đạo luật của Quốc hội Hoa Kỳ cho phép vào ngày 3 tháng 3 năm 1877.[15] Bức tượng được hoàn thành tại Pháp vào tháng 7 năm 1884. Viên đá lễ nghi xây nền tượng được đặt xuống ngày 5 tháng 8 năm 1884, và sau một vài lần trì hoãn vì thiếu nguồn quỹ, công việc xây nền tượng hoàn thành vào ngày 22 tháng 4 năm 1886. Bức tượng, đến Bến cảng New York ngày 17 tháng 6 năm 1885 trên tàu Pháp Isère,[16] được cất giữ trong các thùng lớn khoảng 11 tháng để chờ đợi nền tượng xây xong và được lắp ráp lại trong vòng 4 tháng. Ngày 28 tháng 10 năm 1886, bức tượng được Tổng thống Grover Cleveland khánh thành. Tên "Đảo Liberty" được đặt chính thức vào năm 1956.[17]
Các vụ tranh chấp chủ quyền[sửa | sửa mã nguồn]
Có một số vụ tranh chấp chủ quyền Đảo Liberty.
Một điều khoản bất thường về giấy phép sử dụng đất thời thuộc địa vào năm 1664 đã phác thảo lãnh thổ mà những người sở hữu đất từ New Jersey sẽ nhận được là nằm "về phía tây Đảo Long, và Đảo Manhattan và có giới hạn phần phía đông là biển, và một phần bởi sông Hudson",[18] hơn là ở giữa dòng chảy của sông như thường thấy trong các văn bản pháp lý khác thời thuộc địa.[19]
Khi Tỉnh New Jersey tách ra khỏi Tỉnh New York vào năm 1674, người ta cho rằng Đảo Staten thuộc về tỉnh củ. Sau đó thống đốc Edmund Andros ra lệnh rằng tất cả các hòn đảo nào trong vịnh mà tàu có thể chạy vòng quanh trong 24 giờ đồng hồ là thuộc tiểu bang New York. Thuyền trưởng Christopher Billopp chạy tàu quanh đảo trong vòng thời gian 24 tiếng đồng hồ như đã nói ở trên[20] và ngay sau đó được cấp cho một trang viên ở mũi phía nam Đảo Staten.[21] Ranh giới được hiểu là nằm dọc theo các đường bờ của sông Hudson, Vịnh Thượng New York, Kill van Kull (eo biển hẹp giữa Bayonne, New Jersey và Đảo Staten), Arthur Kill (eo biển hẹp giữa Đảo Staten và đất liền tiểu bang New Jersey).
Năm 1824 Thành phố New York tìm cách chiếm độc quyền dịch vụ phà chạy bằng hơi nước đang phát triển trong Bến cảng New York bằng một vụ kiện Gibbons đối đầu Ogden. Theo tòa án, phương tiện vận tải liên tiểu bang phải do chính phủ liên bang quy định và kiểm soát vì thế vấn đề ranh giới vẫn không được giải quyết. Năm 1830, New Jersey có kế hoạch mang sự việc ra kiện,[22] nhưng vấn đề được giải quyết bằng một hiệp ước giữa hai tiểu bang và được Quốc hội Hoa Kỳ chấp thuận năm 1834. Hiệp ước này ấn định đường ranh giới giữa hai tiểu bang là ở điểm giữa của các thủy lộ chung của hai tiểu bang.[5][23] Sự việc này sau đó được Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ xác nhận trong một trường hợp vào năm 1908 mà cũng dẫn giải dựa theo hiệp ước vừa kể.[24]
Năm 1987, Dân biểu Hoa Kỳ, Frank J. Guarini và thị trưởng Thành phố Jersey lúc đó, Gerald McCann khởi kiện Thành phố New York, cho rằng tiểu bang New Jersey đáng lẽ được chủ quyền đối với Đảo Liberty vì nó nằm phía bên trong tiểu bang New Jersey của đường ranh giới tiểu bang nhưng Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ bác bỏ vụ kiện.[25] Theo mặc định - vì tòa án chọn giải pháp không thụ lý vụ kiện - nên tình trạng pháp lý hiện hữu vẫn không thay đổi. Những phần đất của đảo nổi trên mặt nước là thuộc về New York trong khi đó quyền sở hữu tất cả các phần đất chìm bao quanh bức tượng là thuộc tiểu bang New Jersey.
Phán quyết năm 1997 của Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ cũng đưa ra quyền sở hữu đất chìm như thế đối với hòn đảo gần đó là Đảo Ellis. New Jersey cho rằng phần lớn Đảo Ellis là do đất san lấp nhân tạo hình thành nên và tòa án đồng ý rằng hiệp ước năm 1834 chỉ tính đến những phần đất thiên nhiên của hòn đảo, chớ không phải là những phần đất được san lấp nhân tạo. Như thế tất cả đều đi đến đồng thuận rằng những phần đất của Đảo Ellis do san lấp nhân tạo thì thuộc về New Jersey trong khi phần đất thiên nhiên ban đầu thuộc về New York.[26] Việc này chứng minh là không thực tiễn đối với công việc quản lý đất. Sau cùng New Jersey và New York đồng ý chia sẻ chủ quyền đối với toàn bộ hòn đảo.[4][22] Tình trạng đặc biệt này chỉ áp dụng đối với Đảo Ellis và một phần Đảo Shooter. Tòa án chọn không lên tiếng về tiền lệ này đối với sự kiện khó có thể xảy ra là tòa án sẽ phán quyết ra sao nếu Đảo Liberty được mở rộng ra.
Đất liên bang[sửa | sửa mã nguồn]
Đảo Liberty được chính phủ liên bang Hoa Kỳ làm chủ từ năm 1800, đầu tiên là căn cứ quân sự và hiện nay là một danh lam quốc gia. Tượng đài Quốc gia Tượng Nữ thần Tự do, Đảo Ellis và Đảo Liberty, được liệt kê trên Sổ bộ Địa danh Lịch sử Quốc gia Hoa Kỳ từ năm 1966, bao gồm phần đất của cả hai tiểu bang[27]. Ranh giới không gây tranh cãi giữa tiểu bang New Jersey và tiểu bang New York là nằm ở giữa dòng chảy của sông Hudson và Vịnh Thượng New York với Đảo Liberty nằm gọn bên trong phía New Jersey của đường ranh giới. Những phần được xây dựng lên là khu cách biệt (exclave) của tiểu bang New York và một phần của Thành phố New York,[28] cho phép tiểu bang và thành phố New York phục vụ như cầu của du khách đến đó.[29]
Để đáp lại "các câu hỏi thường được hỏi" rằng Tượng Nữ thần Tự do nằm trong New York hay New Jersey thì Cục Công viên Quốc gia Hoa Kỳ, cơ quan quản lý tượng, có nhắc đến hiệp ước năm 1834.[27] Câu hỏi 127 của một bài thi quốc tịch Mỹ vào năm 2006 có hỏi "Tượng Nữ thần Tự do ở đâu?" Sở Di trú và Công dân Hoa Kỳ cho đáp án đúng là "Bến cảng New York" và "Đảo Liberty" nhưng có ghi nhận rằng các câu trả lời như "New Jersey", "gần Thành phố New York" và "trên sông Hudson" vẫn được chấp nhận.[30]
Tượng Nữ thần Tự do đều được cả hai tiểu bang tuyên bố là một biểu tượng của mình. Bức tượng được in trên bảng số xe của New York từ năm 1986 đến năm 2000 và cũng có trên bảng số xe đặc biệt của New Jersey nhân dịp mừng Công viên Tiểu bang Liberty tại Thành phố Jersey. Bức tượng cũng hiện diện trên tiền kim loại 25 xu tiểu bang New York.
Mặc dù nó không có người ở nhưng Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ gộp nó vào như một phần của Khu quốc hội số 8 của tiểu bang New York.[31] Cả Thành phố New York và Thành phố Jersey đều có đặt các ô số cho hòn đảo. Các dịch vụ như điện, nước và cống rãnh phục vụ Đảo Liberty và Đảo Ellis được cung cấp từ phía New Jersey. Thư từ được chuyển giao từ khu Công viên Battery.[32]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ National Park Service (1994). National Register of Historic Places, 1966-1994: Cumulative List Through ngày 1 tháng 1 năm 1994. Washington DC: National Park Service. tr. 502. ISBN 0891332545.
- ^ “Early History of Bedloe's Island”. Statue of Liberty Historical Handbook. National Park Service. Truy cập 2010–08–19. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|accessdate=(trợ giúp)
- ^ Hudson County New Jersey Street Map. Hagstrom Map Company, Inc. 2008. ISBN 0-8809-7763-9.
- ^ a ă NEW JERSEY v. NEW YORK 523 U.S. 767 page 779
- ^ a ă “Statue of Liberty National Monument - Frequently Asked Questions”. NPS.gov. National Park Service. Truy cập ngày 1 tháng 2 năm 2010.
- ^ Ferry Map
- ^ Kurlansky, Mark (2006). The Big Oyster. New York: Random House Trade paerpbacks. ISBN ISBN 978-0-345-47639-5 Kiểm tra giá trị
|isbn=(trợ giúp).
- ^ “Spell it with a "W" It should not be Bedloo's Island but "Bedlow's"”, New York Times, Ngày 14 tháng 8 năm 1886, truy cập ngày 8 tháng 4 năm 2011
- ^ Harvey, Cornelius Burnham (1900), Genealogical History Of Hudson And Bergen Counties New Jersey Early Settlers of Bergen County
- ^ History of the Statue of Liberty and Bedlow's Island, New York: Regimental Press
- ^ “Lazaretto Quarantine Station, Tinicum Township, Delaware County, PA: History”. ushistory.org. Truy cập ngày 1 tháng 2 năm 2010.
- ^ a ă “Historic Buildings as seen and described by famous writers”. archive.org. Truy cập ngày 1 tháng 2 năm 2010. Lỗi chú thích: Thẻ
<ref>không hợp lệ: tên “Historic_Buildings” được định rõ nhiều lần, mỗi lần có nội dung khác
- ^ “Statue of Liberty National Monument, Bedloe's Island”. nps.gov. Truy cập ngày 1 tháng 2 năm 2010.
- ^ Fort Wood
- ^ “Liberty's Statue”. New York Times. Ngày 10 tháng 10 năm 1886. Truy cập ngày 22 tháng 12 năm 2009.
- ^ “Delaware Division of Libraries Blog”.
- ^ USGS:LI
- ^ The Duke of York's Release to John Lord Berkeley, and Sir George Carteret, 24th of June, 1664
- ^ Rieff, Henry, “Intrepretations of New York-New Jersey Agreements 1834 and 1921” (PDF), Newark Law Review 1 (2)
- ^ http://www.mitchellmoss.com/articles/nynj.html PANYNJ 1998
- ^ English Crown Grants By S.L. Mershon NEW YORK THE LAW AND HISTORY CLUB: PUBLISHERS 39 CORTLANDT STREET 1918
- ^ a ă Greenhouse, Linda (ngày 27 tháng 5 năm 1998), “THE ELLIS ISLAND VERDICT: THE RULING; High Court Gives New Jersey Most of Ellis Island”, New York Times
- ^ http://en.wikisource.org/wiki/Page:United_States_Statutes_at_Large_Volume_4.djvu/755
- ^ Central R. Co. of New Jersey v. Jersey City, 209 U.S. 473 (1908)
- ^ “New Jerseyans' Claim To Liberty Island Rejected”. Associated Press (New York Times). Ngày 6 tháng 10 năm 1987. Truy cập ngày 27 tháng 1 năm 2010.
- ^ National Park Service map showing portions of the island belonging to New York and New Jersey
- ^ a ă “Statue of Liberty National Monument”. National Park Service. Ngày 31 tháng 12 năm 2007. Truy cập ngày 24 tháng 7 năm 2008.
- ^ “Google Maps”. Google. Truy cập ngày 7 tháng 2 năm 2010.
- ^ NEW JERSEY v. NEW YORK 523 U.S. 767
- ^ “Questions and Answers for New Pilot Naturalization Exam”. U. S. Citizenship and Immigration Services. Ngày 30 tháng 11 năm 2006. Truy cập ngày 1 tháng 12 năm 2006.
- ^ Liberty Island: Block Group 9, Census Tract 1, New York County, United States Census Bureau
- ^ Statue of Liberty Lighthouse

markdown:
# Đảo Liberty
|
|Đảo Liberty
|
|Vị trí: |
|**Tọa độ:** [40°41′24″B 74°2′43″T / 40,69°B 74,04528°T](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=%C4%90%E1%BA%A3o_Liberty¶ms=40_41_24_N_74_2_43_W_type:landmark) **Diện tích:** **Chủ quản:** [Cục Công viên Quốc gia Hoa Kỳ](/wiki/C%E1%BB%A5c_C%C3%B4ng_vi%C3%AAn_Qu%E1%BB%91c_gia_Hoa_K%E1%BB%B3) *Tên chính thức:* [Tượng đài Quốc gia Tượng Nữ thần Tự do, Đảo Ellis và Đảo Liberty](/wiki/T%C6%B0%E1%BB%A3ng_%C4%91%C3%A0i_Qu%E1%BB%91c_gia_T%C6%B0%E1%BB%A3ng_N%E1%BB%AF_th%E1%BA%A7n_T%E1%BB%B1_do,_%C4%90%E1%BA%A3o_Ellis_v%C3%A0_%C4%90%E1%BA%A3o_Liberty) **Công nhận:** [[1]](#cite_note-dict-1) **Số tra cứu:** **Lỗi Lua trong Mô_đun:Location_map tại dòng 401: Không thể đặt cả giá trị thập phân cùng giá trị độ-phút-giây cho kinh độ.** **Đảo Liberty** ( [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh): *Liberty Island* có nghĩa Đảo Tự do) là một hòn đảo nhỏ không có cư dân nằm trong [Bến cảng New York](/w/index.php?title=B%E1%BA%BFn_c%E1%BA%A3ng_New_York&action=edit&redlink=1) tại [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), được biết đến nhiều nhất vì là vị trí của [Tượng Nữ thần Tự do](/wiki/T%C6%B0%E1%BB%A3ng_N%E1%BB%AF_th%E1%BA%A7n_T%E1%BB%B1_do). Tuy được gọi tên là Đảo Tự do từ đầu thế kỷ 20 nhưng cái tên này vẫn không là tên chính thức mãi cho đến năm 1956. Năm 1937, qua tuyên bố 2250, Tổng thống [Franklin D. Roosevelt](/wiki/Franklin_D._Roosevelt) mở rộng [Tượng đài Quốc gia Tượng Nữ thần Tự do](/wiki/T%C6%B0%E1%BB%A3ng_%C4%91%C3%A0i_Qu%E1%BB%91c_gia_T%C6%B0%E1%BB%A3ng_N%E1%BB%AF_th%E1%BA%A7n_T%E1%BB%B1_do) bao gồm toàn bộ Đảo Bedloe (tên trước kia của Đảo Liberty), và vào năm 1956, một đạo luật của Quốc hội Hoa Kỳ chính thức đặt tên lại cho nó. Nó trở thành một phần của khu vực được liệt kê trong [2] [Sổ bộ Địa danh Lịch sử Quốc gia Hoa Kỳ](/wiki/S%E1%BB%95_b%E1%BB%99_%C4%90%E1%BB%8Ba_danh_L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Qu%E1%BB%91c_gia_Hoa_K%E1%BB%B3)có tên là [Tượng đài Quốc gia Tượng Nữ thần Tự do, Đảo Ellis và Đảo Liberty](/wiki/T%C6%B0%E1%BB%A3ng_%C4%91%C3%A0i_Qu%E1%BB%91c_gia_T%C6%B0%E1%BB%A3ng_N%E1%BB%AF_th%E1%BA%A7n_T%E1%BB%B1_do,_%C4%90%E1%BA%A3o_Ellis_v%C3%A0_%C4%90%E1%BA%A3o_Liberty)năm 1966.
## Mục lục
## Địa lý và lối vào đảo[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3o_Liberty&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3o_Liberty&action=edit§ion=1)]
Theo
[Cục Điều tra Dân số Hoa Kỳ](/wiki/C%E1%BB%A5c_%C4%90i%E1%BB%81u_tra_D%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3), hòn đảo có diện tích đất là 59.558 mét vuông hay 14,717 [mẫu Anh](/wiki/M%E1%BA%ABu_Anh), là tài sản của [chính phủ liên bang Hoa Kỳ](/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_li%C3%AAn_bang_Hoa_K%E1%BB%B3). Đảo Liberty nằm hoàn toàn bên trong ranh giới [Thành phố Jersey, New Jersey](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_Jersey,_New_Jersey), nhưng những phần có xây dựng và các cầu tàu của đảo nằm trong thẩm quyền pháp lý của [Thành phố New York](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_New_York), [[3]](#cite_note-3) [[4]](#cite_note-supreme.justia.com-4) . Các phát triển trong lịch sử đã tạo ra một tình trạng hiếm có về một khu cô lập thuộc một tiểu bang ( [5] [tiểu bang New York](/wiki/Ti%E1%BB%83u_bang_New_York)) lại nằm trong một tiểu bang khác là [New Jersey](/wiki/New_Jersey). Hòn đảo được [Cục Công viên Quốc gia Hoa Kỳ](/wiki/C%E1%BB%A5c_C%C3%B4ng_vi%C3%AAn_Qu%E1%BB%91c_gia_Hoa_K%E1%BB%B3)điều hành. Kể từ khi có [vụ tấn công ngày 11 tháng 9 năm 2001](/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9), Đơn vị Tuần tra Biển thuộc Cảnh sát Công viên Hoa Kỳ bảo vệ và tuần tra hòn đảo này 24 tiếng đồng hồ mỗi ngày. Đảo Liberty nằm cách [Công viên Tiểu bang Liberty](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_vi%C3%AAn_Ti%E1%BB%83u_bang_Liberty&action=edit&redlink=1)trong [Thành phố Jersey](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_Jersey,_New_Jersey)600 mét về phía đông và cách [Công viên Battery](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_vi%C3%AAn_Battery&action=edit&redlink=1)trong [Hạ Manhattan](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1_Manhattan&action=edit&redlink=1)2,6 km về phía tây nam. Công chúng chỉ được phép vào đảo bằng phà từ hai công viên nói trên. Các tuyến phà này cũng phục vụ [Đảo Ellis](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_Ellis)lân cận nằm ở phía bắc. [[6]](#cite_note-6)
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3o_Liberty&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3o_Liberty&action=edit§ion=2)]
### Đảo Oyster (đảo ốc hàu)[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3o_Liberty&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3o_Liberty&action=edit§ion=3)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e5/OysterBed.jpg/250px-OysterBed.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e5/OysterBed.jpg/250px-OysterBed.jpg)
[Đảo Cockspur](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3o_Cockspur&action=edit&redlink=1), tiểu bang [Gruzia](/wiki/Gruzia).
Vào thời châu Âu thuộc địa hóa khu vực
[sông Hudson](/wiki/S%C3%B4ng_Hudson) trong thế kỷ 17, phần lớn phía tây của [Vịnh Thượng New York](/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_New_York) có nhiều khu đất chìm lớn tạo ra các thềm đất sinh sản rộng lớn cho loài ốc hàu. Ốc hàu là 1 nguồn thực phẩm chính của người [Lenape](/w/index.php?title=Lenape&action=edit&redlink=1) sống tại đó vào thời đó. Có một vài hòn đảo không hoàn toàn chìm hẳn khi thủy triều lên cao. Ba trong số các đảo đó (sau này được biết là Đảo Liberty, [Đảo Ellis](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_Ellis) và [Đảo Black Tom](/w/index.php?title=Black_Tom_(%C4%91%E1%BA%A3o)&action=edit&redlink=1)) được những người định cư tại [Tân Hà Lan](/w/index.php?title=T%C3%A2n_H%C3%A0_Lan&action=edit&redlink=1) đặt tên là Quần đảo Hàu ( *Oyster Island*). [Tân Hà Lan](/w/index.php?title=T%C3%A2n_H%C3%A0_Lan&action=edit&redlink=1) là thuộc địa đầu tiên của châu Âu nằm trong [các tiểu bang Trung-Đại Tây Dương](/wiki/C%C3%A1c_ti%E1%BB%83u_bang_Trung-%C4%90%E1%BA%A1i_T%C3%A2y_D%C6%B0%C6%A1ng). Các thềm đất hàu vẫn là 1 nguồn thực phẩm chính trong gần 3 thế kỷ. Việc san lấp lấn biển vào đầu thế kỷ 20, đặc biệt bởi [7] [Đường sắt Lehigh Valley](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_s%E1%BA%AFt_Lehigh_Valley&action=edit&redlink=1)và [Đường sắt Trung tâm của New Jersey](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_s%E1%BA%AFt_Trung_t%C3%A2m_c%E1%BB%A7a_New_Jersey&action=edit&redlink=1), dần dần xóa hết các thềm đất hàu, nuốt chửng mất một hòn đảo và đưa bờ biển gần sát các đảo khác hơn.
### Đảo Bedloe[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3o_Liberty&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3o_Liberty&action=edit§ion=4)]
Sau khi người Hà Lan đầu hàng quân Anh tại
[Đồn Amsterdam](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93n_Amsterdam&action=edit&redlink=1) năm 1664, thống đốc người Anh là [Richard Nicolls](/w/index.php?title=Richard_Nicolls&action=edit&redlink=1) trao tặng hòn đảo này cho Thuyền trưởng Robert Needham. Hòn đảo này được bán cho Isaac Bedlow ngày 23 tháng 12 năm 1667. Hòn đảo vẫn là điền sản của ông mãi cho đến năm 1732 khi nó được bán với giá 5 [shilling](/wiki/Shilling) cho các thương gia New York là Adolphe Philipse và Henry Lane. Trong thời gian những thương gia này làm chủ, hòn đảo tạm thời được thành phố New York quản lý để thiết lập một trạm cách ly chống [bệnh đậu mùa](/wiki/B%E1%BB%87nh_%C4%91%E1%BA%ADu_m%C3%B9a). [[8]](#cite_note-8) [[9]](#cite_note-9) [[10]](#cite_note-10) [[11]](#cite_note-Lazaretto-11)
Năm 1746 hòn đảo được Archibald Kennedy mua lại để sử dụng làm nhà mùa hè. Năm 1753 hòn đảo được đăng quảng cáo sẵn sàng cho thuê
[[12]](#cite_note-Historic_Buildings-12)
Năm 1756 Kennedy lần nữa cho phép hòn đảo được dùng làm trạm cách ly chống bệnh đậu mùa. Ngày 18 tháng 2 năm 1758, chính quyền Thành phố New York mua hòn đảo với giá £1.000 để sử dụng làm nơi chữa bệnh truyền nhiễm.
Khi quân Anh chiếm đóng Bến cảng New York dẫn đến
[Chiến tranh Cách mạng Mỹ](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_M%E1%BB%B9), hòn đảo được dùng để chứa người tỵ nạn "Tory", nhưng ngày 2 tháng 4 năm 1776, các tòa nhà được xây trên đảo cho họ dùng bị đốt cháy hoàn toàn. [[12]](#cite_note-Historic_Buildings-12)
### Đồn Wood[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3o_Liberty&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3o_Liberty&action=edit§ion=5)]
Ngày 15 tháng 2 năm 1800, Lập pháp
[tiểu bang New York](/wiki/Ti%E1%BB%83u_bang_New_York) nhượng hòn đảo lại cho chính phủ liên bang để xây một đồn phòng thủ trên đảo (cùng với [Đảo Governor](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3o_Governor&action=edit&redlink=1) và [Đảo Ellis](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_Ellis)). Việc xây một pháo đài hình sao 11 cánh trên hòn đảo bắt đầu vào năm 1806 và hoàn thành năm 1811. Theo sau [Chiến tranh 1812](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_1812), đồn này được đặt tên là [Đồn Wood](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93n_Wood_(New_York)&action=edit&redlink=1) theo tên của Trung tướng [Eleazer Derby Wood](/w/index.php?title=Eleazer_Derby_Wood&action=edit&redlink=1), vị tướng tử trận trong [Trận Lake Erie](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Lake_Erie&action=edit&redlink=1) năm 1813. Pháo đài bằng [đá granit](/wiki/%C4%90%C3%A1_granit) được xây theo khuôn mẫu một đồn hình sao có 11 góc nhọn nhô ra ngoài. Sau này nó trở thành phần nền cho Tượng Nữ thần Tự do. [Cục Công viên Quốc gia Hoa Kỳ](/wiki/C%E1%BB%A5c_C%C3%B4ng_vi%C3%AAn_Qu%E1%BB%91c_gia_Hoa_K%E1%BB%B3) (thành lập năm 1916) tiếp quản hòn đảo trong hai giai đoạn: 2 mẫu Anh (8,100 m²) năm 1933, và phần còn lại năm 1937. Các hệ thống quân sự được tháo dở hoàn toàn vào năm 1944. [13] [[14]](#cite_note-14)
### Tượng Nữ thần Tự do[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3o_Liberty&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3o_Liberty&action=edit§ion=6)] [Tượng đài quốc gia](/wiki/T%C6%B0%E1%BB%A3ng_%C4%91%C3%A0i_Qu%E1%BB%91c_gia_Hoa_K%E1%BB%B3) này là một món quà của nhân dân Pháp đánh dấu 100 năm độc lập của Mỹ. Theo thỏa thuận nhân dân Mỹ xây nền và nhân dân Pháp đặc trách xây tượng và rồi lắp ráp tượng tại Hoa Kỳ. Khu vực này được một đạo luật của Quốc hội Hoa Kỳ cho phép vào ngày 3 tháng 3 năm 1877. Bức tượng được hoàn thành tại Pháp vào tháng 7 năm 1884. Viên đá lễ nghi xây nền tượng được đặt xuống ngày 5 tháng 8 năm 1884, và sau một vài lần trì hoãn vì thiếu nguồn quỹ, công việc xây nền tượng hoàn thành vào ngày 22 tháng 4 năm 1886. Bức tượng, đến Bến cảng New York ngày 17 tháng 6 năm 1885 trên tàu Pháp [15] *Isère*, được cất giữ trong các thùng lớn khoảng 11 tháng để chờ đợi nền tượng xây xong và được lắp ráp lại trong vòng 4 tháng. Ngày 28 tháng 10 năm 1886, bức tượng được Tổng thống [[16]](#cite_note-16) [Grover Cleveland](/wiki/Grover_Cleveland)khánh thành. Tên "Đảo Liberty" được đặt chính thức vào năm 1956. [[17]](#cite_note-17)
## Các vụ tranh chấp chủ quyền[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3o_Liberty&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3o_Liberty&action=edit§ion=7)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6b/BlackTom.jpg/250px-BlackTom.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6b/BlackTom.jpg/250px-BlackTom.jpg)
[Vịnh Thượng New York](/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_New_York)đưa đến việc tiểu bang này tìm cách thu hồi chủ quyền hòn đảo về mình.
Có một số vụ tranh chấp chủ quyền Đảo Liberty.
Một điều khoản bất thường về giấy phép sử dụng đất thời thuộc địa vào năm 1664 đã phác thảo lãnh thổ mà những người sở hữu đất từ
[New Jersey](/wiki/New_Jersey) sẽ nhận được là nằm *"về phía tây Đảo Long, và Đảo Manhattan và có giới hạn phần phía đông là biển, và một phần bởi sông Hudson",* hơn là ở giữa dòng chảy của sông như thường thấy trong các văn bản pháp lý khác thời thuộc địa. [[18]](#cite_note-18) [[19]](#cite_note-19)
Khi
[Tỉnh New Jersey](/w/index.php?title=T%E1%BB%89nh_New_Jersey&action=edit&redlink=1) tách ra khỏi [Tỉnh New York](/w/index.php?title=T%E1%BB%89nh_New_York&action=edit&redlink=1) vào năm 1674, người ta cho rằng [Đảo Staten](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_Staten) thuộc về tỉnh củ. Sau đó thống đốc [Edmund Andros](/w/index.php?title=Edmund_Andros&action=edit&redlink=1) ra lệnh rằng tất cả các hòn đảo nào trong vịnh mà tàu có thể chạy vòng quanh trong 24 giờ đồng hồ là thuộc tiểu bang New York. [Thuyền trưởng Christopher Billopp](/w/index.php?title=Christopher_Billopp_(s%C4%A9_quan_H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Ho%C3%A0ng_gia)&action=edit&redlink=1) chạy tàu quanh đảo trong vòng thời gian 24 tiếng đồng hồ như đã nói ở trên và ngay sau đó được cấp cho một trang viên ở mũi phía nam Đảo Staten. [20] Ranh giới được hiểu là nằm dọc theo các đường bờ của [[21]](#cite_note-21) [sông Hudson](/wiki/S%C3%B4ng_Hudson), [Vịnh Thượng New York](/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_New_York), [Kill van Kull](/w/index.php?title=Kill_van_Kull&action=edit&redlink=1)(eo biển hẹp giữa [Bayonne, New Jersey](/w/index.php?title=Bayonne,_New_Jersey&action=edit&redlink=1)và [Đảo Staten](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_Staten)), [Arthur Kill](/w/index.php?title=Arthur_Kill&action=edit&redlink=1)(eo biển hẹp giữa Đảo Staten và đất liền tiểu bang New Jersey).
Năm 1824 Thành phố New York tìm cách chiếm độc quyền dịch vụ phà chạy bằng hơi nước đang phát triển trong Bến cảng New York bằng một vụ kiện
[Gibbons đối đầu Ogden](/w/index.php?title=Gibbons_%C4%91%E1%BB%91i_%C4%91%E1%BA%A7u_Ogden&action=edit&redlink=1). Theo tòa án, phương tiện vận tải liên tiểu bang phải do chính phủ liên bang quy định và kiểm soát vì thế vấn đề ranh giới vẫn không được giải quyết. Năm 1830, [New Jersey](/wiki/New_Jersey) có kế hoạch mang sự việc ra kiện, nhưng vấn đề được giải quyết bằng một hiệp ước giữa hai tiểu bang và được Quốc hội Hoa Kỳ chấp thuận năm 1834. Hiệp ước này ấn định đường ranh giới giữa hai tiểu bang là ở điểm giữa của các thủy lộ chung của hai tiểu bang. [22] [[5]](#cite_note-National_Park_Service-5) Sự việc này sau đó được [[23]](#cite_note-23) [Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ](/wiki/T%E1%BB%91i_cao_Ph%C3%A1p_vi%E1%BB%87n_Hoa_K%E1%BB%B3)xác nhận trong một trường hợp vào năm 1908 mà cũng dẫn giải dựa theo hiệp ước vừa kể. [[24]](#cite_note-24)
Năm 1987,
[Dân biểu Hoa Kỳ](/wiki/H%E1%BA%A1_vi%E1%BB%87n_Hoa_K%E1%BB%B3), [Frank J. Guarini](/w/index.php?title=Frank_J._Guarini&action=edit&redlink=1) và thị trưởng Thành phố Jersey lúc đó, [Gerald McCann](/w/index.php?title=Gerald_McCann&action=edit&redlink=1) khởi kiện Thành phố New York, cho rằng tiểu bang New Jersey đáng lẽ được chủ quyền đối với Đảo Liberty vì nó nằm phía bên trong tiểu bang New Jersey của đường ranh giới tiểu bang nhưng [Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ](/wiki/T%E1%BB%91i_cao_Ph%C3%A1p_vi%E1%BB%87n_Hoa_K%E1%BB%B3) bác bỏ vụ kiện. Theo mặc định - vì tòa án chọn giải pháp không thụ lý vụ kiện - nên tình trạng pháp lý hiện hữu vẫn không thay đổi. Những phần đất của đảo nổi trên mặt nước là thuộc về [25] [New York](/wiki/New_York)trong khi đó quyền sở hữu tất cả các phần đất chìm bao quanh bức tượng là thuộc tiểu bang [New Jersey](/wiki/New_Jersey).
Phán quyết năm 1997 của
[Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ](/wiki/T%E1%BB%91i_cao_Ph%C3%A1p_vi%E1%BB%87n_Hoa_K%E1%BB%B3) cũng đưa ra quyền sở hữu đất chìm như thế đối với hòn đảo gần đó là [Đảo Ellis](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_Ellis). New Jersey cho rằng phần lớn Đảo Ellis là do đất san lấp nhân tạo hình thành nên và tòa án đồng ý rằng hiệp ước năm 1834 chỉ tính đến những phần đất thiên nhiên của hòn đảo, chớ không phải là những phần đất được san lấp nhân tạo. Như thế tất cả đều đi đến đồng thuận rằng những phần đất của Đảo Ellis do san lấp nhân tạo thì thuộc về New Jersey trong khi phần đất thiên nhiên ban đầu thuộc về New York. Việc này chứng minh là không thực tiễn đối với công việc quản lý đất. Sau cùng New Jersey và New York đồng ý chia sẻ chủ quyền đối với toàn bộ hòn đảo. [26] [[4]](#cite_note-supreme.justia.com-4) Tình trạng đặc biệt này chỉ áp dụng đối với Đảo Ellis và một phần [[22]](#cite_note-nyt-1998-05-27-22) [Đảo Shooter](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3o_Shooter&action=edit&redlink=1). Tòa án chọn không lên tiếng về tiền lệ này đối với sự kiện khó có thể xảy ra là tòa án sẽ phán quyết ra sao nếu Đảo Liberty được mở rộng ra.
## Đất liên bang[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3o_Liberty&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3o_Liberty&action=edit§ion=8)]
Đảo Liberty được chính phủ liên bang Hoa Kỳ làm chủ từ năm 1800, đầu tiên là căn cứ quân sự và hiện nay là một danh lam quốc gia.
[Tượng đài Quốc gia Tượng Nữ thần Tự do, Đảo Ellis và Đảo Liberty](/wiki/T%C6%B0%E1%BB%A3ng_%C4%91%C3%A0i_Qu%E1%BB%91c_gia_T%C6%B0%E1%BB%A3ng_N%E1%BB%AF_th%E1%BA%A7n_T%E1%BB%B1_do,_%C4%90%E1%BA%A3o_Ellis_v%C3%A0_%C4%90%E1%BA%A3o_Liberty), được liệt kê trên [Sổ bộ Địa danh Lịch sử Quốc gia Hoa Kỳ](/wiki/S%E1%BB%95_b%E1%BB%99_%C4%90%E1%BB%8Ba_danh_L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Qu%E1%BB%91c_gia_Hoa_K%E1%BB%B3) từ năm 1966, bao gồm phần đất của cả hai tiểu bang . Ranh giới không gây tranh cãi giữa tiểu bang New Jersey và tiểu bang New York là nằm ở giữa dòng chảy của [27] [sông Hudson](/wiki/S%C3%B4ng_Hudson)và [Vịnh Thượng New York](/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_New_York)với Đảo Liberty nằm gọn bên trong phía New Jersey của đường ranh giới. Những phần được xây dựng lên là khu cách biệt ( *exclave*) của tiểu bang New York và một phần của Thành phố New York, cho phép tiểu bang và thành phố New York phục vụ như cầu của du khách đến đó. [[28]](#cite_note-28) [[29]](#cite_note-29)
Để đáp lại "các câu hỏi thường được hỏi" rằng
[Tượng Nữ thần Tự do](/wiki/T%C6%B0%E1%BB%A3ng_N%E1%BB%AF_th%E1%BA%A7n_T%E1%BB%B1_do) nằm trong New York hay New Jersey thì [Cục Công viên Quốc gia Hoa Kỳ](/wiki/C%E1%BB%A5c_C%C3%B4ng_vi%C3%AAn_Qu%E1%BB%91c_gia_Hoa_K%E1%BB%B3), cơ quan quản lý tượng, có nhắc đến hiệp ước năm 1834. Câu hỏi 127 của một bài thi quốc tịch Mỹ vào năm 2006 có hỏi "Tượng Nữ thần Tự do ở đâu?" [27] [Sở Di trú và Công dân Hoa Kỳ](/w/index.php?title=S%E1%BB%9F_Di_tr%C3%BA_v%C3%A0_C%C3%B4ng_d%C3%A2n_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1)cho đáp án đúng là "Bến cảng New York" và "Đảo Liberty" nhưng có ghi nhận rằng các câu trả lời như "New Jersey", "gần Thành phố New York" và "trên sông Hudson" vẫn được chấp nhận. [[30]](#cite_note-30)
Tượng Nữ thần Tự do đều được cả hai tiểu bang tuyên bố là một biểu tượng của mình. Bức tượng được in trên bảng số xe của New York từ năm 1986 đến năm 2000 và cũng có trên bảng số xe đặc biệt của New Jersey nhân dịp mừng Công viên Tiểu bang Liberty tại Thành phố Jersey. Bức tượng cũng hiện diện trên
[tiền kim loại 25 xu tiểu bang New York](/wiki/Quarter_k%E1%BB%B7_ni%E1%BB%87m_ti%E1%BB%83u_bang).
Mặc dù nó không có người ở nhưng
[Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ](/wiki/Kh%E1%BA%A3o_s%C3%A1t_%C4%90%E1%BB%8Ba_ch%E1%BA%A5t_Hoa_K%E1%BB%B3) gộp nó vào như một phần của [Khu quốc hội](/wiki/Khu_qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i) số 8 của [tiểu bang New York](/wiki/Ti%E1%BB%83u_bang_New_York). Cả Thành phố New York và [31] [Thành phố Jersey](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_Jersey)đều có đặt các ô số cho hòn đảo. Các dịch vụ như điện, nước và cống rãnh phục vụ Đảo Liberty và Đảo Ellis được cung cấp từ phía New Jersey. Thư từ được chuyển giao từ khu Công viên Battery. [[32]](#cite_note-32)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3o_Liberty&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3o_Liberty&action=edit§ion=9)] **National Park Service (1994).** [^](#cite_ref-dict_1-0) *National Register of Historic Places, 1966-1994: Cumulative List Through ngày 1 tháng 1 năm 1994*. Washington DC: National Park Service. tr. 502. [ISBN](/wiki/ISBN) [0891332545](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0891332545). [^](#cite_ref-Early_History_of_Bedloe.27s_Island_2-0) [“Early History of Bedloe's Island”](http://www.nps.gov/history/history/online_books/hh/11/hh11m.htm). *Statue of Liberty Historical Handbook*. National Park Service. Truy cập 2010–08–19. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|accessdate=(
[trợ giúp](//en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_date)) [^](#cite_ref-3) *Hudson County New Jersey Street Map*. Hagstrom Map Company, Inc. 2008. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-8809-7763-9](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-8809-7763-9).
- ^
**a** **ă** [NEW JERSEY v. NEW YORK 523 U.S. 767 page 779](http://supreme.justia.com/us/523/767/index.html)
- ^
**a** **ă** [“Statue of Liberty National Monument - Frequently Asked Questions”](http://www.nps.gov/stli/faqs.htm). *NPS.gov*. National Park Service. Truy cập ngày 1 tháng 2 năm 2010. [^](#cite_ref-6) [Ferry Map](http://www.nps.gov/stli/planyourvisit/ferry-system-map.htm) **Kurlansky, Mark (2006).** [^](#cite_ref-7) *The Big Oyster*. New York: Random House Trade paerpbacks. [ISBN](/wiki/ISBN) [ISBN 978-0-345-47639-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/ISBN_978-0-345-47639-5)Kiểm tra giá trị
|isbn=(
[trợ giúp](//en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_isbn)). [^](#cite_ref-8) [“Spell it with a "W" It should not be Bedloo's Island but "Bedlow's"”](http://query.nytimes.com/mem/archive-free/pdf?res=F60613FE3A5410738DDDAD0994D0405B8684F0D3), *New York Times*, Ngày 14 tháng 8 năm 1886, truy cập ngày 8 tháng 4 năm 2011 **Harvey, Cornelius Burnham (1900),** [^](#cite_ref-9) *Genealogical History Of Hudson And Bergen Counties New Jersey Early Settlers of Bergen County* [^](#cite_ref-10) [, New York: Regimental Press](http://www.endex.com/gf/buildings/liberty/solnews/History%20of%20the%20Statue%20of%20Liberty%20ca.1910/HOTSOL%20c1910.htm) *History of the Statue of Liberty and Bedlow's Island* [^](#cite_ref-Lazaretto_11-0) [“Lazaretto Quarantine Station, Tinicum Township, Delaware County, PA: History”](http://www.ushistory.org/laz/history/index.htm). [ushistory.org](/w/index.php?title=Ushistory.org&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 1 tháng 2 năm 2010.
- ^
**a** **ă** [“Historic Buildings as seen and described by famous writers”](http://www.archive.org/stream/historicbuildings00singiala/historicbuildings00singiala_djvu.txt). [archive.org](/w/index.php?title=Archive.org&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 1 tháng 2 năm 2010. Lỗi chú thích: Thẻ
<ref>không hợp lệ: tên “Historic_Buildings” được định rõ nhiều lần, mỗi lần có nội dung khác
[^](#cite_ref-NPS_Historical_Handbook_13-0) [“Statue of Liberty National Monument, Bedloe's Island”](http://www.nps.gov/history/history/online_books/hh/11/hh11m.htm). [nps.gov](/w/index.php?title=Nps.gov&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 1 tháng 2 năm 2010. [^](#cite_ref-14) [Fort Wood](http://www.dmna.state.ny.us/forts/fortsT_Z/woodFort.htm) [^](#cite_ref-15) [“Liberty's Statue”](http://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9805E6D81E3EEF33A25753C1A9669D94679FD7CF). *New York Times*. Ngày 10 tháng 10 năm 1886. Truy cập ngày 22 tháng 12 năm 2009. [^](#cite_ref-16) [“Delaware Division of Libraries Blog”](http://library.blogs.delaware.gov/2009/10/20/statue_of_liberty/). [^](#cite_ref-17) [USGS:LI](http://geonames.usgs.gov/pls/gnispublic/f?p=127:3:3634273965821751::NO:3:P3_FID,P3_TITLE:877748%2CLiberty%20Island) [^](#cite_ref-18) [The Duke of York's Release to John Lord Berkeley, and Sir George Carteret, 24th of June, 1664](http://avalon.law.yale.edu/17th_century/nj01.asp) **Rieff, Henry,** [^](#cite_ref-19) [“Intrepretations of New York-New Jersey Agreements 1834 and 1921”](http://njlegallib.rutgers.edu/journals/docs/journal.nwk.1.29.pdf)(PDF), *Newark Law Review* **1**(2) [^](#cite_ref-20) [http://www.mitchellmoss.com/articles/nynj.html](http://www.mitchellmoss.com/articles/nynj.html)PANYNJ 1998 **English Crown Grants By S.L. Mershon NEW YORK THE LAW AND HISTORY CLUB: PUBLISHERS 39 CORTLANDT STREET 1918** [^](#cite_ref-21)
- ^
**a** [Greenhouse, Linda (ngày 27 tháng 5 năm 1998),](#cite_ref-nyt-1998-05-27_22-1) **ă** [“THE ELLIS ISLAND VERDICT: THE RULING; High Court Gives New Jersey Most of Ellis Island”](http://www.nytimes.com/1998/05/27/nyregion/ellis-island-verdict-ruling-high-court-gives-new-jersey-most-ellis-island.html?pagewanted=2), *New York Times* [^](#cite_ref-23) [http://en.wikisource.org/wiki/Page:United_States_Statutes_at_Large_Volume_4.djvu/755](http://en.wikisource.org/wiki/Page:United_States_Statutes_at_Large_Volume_4.djvu/755) [^](#cite_ref-24) [Central R. Co. of New Jersey v. Jersey City, 209 U.S. 473 (1908)](http://supreme.justia.com/us/209/473/case.html) [^](#cite_ref-25) [“New Jerseyans' Claim To Liberty Island Rejected”](http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE3DE1E3FF935A35753C1A961948260). *(* [Associated Press](/wiki/Associated_Press) [New York Times](/wiki/New_York_Times)). Ngày 6 tháng 10 năm 1987. Truy cập ngày 27 tháng 1 năm 2010. [^](#cite_ref-26) [National Park Service map showing portions of the island belonging to New York and New Jersey](http://www.nps.gov/elis/planyourvisit/maps.htm)
- ^
**a** **ă** [“Statue of Liberty National Monument”](http://www.nps.gov/stli/). [National Park Service](/wiki/National_Park_Service). Ngày 31 tháng 12 năm 2007. Truy cập ngày 24 tháng 7 năm 2008. [^](#cite_ref-28) [“Google Maps”](http://maps.google.com). Google. Truy cập ngày 7 tháng 2 năm 2010. [^](#cite_ref-29) [NEW JERSEY v. NEW YORK 523 U.S. 767](http://supreme.justia.com/us/523/767/index.html) [^](#cite_ref-30) [“Questions and Answers for New Pilot Naturalization Exam”](http://www.uscis.gov/portal/site/uscis/menuitem.5af9bb95919f35e66f614176543f6d1a/?vgnextoid=dcf5e1df53b2f010VgnVCM1000000ecd190aRCRD). U. S. Citizenship and Immigration Services. Ngày 30 tháng 11 năm 2006. Truy cập ngày 1 tháng 12 năm 2006. [^](#cite_ref-31) [Liberty Island: Block Group 9, Census Tract 1, New York County, United States Census Bureau](http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&-show_geoid=Y&-tree_id=4001&-_showChild=Y&-context=dt&-errMsg=&-all_geo_types=N&-mt_name=DEC_2000_SF1_U_P001&-redoLog=false&-transpose=N&-search_map_config=%7Cb=50%7Cl=en%7Ct=4001%7Czf=0.0%7Cms=sel_00dec%7Cdw=0.021322492709908183%7Cdh=0.012115860287740017%7Cdt=gov.census.aff.domain.map.EnglishMapExtent%7Cif=gif%7Ccx=-74.03690863547648%7Ccy=40.6940066243844%7Czl=2%7Cpz=2%7Cbo=318:317:316:314:313:323:319%7Cbl=362:393:358:357:356:355:354%7Cft=350:349:335:389:388:332:331%7Cfl=381:403:204:380:369:379:368%7Cg=04000US36&-PANEL_ID=p_dt_geo_map&-_lang=en&-geo_id=15000US360610001009&-CONTEXT=dt&-format=&-search_results=100$10000US360610001009000&-ds_name=DEC_2000_SF1_U) [^](#cite_ref-32) [Statue of Liberty Lighthouse](http://www.hudsonlights.com/liberty.htm)

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.02:-77.54:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Content-Language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

X-Cache: cp1052 miss(0), cp1068 frontend miss(0)

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Accept-Ranges: bytes


text:
Ống dẫn sóng điện từ
Trong điện từ học, thuật ngữ ống dẫn sóng được dùng để chỉ các cấu trúc để dẫn hướng cho sóng điện từ lan truyền từ giữa hai địa điểm định trước. Thuật ngữ này được sử dụng nhiều cho sóng radio và vi ba. Với tia hồng ngoại hay ánh sáng, thuật ngữ cáp quang được sử dụng nhiều hơn.
Các ống dẫn sóng có thể được cấu tạo từ các ống kim loại rỗng, hoặc từ các ống chất điện môi rỗng hoặc đặc. Các đường cáp điện như cáp đồng trục cũng có thể coi là các dạng của ống dẫn sóng.
Sóng lan truyền trong ống dẫn sóng, có thể coi là do bị phản xạ qua lại giữa các thành ống (phản xạ trên bề mặt kim loại hay phản xạ toàn phần trên bề mặt điện môi), khiến cho năng lượng sóng điện từ được dẫn truyền trong lòng ống.
Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]
Ống dẫn sóng đầu tiên được J. J. Thomson đề xuất vào năm 1893[1] và được O. J. Lodge kiểm nghiệm bằng thí nghiệm vào năm 1894[2]; các nghiên cứu lý thuyết về các mode lan truyền của sóng trong lòng ống kim loại đã được Lord Rayleigh nghiên cứu vào năm 1897 [3][4].
Các mode lan truyền[sửa | sửa mã nguồn]
Sóng điện từ, ngoài việc thỏa mãn các phương trình Maxwell khi lan truyền, còn phải thỏa mãn các điều kiện biên trên bề mặt tiếp giáp với thành ống. Với ống có thành dẫn điện lý tưởng, các điều kiện biên này bao gồm:
- Điện trường vuông góc với bề mặt thành ống tại ngay sát bề mặt này.
- Từ trường song song với bề mặt thành ống tại ngay sát bề mặt này.
Hệ phương trình vi phân tạo bởi các phương trình Maxwell và các điều kiện biên trên có các hàm riêng ứng với các trị riêng khác nhau, chính là các mode lan truyền của sóng trong ống kim loại.
Các nghiệm này phụ thuộc bước sóng và trạng thái phân cực của sóng điện từ, cũng như hình dạng và kích thước của ống dẫn sóng. Theo phương vuông góc với chiều lan truyền, các mode ứng với các trạng thái sóng dừng khác nhau, phân bổ thành các cực đại và cực tiểu của dao động trên thiết diện ống. Các lớp nghiệm cơ bản (các mode) là:
- TE (điện trường ngang): không có điện trường hướng theo phương dọc đường lan truyền.
- TM (từ trường ngang): không có từ trường hướng theo phương dọc đường lan truyền.
- TEM (điện từ trường ngang): không có từ trường và điện trường hướng theo phương dọc đường lan truyền.
- Có từ trường và điện trường hướng theo phương dọc đường lan truyền.
Trong ống dẫn sóng kim loại rỗng, sóng TEM không tồn tại (vì nếu trường hợp này xảy ra thì các phương trình Maxwell cho thấy điện trường hoàn toàn bằng 0 và không có sóng điện từ). Tuy nhiên, sóng TEM có thể lan truyền trong cáp đồng trục.
Tại các mode lan truyền trên, tần số cộng hưởng (tức tần số mà tại dấy sóng có thể lan truyền mà ít bị hấp thụ) là hàm số phụ thuộc vào 2 số nguyên (thường ký hiệu là m và n) và các mode lan truyền ứng với các tần số này thường được ký hiệu với chỉ số dưới là các số nguyên này (TEm,n, TMm,n,...). Trong số các tần số này, có tần số thấp nhất được gọi là tần số tới hạn. Với sóng lan truyền trong ống kim loại có thiết diện là hình chữ nhật, tần số này ứng với mode TE1,0; trong ống kim loại có thiết diện là hình tròn, tần số này ứng với mode TE1,1.
Trong ống dẫn sóng bằng điện môi đặc (như trong cáp quang), cũng có các mode lan truyền tương tự.
Ứng dụng[sửa | sửa mã nguồn]
Các ống dẫn sóng có thể được sử dụng để truyền dẫn năng lượng và thông tin mang bởi sóng điện từ trong các dải phổ như radio, vi ba hay ánh sáng.

markdown:
# Ống dẫn sóng điện từ
|
|![ Solenoid](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0d/VFPt_Solenoid_correct2.svg/190px-VFPt_Solenoid_correct2.svg.png)
![ Solenoid](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0d/VFPt_Solenoid_correct2.svg/190px-VFPt_Solenoid_correct2.svg.png)
Trong
[điện từ học](/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_t%E1%BB%AB_h%E1%BB%8Dc), thuật ngữ **ống dẫn sóng** được dùng để chỉ các cấu trúc để dẫn hướng cho sóng điện từ lan truyền từ giữa hai địa điểm định trước. Thuật ngữ này được sử dụng nhiều cho [sóng radio](/wiki/S%C3%B3ng_radio) và [vi ba](/wiki/Vi_ba). Với tia [hồng ngoại](/wiki/H%E1%BB%93ng_ngo%E1%BA%A1i) hay [ánh sáng](/wiki/%C3%81nh_s%C3%A1ng), thuật ngữ [cáp quang](/wiki/C%C3%A1p_quang) được sử dụng nhiều hơn.
Các ống dẫn sóng có thể được cấu tạo từ các ống
[kim loại](/wiki/Kim_lo%E1%BA%A1i) rỗng, hoặc từ các ống chất [điện môi](/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_m%C3%B4i) rỗng hoặc đặc. Các đường [cáp điện](/w/index.php?title=C%C3%A1p_%C4%91i%E1%BB%87n&action=edit&redlink=1) như [cáp đồng trục](/wiki/C%C3%A1p_%C4%91%E1%BB%93ng_tr%E1%BB%A5c) cũng có thể coi là các dạng của ống dẫn sóng.
Sóng lan truyền trong ống dẫn sóng, có thể coi là do bị phản xạ qua lại giữa các thành ống (
[phản xạ](/wiki/Ph%E1%BA%A3n_x%E1%BA%A1) trên bề mặt kim loại hay [phản xạ toàn phần](/wiki/Ph%E1%BA%A3n_x%E1%BA%A1_to%C3%A0n_ph%E1%BA%A7n) trên bề mặt điện môi), khiến cho năng lượng sóng điện từ được dẫn truyền trong lòng ống.
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=%E1%BB%90ng_d%E1%BA%ABn_s%C3%B3ng_%C4%91i%E1%BB%87n_t%E1%BB%AB&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%E1%BB%90ng_d%E1%BA%ABn_s%C3%B3ng_%C4%91i%E1%BB%87n_t%E1%BB%AB&action=edit§ion=1)]
Ống dẫn sóng đầu tiên được
[J. J. Thomson](/wiki/J._J._Thomson) đề xuất vào năm [1893](/wiki/1893) và được O. J. Lodge kiểm nghiệm bằng thí nghiệm vào năm [1] [1894](/wiki/1894) ; các nghiên cứu lý thuyết về các [[2]](#cite_note-Lodge-2) [mode](/wiki/Mode)lan truyền của sóng trong lòng ống kim loại đã được [Lord Rayleigh](/wiki/Lord_Rayleigh)nghiên cứu vào năm [1897](/wiki/1897) [[3]](#cite_note-Rayleigh-3) . [[4]](#cite_note-McLachlan-4)
## Các mode lan truyền[
[sửa](/w/index.php?title=%E1%BB%90ng_d%E1%BA%ABn_s%C3%B3ng_%C4%91i%E1%BB%87n_t%E1%BB%AB&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%E1%BB%90ng_d%E1%BA%ABn_s%C3%B3ng_%C4%91i%E1%BB%87n_t%E1%BB%AB&action=edit§ion=2)] [Sóng điện từ](/wiki/S%C3%B3ng_%C4%91i%E1%BB%87n_t%E1%BB%AB), ngoài việc thỏa mãn các [phương trình Maxwell](/wiki/Ph%C6%B0%C6%A1ng_tr%C3%ACnh_Maxwell) khi lan truyền, còn phải thỏa mãn các [điều kiện biên](/w/index.php?title=%C4%90i%E1%BB%81u_ki%E1%BB%87n_bi%C3%AAn&action=edit&redlink=1) trên bề mặt tiếp giáp với thành ống. Với ống có thành [dẫn điện](/wiki/D%E1%BA%ABn_%C4%91i%E1%BB%87n) lý tưởng, các điều kiện biên này bao gồm: [Điện trường](/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng) [vuông góc](/w/index.php?title=Vu%C3%B4ng_g%C3%B3c&action=edit&redlink=1)với bề mặt thành ống tại ngay sát bề mặt này. [Từ trường](/wiki/T%E1%BB%AB_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng) [song song](/wiki/Song_song)với bề mặt thành ống tại ngay sát bề mặt này.
Hệ
[phương trình vi phân](/wiki/Ph%C6%B0%C6%A1ng_tr%C3%ACnh_vi_ph%C3%A2n) tạo bởi các phương trình Maxwell và các điều kiện biên trên có các [hàm riêng](/w/index.php?title=H%C3%A0m_ri%C3%AAng&action=edit&redlink=1) ứng với các [trị riêng](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%8B_ri%C3%AAng&action=edit&redlink=1) khác nhau, chính là các [mode](/wiki/Mode) lan truyền của sóng trong ống kim loại.
Các nghiệm này phụ thuộc
[bước sóng](/wiki/B%C6%B0%E1%BB%9Bc_s%C3%B3ng) và [trạng thái phân cực](/wiki/Tr%E1%BA%A1ng_th%C3%A1i_ph%C3%A2n_c%E1%BB%B1c) của sóng điện từ, cũng như hình dạng và kích thước của ống dẫn sóng. Theo phương vuông góc với chiều lan truyền, các mode ứng với các trạng thái [sóng dừng](/w/index.php?title=S%C3%B3ng_d%E1%BB%ABng&action=edit&redlink=1) khác nhau, phân bổ thành các cực đại và cực tiểu của dao động trên [thiết diện](/w/index.php?title=Thi%E1%BA%BFt_di%E1%BB%87n&action=edit&redlink=1) ống. Các lớp nghiệm cơ bản (các mode) là:
- TE (điện trường ngang): không có điện trường hướng theo phương dọc đường lan truyền.
- TM (từ trường ngang): không có từ trường hướng theo phương dọc đường lan truyền.
- TEM (điện từ trường ngang): không có từ trường và điện trường hướng theo phương dọc đường lan truyền.
- Có từ trường và điện trường hướng theo phương dọc đường lan truyền.
Trong ống dẫn sóng kim loại rỗng, sóng TEM không tồn tại (vì nếu trường hợp này xảy ra thì các phương trình Maxwell cho thấy điện trường hoàn toàn bằng 0 và không có sóng điện từ). Tuy nhiên, sóng TEM có thể lan truyền trong
[cáp đồng trục](/wiki/C%C3%A1p_%C4%91%E1%BB%93ng_tr%E1%BB%A5c).
Tại các mode lan truyền trên, tần số cộng hưởng (tức tần số mà tại dấy sóng có thể lan truyền mà ít bị hấp thụ) là hàm số phụ thuộc vào 2 số nguyên (thường ký hiệu là
*m* và *n*) và các mode lan truyền ứng với các tần số này thường được ký hiệu với chỉ số dưới là các số nguyên này (TE , TM m,n ,...). Trong số các tần số này, có tần số thấp nhất được gọi là *m*, *n* [tần số tới hạn](/w/index.php?title=T%E1%BA%A7n_s%E1%BB%91_t%E1%BB%9Bi_h%E1%BA%A1n&action=edit&redlink=1). Với sóng lan truyền trong ống kim loại có thiết diện là [hình chữ nhật](/wiki/H%C3%ACnh_ch%E1%BB%AF_nh%E1%BA%ADt), tần số này ứng với mode TE 1,0; trong ống kim loại có thiết diện là [hình tròn](/wiki/H%C3%ACnh_tr%C3%B2n), tần số này ứng với mode TE 1,1.
Trong ống dẫn sóng bằng điện môi đặc (như trong
[cáp quang](/wiki/C%C3%A1p_quang)), cũng có các mode lan truyền tương tự.
## Ứng dụng[
[sửa](/w/index.php?title=%E1%BB%90ng_d%E1%BA%ABn_s%C3%B3ng_%C4%91i%E1%BB%87n_t%E1%BB%AB&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%E1%BB%90ng_d%E1%BA%ABn_s%C3%B3ng_%C4%91i%E1%BB%87n_t%E1%BB%AB&action=edit§ion=3)]
Các ống dẫn sóng có thể được sử dụng để truyền dẫn
[năng lượng](/wiki/N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng) và [thông tin](/wiki/Th%C3%B4ng_tin) mang bởi sóng điện từ trong các dải phổ như [radio](/wiki/Radio), [vi ba](/wiki/Vi_ba) hay [ánh sáng](/wiki/%C3%81nh_s%C3%A1ng).

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

X-Cache: cp1054 miss(0), cp1068 frontend miss(0)

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
(9271) 1978 VT8
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(9271) 1978 VT8 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Eleanor F. Helin và Schelte J. Bus ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 7 tháng 11, 1978.[1]
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “JPL Small-Body Database Browser - 9271 (1978 VT8)”. JPL Small-Body Database. NASA. Truy cập 17 tháng 11, 2011.

markdown:
# (9271) 1978 VT
8
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
**(9271) 1978 VT 8** là một [tiểu hành tinh](/wiki/Ti%E1%BB%83u_h%C3%A0nh_tinh) [vành đai chính](/wiki/V%C3%A0nh_%C4%91ai_ti%E1%BB%83u_h%C3%A0nh_tinh). Nó được phát hiện bởi [Eleanor F. Helin](/w/index.php?title=Eleanor_F._Helin&action=edit&redlink=1)và [Schelte J. Bus](/w/index.php?title=Schelte_J._Bus&action=edit&redlink=1)ở [Đài thiên văn Palomar](/wiki/%C4%90%C3%A0i_thi%C3%AAn_v%C4%83n_Palomar)ở [Quận San Diego](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_San_Diego,_California), California, ngày 7 tháng 11, 1978. [[1]](#cite_note-1)
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=(9271)_1978_VT8&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=(9271)_1978_VT8&action=edit§ion=1)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=(9271)_1978_VT8&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=(9271)_1978_VT8&action=edit§ion=2)] [^](#cite_ref-1) [“JPL Small-Body Database Browser - 9271 (1978 VT8)”](http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=9271). *.* [JPL Small-Body Database](/wiki/Ph%C3%B2ng_th%C3%AD_nghi%E1%BB%87m_s%E1%BB%A9c_%C4%91%E1%BA%A9y_ph%E1%BA%A3n_l%E1%BB%B1c) [NASA](/wiki/NASA). Truy cập 17 tháng 11, 2011.
|
|
|
|
|Danh sách/danh mục
|

X-Cache: cp1053 miss(0), cp1068 frontend miss(0)


text:
Bún chả cá
Bún chả cá là tên để chỉ một món ăn đặc trưng của khu vực MIền Trung Việt Nam[1]. Cá sau khi được chế biến thành chả, cùng với bún và các nguyên phụ liệu khác là những thành phần của một tô bún chả cá.
Xuất xứ[sửa | sửa mã nguồn]
Lý do chính để bún chả cá phổ biết tại Trung Bộ hơn là các miền khác là do hầu như miền này có đủ các loại cá ngon dùng để chế biến thành chả cá như là: cá thu, cá thác lác, cá mối, cá chuồn, cá nhồng[2]
Bún chả cá thường được tìm thấy tại các tỉnh nằm ven biển, vì các vùng này là nơi có sản lượng đánh bắt cá cao.
Dinh dưỡng[sửa | sửa mã nguồn]
Bún chả cá được chế biến theo nhiều cách, cầu kỳ thì có thể dùng cá thu. bình dân thì các loại cá tạp khi ăn phối hợp thêm rau sống tạo nên một món ăn khá cân bằng về dinh dưỡng. Bún chả cá cung cấp một khối lượng dinh dưỡng đáng kể: mỗi tô khoảng 400-500 kcalo, chất đạm, acid amin. Thêm vào đó, nó chứa ít cholesterol và giàu Vitamin A và Vitamin D[1].
Thế nhưng vẫn có lo ngại về nguy cơ gây hại cho sức khỏe ở Bún cả cá khi ở khâu làm chả, những nhà sản xuất thường hay tận dụng dầu để chiên làm sản sinh các chất có hại cho sức khỏe, và khâu bảo quản, cá dễ bị ôi thui nếu không được bảo quản đúng cách[1].
Các loại bún Chả cá nổi tiếng[sửa | sửa mã nguồn]
- Bún chả cá Đà Nẵng
- Bún chả cá Bình Định
- Bún cá Nha Trang
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ a ă â Món nào ít cholesterol, giàu vi chất? Việt Báo Online 26-01-2008
- ^ Chả cá Bình Định Việt Báo Online 26-01-2008

markdown:
# Bún chả cá
**Bún chả cá** là tên để chỉ một món ăn đặc trưng của khu vực [MIền Trung Việt Nam](/wiki/Mi%E1%BB%81n_Trung) . Cá sau khi được chế biến thành [1] [chả](/wiki/Ch%E1%BA%A3_c%C3%A1), cùng với bún và các nguyên phụ liệu khác là những thành phần của một tô bún chả cá.
## Xuất xứ[
[sửa](/w/index.php?title=B%C3%BAn_ch%E1%BA%A3_c%C3%A1&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%C3%BAn_ch%E1%BA%A3_c%C3%A1&action=edit§ion=1)]
Lý do chính để bún chả cá phổ biết tại Trung Bộ hơn là các miền khác là do hầu như miền này có đủ các loại cá ngon dùng để chế biến thành
[chả cá](/wiki/Ch%E1%BA%A3_c%C3%A1) như là: cá thu, cá thác lác, cá mối, cá chuồn, cá nhồng [[2]](#cite_note-Vietbao2-2)
Bún chả cá thường được tìm thấy tại các tỉnh nằm ven biển, vì các vùng này là nơi có sản lượng đánh bắt cá cao.
|
|![]()
|Bài này nằm trong
|
loạt bài về
|Kỹ thuật chuẩn bị và nấu|
|Thành phần và chủng loại thức ăn|
|
|
|Ẩm thực|
|
|
|Xem thêm:|
|
|
## Dinh dưỡng[
[sửa](/w/index.php?title=B%C3%BAn_ch%E1%BA%A3_c%C3%A1&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%C3%BAn_ch%E1%BA%A3_c%C3%A1&action=edit§ion=2)]
Bún chả cá được chế biến theo nhiều cách, cầu kỳ thì có thể dùng cá thu. bình dân thì các loại cá tạp khi ăn phối hợp thêm rau sống tạo nên một món ăn khá cân bằng về dinh dưỡng. Bún chả cá cung cấp một khối lượng dinh dưỡng đáng kể: mỗi tô khoảng 400-500 kcalo, chất đạm, acid amin. Thêm vào đó, nó chứa ít cholesterol và giàu
[Vitamin A](/wiki/Vitamin_A) và [Vitamin D](/wiki/Vitamin_D) . [1]
Thế nhưng vẫn có lo ngại về nguy cơ gây hại cho sức khỏe ở Bún cả cá khi ở khâu làm chả, những nhà sản xuất thường hay tận dụng dầu để chiên làm sản sinh các chất có hại cho sức khỏe, và khâu bảo quản, cá dễ bị ôi thui nếu không được bảo quản đúng cách
. [1]
## Các loại bún Chả cá nổi tiếng[
[sửa](/w/index.php?title=B%C3%BAn_ch%E1%BA%A3_c%C3%A1&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%C3%BAn_ch%E1%BA%A3_c%C3%A1&action=edit§ion=3)]
- Bún chả cá Đà Nẵng
- Bún chả cá Bình Định
- Bún cá Nha Trang
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=B%C3%BAn_ch%E1%BA%A3_c%C3%A1&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%C3%BAn_ch%E1%BA%A3_c%C3%A1&action=edit§ion=4)]
- ^
**a** **ă** **â** [Món nào ít cholesterol, giàu vi chất?](http://vietbao.vn/Doi-song-Gia-dinh/Mon-nao-it-cholesterol-giau-vi-chat/45242567/239/)Việt Báo Online 26-01-2008 [^](#cite_ref-Vietbao2_2-0) [Chả cá Bình Định](http://vietbao.vn/Doi-song-Gia-dinh/Cha-ca-Binh-Dinh/10760054/239/)Việt Báo Online 26-01-2008

X-Cache: cp1055 miss(0), cp1068 frontend miss(0)


text:
Bandicota bengalensis
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bandicota bengalensis là một loài động vật có vú trong họ Chuột, bộ Gặm nhấm. Loài này được Gray mô tả năm 1835.[1]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ a ă Wilson, D. E.; Reeder, D. M. biên tập (2005). “Bandicota bengalensis”. Mammal Species of the World . Baltimore: Nhà in Đại học Johns Hopkins, 2 tập (2.142 trang). ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
Phương tiện liên quan tới Bandicota bengalensis tại Wikimedia Commons

markdown:
*Bandicota bengalensis*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Bandicota bengalensis
|
|![]()
[Tình trạng bảo tồn](/wiki/T%C3%ACnh_tr%E1%BA%A1ng_b%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n) [Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Mammalia](/wiki/L%E1%BB%9Bp_Th%C3%BA) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Rodentia](/wiki/B%E1%BB%99_G%E1%BA%B7m_nh%E1%BA%A5m) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Muridae](/wiki/H%E1%BB%8D_Chu%E1%BB%99t) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Bandicota](/wiki/Bandicota) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **B. bengalensis** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Bandicota bengalensis*
(
[Gray](/wiki/John_Edward_Gray)& [Hardwicke](/w/index.php?title=Thomas_Hardwicke&action=edit&redlink=1), [1833](/wiki/1833)) [[1]](#cite_note-msw3-1) * là một loài Bandicota bengalensis* [động vật có vú](/wiki/L%E1%BB%9Bp_Th%C3%BA)trong [họ Chuột](/wiki/H%E1%BB%8D_Chu%E1%BB%99t), [bộ Gặm nhấm](/wiki/B%E1%BB%99_G%E1%BA%B7m_nh%E1%BA%A5m). Loài này được Gray mô tả năm 1835. [[1]](#cite_note-msw3-1)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Bandicota_bengalensis&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Bandicota_bengalensis&action=edit§ion=1)]
- ^
**a** [Wilson, D. E.; Reeder, D. M. biên tập (2005). “](#cite_ref-msw3_1-1) **ă** *Bandicota bengalensis*”. [. Baltimore: Nhà in Đại học Johns Hopkins, 2 tập (2.142 trang).](http://www.bucknell.edu/msw3/browse.asp?id=13001246) *Mammal Species of the World* [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-8018-8221-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-8018-8221-0). [OCLC](/wiki/OCLC) [62265494](//www.worldcat.org/oclc/62265494).
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Bandicota_bengalensis&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Bandicota_bengalensis&action=edit§ion=2)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Bandicota_bengalensis&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Bandicota_bengalensis&action=edit§ion=3)]
Phương tiện liên quan tới
[Bandicota bengalensis](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Bandicota_bengalensis) tại [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons)

X-Cache: cp1067 miss(0), cp1068 frontend miss(0)


text:
Confines
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Confines là một khu tự quản thuộc tỉnh Santander, Colombia. Thủ phủ của khu tự quản Confines đóng tại Confines Khu tự quản Confines có diện tích 73 ki lô mét vuông. Đến thời điểm ngày 28 tháng 5 năm 2005, khu tự quản Confines có dân số 2535 người.[1]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “Municipalities of Colombia”. Statoids. Bản gốc lưu trữ 5 tháng 5 năm 2009. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2012.

markdown:
# Confines
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Confines|
|—
|
|
|Cờ hiệu ![ Ấn chương chính thức của Confines](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/90/Escudo_de_Confines.svg/80px-Escudo_de_Confines.svg.png)
![ Ấn chương chính thức của Confines](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/90/Escudo_de_Confines.svg/80px-Escudo_de_Confines.svg.png)
**Ấn chương** ![ Vị trí của khu tự quản Confines trong tỉnh Santander](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5c/Colombia_-_Santander_-_Confines.svg/250px-Colombia_-_Santander_-_Confines.svg.png)
![ Vị trí của khu tự quản Confines trong tỉnh Santander](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5c/Colombia_-_Santander_-_Confines.svg/250px-Colombia_-_Santander_-_Confines.svg.png)
Vị trí của khu tự quản Confines trong
[tỉnh Santander](/w/index.php?title=Santander_(t%E1%BB%89nh)&action=edit&redlink=1) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Flag_of_Colombia.svg/23px-Flag_of_Colombia.svg.png)
[Colombia](/wiki/Colombia) [Tỉnh (Departmento)](/wiki/Ph%C3%A2n_c%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Colombia#C.E1.BA.A5p_th.E1.BB.A9_nh.E1.BA.A5t) [Santander](/w/index.php?title=Santander_(t%E1%BB%89nh)&action=edit&redlink=1) 2(28 mi 2) [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) 2(90/mi 2) **Confines** là một [khu tự quản](/w/index.php?title=Khu_t%E1%BB%B1_qu%E1%BA%A3n_c%E1%BB%A7a_Colombia&action=edit&redlink=1) thuộc [tỉnh](/wiki/Ph%C3%A2n_c%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Colombia#C.E1.BA.A5p_th.E1.BB.A9_nh.E1.BA.A5t) [Santander](/w/index.php?title=Santander_(t%E1%BB%89nh)&action=edit&redlink=1), [Colombia](/wiki/Colombia). Thủ phủ của khu tự quản Confines đóng tại Confines Khu tự quản Confines có diện tích 73 [ki lô mét vuông](/wiki/Kil%C3%B4m%C3%A9t_vu%C3%B4ng). Đến thời điểm ngày 28 tháng 5 năm 2005, khu tự quản Confines có dân số 2535 người. [[1]](#cite_note-1)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Confines&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Confines&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“Municipalities of Colombia”](http://statoids.com/yco.html). Statoids. Bản gốc [lưu trữ](http://web.archive.org/web/20101129051202/http://statoids.com/yco.html)5 tháng 5 năm 2009. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2012.

X-Cache: cp1068 miss(0), cp1068 frontend miss(0)


text:
Xã Decatur, Quận Macon, Illinois
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(đổi hướng từ Decatur, Quận Macon, Illinois)
Xã Decatur (tiếng Anh: Decatur Township) là một xã thuộc quận Macon, tiểu bang Illinois, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 52.915 người.[1]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “2010 Census Gazetteer Files”. Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ. Truy cập ngày 7 tháng 10 năm 2012.

markdown:
# Xã Decatur, Quận Macon, Illinois
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(đổi hướng từ
[Decatur, Quận Macon, Illinois](/w/index.php?title=Decatur,_Qu%E1%BA%ADn_Macon,_Illinois&redirect=no))
|Xã Decatur
|
Decatur Township
|—
|![ Hình nền trời của Xã Decatur](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Trobaugh-Good_House.jpg/250px-Trobaugh-Good_House.jpg)
![ Hình nền trời của Xã Decatur](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Trobaugh-Good_House.jpg/250px-Trobaugh-Good_House.jpg)
![ Vị trí trong Quận Macon, Illinois](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/Map_highlighting_Decatur_Township%2C_Macon_County%2C_Illinois.svg/250px-Map_highlighting_Decatur_Township%2C_Macon_County%2C_Illinois.svg.png)
![ Vị trí trong Quận Macon, Illinois](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/Map_highlighting_Decatur_Township%2C_Macon_County%2C_Illinois.svg/250px-Map_highlighting_Decatur_Township%2C_Macon_County%2C_Illinois.svg.png)
Vị trí trong
[Quận Macon](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Macon,_Illinois), [Illinois](/wiki/Illinois) ![ Vị trí quận Macon trong tiểu bang Illinois ở Hoa Kỷ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5d/Map_of_Illinois_highlighting_Macon_County.svg/250px-Map_of_Illinois_highlighting_Macon_County.svg.png)
![ Vị trí quận Macon trong tiểu bang Illinois ở Hoa Kỷ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5d/Map_of_Illinois_highlighting_Macon_County.svg/250px-Map_of_Illinois_highlighting_Macon_County.svg.png)
Vị trí quận Macon trong tiểu bang Illinois ở Hoa Kỷ
[Quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [Tiểu bang](/wiki/Ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3) [Illinois](/wiki/Illinois) [Quận](/w/index.php?title=Danh_d%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BA%ADn_%E1%BB%9F_Illinois&action=edit&redlink=1) [Quận Macon](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Macon,_Illinois) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CST](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_Trung_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9))( [UTC-6](/wiki/UTC-6)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) **CDT**( [UTC-5](/wiki/UTC-5)) **Xã Decatur** ( [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh): *Decatur Township*) là một [xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_Hoa_K%E1%BB%B3) thuộc [quận Macon](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Macon,_Illinois), tiểu bang [Illinois](/wiki/Illinois), [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Năm 2010, dân số của xã này là 52.915 người. [[1]](#cite_note-1)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=X%C3%A3_Decatur,_Qu%E1%BA%ADn_Macon,_Illinois&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=X%C3%A3_Decatur,_Qu%E1%BA%ADn_Macon,_Illinois&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“2010 Census Gazetteer Files”](http://www.census.gov/geo/www/gazetteer/gazetteer2010.html). [Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ](/wiki/C%E1%BB%A5c_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_D%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3). Truy cập ngày 7 tháng 10 năm 2012.


text:
Escárcega
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Escárcega là một đô thị thuộc bang Campeche, Mexico. Năm 2005, dân số của đô thị này là 50106 người.[1]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “Municipalities of Mexico”. Truy cập ngày 11 tháng 8 năm 2012.
Escárcega là một đô thị thuộc bang Campeche, Mexico. Năm 2005, dân số của đô thị này là 50106 người.[1]

markdown:
# Escárcega
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Escárcega|
|—
|![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/Flag_of_Mexico.svg/23px-Flag_of_Mexico.svg.png)
[Mexico](/wiki/M%C3%A9xico) [Bang](/wiki/Ph%C3%A2n_c%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Mexico) [Campeche](/wiki/Campeche) [Escárcega](/w/index.php?title=Esc%C3%A1rcega,_Campeche&action=edit&redlink=1) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CST](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_Trung_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9))( [UTC-6](/wiki/UTC-6)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [CDT](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_Trung_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9))( [UTC-5](/wiki/UTC-5)) **Escárcega** là một [đô thị](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_th%E1%BB%8B_c%E1%BB%A7a_Mexico&action=edit&redlink=1) thuộc bang [Campeche](/wiki/Campeche), [Mexico](/wiki/M%C3%A9xico). Năm 2005, dân số của đô thị này là 50106 người. [[1]](#cite_note-1)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Esc%C3%A1rcega&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Esc%C3%A1rcega&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“Municipalities of Mexico”](http://www.statoids.com/ymx.html). Truy cập ngày 11 tháng 8 năm 2012.


text:
Hornungia
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Hornungia là chi thực vật có hoa trong họ Cải.[1]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ The Plant List (2010). “Hornungia”. Truy cập ngày 9 tháng 7 năm 2013.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Phương tiện liên quan tới Hornungia tại Wikimedia Commons
- Dữ liệu liên quan tới Hornungia tại Wikispecies

markdown:
*Hornungia*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Hornungia
|
|[Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Plantae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) [Angiospermae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa) [Eudicots](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_hai_l%C3%A1_m%E1%BA%A7m_th%E1%BA%ADt_s%E1%BB%B1) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Brassicales](/wiki/B%E1%BB%99_C%E1%BA%A3i) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Brassicaceae](/wiki/H%E1%BB%8D_C%E1%BA%A3i) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) **Hornungia** * là chi Hornungia* [thực vật có hoa](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa)trong [họ Cải](/wiki/H%E1%BB%8D_C%E1%BA%A3i). [[1]](#cite_note-1)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Hornungia&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hornungia&action=edit§ion=1)] **The Plant List (2010).** [^](#cite_ref-1) [“](http://www.theplantlist.org/browse/A/Brassicaceae/Hornungia/). Truy cập ngày 9 tháng 7 năm 2013. *Hornungia*”
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Hornungia&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hornungia&action=edit§ion=2)]
Phương tiện liên quan tới
[Hornungia](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Hornungia)tại [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons)
Dữ liệu liên quan tới
[Hornungia](//species.wikimedia.org/wiki/Hornungia)tại [Wikispecies](/wiki/Wikispecies)

X-Cache: cp1066 miss(0), cp1068 frontend miss(0)


text:
Khu Suyeong, Busan
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Suyeong là một khu trực thuộc thành phố Busan, Hàn Quốc. Khu này có diện tích 10,16 km², dân số khoảng 180.000 người.
Khu Suyeong được thành lập năm 1995 sau khi tách khỏi khu Nam. Quận này nổi tiếng với bãi biển Gwangalli được nhiều du khách ưa thích.

markdown:
# Khu Suyeong, Busan
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Khu Suyeong|
|Chuyển tự Tiếng Triều Tiên|
| •
|[Hanja](/wiki/Hanja) [Romaja quốc ngữ](/wiki/Romaja_qu%E1%BB%91c_ng%E1%BB%AF) [McCune–Reischauer](/wiki/McCune%E2%80%93Reischauer) ![ Bãi biển Gwangalli](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ec/Gwang-alli_Beach.jpg/250px-Gwang-alli_Beach.jpg)
![ Bãi biển Gwangalli](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ec/Gwang-alli_Beach.jpg/250px-Gwang-alli_Beach.jpg)
Bãi biển Gwangalli
![ Suyeong-gu BUSAN.png](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Suyeong-gu_BUSAN.png/250px-Suyeong-gu_BUSAN.png)
![ Suyeong-gu BUSAN.png](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Suyeong-gu_BUSAN.png/250px-Suyeong-gu_BUSAN.png)
[Hàn Quốc](/wiki/H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c) 2(392 mi 2) [[1]](#cite_note-1) [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) 2(46,020/mi 2) **Suyeong** là một [khu](/w/index.php?title=Khu&action=edit&redlink=1) trực thuộc thành phố [Busan](/wiki/Busan), [Hàn Quốc](/wiki/H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c). Khu này có diện tích 10,16 km², dân số khoảng 180.000 người.
Khu Suyeong được thành lập năm
[1995](/wiki/1995) sau khi tách khỏi [khu Nam](/wiki/Khu_Nam,_Busan). Quận này nổi tiếng với bãi biển Gwangalli được nhiều du khách ưa thích.

X-Cache: cp1065 miss(0), cp1068 frontend miss(0)


text:
Testosterone
Testosterone là một hormon steroid từ nhóm androgen và được tìm thấy trong động vật có vú, bò sát[1] chim[2], và các động vật có xương sống. Ở động vật có vú, testosterone được bài tiết chủ yếu trong tinh hoàn của nam con đực và buồng trứng của con cái, mặc dù một lượng nhỏ cũng được tiết ra bởi tuyến thượng thận. Đó là hóc môn tình dục chính của con đực và một steroid đồng hóa.
Ở loài người, testosterone đóng một vai trò quan trọng trong sự phát triển của các mô sinh sản của nam như tinh hoàn và tuyến tiền liệt cũng như thúc đẩy các đặc tính sinh dục phụ như làm tăng cơ bắp, xương và sự phát triển tóc[3]. Ngoài ra, testosterone là cần thiết cho sức khỏe và hạnh phúc [4] cũng như phòng ngừa bệnh loãng xương[5].
Trung bình, một người trưởng thành cơ thể nam giới con người tạo ra khoảng mười lần nhiều testosterone hơn cơ thể người trưởng thành người phụ nữ, nhưng phụ nữ nhạy cảm với hormone[6].
Testosterone được bảo toàn qua hầu hết các vật có xương sống, mặc dù cá làm cho một hình thức hơi khác nhau được gọi là 11-ketotestosterone [7]. Chất tương đương ở côn trùng là ecdysone[8]. Những hóc môn steroid cho thấy rằng hormone giới tính có một lịch sử cổ đại về tiến hóa[9].
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Cox RM, John-Alder HB (tháng 12 năm 2005). “Testosterone has opposite effects on male growth in lizards (Sceloporus spp.) with opposite patterns of sexual size dimorphism”. J. Exp. Biol. 208 (Pt 24): 4679–87. doi:10.1242/jeb.01948. PMID 16326949.
- ^ Reed WL, Clark ME, Parker PG, Raouf SA, Arguedas N, Monk DS, Snajdr E, Nolan V, Ketterson ED (tháng 5 năm 2006). “Physiological effects on demography: a long-term experimental study of testosterone's effects on fitness”. Am. Nat. 167 (5): 667–83. doi:10.1086/503054. PMID 16671011. Tóm lược dễ hiểu – ScienceDaily.
- ^ Mooradian AD, Morley JE, Korenman SG (tháng 2 năm 1987). “Biological actions of androgens”. Endocr. Rev. 8 (1): 1–28. doi:10.1210/edrv-8-1-1. PMID 3549275.
- ^ Bassil N, Alkaade S, Morley JE (tháng 6 năm 2009). “The benefits and risks of testosterone replacement therapy: a review”. Ther Clin Risk Manag 5 (3): 427–48. PMC 2701485. PMID 19707253.
- ^ Tuck SP, Francis RM (2009). “Testosterone, bone and osteoporosis”. Front Horm Res 37: 123–32. doi:10.1159/000176049. PMID 19011293.
- ^ Dabbs M, Dabbs JM (2000). Heroes, rogues, and lovers: testosterone and behavior. New York: McGraw-Hill. ISBN 0-07-135739-4.
- ^ Nelson, Randy F. (2005). An introduction to behavioral endocrinology. Sunderland, Mass: Sinauer Associates. tr. 143. ISBN 0-87893-617-3.
- ^ De Loof A, Arnold (tháng 10 năm 2006). “Ecdysteroids: the overlooked sex steroids of insects? Males: the black box”. Insect Science 13 (5): 325–338. doi:10.1111/j.1744-7917.2006.00101.x.
- ^ Mechoulam R, Brueggemeier RW, Denlinger DL, R.; Brueggemeier, R. W.; Denlinger, D. L. (tháng 9 năm 1984). “Estrogens in insects”. Journal Cellular and Molecular Life Sciences 40 (9): 942–944. doi:10.1007/BF01946450.

markdown:
# Testosterone
|
|![]()
![ Testosterone-from-xtal-3D-balls.png](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5d/Testosterone-from-xtal-3D-balls.png/200px-Testosterone-from-xtal-3D-balls.png)
![ Testosterone-from-xtal-3D-balls.png](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5d/Testosterone-from-xtal-3D-balls.png/200px-Testosterone-from-xtal-3D-balls.png)
**Tên** [IUPAC](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_IUPAC)hệ thống *R*,9 *S*,10 *R*,13 *S*,14 *S*,17 *S*)- 17-hydroxy-10,13-dimethyl- 1,2,6,7,8,9,11,12,14,15,16,17- dodecahydrocyclopenta[ *a*]phenanthren-3-one **Nhận dạng** [Số CAS](/wiki/S%E1%BB%91_%C4%91%C4%83ng_k%C3%BD_CAS) [58-22-0](http://www.nlm.nih.gov/cgi/mesh/2006/MB_cgi?term=58-22-0&rn=1)
57-85-2 (propionate ester)
[Mã ATC](/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_gi%E1%BA%A3i_ph%E1%BA%ABu_-_%C4%91i%E1%BB%81u_tr%E1%BB%8B_-_ho%C3%A1_h%E1%BB%8Dc) [G03](/w/index.php?title=ATC_code_G03&action=edit&redlink=1) [BA03](http://www.whocc.no/atc_ddd_index/?code=G03BA03) [PubChem](/w/index.php?title=PubChem&action=edit&redlink=1) [6013](http://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/summary/summary.cgi?cid=6013) [DrugBank](/w/index.php?title=DrugBank&action=edit&redlink=1) [DB00624](http://redpoll.pharmacy.ualberta.ca/drugbank/cgi-bin/getCard.cgi?CARD=DB00624) **Dữ liệu hóa chất** [Công thức](/wiki/C%C3%B4ng_th%E1%BB%A9c_h%C3%B3a_h%E1%BB%8Dc) [C](/wiki/Carbon) 19 [H](/wiki/Hi%C4%91r%C3%B4) 28 [O](/wiki/%C3%94xy) 2 [Phân tử gam](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_t%E1%BB%AD_l%C6%B0%E1%BB%A3ng&action=edit&redlink=1) [SMILES](/w/index.php?title=SMILES&action=edit&redlink=1) [eMolecules](http://www.emolecules.com/cgi-bin/search?t=ex&q=O%3DC4%5CC%3DC2%2F%5BC%40%5D%28%5BC%40H%5D1CC%5BC%40%40%5D3%28%5BC%40%40H%5D%28O%29CC%5BC%40H%5D3%5BC%40%40H%5D1CC2%29C%29%28C%29CC4), [PubChem](http://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/search/?smarts=O%3DC4%5CC%3DC2%2F%5BC%40%5D%28%5BC%40H%5D1CC%5BC%40%40%5D3%28%5BC%40%40H%5D%28O%29CC%5BC%40H%5D3%5BC%40%40H%5D1CC2%29C%29%28C%29CC4) **Dữ liệu vật lý** [Nóng chảy](/wiki/%C4%90i%E1%BB%83m_n%C3%B3ng_ch%E1%BA%A3y) [ĐQR](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99_quay_ri%C3%AAng&action=edit&redlink=1) [SEC cháy](/w/index.php?title=Thay_%C4%91%E1%BB%95i_entanpi_ti%C3%AAu_chu%E1%BA%A9n_khi_ch%C3%A1y&action=edit&redlink=1) **Dữ liệu dược động lực học** [Sinh khả dụng](/wiki/Sinh_kh%E1%BA%A3_d%E1%BB%A5ng) [first pass metabolism](/w/index.php?title=First_pass_effect&action=edit&redlink=1)) [Chuyển hóa](/w/index.php?title=Chuy%E1%BB%83n_h%C3%B3a_d%C6%B0%E1%BB%A3c_ph%E1%BA%A9m&action=edit&redlink=1) [Liver](/w/index.php?title=Liver&action=edit&redlink=1), [Testis](/w/index.php?title=Testis&action=edit&redlink=1)và [Prostate](/w/index.php?title=Prostate&action=edit&redlink=1) [Bán thải](/wiki/Th%E1%BB%9Di_gian_b%C3%A1n_th%E1%BA%A3i) [Bài tiết](/w/index.php?title=B%C3%A0i_ti%E1%BA%BFt&action=edit&redlink=1) [Urine](/w/index.php?title=Urine&action=edit&redlink=1)(90%), feces (6%) **Lưu ý trị liệu** [Phạm trù thai sản](/w/index.php?title=Ph%E1%BA%A1m_tr%C3%B9_thai_s%E1%BA%A3n&action=edit&redlink=1)
X (
[USA](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)), [Teratogenic](/w/index.php?title=Teratogen&action=edit&redlink=1) effects [Tình trạng pháp lý](/w/index.php?title=Quy_%C4%91%E1%BB%8Bnh_v%E1%BB%81_thu%E1%BB%91c_tr%E1%BB%8B_li%E1%BB%87u&action=edit&redlink=1) [Dược đồ](/w/index.php?title=D%C6%B0%E1%BB%A3c_%C4%91%E1%BB%93&action=edit&redlink=1) **Testosterone** là một [hormon](/wiki/N%E1%BB%99i_ti%E1%BA%BFt_t%E1%BB%91) steroid từ nhóm [androgen](/w/index.php?title=Androgen&action=edit&redlink=1) và được tìm thấy trong [động vật có vú](/wiki/L%E1%BB%9Bp_Th%C3%BA), [bò sát](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_b%C3%B2_s%C3%A1t) chim [1] , và các [[2]](#cite_note-pmid16671011-2) [động vật có xương sống](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_x%C6%B0%C6%A1ng_s%E1%BB%91ng). Ở động vật có vú, testosterone được bài tiết chủ yếu trong tinh hoàn của nam con đực và buồng trứng của con cái, mặc dù một lượng nhỏ cũng được tiết ra bởi [tuyến thượng thận](/wiki/Tuy%E1%BA%BFn_th%C6%B0%E1%BB%A3ng_th%E1%BA%ADn). Đó là hóc môn tình dục chính của con đực và một steroid đồng hóa.
Ở loài người, testosterone đóng một vai trò quan trọng trong sự phát triển của các mô sinh sản của nam như
[tinh hoàn](/wiki/Tinh_ho%C3%A0n) và tuyến tiền liệt cũng như thúc đẩy các đặc tính sinh dục phụ như làm tăng cơ bắp, xương và sự phát triển tóc . Ngoài ra, testosterone là cần thiết cho sức khỏe và hạnh phúc [3] cũng như phòng ngừa [[4]](#cite_note-pmid19707253-4) [bệnh loãng xương](/w/index.php?title=B%E1%BB%87nh_lo%C3%A3ng_x%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1) . [[5]](#cite_note-pmid19011293-5)
Trung bình, một người trưởng thành cơ thể nam giới con người tạo ra khoảng mười lần nhiều testosterone hơn cơ thể người trưởng thành người phụ nữ, nhưng phụ nữ nhạy cảm với hormone
. [6]
Testosterone được bảo toàn qua hầu hết các vật có xương sống, mặc dù cá làm cho một hình thức hơi khác nhau được gọi là 11-
[ketotestosterone](/w/index.php?title=Ketotestosterone&action=edit&redlink=1) . Chất tương đương ở [7] [côn trùng](/wiki/C%C3%B4n_tr%C3%B9ng)là [ecdysone](/w/index.php?title=Ecdysone&action=edit&redlink=1) . Những hóc môn steroid cho thấy rằng hormone giới tính có một lịch sử cổ đại về tiến hóa [[8]](#cite_note-De_Loof_2006-8) . [[9]](#cite_note-Mechoulam_1984-9)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Testosterone&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Testosterone&action=edit§ion=1)] **Cox RM, John-Alder HB (tháng 12 năm 2005). “Testosterone has opposite effects on male growth in lizards (Sceloporus spp.) with opposite patterns of sexual size dimorphism”.** [^](#cite_ref-pmid16326949_1-0) *J. Exp. Biol.* **208**(Pt 24): 4679–87. [doi](/wiki/DOI): [10.1242/jeb.01948](//dx.doi.org/10.1242%2Fjeb.01948). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [16326949](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16326949). **Reed WL, Clark ME, Parker PG, Raouf SA, Arguedas N, Monk DS, Snajdr E, Nolan V, Ketterson ED (tháng 5 năm 2006). “Physiological effects on demography: a long-term experimental study of testosterone's effects on fitness”.** [^](#cite_ref-pmid16671011_2-0) *Am. Nat.* **167**(5): 667–83. [doi](/wiki/DOI): [10.1086/503054](//dx.doi.org/10.1086%2F503054). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [16671011](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16671011). [Tóm lược dễ hiểu](http://www.sciencedaily.com/releases/2006/05/060526083618.htm)– *ScienceDaily*. **Mooradian AD, Morley JE, Korenman SG (tháng 2 năm 1987). “Biological actions of androgens”.** [^](#cite_ref-Mooradian_1987_3-0) *Endocr. Rev.* **8**(1): 1–28. [doi](/wiki/DOI): [10.1210/edrv-8-1-1](//dx.doi.org/10.1210%2Fedrv-8-1-1). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [3549275](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/3549275). **Bassil N, Alkaade S, Morley JE (tháng 6 năm 2009).** [^](#cite_ref-pmid19707253_4-0) [“The benefits and risks of testosterone replacement therapy: a review”](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2701485). *Ther Clin Risk Manag* **5**(3): 427–48. [PMC](/wiki/PubMed_Central) [2701485](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2701485). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [19707253](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19707253). **Tuck SP, Francis RM (2009). “Testosterone, bone and osteoporosis”.** [^](#cite_ref-pmid19011293_5-0) *Front Horm Res* **37**: 123–32. [doi](/wiki/DOI): [10.1159/000176049](//dx.doi.org/10.1159%2F000176049). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [19011293](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19011293). **Dabbs M, Dabbs JM (2000).** [^](#cite_ref-isbn0-07-135739-4_6-0) *Heroes, rogues, and lovers: testosterone and behavior*. New York: McGraw-Hill. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-07-135739-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-07-135739-4). **Nelson, Randy F. (2005).** [^](#cite_ref-isbn0-87893-617-3_7-0) *An introduction to behavioral endocrinology*. Sunderland, Mass: Sinauer Associates. tr. 143. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-87893-617-3](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-87893-617-3). **De Loof A, Arnold (tháng 10 năm 2006). “Ecdysteroids: the overlooked sex steroids of insects? Males: the black box”.** [^](#cite_ref-De_Loof_2006_8-0) *Insect Science* **13**(5): 325–338. [doi](/wiki/DOI): [10.1111/j.1744-7917.2006.00101.x](//dx.doi.org/10.1111%2Fj.1744-7917.2006.00101.x). **Mechoulam R, Brueggemeier RW, Denlinger DL, R.; Brueggemeier, R. W.; Denlinger, D. L. (tháng 9 năm 1984). “Estrogens in insects”.** [^](#cite_ref-Mechoulam_1984_9-0) *Journal Cellular and Molecular Life Sciences* **40**(9): 942–944. [doi](/wiki/DOI): [10.1007/BF01946450](//dx.doi.org/10.1007%2FBF01946450).


text:
Tranh
Tranh là một dạng tác phẩm hội họa phản ánh hiện thực bằng đường nét và màu sắc. Tranh xuất hiện rất sớm trong lịch sử nhân loại, tồn tại dưới nhiều dạng và có nhiều ứng dụng.
Bức tranh được xem là đầu tiên của loài người là những hình vẽ về thú vật có niên đại khoảng 30000 tới 10000 năm trước Công nguyên trên trong các hang động miền Nam nước Pháp và Tây Ban Nha. Theo các nhà khoa học, người hang động dùng mỡ động vật trộn với các loại bột màu làm màu nước và dùng lông thú hay cành cây để vẽ.[1]
Cách đây 30000 năm, con người đã phát minh ra các dụng cụ căn bản để vẽ tranh và không ngừng cải tiến trong các thế kỷ tiếp theo. Người Ai Cập khoảng 5000 năm trước, đã phát huy kỹ thuật vẽ tranh của riêng mình bằng cách sơn màu nước trên bùn thạch cao hay đá vôi.[1]
Mục lục
Phân loại[sửa | sửa mã nguồn]
Tranh được chia làm rất nhiều thể loại theo hai nhánh chủ yếu là:
- Phân loại theo chất liệu
- Phân loại theo nội dung
Phân loại theo chất liệu[sửa | sửa mã nguồn]
Tranh được phân loại và gọi tên theo chất liệu làm tranh như:
- Tranh lụa
- Tranh sơn dầu/Tranh sơn mài
- Tranh ghép hình/Tranh xếp hình
- Tranh khảm màu/Tranh khảm đá quý
- Tranh khắc đồng/Tranh khắc lụa/...
- Tranh thủy mặc(vẽ bằng mực tàu)
- Tranh cát
- Tranh gốm
- Tranh khắc đồng
- Tranh giấy cuốn
- Tranh dầu
- Tranh phun sơn
- Tranh thêu,...
Phân loại theo nội dung[sửa | sửa mã nguồn]
- Tranh chân dung
- Tranh phong cảnh
- Tranh tĩnh vật
- Tranh dân gian
- Tranh sơn thủy
- Tranh thờ
- Tranh tôn giáo
- Tranh hoành tráng
- Tranh vui
- Tranh cổ động,...
Ngoài ra tại Việt Nam người ta còn đặt tên tranh theo làng nghề tạo ra như:Tranh Đông Hồ,Tranh làng Sình,Tranh Hàng Trống,Tranh Kim Hoàng,...
Giá trị[sửa | sửa mã nguồn]
Trên thế giới tranh được xem là tác phẩm nghệ thuật có giá trị.
Về mặt đời sống, tranh sử dụng phổ biến trong nhiều lãnh vực, từ tranh cổ động sử dụng phổ biến trong thương mại đến tranh hoành tráng ứng dụng vào kiến trúc, tranh dân gian vừa có giá trị nghệ thuật vừa được xem là đồ lưu niệm.
Về nghệ thuật, tranh được sử dụng rộng rãi trong trang trí nhà cửa (tranh treo tường), tranh trí các kiến trúc lớn (tranh hoành tráng) và là một loại hình nghệ thuật lâu đời. Các bức tranh có giá trị được phân thành nhiều cấp từ bình thường đến "kiệt tác". Các bức tranh có giá trị lớn thường trưng bày trong viện bảo tàng hoặc đấu giá với giá rất cao.
Một vài bức tranh[sửa | sửa mã nguồn]
-
-
Chân dung "Mona Lisa" (La gioconda) của Leonardo Da Vinci
-
"Mùa thu vàng", tranh phong cảnh của Isaac Ilyich Levitan
-

markdown:
# Tranh
[Cỏ tranh](/wiki/C%E1%BB%8F_tranh). **Tranh** là một dạng tác phẩm hội họa phản ánh hiện thực bằng đường nét và màu sắc. Tranh xuất hiện rất sớm trong lịch sử nhân loại, tồn tại dưới nhiều dạng và có nhiều ứng dụng.
Bức tranh được xem là đầu tiên của loài người là những hình vẽ về thú vật có niên đại khoảng 30000 tới 10000 năm trước Công nguyên trên trong các hang động miền Nam nước Pháp và Tây Ban Nha. Theo các nhà khoa học, người hang động dùng mỡ động vật trộn với các loại bột màu làm màu nước và dùng lông thú hay cành cây để vẽ.
[[1]](#cite_note-ReferenceA-1)
Cách đây 30000 năm, con người đã phát minh ra các dụng cụ căn bản để vẽ tranh và không ngừng cải tiến trong các thế kỷ tiếp theo. Người Ai Cập khoảng 5000 năm trước, đã phát huy kỹ thuật vẽ tranh của riêng mình bằng cách sơn màu nước trên bùn thạch cao hay đá vôi.
[[1]](#cite_note-ReferenceA-1)
## Mục lục
## Phân loại[
[sửa](/w/index.php?title=Tranh&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tranh&action=edit§ion=1)]
Tranh được chia làm rất nhiều thể loại theo hai nhánh chủ yếu là:
- Phân loại theo chất liệu
- Phân loại theo nội dung
## Phân loại theo chất liệu[
[sửa](/w/index.php?title=Tranh&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tranh&action=edit§ion=2)]
Tranh được phân loại và gọi tên theo chất liệu làm tranh như:
[Tranh lụa](/wiki/Tranh_l%E1%BB%A5a) [Tranh sơn dầu](/wiki/S%C6%A1n_d%E1%BA%A7u)/ [Tranh sơn mài](/wiki/S%C6%A1n_m%C3%A0i) [Tranh ghép hình](/w/index.php?title=Tranh_gh%C3%A9p_h%C3%ACnh&action=edit&redlink=1)/ [Tranh xếp hình](/w/index.php?title=Tranh_x%E1%BA%BFp_h%C3%ACnh&action=edit&redlink=1) [Tranh khảm màu](/w/index.php?title=Tranh_kh%E1%BA%A3m_m%C3%A0u&action=edit&redlink=1)/ [Tranh khảm đá quý](/w/index.php?title=Tranh_kh%E1%BA%A3m_%C4%91%C3%A1_qu%C3%BD&action=edit&redlink=1) [Tranh khắc đồng](/w/index.php?title=Tranh_kh%E1%BA%AFc_%C4%91%E1%BB%93ng&action=edit&redlink=1)/ [Tranh khắc lụa](/w/index.php?title=Tranh_kh%E1%BA%AFc_l%E1%BB%A5a&action=edit&redlink=1)/... [Tranh thủy mặc](/wiki/Tranh_th%E1%BB%A7y_m%E1%BA%B7c)(vẽ bằng mực tàu) [Tranh cát](/wiki/Tranh_c%C3%A1t) [Tranh gốm](/w/index.php?title=Tranh_g%E1%BB%91m&action=edit&redlink=1) [Tranh khắc đồng](/w/index.php?title=Tranh_kh%E1%BA%AFc_%C4%91%E1%BB%93ng&action=edit&redlink=1) [Tranh giấy cuốn](/wiki/Tranh_gi%E1%BA%A5y_xo%E1%BA%AFn) [Tranh dầu](/w/index.php?title=Tranh_d%E1%BA%A7u&action=edit&redlink=1) [Tranh phun sơn](/wiki/Tranh_phun_s%C6%A1n) [Tranh thêu](/w/index.php?title=Tranh_th%C3%AAu&action=edit&redlink=1),...
## Phân loại theo nội dung[
[sửa](/w/index.php?title=Tranh&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tranh&action=edit§ion=3)] [Tranh chân dung](/w/index.php?title=Tranh_ch%C3%A2n_dung&action=edit&redlink=1) [Tranh phong cảnh](/w/index.php?title=Tranh_phong_c%E1%BA%A3nh&action=edit&redlink=1) [Tranh tĩnh vật](/w/index.php?title=Tranh_t%C4%A9nh_v%E1%BA%ADt&action=edit&redlink=1) [Tranh dân gian](/w/index.php?title=Tranh_d%C3%A2n_gian&action=edit&redlink=1) [Tranh sơn thủy](/w/index.php?title=Tranh_s%C6%A1n_th%E1%BB%A7y&action=edit&redlink=1) [Tranh thờ](/w/index.php?title=Tranh_th%E1%BB%9D&action=edit&redlink=1) [Tranh tôn giáo](/w/index.php?title=Tranh_t%C3%B4n_gi%C3%A1o&action=edit&redlink=1) [Tranh hoành tráng](/w/index.php?title=Tranh_ho%C3%A0nh_tr%C3%A1ng&action=edit&redlink=1) [Tranh vui](/w/index.php?title=Tranh_vui&action=edit&redlink=1) [Tranh cổ động](/w/index.php?title=Tranh_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BB%99ng&action=edit&redlink=1),...
Ngoài ra tại
[Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) người ta còn đặt tên tranh theo làng nghề tạo ra như: [Tranh Đông Hồ](/wiki/Tranh_%C4%90%C3%B4ng_H%E1%BB%93), [Tranh làng Sình](/wiki/Tranh_l%C3%A0ng_S%C3%ACnh), [Tranh Hàng Trống](/wiki/Tranh_H%C3%A0ng_Tr%E1%BB%91ng), [Tranh Kim Hoàng](/wiki/Tranh_Kim_Ho%C3%A0ng),...
## Giá trị[
[sửa](/w/index.php?title=Tranh&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tranh&action=edit§ion=4)]
Trên thế giới tranh được xem là tác phẩm nghệ thuật có giá trị.
Về mặt đời sống, tranh sử dụng phổ biến trong nhiều lãnh vực, từ tranh cổ động sử dụng phổ biến trong thương mại đến tranh hoành tráng ứng dụng vào kiến trúc, tranh dân gian vừa có giá trị nghệ thuật vừa được xem là đồ lưu niệm.
Về nghệ thuật, tranh được sử dụng rộng rãi trong trang trí nhà cửa (tranh treo tường), tranh trí các kiến trúc lớn (tranh hoành tráng) và là một loại hình nghệ thuật lâu đời. Các bức tranh có giá trị được phân thành nhiều cấp từ bình thường đến "kiệt tác". Các bức tranh có giá trị lớn thường trưng bày trong viện bảo tàng hoặc đấu giá với giá rất cao.
## Một vài bức tranh[
[sửa](/w/index.php?title=Tranh&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tranh&action=edit§ion=5)]
-
-
Chân dung "Mona Lisa" (La gioconda) của
[Leonardo Da Vinci](/wiki/Leonardo_Da_Vinci)
-
"Mùa thu vàng", tranh phong cảnh của
[Isaac Ilyich Levitan](/wiki/Isaac_Ilyich_Levitan)
-
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|


text:
chịu
Từ điển mở Wiktionary
Tiếng Việt[sửa]
Cách phát âm[sửa]
Chữ Nôm[sửa]
(trợ giúp hiển thị và nhập chữ Nôm)
Cách viết từ này trong chữ Nôm
Động từ[sửa]
chịu
- Bằng lòng, ưng thuận.
- Chúng ta thà hi sinh tất cả, chứ không chịu mất nước (Hồ Chí Minh)
- Đành nhận, không thể khác được.
- Mình làm mình chịu, kêu mà ai thường (Truyện Kiều)
- Nhận là không thể làm được.
- Bài toán khó thế thì xin chịu
- Chưa trả được nợ.
- Túng quá chưa trả được nợ, xin chịu
- Tiếp nhận một tác động bên ngoài.
- Ông cụ tài chịu rét
- Thừa nhận là kém người khác.
- Chịu anh là người biết nhiều chuyện
- Cố gắng làm một việc đòi hỏi tốn công.
- Cháu nó cũng chịu đọc sách.
- Trgt. Chưa trả ngay được.
- Đón bà hàng gạo mà đong chịu (Nguyên Hồng).
Tham khảo[sửa]
- Hồ Ngọc Đức, Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí (chi tiết)
- Thông tin chữ Hán và chữ Nôm dựa theo cơ sở dữ liệu của phần mềm WinVNKey, đóng góp bởi học giả Lê Sơn Thanh; đã được các tác giả đồng ý đưa vào đây. (chi tiết)

markdown:
# chịu
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Việt[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-vie-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
|
|[Huế](/wiki/Hu%E1%BA%BF) [Sài Gòn](/wiki/S%C3%A0i_G%C3%B2n) [Vinh](/wiki/Vinh) [Thanh Chương](/wiki/Thanh_Ch%C6%B0%C6%A1ng) [Hà Tĩnh](/wiki/H%C3%A0_T%C4%A9nh)
### Chữ Nôm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-n%C3%B4m-&action=edit§ion=T-1)]
(
[trợ giúp hiển thị và nhập chữ Nôm](/wiki/Tr%E1%BB%A3_gi%C3%BAp:Ch%E1%BB%AF_N%C3%B4m))
Cách viết từ này trong chữ Nôm
### Động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-verb-&action=edit§ion=T-1)] **chịu** [Bằng lòng](/wiki/b%E1%BA%B1ng_l%C3%B2ng), [ưng thuận](/wiki/%C6%B0ng_thu%E1%BA%ADn). *Chúng ta thà hi sinh tất cả, chứ không* **chịu**mất nước ( [Hồ Chí Minh](//vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh))
-
[Đành](/w/index.php?title=%C4%91%C3%A0nh&action=edit&redlink=1) [nhận](/wiki/nh%E1%BA%ADn), không thể khác [được](/wiki/%C4%91%C6%B0%E1%BB%A3c). *Mình làm mình* **chịu**, kêu mà ai thường ( __)__ [Truyện Kiều](//vi.wikipedia.org/wiki/Truy%E1%BB%87n_Ki%E1%BB%81u)
-
[Nhận](/wiki/nh%E1%BA%ADn)là không thể làm [được](/wiki/%C4%91%C6%B0%E1%BB%A3c). *Bài toán khó thế thì xin* **chịu**
-
- Chưa
[trả](/wiki/tr%E1%BA%A3) [được](/wiki/%C4%91%C6%B0%E1%BB%A3c) [nợ](/wiki/n%E1%BB%A3). *Túng quá chưa trả được nợ, xin* **chịu**
-
[Tiếp nhận](/wiki/ti%E1%BA%BFp_nh%E1%BA%ADn)một [tác động](/wiki/t%C3%A1c_%C4%91%E1%BB%99ng) [bên ngoài](/wiki/b%C3%AAn_ngo%C3%A0i). *Ông cụ tài* **chịu**rét
-
[Thừa nhận](/wiki/th%E1%BB%ABa_nh%E1%BA%ADn)là [kém](/wiki/k%C3%A9m) [người](/wiki/ng%C6%B0%E1%BB%9Di)khác. **Chịu**anh là người biết nhiều chuyện
-
[Cố gắng](/wiki/c%E1%BB%91_g%E1%BA%AFng)làm một [việc](/wiki/vi%E1%BB%87c) [đòi hỏi](/wiki/%C4%91%C3%B2i_h%E1%BB%8Fi) [tốn](/wiki/t%E1%BB%91n) [công](/wiki/c%C3%B4ng). *Cháu nó cũng* **chịu**đọc sách.
-
[Trgt](/w/index.php?title=trgt&action=edit&redlink=1). [Chưa](/w/index.php?title=Ch%C6%B0a&action=edit&redlink=1) [trả](/wiki/tr%E1%BA%A3) [ngay](/wiki/ngay) [được](/wiki/%C4%91%C6%B0%E1%BB%A3c). *Đón bà hàng gạo mà đong* **chịu**( [Nguyên Hồng](//vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%C3%AAn_H%E1%BB%93ng)).
-
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))
- Thông tin chữ Hán và chữ Nôm dựa theo cơ sở dữ liệu của phần mềm
[WinVNKey](http://winvnkey.sf.net), đóng góp bởi học giả Lê Sơn Thanh; đã được các tác giả đồng ý đưa vào đây. ( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/WinVNKey/L%C3%AA_S%C6%A1n_Thanh))

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.02:-77.54:v4; Path=/; secure; Domain=.wiktionary.org

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wiktionary.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

X-Cache: cp1054 hit(1), cp1052 frontend miss(0)


text:
délester
Từ điển mở Wiktionary
Tiếng Pháp[sửa]
Cách phát âm[sửa]
Ngoại động từ[sửa]
délester ngoại động từ /de.lɛs.te/
- Bỏ đồ dằn (tàu, khí cầu).
- Cắt điện (một khu).
- Gỡ gánh nặng; làm cho nhẹ nhõm.
- Cœur délesté — lòng nhẹ nhõm
- (Thân mật, mỉa mai) Cuỗm mất.
Trái nghĩa[sửa]
Tham khảo[sửa]
- Hồ Ngọc Đức, Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí (chi tiết)

markdown:
# délester
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Pháp[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-fra-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Ngoại động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-tr-verb-&action=edit§ion=T-1)] **délester** *ngoại động từ* [/de.lɛs.te/](/wiki/Wiktionary:IPA) [Bỏ](/wiki/b%E1%BB%8F)đồ [dằn](/wiki/d%E1%BA%B1n)(tàu, khí cầu). [Cắt](/wiki/c%E1%BA%AFt) [điện](/wiki/%C4%91i%E1%BB%87n)(một khu). [Gỡ](/wiki/g%E1%BB%A1) [gánh nặng](/w/index.php?title=g%C3%A1nh_n%E1%BA%B7ng&action=edit&redlink=1); làm cho [nhẹ nhõm](/wiki/nh%E1%BA%B9_nh%C3%B5m). *Cœur*— lòng nhẹ nhõm **délesté**
-
- (
*Thân mật, mỉa mai*) [Cuỗm](/wiki/cu%E1%BB%97m) [mất](/wiki/m%E1%BA%A5t).
#### Trái nghĩa[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ant-&action=edit§ion=T-1)]
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))

X-Cache: cp1052 miss(0), cp1052 frontend miss(0)


text:
veinstone
Từ điển mở Wiktionary
Bước tới:
dẫn lái
,
tìm
Tiếng Anh
[
sửa
]
Danh từ
[
sửa
]
veinstone
(
Địa lý,địa chất
) Đá
mạch
.
Tham khảo
[
sửa
]
Hồ Ngọc Đức,
Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí
(
chi tiết
)
Lấy từ “
https://vi.wiktionary.org/w/index.php?title=veinstone&oldid=1232014
”
Thể loại
:
Mục từ tiếng Anh
Danh từ
Danh từ tiếng Anh
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Chưa đăng nhập
Thảo luận
Đóng góp
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Mục từ
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Tra
Sửa đổi
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Chuyển hướng
Trang Chính
Cộng đồng
Thay đổi gần đây
Mục từ ngẫu nhiên
Trợ giúp
Thảo luận chung
Quyên góp
Chỉ mục
Ngôn ngữ
Chữ cái
Bộ thủ
Từ loại
Chuyên ngành
In/xuất ra
Tạo một quyển sách
Tải về dưới dạng PDF
Bản in được
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Tải tập tin lên
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Trích dẫn trang này
Ngôn ngữ định nghĩa
English
Eesti
中文
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 05:32 ngày 29 tháng 1 năm 2011.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công–Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Xem
Điều khoản Sử dụng
để biết thêm chi tiết.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wiktionary
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Tuyên bố về cookie
Phiên bản di động

X-Cache: cp1067 miss(0), cp1052 frontend miss(0)