text:
Tang lễ – Thượng tọa Abhinyana
Hàng ngàn năm nay, cả một kỹ nghệ đã có mặt bám sống chung quanh những người sắp chết và đã chết. Đó là việc làm ăn thật phát đạt cho đến các linh mục, sư sãi, người lo việc chôn cất thiêu xác, người làm hòm, chủ nghĩa địa, người bán hoa, v.v… Các việc nầy đòi hỏi qua nhiều phí tổn đến nỗi nhiều người không thể xoay xở để lo cho cái chết của mình, và cả lòng tin của người dốt nát mê tín bị những kẻ trong nghề, có quyền lợi lâu dài khai thác và bóc lột. Người ta sẵn sàng bỏ ra món tiền khổng lồ để tang lễ được cử hành đúng theo kiểu truyền thống.
Trong bài nầy, tôi xin bàn về giá trị và phân tích nguồn gốc của tang lễ và vấn đề xem “người chết có được giúp đỡ gì không?”
Thật là kinh ngạc! Những điều mê tín dị đoan ngu xuẩn vẫn được tiếp tục đời này qua đời nọ mà không bị tra vấn và nanh vuốt của nó không bao giờ lơi lỏng trong tâm những kẻ dốt nát. Tôi đã thấy người có học, hiểu đời, giàu có – trong số đó có cả những nhà kinh doanh có đầu óc thực tế – đốt những mẫu nhà, tivi, dinh thự có bàn ghế và người hầu hạ – tất cả đều bằng giấy và tốn kém không biết bao nhiêu là tiền, vì họ tin rằng, bằng cách nào đó, ngoài sự giải thích thường tình, những thân nhân chết rồi của họ, dù đang ở đâu, cũng có thể nhận được các thứ đó dưới hình thức dùng được. Con người có thể có học vấn cao và khôn lanh ở một vài mặt, trong khi lại có thể ngây thơ và khờ dại ở những mặt khác.
Mấy năm trước, khi ở Indonesia, tôi được kể về một ni-cô. Người ta xin cô làm tang lễ hay cúng kiến giỗ quảy để tưởng nhớ người chết, cô thường cho biết phí tổn phải trả, cô nói: “Nếu ông/ bà muốn tôi làm lễ đầy đủ, tức 3 ngày 3 đêm, thì phải tốn số tiền… Nếu là 1 ngày một đêm thì tốn…”. Đây đúng là khai thác sự đau buồn và dốt nát của người khác và chẳng có gì chắc chắn là người chết đó sẽ được hưởng tí gì từ những nghi lễ bịp bợm trắng trợn kia. Những người có thể giúp người chết hữu hiệu nhất – nếu có thể giúp được – là những người kế cận thân thiết với họ nhất khi còn sống và đã gắn bó với họ bằng tình thương mến sâu đậm.
Tôi cảm thấy cách hay nhất để may ra giúp được người chết là không phải tiêu những món tiền khổng lồ vào lễ nghi mà chẳng ai hiểu rõ (hay nếu ai có hiểu cũng không thấy họ giải thích), mà là ngồi yên lặng, tỉnh tâm nơi nào đó trước kia có những thời kỳ hạnh phúc bên người quá cố, rồi nghĩ một cách tích cực đến họ với tình thương và thiện ý.
Mấy năm gần đây, ở phương Tây người ta có thực hiện những cuộc nghiên cứu khách quan có tư liệu dẫn chứng, về rất nhiều trường hợp những người qua khám nghiệm được tuyên bố đã chết – nghĩa là không thấy mạch nhẩy, hơi thở hay não điện đồ – nhưng khi sống lại đã kể những kinh nghiệm “sau khi chết” hay “ra khỏi xác”. Cuộc nghiên cứu ấy có vẻ cho thấy rằng thực sự đời sống có thể, và quả thực vẫn còn tiếp diễn sau cái chết của thân xác.
Khi được phỏng vấn, hỏi, những người có quá trình văn hóa và tôn giáo khác nhau mà đã trải qua những kinh nghiệm “bên ngoài thân xác của mình” đều trả lời một số điểm căn bản khác nhau, họ nói rằng tâm trí, ý thức, hoặc tâm linh – gọi là thứ nào cũng được – đã tự lìa khỏi cái thân xác, không còn một tí dấu hiệu nào của sự sống, và tựa như lơ lững trên cái xác ấy, trong khi đó, họ vẫn nghe và thấy những gì xảy ra tại đó; tuy có thể nghe thấy như thế, nhưng không ai thấy hay nghe được nó. Về sau, khi xác đã sống lại, – bằng cái gì đó chứ không chỉ do sự cố gắng của những người làm hô hấp nhân tạo – thì các người chết hụt đó có thể thuật lại cái gì đã xảy ra; nếu đã chết ở nhà thương, chẳng hạn, thì họ có thể thuật lại về việc nhân viên nhà thương ra sức làm sống lại cái xác, họ có thể kể ai đã nói gì, ai đã làm gì; họ có thể kể lại việc bà con đang đau đớn đợi chờ bên ngoài, v.v… Tất cả các chuyện kể lại đó có thể kiểm chứng là đúng. Họ cũng nói đến một cảm giác vô cùng an bình ngay khi thoát ra khỏi xác, và nói đến việc gặp một thứ “ánh sáng rực rỡ” mà vài người trong số họ, với quá trình tôn giáo riêng biệt, gọi là “thiên thần”, và họ cảm nhận được tình thương và sự ân cần, nhiệt tình vô cùng lớn đến với họ từ ánh sáng đó. Họ “biết” hay “cảm thấy” rằng họ phải trở về với thân xác và “thức dậy”, rằng họ chưa đến lúc chết. Trong vài trường hợp, có sự ngần ngại không muốn trở về, nhất là cái xác đã bị tan nát vì tai nạn, hay nếu thân xác đau đớn vì bệnh ung thư hay một nan y nào khác. Tuy nhiên, họ trở về. Nhưng kinh nghiệm chết tạo cho họ hai kết quả: Một là nay họ thấy rất rõ sự quan trọng của việc sống, chấp nhận đời dù đời có ra sao. Hai là biết một cách dễ dàng ra sao rồi họ không còn sợ chết lại – vì họ biết chẳng có gì ghê gớm xảy ra cho họ ở phía bên kia cả.
Tất cả những chuyện đó không đủ là chứng cớ cho khoa học kết luận về sự hiện hữu hay sự nối tiếp của đời sống sau khi chết, nhưng chắc chắn những chuyện đó phải làm cho người ta có đầu óc rộng mở hơn đối với khả năng có thể nếu không nói là việc khả dĩ có đời sau, và làm cho họ không bao giờ còn quyết đoán rằng không thể có đời sau.
Giả sử – xin chỉ giả sử thôi – rằng sau khi chết, sự sống vẫn tiếp diễn, ít ra như các trường hợp kể trên, thế thì có cách gì giúp đỡ người đã chết không, và giúp như thế nào? Đây, những người trải qua cái chết và trở về để thuật lại, nói họ đã thấy và nghe được những việc đang xảy ra ở “cõi đời nầy”, trong khi người sống ở đây không thể sống hay nghe họ. Điều nầy có tính cách một chiều.
Ngày nay, như một phần nghi thức trong tang lễ của những nền văn hóa Trung Hoa, người ta cúng cho người chét nhiều món gồm thức ăn, đồ uống, v.v… những món mà người chết không tài nào ăn uống được vì họ không có thân thể bằng xương bằng thịt. Sau buổi lễ, đồ ăn vẫn còn nguyên vẹn.
Cúng như thế có vô ích khong? Không! Ta không thể nói là vô ích. Nếu cái thần thức hay vong linh người chết còn gần đó, chưa đi xa trên con đường của họ, mặc dù vong linh không thể ăn uống các vật phẩm cúng kiếng cho họ, vong linh ấy cũng vui mừng và được an ủi khi thấy các thức cúng đã được dâng cho mình bởi những thân nhân, bè bạn đã từng yêu thương mình và hết lòng với mình. Và niềm vui dấy lên đó biết đâu có thể giúp vong linh ấy vượt ra khỏi hoàn cảnh khốn khó nào đó ở phía bên kia, và khuyến khích vong linh tiêp tục đi. Nếu cách thức như thế mà không thể giúp được vong linh thì việc cũng không vô ích miễn là được cúng với lòng thành. Hành động dâng cúng cái gì đó với ý muốn làm lợi cho kẻ khác, có ảnh hưởng ngay lập tức cho chính tâm của người dâng tặng. Do đó, với cách dâng tặng như vậy là chẳng mất mát bao nhiêu mà còn có thể được lợi rất nhiều.
Vì vong linh còn phảng phất gần đó một khoảng thời gian sau khi chết, – thuộc cõi trung ẩm, tức còn ngỡ ngàng, chưa biết đi đâu, chưa biêt làm gì – nên việc giảng Pháp rất quan trọng và tang lễ không nên thiếu phần thuyết Pháp. Tiếc rằng phần này thường bị gạt đi, nên chi mục đích chính của tang lễ bị chểnh mảng và thiếu sót. Dù vong linh không còn ở gần đó nữa, đã đi xa rồi nhưng Pháp cũng được nên giảng cho người sống, để họ có thể từ dịp đau buồn nầy học được những điều ích lợi cho chính đời mình.
Trong vài trường hợp, người ta chết quá nhanh và đột ngột đến nỗi họ không nhận ra mình đã chết rồi và nghĩ rằng mình còn sống, họ đâm ra hoang mang không hiểu tại sao không ai lắng nghe hay thấy mình cả. Họ có thể tiếp tục ở trạng thái ấy bao lâu? Không ai biết! Nhưng đôi khi cũng cần có ai đó nói cho họ biết tình trạng của họ và khuyên họ đừng nên ở đây nữa mà nên tiếp tục đi. Đó là lý do tại sao người Tây Tạng, khi có ai chết, thì khiêng xác đó ra khỏi nhà, và nói, chẳng hạn: “Nhà người chết rồi, vậy hãy đi chỗ khác. Đừng trở về, chúng tôi không muốn nhà người nữa. Hãy tiếp tục cuộc hành trình của mình.” Bị đuổi hả? Phải! Nếu hiểu theo một cách nào đó, thì đúng vậy! Nhưng đó là cách giúp cho vong linh bỏ mọi thèm khát, mọi luyến ái, còn lảng vảng quanh gia đình, bạn bè hay những nơi quen thuộc, và để cho vong linh chóng tới giai đoạn kế tiếp trong cuộc hành hương của mình.
Một lần nọ, tại trại tỵ nạn Phi Luật Tân, nơi tôi từng ở trước đây, có một gia đình đến tìm tôi, yêu cầu tôi theo họ về nơi trú ngụ của họ. Đến nơi, họ kể rằng, người em gái bị chết đuối hai tuần trước trong một con suối gần đấy. Họ cảm thấy cô ta trở về mỗi đêm, vì căn phòng trở lạnh đột ngột làm cho họ sợ. Tôi khuyên đừng sợ, nói đó là vì cô ta trở về xin họ an ủi và trấn an. Do đó, khi lần sau họ cảm thấy có cô ta về, họ nên giải thích với cô: “Em ơi! Anh chị thương em lắm! Nhưng bây giờ em không còn thuộc về cõi đời nầy nữa, vậy em đừng trở về làm chi. Em phải tiếp tục cuộc hành trình của mình, chẳng khác chi anh chị phải theo cuộc hành trình của anh chị. Thôi! Đi đi!”
Lần sau, họ cảm thấy sự hiện diện của cô, họ nói như thế, và sau đó chẳng bao giờ họ còn cảm thấy cô về nữa.
Hiện tượng những căn nhà bị lai vãng như thế có thể được giải thích rằng đó là do sự luyến ái thái quá của một số người nào đó khi còn sống với gia đình, bạn bè hay những nơi chốn quen thuộc. Khi chết rồi, sự luyến ái đó tác động thành một nghiệp lực để giữ họ “dính chặt” với người và vật mà họ đã ưa thích. Thấy, nghe, cố giao tiếp mà không ai thấy hay nghe mình thì đó là một tình trạng khốn khổ, và thuật xua ma đuổi tà thường phải được dung để “gỡ” kẻ đã luyến ái, chấp quá chặt như thế.
Tuy nhiên, người ta gán cho thuật nầy quá nhiều tính cách bí ẩn và mê tín dị đoan cho nên đã bị che kín lấp đi. Do đó, nhiều người đâm ra nghi ngờ, sợ hãi, ghê tởm nó. Nhưng ở các trang trước, tôi vừa nói về thuật đó, về chuyện thực hành theo cách đơn giản, ai cũng làm được, bỏ hết các yếu tố thuộc về ma thuật và những lễ bái lố lăng.
Về việc đốt nhà và những thứ khác bằng giấy thì kẻ duy nhất có lợi là những nhà suất các thứ ấy. Việc đốt vàng mả nầy có nguồn gốc ra sao, tôi không biết. Nhưng một lần tôi nghe câu chuyện ngắn kể về những người buôn bán giấy, nhân lúc kỹ nghệ giấy bị giao động mạnh do ảnh hưởng nền kinh tế suy thoái, đã họp nhau để bàn luận cách đối phó ra sao, cuối cùng, một người trong bọn họ đưa ra cái ý kiến thật hay. Đó là làm những thứ mẫu giấy như nhà, dinh thự, người, các vật khác, rồi mở một chiến dịch quảng cáo truyền ra cho công chúng cái tư tưởng rằng để có hiếu, thì nên đốt những thứ ấy ngõ hầu thân nhân đã chết của họ ở bên kia có thể hưởng các thứ đó dưới hình thức đồ thực. Dần dà, những kẻ buôn bán giấy đã có thể lén lút đưa được hẳn cái tư tưởng kỳ cục đó vào xã hội của những người hiếu thảo, và kỹ nghệ giấy phát đạt trở lại. Ngày nay, nhiều người theo phong tục nầy không phải vì lòng hiếu thảo, nhưng vì làm y theo truyền thống vì sợ nếu không làm thì người ta sẽ nói cho. Truyền thống không dễ bị tiêu diệt.
Hãy cứu giúp thân nhân quá cố của bạn. Đừng chỉ kêu kẻ khác tới, trả tiền để họ làm giùm. Dù sao đi nữa, họ không có giây liên hệ chặt chẽ nào với người chết của bạn và có thể hành lễ chẳng mấy thành tâm. Tất cả những gì cần làm thì chính bạn có thể tự làm. Đừng nghĩ rằng sư, thầy cúng được đặc biệt chỉ định làm những việc nầy, hay họ là những thuật sĩ có thể làm được những việc mà bạn không thể làm. Bổn phận của những vị sư là truyền dạy Pháp, không phải là những lễ bái lố lăng, vô nghĩa, gạt gẫm thiên hạ. Nếu giảng dạy Pháp trong buổi tang lễ, như thế là sư đã làm tròn bổn phận của mình. Nhưng nếu ông ta không giảng thì buổi lễ không có giá trị, và cả cái mớ lễ nghi đó chỉ là thuật kiếm chác của thầy cúng mà thôi. Và nếu ta để cho những việc đó kéo dài, mà chẳng làm gì để chận đứng hay làm giảm đà đi xuống của tình trạng đó, thì có thể chẳng bao lâu nữa, ta phải làm ma chay cho chính Phật Giáo.
Ta có hể làm gì bây giờ?
Đây, một việc có thể làm là các sư, ni nên được yêu cầu và buộc phải giảng Pháp, chứ không được để cho yên thân, qua mặt với chỉ môt việc tụng kinh và làm những nghi thức mà thôi./
Đánh máy lại xong ngày 24 tháng 5/ 2014
hoànglonghải
Tác giả:
“Thượng Tọa Abhinyana, quốc tịch Úc, sinh năm 1946 tại Anh, trong một gia đình gốc Tin Lành, bắt đầu tiếp xúc và tín hướng Phật pháp 1970 sau chuyến du lịch Ấn Độ. Ngài xuất gia 1972 tại Mã Lai trong truyền thống PG Thái Lan, và bắt đầu giảng dạy Phật pháp từ 1979. Suốt thập niên 1980, Ngài phát tâm qua ở hẳn để giúp đỡ các trại tỵ nạn Đông Nam Á, mà lâu nhất và nhiều nhất là 2 trại Palawan và Bataan ở Phi luật tân. Ngài sống đồng cam cộng khổ, xây chùa, hướng dẫn tu học, giảng dạy, bênh vực, giúp đỡ và tổ chức nhiều công tác cộng đồng, xã hội, cứu tế cho hàng chục ngàn đồng bào Việt-Miên và hàng trăm Tăng Ni Việt Nam tỵ nạn đến đây.
Trong 9 chuyến trở về ủy lạo nhiều chục ngàn đồng bào mới tỵ nạn đến trại ở khắp các nước Đông Nam Á từ 1985-1993, chúng tôi mấy lần trong các năm 1987, 1989 và 1991, đã được Ngài Abhinyana tiếp đón và tận tình giúp tổ chức các buổi thuyết giảng tại chùa Vạn Đức, tiếp xúc thẩm quyền Phi, UNHCR và các tôn giáo bạn, nhất là giúp tổ chức phân phát quà cứu trợ do Đồng hương Úc châu quyên tặng để Cơ Quan Cứu Tế Phật Giáo Úc châu do Tu Viện Vạn Hạnh điều hành, mang đến biếu tặng bà con tỵ nạn ở Palawan và Bataan, Philippines.
Khi làn sóng tỵ nạn bắt đầu giảm sút và chấm dứt, Ngài Abhinyana đi hoằng pháp khắp nơi trên thế giới, giữ liên lạc và được kính trọng quý mến nơi rất nhiều Tăng Ni Phật tử ở Âu, Mỹ và Úc châu. Ngài thường trở về Mã Lai và nhất là Úc (cha mẹ Ngài ở Adelaide) để thăm viếng và giảng dạy tại các chùa Việt ở Sydney, Canberra, Melbourne, vv…
Thượng Tọa Abhinyana viên tịch lúc 5am Thứ Hai 15/4/2008 tại tư gia của người chị ruột ở vùng Nampour ở Sunshine Coast, QLD, sau mấy tháng lâm bạo bệnh.
(Tài liệu của Hòa Thượng Thích Quảng Ba, Úc)
Quảng cáo/Rao vặt
-
Motel Nhi-Nhu-Yen nằm bên cạnh biển Nha Trang đón chào quý khách. Địa chỉ: Lô Số 7 Phạm Văn Đồng, Nha Trang – Khánh Hoà. Điện thoại: ... [Xem tiếp]
Bình luận

markdown:
# Tang lễ – Thượng tọa Abhinyana
[Hàng ngàn năm nay, cả một kỹ nghệ đã có mặt bám sống chung quanh những người sắp chết và đã chết. Đó là việc làm ăn thật phát đạt cho đến các linh mục, sư sãi, người lo việc chôn cất thiêu xác, người làm hòm, chủ nghĩa địa, người bán hoa, v.v… Các việc nầy đòi hỏi qua nhiều phí tổn đến nỗi nhiều người không thể xoay xở để lo cho cái chết của mình, và cả lòng tin của người dốt nát mê tín bị những kẻ trong nghề, có quyền lợi lâu dài khai thác và bóc lột. Người ta sẵn sàng bỏ ra món tiền khổng lồ để tang lễ được cử hành đúng theo kiểu truyền thống.](https://vantuyen.net/2014/05/09/su-kham-pha-thuong-toa-abhinyana/2-13/)
Trong bài nầy, tôi xin bàn về giá trị và phân tích nguồn gốc của tang lễ và vấn đề xem “người chết có được giúp đỡ gì không?”
Thật là kinh ngạc! Những điều mê tín dị đoan ngu xuẩn vẫn được tiếp tục đời này qua đời nọ mà không bị tra vấn và nanh vuốt của nó không bao giờ lơi lỏng trong tâm những kẻ dốt nát. Tôi đã thấy người có học, hiểu đời, giàu có – trong số đó có cả những nhà kinh doanh có đầu óc thực tế – đốt những mẫu nhà, tivi, dinh thự có bàn ghế và người hầu hạ – tất cả đều bằng giấy và tốn kém không biết bao nhiêu là tiền, vì họ tin rằng, bằng cách nào đó, ngoài sự giải thích thường tình, những thân nhân chết rồi của họ, dù đang ở đâu, cũng có thể nhận được các thứ đó dưới hình thức dùng được. Con người có thể có học vấn cao và khôn lanh ở một vài mặt, trong khi lại có thể ngây thơ và khờ dại ở những mặt khác.
Mấy năm trước, khi ở Indonesia, tôi được kể về một ni-cô. Người ta xin cô làm tang lễ hay cúng kiến giỗ quảy để tưởng nhớ người chết, cô thường cho biết phí tổn phải trả, cô nói: “Nếu ông/ bà muốn tôi làm lễ đầy đủ, tức 3 ngày 3 đêm, thì phải tốn số tiền… Nếu là 1 ngày một đêm thì tốn…”. Đây đúng là khai thác sự đau buồn và dốt nát của người khác và chẳng có gì chắc chắn là người chết đó sẽ được hưởng tí gì từ những nghi lễ bịp bợm trắng trợn kia. Những người có thể giúp người chết hữu hiệu nhất – nếu có thể giúp được – là những người kế cận thân thiết với họ nhất khi còn sống và đã gắn bó với họ bằng tình thương mến sâu đậm.
Tôi cảm thấy cách hay nhất để may ra giúp được người chết là không phải tiêu những món tiền khổng lồ vào lễ nghi mà chẳng ai hiểu rõ (hay nếu ai có hiểu cũng không thấy họ giải thích), mà là ngồi yên lặng, tỉnh tâm nơi nào đó trước kia có những thời kỳ hạnh phúc bên người quá cố, rồi nghĩ một cách tích cực đến họ với tình thương và thiện ý.
Mấy năm gần đây, ở phương Tây người ta có thực hiện những cuộc nghiên cứu khách quan có tư liệu dẫn chứng, về rất nhiều trường hợp những người qua khám nghiệm được tuyên bố đã chết – nghĩa là không thấy mạch nhẩy, hơi thở hay não điện đồ – nhưng khi sống lại đã kể những kinh nghiệm “sau khi chết” hay “ra khỏi xác”. Cuộc nghiên cứu ấy có vẻ cho thấy rằng thực sự đời sống có thể, và quả thực vẫn còn tiếp diễn sau cái chết của thân xác.
Khi được phỏng vấn, hỏi, những người có quá trình văn hóa và tôn giáo khác nhau mà đã trải qua những kinh nghiệm “bên ngoài thân xác của mình” đều trả lời một số điểm căn bản khác nhau, họ nói rằng tâm trí, ý thức, hoặc tâm linh – gọi là thứ nào cũng được – đã tự lìa khỏi cái thân xác, không còn một tí dấu hiệu nào của sự sống, và tựa như lơ lững trên cái xác ấy, trong khi đó, họ vẫn nghe và thấy những gì xảy ra tại đó; tuy có thể nghe thấy như thế, nhưng không ai thấy hay nghe được nó. Về sau, khi xác đã sống lại, – bằng cái gì đó chứ không chỉ do sự cố gắng của những người làm hô hấp nhân tạo – thì các người chết hụt đó có thể thuật lại cái gì đã xảy ra; nếu đã chết ở nhà thương, chẳng hạn, thì họ có thể thuật lại về việc nhân viên nhà thương ra sức làm sống lại cái xác, họ có thể kể ai đã nói gì, ai đã làm gì; họ có thể kể lại việc bà con đang đau đớn đợi chờ bên ngoài, v.v… Tất cả các chuyện kể lại đó có thể kiểm chứng là đúng. Họ cũng nói đến một cảm giác vô cùng an bình ngay khi thoát ra khỏi xác, và nói đến việc gặp một thứ “ánh sáng rực rỡ” mà vài người trong số họ, với quá trình tôn giáo riêng biệt, gọi là “thiên thần”, và họ cảm nhận được tình thương và sự ân cần, nhiệt tình vô cùng lớn đến với họ từ ánh sáng đó. Họ “biết” hay “cảm thấy” rằng họ phải trở về với thân xác và “thức dậy”, rằng họ chưa đến lúc chết. Trong vài trường hợp, có sự ngần ngại không muốn trở về, nhất là cái xác đã bị tan nát vì tai nạn, hay nếu thân xác đau đớn vì bệnh ung thư hay một nan y nào khác. Tuy nhiên, họ trở về. Nhưng kinh nghiệm chết tạo cho họ hai kết quả: Một là nay họ thấy rất rõ sự quan trọng của việc sống, chấp nhận đời dù đời có ra sao. Hai là biết một cách dễ dàng ra sao rồi họ không còn sợ chết lại – vì họ biết chẳng có gì ghê gớm xảy ra cho họ ở phía bên kia cả.
Tất cả những chuyện đó không đủ là chứng cớ cho khoa học kết luận về sự hiện hữu hay sự nối tiếp của đời sống sau khi chết, nhưng chắc chắn những chuyện đó phải làm cho người ta có đầu óc rộng mở hơn đối với khả năng có thể nếu không nói là việc khả dĩ có đời sau, và làm cho họ không bao giờ còn quyết đoán rằng không thể có đời sau.
Giả sử – xin chỉ giả sử thôi – rằng sau khi chết, sự sống vẫn tiếp diễn, ít ra như các trường hợp kể trên, thế thì có cách gì giúp đỡ người đã chết không, và giúp như thế nào? Đây, những người trải qua cái chết và trở về để thuật lại, nói họ đã thấy và nghe được những việc đang xảy ra ở “cõi đời nầy”, trong khi người sống ở đây không thể sống hay nghe họ. Điều nầy có tính cách một chiều.
Ngày nay, như một phần nghi thức trong tang lễ của những nền văn hóa Trung Hoa, người ta cúng cho người chét nhiều món gồm thức ăn, đồ uống, v.v… những món mà người chết không tài nào ăn uống được vì họ không có thân thể bằng xương bằng thịt. Sau buổi lễ, đồ ăn vẫn còn nguyên vẹn.
Cúng như thế có vô ích khong? Không! Ta không thể nói là vô ích. Nếu cái thần thức hay vong linh người chết còn gần đó, chưa đi xa trên con đường của họ, mặc dù vong linh không thể ăn uống các vật phẩm cúng kiếng cho họ, vong linh ấy cũng vui mừng và được an ủi khi thấy các thức cúng đã được dâng cho mình bởi những thân nhân, bè bạn đã từng yêu thương mình và hết lòng với mình. Và niềm vui dấy lên đó biết đâu có thể giúp vong linh ấy vượt ra khỏi hoàn cảnh khốn khó nào đó ở phía bên kia, và khuyến khích vong linh tiêp tục đi. Nếu cách thức như thế mà không thể giúp được vong linh thì việc cũng không vô ích miễn là được cúng với lòng thành. Hành động dâng cúng cái gì đó với ý muốn làm lợi cho kẻ khác, có ảnh hưởng ngay lập tức cho chính tâm của người dâng tặng. Do đó, với cách dâng tặng như vậy là chẳng mất mát bao nhiêu mà còn có thể được lợi rất nhiều.
Vì vong linh còn phảng phất gần đó một khoảng thời gian sau khi chết, – thuộc cõi trung ẩm, tức còn ngỡ ngàng, chưa biết đi đâu, chưa biêt làm gì – nên việc giảng Pháp rất quan trọng và tang lễ không nên thiếu phần thuyết Pháp. Tiếc rằng phần này thường bị gạt đi, nên chi mục đích chính của tang lễ bị chểnh mảng và thiếu sót. Dù vong linh không còn ở gần đó nữa, đã đi xa rồi nhưng Pháp cũng được nên giảng cho người sống, để họ có thể từ dịp đau buồn nầy học được những điều ích lợi cho chính đời mình.
Trong vài trường hợp, người ta chết quá nhanh và đột ngột đến nỗi họ không nhận ra mình đã chết rồi và nghĩ rằng mình còn sống, họ đâm ra hoang mang không hiểu tại sao không ai lắng nghe hay thấy mình cả. Họ có thể tiếp tục ở trạng thái ấy bao lâu? Không ai biết! Nhưng đôi khi cũng cần có ai đó nói cho họ biết tình trạng của họ và khuyên họ đừng nên ở đây nữa mà nên tiếp tục đi. Đó là lý do tại sao người Tây Tạng, khi có ai chết, thì khiêng xác đó ra khỏi nhà, và nói, chẳng hạn: “Nhà người chết rồi, vậy hãy đi chỗ khác. Đừng trở về, chúng tôi không muốn nhà người nữa. Hãy tiếp tục cuộc hành trình của mình.” Bị đuổi hả? Phải! Nếu hiểu theo một cách nào đó, thì đúng vậy! Nhưng đó là cách giúp cho vong linh bỏ mọi thèm khát, mọi luyến ái, còn lảng vảng quanh gia đình, bạn bè hay những nơi quen thuộc, và để cho vong linh chóng tới giai đoạn kế tiếp trong cuộc hành hương của mình.
Một lần nọ, tại trại tỵ nạn Phi Luật Tân, nơi tôi từng ở trước đây, có một gia đình đến tìm tôi, yêu cầu tôi theo họ về nơi trú ngụ của họ. Đến nơi, họ kể rằng, người em gái bị chết đuối hai tuần trước trong một con suối gần đấy. Họ cảm thấy cô ta trở về mỗi đêm, vì căn phòng trở lạnh đột ngột làm cho họ sợ. Tôi khuyên đừng sợ, nói đó là vì cô ta trở về xin họ an ủi và trấn an. Do đó, khi lần sau họ cảm thấy có cô ta về, họ nên giải thích với cô: “Em ơi! Anh chị thương em lắm! Nhưng bây giờ em không còn thuộc về cõi đời nầy nữa, vậy em đừng trở về làm chi. Em phải tiếp tục cuộc hành trình của mình, chẳng khác chi anh chị phải theo cuộc hành trình của anh chị. Thôi! Đi đi!”
Lần sau, họ cảm thấy sự hiện diện của cô, họ nói như thế, và sau đó chẳng bao giờ họ còn cảm thấy cô về nữa.
Hiện tượng những căn nhà bị lai vãng như thế có thể được giải thích rằng đó là do sự luyến ái thái quá của một số người nào đó khi còn sống với gia đình, bạn bè hay những nơi chốn quen thuộc. Khi chết rồi, sự luyến ái đó tác động thành một nghiệp lực để giữ họ “dính chặt” với người và vật mà họ đã ưa thích. Thấy, nghe, cố giao tiếp mà không ai thấy hay nghe mình thì đó là một tình trạng khốn khổ, và thuật xua ma đuổi tà thường phải được dung để “gỡ” kẻ đã luyến ái, chấp quá chặt như thế.
Tuy nhiên, người ta gán cho thuật nầy quá nhiều tính cách bí ẩn và mê tín dị đoan cho nên đã bị che kín lấp đi. Do đó, nhiều người đâm ra nghi ngờ, sợ hãi, ghê tởm nó. Nhưng ở các trang trước, tôi vừa nói về thuật đó, về chuyện thực hành theo cách đơn giản, ai cũng làm được, bỏ hết các yếu tố thuộc về ma thuật và những lễ bái lố lăng.
Về việc đốt nhà và những thứ khác bằng giấy thì kẻ duy nhất có lợi là những nhà suất các thứ ấy. Việc đốt vàng mả nầy có nguồn gốc ra sao, tôi không biết. Nhưng một lần tôi nghe câu chuyện ngắn kể về những người buôn bán giấy, nhân lúc kỹ nghệ giấy bị giao động mạnh do ảnh hưởng nền kinh tế suy thoái, đã họp nhau để bàn luận cách đối phó ra sao, cuối cùng, một người trong bọn họ đưa ra cái ý kiến thật hay. Đó là làm những thứ mẫu giấy như nhà, dinh thự, người, các vật khác, rồi mở một chiến dịch quảng cáo truyền ra cho công chúng cái tư tưởng rằng để có hiếu, thì nên đốt những thứ ấy ngõ hầu thân nhân đã chết của họ ở bên kia có thể hưởng các thứ đó dưới hình thức đồ thực. Dần dà, những kẻ buôn bán giấy đã có thể lén lút đưa được hẳn cái tư tưởng kỳ cục đó vào xã hội của những người hiếu thảo, và kỹ nghệ giấy phát đạt trở lại. Ngày nay, nhiều người theo phong tục nầy không phải vì lòng hiếu thảo, nhưng vì làm y theo truyền thống vì sợ nếu không làm thì người ta sẽ nói cho. Truyền thống không dễ bị tiêu diệt.
Hãy cứu giúp thân nhân quá cố của bạn. Đừng chỉ kêu kẻ khác tới, trả tiền để họ làm giùm. Dù sao đi nữa, họ không có giây liên hệ chặt chẽ nào với người chết của bạn và có thể hành lễ chẳng mấy thành tâm. Tất cả những gì cần làm thì chính bạn có thể tự làm. Đừng nghĩ rằng sư, thầy cúng được đặc biệt chỉ định làm những việc nầy, hay họ là những thuật sĩ có thể làm được những việc mà bạn không thể làm. Bổn phận của những vị sư là truyền dạy Pháp, không phải là những lễ bái lố lăng, vô nghĩa, gạt gẫm thiên hạ. Nếu giảng dạy Pháp trong buổi tang lễ, như thế là sư đã làm tròn bổn phận của mình. Nhưng nếu ông ta không giảng thì buổi lễ không có giá trị, và cả cái mớ lễ nghi đó chỉ là thuật kiếm chác của thầy cúng mà thôi. Và nếu ta để cho những việc đó kéo dài, mà chẳng làm gì để chận đứng hay làm giảm đà đi xuống của tình trạng đó, thì có thể chẳng bao lâu nữa, ta phải làm ma chay cho chính Phật Giáo.
Ta có hể làm gì bây giờ?
Đây, một việc có thể làm là các sư, ni nên được yêu cầu và buộc phải giảng Pháp, chứ không được để cho yên thân, qua mặt với chỉ môt việc tụng kinh và làm những nghi thức mà thôi./
*Đánh máy lại xong ngày 24 tháng 5/ 2014* *hoànglonghải* *Tác giả:* *“Thượng Tọa Abhinyana, quốc tịch Úc, sinh năm 1946 tại Anh, trong một gia đình gốc Tin Lành, bắt đầu tiếp xúc và tín hướng Phật pháp 1970 sau chuyến du lịch Ấn Độ. Ngài xuất gia 1972 tại Mã Lai trong truyền thống PG Thái Lan, và bắt đầu giảng dạy Phật pháp từ 1979. Suốt thập niên 1980, Ngài phát tâm qua ở hẳn để giúp đỡ các trại tỵ nạn Đông Nam Á, mà lâu nhất và nhiều nhất là 2 trại Palawan và Bataan ở Phi luật tân. Ngài sống đồng cam cộng khổ, xây chùa, hướng dẫn tu học, giảng dạy, bênh vực, giúp đỡ và tổ chức nhiều công tác cộng đồng, xã hội, cứu tế cho hàng chục ngàn đồng bào Việt-Miên và hàng trăm Tăng Ni Việt Nam tỵ nạn đến đây.
Trong 9 chuyến trở về ủy lạo nhiều chục ngàn đồng bào mới tỵ nạn đến trại ở khắp các nước Đông Nam Á từ 1985-1993, chúng tôi mấy lần trong các năm 1987, 1989 và 1991, đã được Ngài Abhinyana tiếp đón và tận tình giúp tổ chức các buổi thuyết giảng tại chùa Vạn Đức, tiếp xúc thẩm quyền Phi, UNHCR và các tôn giáo bạn, nhất là giúp tổ chức phân phát quà cứu trợ do Đồng hương Úc châu quyên tặng để Cơ Quan Cứu Tế Phật Giáo Úc châu do Tu Viện Vạn Hạnh điều hành, mang đến biếu tặng bà con tỵ nạn ở Palawan và Bataan, Philippines.
Khi làn sóng tỵ nạn bắt đầu giảm sút và chấm dứt, Ngài Abhinyana đi hoằng pháp khắp nơi trên thế giới, giữ liên lạc và được kính trọng quý mến nơi rất nhiều Tăng Ni Phật tử ở Âu, Mỹ và Úc châu. Ngài thường trở về Mã Lai và nhất là Úc (cha mẹ Ngài ở Adelaide) để thăm viếng và giảng dạy tại các chùa Việt ở Sydney, Canberra, Melbourne, vv…
Thượng Tọa Abhinyana viên tịch lúc 5am Thứ Hai 15/4/2008 tại tư gia của người chị ruột ở vùng Nampour ở Sunshine Coast, QLD, sau mấy tháng lâm bạo bệnh. *
(Tài liệu của Hòa Thượng Thích Quảng Ba, Úc)
[Quảng cáo/Rao vặt](https://vantuyen.net/category/dz-qc/)
-
Motel Nhi-Nhu-Yen nằm bên cạnh biển Nha Trang đón chào quý khách. Địa chỉ: Lô Số 7 Phạm Văn Đồng, Nha Trang – Khánh Hoà. Điện thoại:
[... [Xem tiếp]](https://vantuyen.net/2015/01/10/motel-nhi-nhu-yen-nam-ben-canh-bien-nha-trang-don-chao-quy-khach/)
## Bình luận Hủy trả lời

Vary: Cookie

X-hacker: If you're reading this, you should visit automattic.com/jobs and apply to join the fun, mention this header.

X-ac: 3.dca _dca


text:
Giải mã lãnh tụ: Một đóng góp quan trọng của Trần Đức Thảo – Đoàn Thanh Liêm
Tài liệu tham khảo chính yếu: Trần Đức Thảo – Những Lời Trăng Trối
Tác giả: Tri Vũ – Phan Ngọc Khuê
Do Tổ Hợp Xuất Bản Miền Đông Hoa Kỳ ấn hành năm 2014
Sách dày 428 trang – giấy trắng, khổ chữ 12 – bìa giấy màu vàng.
* * *
Ở nước ta, thì có rất nhiều vị giáo sư dậy môn Triết học từ cấp trung học lên đến cấp đại học, trong đó đặc biệt là ở miền Nam, thì có một số vị được nhiều môn sinh quý trọng vì sự uyên bác với sở học vững vàng. Nhưng chỉ duy nhất có một mình ông Trần Đức Thảo (1917 – 1993) thì mới là người được gọi là triết gia – mà lại gây được sự chú ý và nể trọng trong giới học thuật riêng tại nước Pháp.
Từ thời còn trẻ lúc theo học tại trung học Albert Sarraut ở Hà nội, ông Thảo đã là một học sinh xuất sắc, rồi được học bổng qua học tại Pháp. Tại đây, ông lại thi đậu vào trường Cao đẳng Sư phạm (École Normale Supérieure ENS) là một trong những cơ sở giáo dục có danh tiếng hàng đầu của nước Pháp. Và chỉ ít năm sau đó, ông Thảo đã có bằng Thạc sĩ vào lúc chưa đày 30 tuổi. Cũng như nhiều trí thức khác ở Âu châu trong thập niên 1940 – 50, ông Thảo say mê với chủ thuyết Mác xít và coi đó là một thứ kim chỉ nam cho công cuộc cách mạng xã hội ở thế kỷ XX.
Vào năm 1949 – 50, ông Thảo đã có cuộc tranh luận trên báo chí với Jean Paul Sartre là một triết gia rất nổi tiếng thời ấy. Nhưng vào năm 1951, ông Thảo đã tìm cách đi qua ngả Liên Xô, Trung Quốc để về chiến khu Việt Bắc tham gia kháng chiến chống Pháp. Và thảm thương thay, kể từ đó là bắt đầu một cuộc đời bi đát đen tối vì ông bị đày đọa, nghi kỵ theo dõi kềm kẹp liên tục cho đến lúc chết ở Paris năm 1993.
Năm 1991, vào tuổi 74 ông Thảo mơi lại có dịp trở lại Paris và suốt trong 6 tháng cuối đời, ông mới kịp thổ lộ tâm sự thầm kín với vài người vốn có lòng quý trọng đối với triết gia. Và nhà báo Tri Vũ ở bên Pháp đã rất công phu nghe lại các cuốn băng ghi âm về các cuộc nói chuyện đó – để viết thành cuốn sách “Trần Đức Thảo – Những Lời Trăng Trối” mà vừa được ra mắt công chúng vào tháng 5/2014.
Khác với trường hợp của Luật sư Nguyễn Mạnh Tường là người đã viết cuốn Hồi ký bằng tiếng Pháp nhan đề là “Un Excommunié” (Kẻ bị khai trừ, đã có bản dịch ra Việt ngữ) – ông Thảo thì không để lại một cuốn sách nào kể lại cuộc đời đày dãy những truân chuyên sóng gió của mình trong suốt 40 năm sống dưới chế độ cộng sản. Nên ta có thể coi cuốn sách này như là một sự gửi gấm cho hậu thế biết về cuộc đời nhiều cay đắng éo le của ông vậy.
Vì lý do cuốn sách này vừa được nhà báo Phan Thanh Tâm ở Minnesota viết bài giới thiệu với rất nhiều chi tiết và phổ biến vào giữa tháng 6 mới đây, nên tôi thấy không cần phải trình bày dài dòng gì thêm nữa. Mà tôi chỉ xin tập trung về một khía cạnh rất quan trọng được ghi trong Chương 12 nhan đề “Giải mã Lãnh tụ” trải dài đến 70 trang (từ trang 258 đến 328).
Tôi coi đây là một đóng góp rất quan trọng của ông Trần Đức Thảo trong việc góp phần “Giải trừ Huyền thọai Hồ Chí Minh” – mà mới do Nhóm của quý vị Trần Quốc Bảo và Nguyễn Hữu Lễ phát động trong vòng 7 – 8 năm nay. Xin được trình bày vấn đề dưới các mục sau đây:
I – Gặp mặt lãnh tụ.
1 – Ba lần gặp gỡ trực tiếp với vị Lãnh tụ hàng đầu Hồ Chí Minh.
Ông Thảo thuật lại có đến tất cả 3 lần ông trực tiếp gặp gỡ và nói chuyện với “Ông Cụ”. Còn rất nhiều lần khác, thì ông Thảo chỉ được bố trí cho có mặt “để làm cảnh” mà thôi – do đó mà không có gì đáng nói về chuyện này.
Lần thứ nhất, ông Thảo gặp gỡ và nói chuyện với ông Hồ là vào tháng 6 năm 1946 tại Pháp. Lúc đó, ông Thảo là đại diện cho khối người Đông Dương sinh sống tại Pháp.
Lần thứ hai là vào cuối năm 1952, ông được bố trí để gặp lãnh tụ trong ít phút thật ngắn ngủi tại một nơi trong An Tòan Khu (ATK) ở vùng Việt Bắc.
Lần thứ ba là vào năm 1964, ông được chỉ định trình bày quan điểm về chiến tranh và hòa bình trước giới lãnh đạo cao cấp tại văn phòng Phủ Chủ Tịch. Ngay sau buổi thuyết trình đó, ông Hồ có nói vài câu có phần lơ là miễn cưỡng, mà không hề bày tỏ sự nhiệt tình thân mật gì đối với ông Thảo cả. Ông thuật lại là vào mấy phút cuối bài thuyết trình của ông, thì ông cụ tỏ vẻ mặt cau có vì không đồng ý với quan điểm của thuyết trình viên đã “không theo đúng với sách lược chủ chiến” của giới lãnh đạo đảng cộng sản thời ấy.
Qua 3 lần trực tiếp gặp mặt và nói chuyện với “Cụ Hồ” và qua sự quan sát về sinh họat của lãnh tụ hàng đầu này trong nhiều năm, cũng như nhờ thâu thập thêm được nhiều thông tin từ những nhân vật gần gũi thân tín với “ông cụ” – mà ông Thảo đã có những nhận xét thật là chính xác, sâu sắc về ông Hồ Chí Minh – mà tôi sẽ xin ghi lại chi tiết hơn trong mục II tiếp liền sau mục I này.
2 – Những lần gặp gỡ với các lãnh tụ Trường Chinh và Lê Duẩn.
Ông Thảo cũng còn thuật lại những lần gặp gỡ trao đổi với các nhà lãnh đạo cộng sản cao cấp khác nữa, đặc biệt là các ông Trường Chinh và Lê Duẩn.
Vào cuối năm 1955, ông đã có dịp trao đổi chuyện trò khá lâu với ông Trường Chinh, ông Thảo cũng thẳng thắn bày tỏ quan điểm của mình về khía cạnh nhân bản, nhân ái của cuộc cách mạng lý tưởng – điều này khác biệt hẳn với chủ trương xúi giục hận thù giữa các tầng lớp nhân dân như trong Cải cách Ruộng đất hiện đang diễn ra thời ấy. Ông Trường Chinh trả lời hụych tọet thế này : “…Nhân lọai có tiến bộ là nhờ có chiến tranh… Vì cách mạng luôn luôn phải là ở trong vị thế của thời chiến tranh, cách mạng phải luôn luôn cần thấy rõ thù trong, giặc ngòai để mà chiến đấu!”…
Với ông Lê Duẫn, lại càng tệ hại hơn nữa. Ông Thảo kể lại : “Sau này cánh Lê Đức Thọ, Lê Duẫn thì rất gờm tôi, vì biết tôi muốn ngăn cản mở lại chiến tranh. Còn một lần gặp riêng ông Lê Duẫn, thì rồi ông ấy cũng không ưa tôi, vì lúc ấy, trong cương vị Tổng bí thư, ông ta muốn tôi chấp bút viết Hồi ký cho ông ấy. Nhưng sau khi ngồi cả tiếng đồng hồ để nghe ông ta giảng giải tư tưởng của ông, tôi đành trả lời thẳng là tôi nghe ông nói mà không hiểu gì cả! Vì thế mà sau này ông ấy cũng cay ghét tôi…”
II – Giải mã Lãnh tụ.
Thật ra những điều ông Thảo bộc bệch tâm sự như được ghi lại trong rất nhiều trang, đặc biệt là trong Chương 12 của cuốn sách này, thì cho đến nay cũng đã có nhiều người nói đến rồi. Nhưng cái lối phân tích cặn kẽ sâu sắc của vị triết gia đã “trải nghiệm, quan sát và nghiền ngẫm trong suốt 40 năm sống trong lòng chế độ cộng sản”, thì phải coi là rất có giá trị và có sức thuyết phục rất cao đối với phần đông người Việt chúng ta. Có thể tóm tắt lại trong mấy điểm như sau đây.
1 – Ông Hồ là một người có “cuồng vọng làm lãnh tụ”.
Theo dõi hành tung “xuất quỷ nhập thần” của “ông cụ” trong mấy chục năm tại khắp nơi ở hải ngọai với hàng trăm tên và bí danh khác nhau, ta dễ có thể nhận ra được cái tham vọng của một con người đa mưu túc trí, lúc nào cũng sẵn sàng làm bất kể việc gì miễn sao đạt được mục đích của riêng mình. Rõ ràng là ông nằm lòng cái lối mưu lược bá đạo của Machiavel, chứ không hề có chủ trương vương đạo theo truyền thống luân lý nhân bản của cha ông ta. Ngay cái tên ông chọn cho mình như “Ái Quốc”, “Vương”, “Chí Minh” cũng đủ nói lên cái tham vọng vượt mức của một con người làm chính trị rồi.
Xin trích một số đọan ngắn như sau : “Ông cụ” là một con người cực kỳ vị kỷ, mang mặc cảm tự tôn tuyệt đối… “Ông cụ” còn có tính đa nghi như Tào Tháo ấy…Anh phải biết là cho tới nay, những ai đã từng coi thường “Người”, từng tỏ ra ngang hàng với “Người”, thì sau đều đã vĩnh viễn bị lọai ra khỏi tầm nhìn của “Người”. Không ít người đã mất mạng, mất cả xác vì dám có ứng xử tay ngang như thế đấy… Người ta ưa kể cho nhau nghe rằng : Tạ Thu Thâu đã chết mất xác vì câu nói : “Ngòai Bắc có Cụ, trong Nam có… tôi” …!
2 – Cái “Bóng Ma Mao Trạch Đông”.
Vào cuối thập niên 1920, khi bị Comintern gán cho tội theo chủ trương “quốc gia chủ nghĩa hẹp hòi” và bị gạt ra rìa, thì “ông cụ” tìm cách “ôm chân Mao Trạch Đông” bằng cách tuyên thệ làm đảng viên đảng cộng sản Trung quốc và gia nhập hàng ngũ Bát Lộ Quân thuộc Giải Phóng Quân Trung Quốc. Nhờ thế, mà sau ít lâu, “ông cụ” đã trở thành một lãnh tụ vượt lên trên tất cả các cán bộ nòng cốt được đào tạo chính quy bài bản ở Liên Xô như Trần Phú, Lê Hồng Phong, Hà Huy Tập, Nguyễn Văn Cừ v.v…
Mà cũng vì thế cho nên “ông cụ” mới du nhập vào nước ta bao nhiêu tai họa phát sinh từ chủ trương sắt máu bạo ngược của cộng sản Trung quốc điển hình như các chiến dịch Chỉnh Huấn, Cải Cách Ruộng Đất v.v…
Và sau này, với chuyện hôi họp lén lút ở Thành Đô vào năm 1990, các ông Nguyễn Văn Linh, Đỗ Mười… đã ươn hèn quy phục giới lãnh đạo ở Bắc Kinh để mà “bán đất, nhượng biển cho Trung quốc” hầu cứu vớt đảng cộng sản đang lâm nguy của tập đòan họ. Làm như vậy, chính là họ tiếp nối cái chuyện bán nước của Hồ Chí Minh từ xưa vậy.
3 – Từ Hồ Chí Minh đến Trường Chinh, Lê Duẩn …, tất cả đều rất mực hiếu sát, hiếu chiến.
Trong suốt cuốn sách, ông Thảo nhắc lại đến cả mấy chục lần về việc ông tìm cách thuyết phục giới lãnh đạo cộng sản là :”Không nên chọn chiến tranh, mà phải dồn mọi năng lực vào việc xây dựng hòa bình”. Nhưng rõ ràng là tất cả các ông lãnh tụ này đều một mực hiếu chiến, nên đã phát động cuộc chiến tranh xâm chiếm miền Nam bằng mọi giá, bất kể đến tổn thất kinh hòang về nhân mạng, hay phải trả cái giá quá đắt là lệ thuộc nặng nề vào Trung Quốc và Liên Xô. Và ngày nay, dù cuộc chiến đã chấm dứt từ lâu mà xã hội chúng ta vẫn chưa làm sao có thể phục hồi lại được cái truyền thống nhân bản và nhân ái của cha ông mình.
Cũng vì chủ trương nhân bản hòa ái như vậy, mà ông Thảo bị họ liệt vào “lọai có vấn đề” để mà bị theo dõi, kiềm chế và trù dập rất gắt gao – đến nỗi mà ông đã phải giả vờ như người khùng, người hề, người mất trí để tránh khỏi bị ám hại.
Và cuối cùng, thì ông Thảo đã phải đanh thép kết luận rằng : Tất cả những sự tệ hại tàn ác xảy ra cho đất nước và dân tộc chúng ta, thì đều do cái học thuyết “đấu tranh giai cấp” mà ra. Và người thủ phạm gốc của tệ nạn này, đó chính là ông tổ sư Karl Marx đấy!
* * Từ ngày qua Pháp, ông Thảo đã cố gắng viết cho xong một cuốn sách thật nghiêm túc với lý luận chặt chẽ dựa trên những trải nghiệm bi đát của bản thân trong hơn 40 năm sinh sống ở Việt nam – cuốn sách cho xứng đáng với công trình của một triết gia. Nhưng tiếc thay, ông đã phải ra đi ở tuổi 76 mà chưa kịp hòan thành tác phẩm quan trọng này.
Vì thế mà tác giả Tri Vũ Phan Ngọc Khuê mới lấy nhan đề cho cuốn sách ghi lại những thổ lộ tâm sự uất nén đã bao nhiêu năm của ông Thảo là:
“Trần Đức Thảo – Những Lời Trăng Trối”
Cuốn sách chứa đựng nhiều thông tin thật quý báu để minh họa cho lập trường nhân bản, nhân ái và tính cương trực can đảm của vị triết gia có tên tuổi trong hàng ngũ trí thức ở nước ta cũng như tại nhiều nơi trên thế giới.
Người viết rất hân hạnh được giới thiệu với quý bạn đọc cuốn sách thật sự có giá trị này.
Hơn nữa, sự Giải mã Lãnh tụ (Deciphering) được trình bày với nhiều chi tiết xác thực trong cuốn sách sẽ giúp ích rất nhiều cho công cuộc “Giải trừ Huyền thoại Hồ chí Minh” (Demystifying) đã được phát động từ 7 – 8 năm nay.
Và cuối cùng người viết cũng xin được gửi lời cảm ơn đến tác giả Tri Vũ Phan Ngọc Khuê cũng như đến Tổ Hợp Xuất Bản Miền Đông vì sự cống hiến thật đáng ca ngợi này./
San Clemente California ngày 24 tháng Sáu năm 2014
Quảng cáo/Rao vặt
-
Motel Nhi-Nhu-Yen nằm bên cạnh biển Nha Trang đón chào quý khách. Địa chỉ: Lô Số 7 Phạm Văn Đồng, Nha Trang – Khánh Hoà. Điện thoại: ... [Xem tiếp]
Reblogged this on BÁO TỔ QUỐC.
Số lượt thíchSố lượt thích

markdown:
# Giải mã lãnh tụ: Một đóng góp quan trọng của Trần Đức Thảo – Đoàn Thanh Liêm
** Trần Đức Thảo – Những Lời Trăng Trối** ![ PrintAd Yellow](https://tusachonline.files.wordpress.com/2014/06/160.jpg?w=399&h=400)
**Tác giả:** Tri Vũ – Phan Ngọc Khuê
Do Tổ Hợp Xuất Bản Miền Đông Hoa Kỳ ấn hành năm 2014
Sách dày 428 trang – giấy trắng, khổ chữ 12 – bìa giấy màu vàng.
* * *
Ở nước ta, thì có rất nhiều vị giáo sư dậy môn Triết học từ cấp trung học lên đến cấp đại học, trong đó đặc biệt là ở miền Nam, thì có một số vị được nhiều môn sinh quý trọng vì sự uyên bác với sở học vững vàng. Nhưng chỉ duy nhất có một mình ông Trần Đức Thảo (1917 – 1993) thì mới là người được gọi là triết gia – mà lại gây được sự chú ý và nể trọng trong giới học thuật riêng tại nước Pháp.
Từ thời còn trẻ lúc theo học tại trung học Albert Sarraut ở Hà nội, ông Thảo đã là một học sinh xuất sắc, rồi được học bổng qua học tại Pháp. Tại đây, ông lại thi đậu vào trường Cao đẳng Sư phạm (École Normale Supérieure ENS) là một trong những cơ sở giáo dục có danh tiếng hàng đầu của nước Pháp. Và chỉ ít năm sau đó, ông Thảo đã có bằng Thạc sĩ vào lúc chưa đày 30 tuổi. Cũng như nhiều trí thức khác ở Âu châu trong thập niên 1940 – 50, ông Thảo say mê với chủ thuyết Mác xít và coi đó là một thứ kim chỉ nam cho công cuộc cách mạng xã hội ở thế kỷ XX.
Vào năm 1949 – 50, ông Thảo đã có cuộc tranh luận trên báo chí với Jean Paul Sartre là một triết gia rất nổi tiếng thời ấy. Nhưng vào năm 1951, ông Thảo đã tìm cách đi qua ngả Liên Xô, Trung Quốc để về chiến khu Việt Bắc tham gia kháng chiến chống Pháp. Và thảm thương thay, kể từ đó là bắt đầu một cuộc đời bi đát đen tối vì ông bị đày đọa, nghi kỵ theo dõi kềm kẹp liên tục cho đến lúc chết ở Paris năm 1993.
Năm 1991, vào tuổi 74 ông Thảo mơi lại có dịp trở lại Paris và suốt trong 6 tháng cuối đời, ông mới kịp thổ lộ tâm sự thầm kín với vài người vốn có lòng quý trọng đối với triết gia. Và nhà báo Tri Vũ ở bên Pháp đã rất công phu nghe lại các cuốn băng ghi âm về các cuộc nói chuyện đó – để viết thành cuốn sách “Trần Đức Thảo – Những Lời Trăng Trối” mà vừa được ra mắt công chúng vào tháng 5/2014.
Khác với trường hợp của Luật sư Nguyễn Mạnh Tường là người đã viết cuốn Hồi ký bằng tiếng Pháp nhan đề là “Un Excommunié” (Kẻ bị khai trừ, đã có bản dịch ra Việt ngữ) – ông Thảo thì không để lại một cuốn sách nào kể lại cuộc đời đày dãy những truân chuyên sóng gió của mình trong suốt 40 năm sống dưới chế độ cộng sản. Nên ta có thể coi cuốn sách này như là một sự gửi gấm cho hậu thế biết về cuộc đời nhiều cay đắng éo le của ông vậy.
Vì lý do cuốn sách này vừa được nhà báo Phan Thanh Tâm ở Minnesota viết bài giới thiệu với rất nhiều chi tiết và phổ biến vào giữa tháng 6 mới đây, nên tôi thấy không cần phải trình bày dài dòng gì thêm nữa. Mà tôi chỉ xin tập trung về một khía cạnh rất quan trọng được ghi trong Chương 12 nhan đề “Giải mã Lãnh tụ” trải dài đến 70 trang (từ trang 258 đến 328).
Tôi coi đây là một đóng góp rất quan trọng của ông Trần Đức Thảo trong việc góp phần “Giải trừ Huyền thọai Hồ Chí Minh” – mà mới do Nhóm của quý vị Trần Quốc Bảo và Nguyễn Hữu Lễ phát động trong vòng 7 – 8 năm nay. Xin được trình bày vấn đề dưới các mục sau đây:
**I – Gặp mặt lãnh tụ.**
1 – Ba lần gặp gỡ trực tiếp với vị Lãnh tụ hàng đầu Hồ Chí Minh.
Ông Thảo thuật lại có đến tất cả 3 lần ông trực tiếp gặp gỡ và nói chuyện với “Ông Cụ”. Còn rất nhiều lần khác, thì ông Thảo chỉ được bố trí cho có mặt “để làm cảnh” mà thôi – do đó mà không có gì đáng nói về chuyện này.
Lần thứ nhất, ông Thảo gặp gỡ và nói chuyện với ông Hồ là vào tháng 6 năm 1946 tại Pháp. Lúc đó, ông Thảo là đại diện cho khối người Đông Dương sinh sống tại Pháp.
Lần thứ hai là vào cuối năm 1952, ông được bố trí để gặp lãnh tụ trong ít phút thật ngắn ngủi tại một nơi trong An Tòan Khu (ATK) ở vùng Việt Bắc.
Lần thứ ba là vào năm 1964, ông được chỉ định trình bày quan điểm về chiến tranh và hòa bình trước giới lãnh đạo cao cấp tại văn phòng Phủ Chủ Tịch. Ngay sau buổi thuyết trình đó, ông Hồ có nói vài câu có phần lơ là miễn cưỡng, mà không hề bày tỏ sự nhiệt tình thân mật gì đối với ông Thảo cả. Ông thuật lại là vào mấy phút cuối bài thuyết trình của ông, thì ông cụ tỏ vẻ mặt cau có vì không đồng ý với quan điểm của thuyết trình viên đã “không theo đúng với sách lược chủ chiến” của giới lãnh đạo đảng cộng sản thời ấy.
Qua 3 lần trực tiếp gặp mặt và nói chuyện với “Cụ Hồ” và qua sự quan sát về sinh họat của lãnh tụ hàng đầu này trong nhiều năm, cũng như nhờ thâu thập thêm được nhiều thông tin từ những nhân vật gần gũi thân tín với “ông cụ” – mà ông Thảo đã có những nhận xét thật là chính xác, sâu sắc về ông Hồ Chí Minh – mà tôi sẽ xin ghi lại chi tiết hơn trong mục II tiếp liền sau mục I này.
2 – Những lần gặp gỡ với các lãnh tụ Trường Chinh và Lê Duẩn.
Ông Thảo cũng còn thuật lại những lần gặp gỡ trao đổi với các nhà lãnh đạo cộng sản cao cấp khác nữa, đặc biệt là các ông Trường Chinh và Lê Duẩn.
Vào cuối năm 1955, ông đã có dịp trao đổi chuyện trò khá lâu với ông Trường Chinh, ông Thảo cũng thẳng thắn bày tỏ quan điểm của mình về khía cạnh nhân bản, nhân ái của cuộc cách mạng lý tưởng – điều này khác biệt hẳn với chủ trương xúi giục hận thù giữa các tầng lớp nhân dân như trong Cải cách Ruộng đất hiện đang diễn ra thời ấy. Ông Trường Chinh trả lời hụych tọet thế này : “…Nhân lọai có tiến bộ là nhờ có chiến tranh… Vì cách mạng luôn luôn phải là ở trong vị thế của thời chiến tranh, cách mạng phải luôn luôn cần thấy rõ thù trong, giặc ngòai để mà chiến đấu!”…
Với ông Lê Duẫn, lại càng tệ hại hơn nữa. Ông Thảo kể lại : “Sau này cánh Lê Đức Thọ, Lê Duẫn thì rất gờm tôi, vì biết tôi muốn ngăn cản mở lại chiến tranh. Còn một lần gặp riêng ông Lê Duẫn, thì rồi ông ấy cũng không ưa tôi, vì lúc ấy, trong cương vị Tổng bí thư, ông ta muốn tôi chấp bút viết Hồi ký cho ông ấy. Nhưng sau khi ngồi cả tiếng đồng hồ để nghe ông ta giảng giải tư tưởng của ông, tôi đành trả lời thẳng là tôi nghe ông nói mà không hiểu gì cả! Vì thế mà sau này ông ấy cũng cay ghét tôi…”
**II – Giải mã Lãnh tụ.**
Thật ra những điều ông Thảo bộc bệch tâm sự như được ghi lại trong rất nhiều trang, đặc biệt là trong Chương 12 của cuốn sách này, thì cho đến nay cũng đã có nhiều người nói đến rồi. Nhưng cái lối phân tích cặn kẽ sâu sắc của vị triết gia đã “trải nghiệm, quan sát và nghiền ngẫm trong suốt 40 năm sống trong lòng chế độ cộng sản”, thì phải coi là rất có giá trị và có sức thuyết phục rất cao đối với phần đông người Việt chúng ta. Có thể tóm tắt lại trong mấy điểm như sau đây.
1 – Ông Hồ là một người có “cuồng vọng làm lãnh tụ”.
Theo dõi hành tung “xuất quỷ nhập thần” của “ông cụ” trong mấy chục năm tại khắp nơi ở hải ngọai với hàng trăm tên và bí danh khác nhau, ta dễ có thể nhận ra được cái tham vọng của một con người đa mưu túc trí, lúc nào cũng sẵn sàng làm bất kể việc gì miễn sao đạt được mục đích của riêng mình. Rõ ràng là ông nằm lòng cái lối mưu lược bá đạo của Machiavel, chứ không hề có chủ trương vương đạo theo truyền thống luân lý nhân bản của cha ông ta. Ngay cái tên ông chọn cho mình như “Ái Quốc”, “Vương”, “Chí Minh” cũng đủ nói lên cái tham vọng vượt mức của một con người làm chính trị rồi.
Xin trích một số đọan ngắn như sau : “Ông cụ” là một con người cực kỳ vị kỷ, mang mặc cảm tự tôn tuyệt đối… “Ông cụ” còn có tính đa nghi như Tào Tháo ấy…Anh phải biết là cho tới nay, những ai đã từng coi thường “Người”, từng tỏ ra ngang hàng với “Người”, thì sau đều đã vĩnh viễn bị lọai ra khỏi tầm nhìn của “Người”. Không ít người đã mất mạng, mất cả xác vì dám có ứng xử tay ngang như thế đấy… Người ta ưa kể cho nhau nghe rằng : Tạ Thu Thâu đã chết mất xác vì câu nói : “Ngòai Bắc có Cụ, trong Nam có… tôi” …!
2 – Cái “Bóng Ma Mao Trạch Đông”.
Vào cuối thập niên 1920, khi bị Comintern gán cho tội theo chủ trương “quốc gia chủ nghĩa hẹp hòi” và bị gạt ra rìa, thì “ông cụ” tìm cách “ôm chân Mao Trạch Đông” bằng cách tuyên thệ làm đảng viên đảng cộng sản Trung quốc và gia nhập hàng ngũ Bát Lộ Quân thuộc Giải Phóng Quân Trung Quốc. Nhờ thế, mà sau ít lâu, “ông cụ” đã trở thành một lãnh tụ vượt lên trên tất cả các cán bộ nòng cốt được đào tạo chính quy bài bản ở Liên Xô như Trần Phú, Lê Hồng Phong, Hà Huy Tập, Nguyễn Văn Cừ v.v…
Mà cũng vì thế cho nên “ông cụ” mới du nhập vào nước ta bao nhiêu tai họa phát sinh từ chủ trương sắt máu bạo ngược của cộng sản Trung quốc điển hình như các chiến dịch Chỉnh Huấn, Cải Cách Ruộng Đất v.v…
Và sau này, với chuyện hôi họp lén lút ở Thành Đô vào năm 1990, các ông Nguyễn Văn Linh, Đỗ Mười… đã ươn hèn quy phục giới lãnh đạo ở Bắc Kinh để mà “bán đất, nhượng biển cho Trung quốc” hầu cứu vớt đảng cộng sản đang lâm nguy của tập đòan họ. Làm như vậy, chính là họ tiếp nối cái chuyện bán nước của Hồ Chí Minh từ xưa vậy.
3 – Từ Hồ Chí Minh đến Trường Chinh, Lê Duẩn …, tất cả đều rất mực hiếu sát, hiếu chiến.
Trong suốt cuốn sách, ông Thảo nhắc lại đến cả mấy chục lần về việc ông tìm cách thuyết phục giới lãnh đạo cộng sản là :”Không nên chọn chiến tranh, mà phải dồn mọi năng lực vào việc xây dựng hòa bình”. Nhưng rõ ràng là tất cả các ông lãnh tụ này đều một mực hiếu chiến, nên đã phát động cuộc chiến tranh xâm chiếm miền Nam bằng mọi giá, bất kể đến tổn thất kinh hòang về nhân mạng, hay phải trả cái giá quá đắt là lệ thuộc nặng nề vào Trung Quốc và Liên Xô. Và ngày nay, dù cuộc chiến đã chấm dứt từ lâu mà xã hội chúng ta vẫn chưa làm sao có thể phục hồi lại được cái truyền thống nhân bản và nhân ái của cha ông mình.
Cũng vì chủ trương nhân bản hòa ái như vậy, mà ông Thảo bị họ liệt vào “lọai có vấn đề” để mà bị theo dõi, kiềm chế và trù dập rất gắt gao – đến nỗi mà ông đã phải giả vờ như người khùng, người hề, người mất trí để tránh khỏi bị ám hại.
Và cuối cùng, thì ông Thảo đã phải đanh thép kết luận rằng : Tất cả những sự tệ hại tàn ác xảy ra cho đất nước và dân tộc chúng ta, thì đều do cái học thuyết “đấu tranh giai cấp” mà ra. Và người thủ phạm gốc của tệ nạn này, đó chính là ông tổ sư Karl Marx đấy!
* * Từ ngày qua Pháp, ông Thảo đã cố gắng viết cho xong một cuốn sách thật nghiêm túc với lý luận chặt chẽ dựa trên những trải nghiệm bi đát của bản thân trong hơn 40 năm sinh sống ở Việt nam – cuốn sách cho xứng đáng với công trình của một triết gia. Nhưng tiếc thay, ông đã phải ra đi ở tuổi 76 mà chưa kịp hòan thành tác phẩm quan trọng này.
Vì thế mà tác giả Tri Vũ Phan Ngọc Khuê mới lấy nhan đề cho cuốn sách ghi lại những thổ lộ tâm sự uất nén đã bao nhiêu năm của ông Thảo là:
*“Trần Đức Thảo – Những Lời Trăng Trối”*
Cuốn sách chứa đựng nhiều thông tin thật quý báu để minh họa cho lập trường nhân bản, nhân ái và tính cương trực can đảm của vị triết gia có tên tuổi trong hàng ngũ trí thức ở nước ta cũng như tại nhiều nơi trên thế giới.
Người viết rất hân hạnh được giới thiệu với quý bạn đọc cuốn sách thật sự có giá trị này.
Hơn nữa, sự Giải mã Lãnh tụ (Deciphering) được trình bày với nhiều chi tiết xác thực trong cuốn sách sẽ giúp ích rất nhiều cho công cuộc “Giải trừ Huyền thoại Hồ chí Minh” (Demystifying) đã được phát động từ 7 – 8 năm nay.
Và cuối cùng người viết cũng xin được gửi lời cảm ơn đến tác giả Tri Vũ Phan Ngọc Khuê cũng như đến Tổ Hợp Xuất Bản Miền Đông vì sự cống hiến thật đáng ca ngợi này./
*San Clemente California ngày 24 tháng Sáu năm 2014*
[Quảng cáo/Rao vặt](https://vantuyen.net/category/dz-qc/)
-
Motel Nhi-Nhu-Yen nằm bên cạnh biển Nha Trang đón chào quý khách. Địa chỉ: Lô Số 7 Phạm Văn Đồng, Nha Trang – Khánh Hoà. Điện thoại:
[... [Xem tiếp]](https://vantuyen.net/2015/01/10/motel-nhi-nhu-yen-nam-ben-canh-bien-nha-trang-don-chao-quy-khach/)
Reblogged this on BÁO TỔ QUỐC.
Số lượt thíchSố lượt thích

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: nginx

Connection: close

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
Cuộc vây hãm Yorktown
Cuộc bao vây Yorktown, trận Yorktown, hay Yorktown đầu hàng vào năm 1781 là một chiến thắng quyết định bởi một cuộc tấn công kết hợp của quân Cách mạng Hoa Kỳ dưới sự chỉ đạo của vị tướng tài ba George Washington và đội quân Pháp được dẫn dắt bởi Comte de Rochambeau trong khi phe bên kia, Anh được Hầu tước Cornwallis chỉ huy. Nó là đỉnh điểm của chiến dịch Yorktown, nó đã được chứng minh là đất trận chiến lớn cuối cùng của Chiến tranh Cách mạng Mỹ ở Bắc Mỹ, với sự đầu hàng của quân đội Cornwallis và đã thúc đẩy chính phủ Anh đi tới đàm phán cuối cùng để chấm dứt những cuộc xung đột bấy lâu nay.
Năm 1780, 5.000 lính Pháp đã cập bến tại đảo Rhode để hỗ trợ đồng minh Hoa Kỳ trong các hoạt động chống lại người Anh kiểm soát thành phố New York. Sau khi công văn từ Pháp được phê duyệt, bao gồm khả năng hỗ trợ từ những hạm đội tàu Tây Ấn của Pháp do Comte de Grasse làm thống soái, Washington và Rochambeau đã yêu cầu thêm de Grasse hỗ trợ thêm để bao vây New York, hoặc trong các hoạt động quân sự nhằm mục đích chống lại quân Anh đang tung hoành ở Virginia. Theo lời khuyên của Rochambeau, de Grasse thông báo cho họ về ý tiến đội thuyền của mình tới vịnh Chesapeake, nơi Cornwallis đang chỉ huy của quân đội. Cornwallis lần đầu tiên đã khiến sĩ quan cấp cao hơn, Henry Clinton, hơi khó hiểu và cuối cùng đã được lệnh phải làm cho một cảng nước sâu để phòng thủ, ông bắt đầu thực hiện tại Yorktown, Virginia. Mọi hành động của Cornwallis ở Virginia đều bị lực lượng Lục quân Lục địa được dẫn đầu bởi Marquis de Lafayette theo dõi.
Quân đội Pháp và Mỹ đã hợp nhất ở phía bắc của thành phố New York trong mùa hè năm 1781. Khi công văn của de Grasse đến nơi, quân đội hai bên bắt đầu di chuyển về phía Virginia, phao tin là đang lên kế hoạch bao vây New York để lừa người Anh và tất nhiên người Anh tin rằng sẽ có một cuộc bao vây New York xảy ra như đã lên kế hoạch. De Grasse đi thuyền từ Tây Ấn và đến vịnh Chesapeake vào cuối tháng 8, đưa quân bổ sung và phong tỏa hải quân Yorktown. Ông đã vận chuyển 500.000 peso bạc thu thập từ các công dân của La Habana, Cuba để tài trợ các nguồn cung cấp dành cho chiến tranh và để tính lương cho quân đội Lục địa.[5] Trong khi ở Santo Domingo, de Grasse đã gặp Francisco Saavedra de Sangronis, một đại diện của vua Carlos III của Tây Ban Nha. De Grasse đã lên kế hoạch để lại một số tàu chiến của mình tại Santo Domingo.[6] Saavedra hứa hẹn hải quân Tây Ban Nha sẽ hỗ trợ trong việc bảo vệ đội thương thuyền của Pháp, và de Grasse có thể đưa hạm đội về phía bắc với tất cả các tàu chiến của mình. Trong những ngày đầu tháng Chín, ông đã đánh bại hạm đội Anh dẫn đầu bởi Sir Thomas Graves, và người đang chuẩn bị đi cứu Cornwallis tại trận Chesapeake. Với kết này, de Grasse đã chặn toàn bộ đường thoát bằng đường biển của Cornwallis. Tại thời điểm Washington và Rochambeau đưa quân đến, và lực lượng lục quân và hải quân đã hoàn toàn bao quanh Cornwallis.
Sau những chuẩn bị ban đầu, người Mỹ và người Pháp đã xây dựng những đường hào ngang đầu tiên và bắt đầu bắn phá. Với sự chống cự yếu đuối của Anh, Washington vào ngày 14, năm 1781 gửi hai đội hình dọc để thực hiện cuộc tấn công lớn cuối cùng vào bên ngoài hàng phòng thủ còn lại. Đội quân Pháp chiếm lấy đồn #9 và Mỹ chiếm đồn #10. Với những hệ thống phòng thủ đã thực hiện, các đồng minh đã có thể kết thúc tuyến hào thứ hai của họ. Với những pháo binh Mỹ gần hơn và mãnh liệt hơn bao giờ hết, tình hình của Anh bắt đầu xấu đi nhanh chóng và Cornwallis đã chấp nhận các điều kiện đầu hàng vào ngày 17. Sau hai ngày đàm phán, lễ đầu hàng đã diễn ra vào ngày 19, nhưng Cornwallis đã tránh mặt bằng cách tuyên bố bị ốm. Với việc bắt giữ hơn 7.000 binh sĩ Anh, cuộc đàm phán giữa Hoa Kỳ và Anh bắt đầu, kết quả là Hiệp ước Paris năm 1783.
Dạo đầu[sửa | sửa mã nguồn]
Hợp tác Pháp-Mỹ[sửa | sửa mã nguồn]
Ngày 20 tháng 12 năm 1780, Benedict Arnold khởi hành từ New York với 1.500 lính tới Portsmouth, Virginia. Trên đường đi ngang qua Richmond, Arnold đã cho quân đột kích, và đánh bại một đội dân quân vào ngày 5-7 tháng 1 năm 1781 trước khi tiếp tục đi tới Portsmouth.[7] Đô đốc Destouches, người đã đến Newport, Rhode Island vào tháng 7 năm 1780 với một hạm đội gồm 5.500 binh sĩ, đã được Washington và tướng Pháp Rochambeau khích lệ. Sau đó Destouches đã mang hạm đội của mình về phía nam, và bắt đầu cuộc tấn công vào đội quân của Arnold.[7] Marquis de Lafayette đã gửi 1.200 lính để cùng triển khai tấn công.[8] Nhưng thực ra, Destouches không hề muốn gửi bất cứ một tàu nào và chỉ duy nhất một lần với ba tàu chiến vào tháng hai. Sau khi được chứng minh là không mang lại hiểu quả nào, ông mới tung ra một lực lượng lớn hơn với đội tàu gồm 11 chiếc vào tháng 3 năm 1781, và đã có một trận đánh bế tắc khi chiến thuật rối tung với hạm đội Anh do Benedict Arnold chỉ huy trước cửa vịnh Chesapeake. Destouches bắt buộc phải rút lui do nhưng hư hại nặng nề với đội tàu chiến và để Arbuthnot cùng với hạm đội Anh chấn giữ cửa vịnh.[8]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Chú thích
- Thư mục
- Alden, John (1969). A History of the American Revolution. New York: Da Capo Press. ISBN 978-0306803666.
- Anderson, Dale (2004). The Battle of Yorktown. Gareth Stevens Publishing.
- Chávez, Thomas E. (2002). Spain and the Independence of the United States: An Intrinsic Gift. Albuquerque: University of New Mexico Press. ISBN 0-8263-2794-x Kiểm tra giá trị
|isbn=(trợ giúp).
- Cronau, Rudolf (2010). Drei Jahrhunderte deutschen Lebens in Amerika (bằng tiếng Đức). Hamburg: Severus Verlag. ISBN 978-3942382311. OCLC 649506358.
- Davis, Burke (2007). The Campaign that Won America. New York: HarperCollins. ISBN 978-0836853933.
- Ferling, John E (2007). Almost a miracle: the American victory in the War of Independence. New York: Oxford University Press US. ISBN 978-0195181210.
- Fleming, Thomas (1970). The Perils of Peace. New York: The Dial Press. ISBN 978-0061139116.
- Grainger, John (2005). The Battle of Yorktown, 1781: a reassessment. Woodbridge: Boydell Press. ISBN 9781843831372. OCLC 232006312.
- Greene, Jerome A. (2005). The Guns of Independence: The Siege of Yorktown, 1781. New York: Savas Beattie. ISBN 1-932714-05-7.
- Hibbert, Christopher (2002). Redcoats and Rebels. W. W. Norton & Company Paperbacks.
- Lengel, Edward (2005). General George Washington. New York: Random House Paperbacks. ISBN 0812969502. Đã bỏ qua tham số không rõ
|authorid=(trợ giúp); Đã bỏ qua tham số không rõ
|http://books.google.com/books?id=(trợ giúp)
- Mitchell, Barbara (Spring 2007). “Bankrolling the Battle of Yorktown: Gold and silver from Havana enabled Washington’s troops to trap Lord Cornwallis”. MHQ (Military History Quarterly). tr. 16–24.
- Reeves, Thomas C (1975). Gentleman Boss. American Political Biography Press. ISBN 978-0945707035.
- Wickwire, Franklin and Mary (1970). Cornwallis: The American Adventure. Boston: Houghton Mifflin. OCLC 62690.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Cuộc vây hãm tại Yorktown
- 1931 Army War College lịch sử cuộc vây hãm Yorktown tái bản bởi United States Army Center of Military History
- Trang Web của Yorktown
- Các điều kiện đầu hàng tại Yorktown
- The French Army in the American Revolution tại John Carter Brown Library
- Hoạt hình biểu diễn cuộc bao vây Yorktown
- Vai trò của Tây Ban Nha và Cuba trong cuộc bao vây Yorktown

markdown:
# Cuộc vây hãm Yorktown
[Chiến tranh Cách mạng Mỹ](/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_M%E1%BB%B9). Đối với bài về một trận đánh trong [Nội chiến Hoa Kỳ](/wiki/N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn_Hoa_K%E1%BB%B3), xem [Trận Yorktown (1862)](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Yorktown_(1862)&action=edit&redlink=1).
|
|
thực hiện
|.
|
Kết quả |Chiến thắng quyết định của Pháp và Hoa Kỳ
||Tham chiến
|![]()
![]()
![]()
![]()
|Chỉ huy|
|
|![]()
[George Washington](/wiki/George_Washington) ![ Vương quốc Pháp](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9a/Royal_Standard_of_the_King_of_France.svg/23px-Royal_Standard_of_the_King_of_France.svg.png)
![ Vương quốc Pháp](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9a/Royal_Standard_of_the_King_of_France.svg/23px-Royal_Standard_of_the_King_of_France.svg.png)
[Comte de Rochambeau](/w/index.php?title=Jean-Baptiste_Donatien_de_Vimeur,_comte_de_Rochambeau&action=edit&redlink=1) ![ Vương quốc Pháp](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9a/Royal_Standard_of_the_King_of_France.svg/23px-Royal_Standard_of_the_King_of_France.svg.png)
![ Vương quốc Pháp](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9a/Royal_Standard_of_the_King_of_France.svg/23px-Royal_Standard_of_the_King_of_France.svg.png)
[Comte de Grasse](/w/index.php?title=Fran%C3%A7ois_Joseph_Paul_de_Grasse&action=edit&redlink=1) ![ Vương quốc Anh (1707-1801)](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Union_flag_1606_%28Kings_Colors%29.svg/23px-Union_flag_1606_%28Kings_Colors%29.svg.png)
![ Vương quốc Anh (1707-1801)](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Union_flag_1606_%28Kings_Colors%29.svg/23px-Union_flag_1606_%28Kings_Colors%29.svg.png)
[Charles Cornwallis](/w/index.php?title=Charles_Cornwallis,_1st_Marquess_Cornwallis&action=edit&redlink=1) ![ Đầu hàng](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5d/White_flag_icon.svg/14px-White_flag_icon.svg.png)
![ Đầu hàng](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5d/White_flag_icon.svg/14px-White_flag_icon.svg.png)
![ Vương quốc Anh (1707-1801)](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Union_flag_1606_%28Kings_Colors%29.svg/23px-Union_flag_1606_%28Kings_Colors%29.svg.png)
![ Vương quốc Anh (1707-1801)](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Union_flag_1606_%28Kings_Colors%29.svg/23px-Union_flag_1606_%28Kings_Colors%29.svg.png)
[Charles O'Hara](/w/index.php?title=Charles_O%27Hara&action=edit&redlink=1) ![ Đầu hàng](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5d/White_flag_icon.svg/14px-White_flag_icon.svg.png)
![ Đầu hàng](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5d/White_flag_icon.svg/14px-White_flag_icon.svg.png)
**Mỹ**: 8,000 quân chính quy
3,100 dân quân
[[1]](#cite_note-lengel337-1) **Pháp**: 7,800–8,800 quân chính quy
29 tàu chiến
[[1]](#cite_note-lengel337-1) **Tổng cộng: 18,900–19,900** **Anh**: 9,000 (bao gồm cả quân đội Đức) [[2]](#cite_note-Lengel330-2) **Tổng cổng: 9,000**
301 thương vong
[[3]](#cite_note-Greene307-3)
326–595 tù nhân bị thương;
7,416–7,685 bị bắt
[[4]](#cite_note-Greene307-308-4) **Cuộc bao vây Yorktown**, **trận Yorktown**, hay **Yorktown đầu hàng** vào năm 1781 là một chiến thắng quyết định bởi một cuộc tấn công kết hợp của quân [Cách mạng Hoa Kỳ](/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_M%E1%BB%B9) dưới sự chỉ đạo của vị tướng tài ba [George Washington](/wiki/George_Washington) và đội quân Pháp được dẫn dắt bởi [Comte de Rochambeau](/w/index.php?title=Comte_de_Rochambeau&action=edit&redlink=1) trong khi phe bên kia, Anh được [Hầu tước Cornwallis](/w/index.php?title=H%E1%BA%A7u_t%C6%B0%E1%BB%9Bc_Cornwallis&action=edit&redlink=1) chỉ huy. Nó là đỉnh điểm của chiến dịch Yorktown, nó đã được chứng minh là đất trận chiến lớn cuối cùng của Chiến tranh Cách mạng Mỹ ở [Bắc Mỹ](/wiki/B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9), với sự đầu hàng của quân đội Cornwallis và đã thúc đẩy chính phủ Anh đi tới đàm phán cuối cùng để chấm dứt những cuộc xung đột bấy lâu nay.
Năm 1780, 5.000 lính Pháp đã cập bến tại đảo Rhode để hỗ trợ đồng minh Hoa Kỳ trong các hoạt động chống lại người Anh kiểm soát
[thành phố New York](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_New_York). Sau khi công văn từ Pháp được phê duyệt, bao gồm khả năng hỗ trợ từ những hạm đội tàu [Tây Ấn](/wiki/V%C3%B9ng_Caribe) của Pháp do [Comte de Grasse](/w/index.php?title=Comte_de_Grasse&action=edit&redlink=1) làm thống soái, Washington và Rochambeau đã yêu cầu thêm de Grasse hỗ trợ thêm để bao vây New York, hoặc trong các hoạt động quân sự nhằm mục đích chống lại quân Anh đang tung hoành ở [Virginia](/wiki/Virginia). Theo lời khuyên của Rochambeau, de Grasse thông báo cho họ về ý tiến đội thuyền của mình tới [vịnh Chesapeake](/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Chesapeake), nơi Cornwallis đang chỉ huy của quân đội. Cornwallis lần đầu tiên đã khiến sĩ quan cấp cao hơn, Henry Clinton, hơi khó hiểu và cuối cùng đã được lệnh phải làm cho một cảng nước sâu để phòng thủ, ông bắt đầu thực hiện tại Yorktown, Virginia. Mọi hành động của Cornwallis ở Virginia đều bị lực lượng [Lục quân Lục địa](/wiki/L%E1%BB%A5c_qu%C3%A2n_L%E1%BB%A5c_%C4%91%E1%BB%8Ba) được dẫn đầu bởi [Marquis de Lafayette](/wiki/Gilbert_du_Motier_de_La_Fayette) theo dõi.
Quân đội Pháp và Mỹ đã hợp nhất ở phía bắc của thành phố New York trong mùa hè năm 1781. Khi công văn của de Grasse đến nơi, quân đội hai bên bắt đầu di chuyển về phía Virginia, phao tin là đang lên kế hoạch bao vây New York để lừa người Anh và tất nhiên người Anh tin rằng sẽ có một cuộc bao vây New York xảy ra như đã lên kế hoạch. De Grasse đi thuyền từ Tây Ấn và đến vịnh Chesapeake vào cuối tháng 8, đưa quân bổ sung và phong tỏa hải quân Yorktown. Ông đã vận chuyển 500.000 peso bạc thu thập từ các công dân của
[La Habana](/wiki/La_Habana), [Cuba](/wiki/Cuba) để tài trợ các nguồn cung cấp dành cho chiến tranh và để tính lương cho quân đội Lục địa. Trong khi ở [5] [Santo Domingo](/wiki/Santo_Domingo), de Grasse đã gặp [Francisco Saavedra de Sangronis](/w/index.php?title=Francisco_Saavedra_de_Sangronis&action=edit&redlink=1), một đại diện của vua [Carlos III của Tây Ban Nha](/wiki/Carlos_III_c%E1%BB%A7a_T%C3%A2y_Ban_Nha). De Grasse đã lên kế hoạch để lại một số tàu chiến của mình tại Santo Domingo. Saavedra hứa hẹn [[6]](#cite_note-6) [hải quân Tây Ban Nha](/wiki/H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_T%C3%A2y_Ban_Nha)sẽ hỗ trợ trong việc bảo vệ đội thương thuyền của Pháp, và de Grasse có thể đưa hạm đội về phía bắc với tất cả các tàu chiến của mình. Trong những ngày đầu tháng Chín, ông đã đánh bại hạm đội Anh dẫn đầu bởi Sir Thomas Graves, và người đang chuẩn bị đi cứu Cornwallis tại trận Chesapeake. Với kết này, de Grasse đã chặn toàn bộ đường thoát bằng đường biển của Cornwallis. Tại thời điểm Washington và Rochambeau đưa quân đến, và lực lượng lục quân và hải quân đã hoàn toàn bao quanh Cornwallis.
Sau những chuẩn bị ban đầu, người Mỹ và người Pháp đã xây dựng những đường hào ngang đầu tiên và bắt đầu bắn phá. Với sự chống cự yếu đuối của Anh, Washington vào ngày 14, năm 1781 gửi hai đội hình dọc để thực hiện cuộc tấn công lớn cuối cùng vào bên ngoài hàng phòng thủ còn lại. Đội quân Pháp chiếm lấy
[đồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93n&action=edit&redlink=1) #9 và Mỹ chiếm đồn #10. Với những hệ thống phòng thủ đã thực hiện, các đồng minh đã có thể kết thúc tuyến hào thứ hai của họ. Với những pháo binh Mỹ gần hơn và mãnh liệt hơn bao giờ hết, tình hình của Anh bắt đầu xấu đi nhanh chóng và Cornwallis đã chấp nhận các điều kiện đầu hàng vào ngày 17. Sau hai ngày đàm phán, lễ đầu hàng đã diễn ra vào ngày 19, nhưng Cornwallis đã tránh mặt bằng cách tuyên bố bị ốm. Với việc bắt giữ hơn 7.000 binh sĩ Anh, cuộc đàm phán giữa [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) và [Anh](/wiki/Anh) bắt đầu, kết quả là [Hiệp ước Paris năm 1783](/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Paris_(1783)).
## Dạo đầu[
[sửa](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%99c_v%C3%A2y_h%C3%A3m_Yorktown&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%99c_v%C3%A2y_h%C3%A3m_Yorktown&action=edit§ion=1)]
### Hợp tác Pháp-Mỹ[
[sửa](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%99c_v%C3%A2y_h%C3%A3m_Yorktown&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%99c_v%C3%A2y_h%C3%A3m_Yorktown&action=edit§ion=2)]
Ngày 20 tháng 12 năm 1780,
[Benedict Arnold](/w/index.php?title=Benedict_Arnold&action=edit&redlink=1) khởi hành từ New York với 1.500 lính tới Portsmouth, Virginia. Trên đường đi ngang qua [Richmond](/wiki/Richmond,_Virginia), Arnold đã cho quân đột kích, và đánh bại một đội dân quân vào ngày 5-7 tháng 1 năm 1781 trước khi tiếp tục đi tới [Portsmouth](/wiki/Portsmouth,_Virginia). Đô đốc Destouches, người đã đến Newport, Rhode Island vào tháng 7 năm 1780 với một hạm đội gồm 5.500 binh sĩ, đã được Washington và tướng Pháp Rochambeau khích lệ. Sau đó Destouches đã mang hạm đội của mình về phía nam, và bắt đầu cuộc tấn công vào đội quân của Arnold. [7] [[7]](#cite_note-Lengel328-7) [Marquis de Lafayette](/wiki/Gilbert_du_Motier_de_La_Fayette)đã gửi 1.200 lính để cùng triển khai tấn công. Nhưng thực ra, Destouches không hề muốn gửi bất cứ một tàu nào và chỉ duy nhất một lần với ba tàu chiến vào tháng hai. Sau khi được chứng minh là không mang lại hiểu quả nào, ông mới tung ra một lực lượng lớn hơn với đội tàu gồm 11 chiếc vào tháng 3 năm 1781, và đã có một trận đánh bế tắc khi chiến thuật rối tung với hạm đội Anh do Benedict Arnold chỉ huy trước cửa [[8]](#cite_note-Lengel329-8) [vịnh Chesapeake](/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Chesapeake). Destouches bắt buộc phải rút lui do nhưng hư hại nặng nề với đội tàu chiến và để Arbuthnot cùng với hạm đội Anh chấn giữ cửa vịnh. [[8]](#cite_note-Lengel329-8)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%99c_v%C3%A2y_h%C3%A3m_Yorktown&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%99c_v%C3%A2y_h%C3%A3m_Yorktown&action=edit§ion=3)]
- Chú thích
- Thư mục
- Alden, John (1969).
*A History of the American Revolution*. New York: Da Capo Press. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0306803666](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0306803666).
- Anderson, Dale (2004).
*The Battle of Yorktown*. Gareth Stevens Publishing.
- Chávez, Thomas E. (2002).
*Spain and the Independence of the United States: An Intrinsic Gift*. Albuquerque: University of New Mexico Press. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-8263-2794-x](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-8263-2794-x)Kiểm tra giá trị
|isbn=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_isbn)).
- Cronau, Rudolf (2010).
*Drei Jahrhunderte deutschen Lebens in Amerika*(bằng tiếng Đức). Hamburg: Severus Verlag. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-3942382311](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-3942382311). [OCLC](/wiki/OCLC) [649506358](//www.worldcat.org/oclc/649506358).
- Davis, Burke (2007).
*The Campaign that Won America*. New York: HarperCollins. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0836853933](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0836853933).
- Ferling, John E (2007).
*Almost a miracle: the American victory in the War of Independence*. New York: Oxford University Press US. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0195181210](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0195181210).
- Fleming, Thomas (1970).
*The Perils of Peace*. New York: The Dial Press. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0061139116](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0061139116).
- Grainger, John (2005).
*The Battle of Yorktown, 1781: a reassessment*. Woodbridge: Boydell Press. [ISBN](/wiki/ISBN) [9781843831372](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9781843831372). [OCLC](/wiki/OCLC) [232006312](//www.worldcat.org/oclc/232006312).
- Greene, Jerome A. (2005).
*The Guns of Independence: The Siege of Yorktown, 1781*. New York: Savas Beattie. [ISBN](/wiki/ISBN) [1-932714-05-7](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1-932714-05-7).
- Hibbert, Christopher (2002).
*Redcoats and Rebels*. W. W. Norton & Company Paperbacks.
- Lengel, Edward (2005).
*General George Washington*. New York: Random House Paperbacks. [ISBN](/wiki/ISBN) [0812969502](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0812969502). Đã bỏ qua tham số không rõ
|authorid=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#parameter_ignored)); Đã bỏ qua tham số không rõ
|(
[http://books.google.com/books?id=](http://books.google.com/books?id=) [trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#parameter_ignored))
- Mitchell, Barbara (Spring 2007).
[“Bankrolling the Battle of Yorktown: Gold and silver from Havana enabled Washington’s troops to trap Lord Cornwallis”](http://www.historynet.com/mhq). *MHQ (Military History Quarterly)*. tr. 16–24.
- Reeves, Thomas C (1975).
*Gentleman Boss*. American Political Biography Press. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0945707035](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0945707035).
- Wickwire, Franklin and Mary (1970).
*Cornwallis: The American Adventure*. Boston: Houghton Mifflin. [OCLC](/wiki/OCLC) [62690](//www.worldcat.org/oclc/62690).
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%99c_v%C3%A2y_h%C3%A3m_Yorktown&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%99c_v%C3%A2y_h%C3%A3m_Yorktown&action=edit§ion=4)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|[Cuộc vây hãm](http://xenophongroup.com/mcjoynt/yrtnsieg.htm)tại Yorktown
- 1931 Army War College
[lịch sử cuộc vây hãm Yorktown](http://www.history.army.mil/books/RevWar/Yorktown/AWC-Ytn-fm.htm)tái bản bởi [United States Army Center of Military History](/w/index.php?title=United_States_Army_Center_of_Military_History&action=edit&redlink=1) [Trang Web của Yorktown](http://www.xenophongroup.com/mcjoynt/yrkcam-z.htm) [Các điều kiện đầu hàng tại Yorktown](http://www.bartleby.com/43/17.html) *The French Army in the American Revolution*tại John Carter Brown Library [Hoạt hình biểu diễn cuộc bao vây Yorktown](http://www.revolutionarywaranimated.com/YorktownAnimation.html) [Vai trò của Tây Ban Nha và Cuba trong cuộc bao vây Yorktown](http://www.ouramericanhistory.com/events/yorktown.html)

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

X-Cache-Status: miss

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.05:-77.47:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

X-Cache: cp1053 miss, cp1053 miss

X-Content-Type-Options: nosniff

Via: 1.1 varnish-v4, 1.1 varnish-v4

Accept-Ranges: bytes

X-UA-Compatible: IE=Edge

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Language: vi

Link: </static/images/project-logos/viwiki.png>;rel=preload;as=image;media=not all and (min-resolution: 1.5dppx),</static/images/project-logos/viwiki-1.5x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 1.5dppx) and (max-resolution: 1.999999dppx),</static/images/project-logos/viwiki-2x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 2dppx)