markdown:
# Trương Vĩnh Ký
**Pétrus Trương Vĩnh Ký** ( [1837](/wiki/1837) – [1898](/wiki/1898)), tên hồi nhỏ là **Trương Chánh Ký**, sau này đổi tên đệm thành **Trương Vĩnh Ký**, hiệu **Sĩ Tải**; là một nhà văn, nhà ngôn ngữ học, nhà giáo dục học, và khảo cứu văn hóa tiêu biểu của [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam).
Ông có tri thức uyên bác, am tường và có cống hiến lớn trên nhiều lĩnh vực văn hóa cổ kim Đông Tây, nên đương thời ông được giới học thuật
[Châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) liệt vào 18 nhà bác học trên thế giới . Ngoài ra, vì biết và sử dụng thông thạo 27 ngoại ngữ, nên ông trở thành nhà bác học biết nhiều thứ tiếng nhất ở Việt Nam, và đứng vào hàng những người biết nhiều ngoại ngữ bậc nhất trên thế giới [1] . [[2]](#cite_note-2)
Ông để lại hơn 100 tác phẩm về
[văn học](/wiki/V%C4%83n_h%E1%BB%8Dc), [lịch sử](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD), [địa lý](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_l%C3%BD), từ điển và dịch thuật,... Riêng đối với nền báo chí Quốc ngữ Việt Nam, ông được coi là "ông tổ nghề báo Việt Nam", người đặt nền móng, bởi ông chính là người sáng lập, là Tổng biên tập tờ báo quốc ngữ đầu tiên: [Gia Định báo](/wiki/Gia_%C4%90%E1%BB%8Bnh_b%C3%A1o) ). [3]
## Mục lục
## Thân thế và sự nghiệp[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD&action=edit§ion=1)]
Ông sinh ngày
[6 tháng 12](/wiki/6_th%C3%A1ng_12) năm [1837](/wiki/1837) (tức năm [Đinh Dậu](/wiki/%C4%90inh_D%E1%BA%ADu), [Minh Mạng](/wiki/Minh_M%E1%BA%A1ng) thứ 17) tại ấp [Cái Mơn](/wiki/V%C4%A9nh_Th%C3%A0nh,_Ch%E1%BB%A3_L%C3%A1ch), xã Vĩnh Thành, tổng Minh Lý, huyện Tân Minh, phủ Hoàng An, tỉnh [Vĩnh Long](/wiki/V%C4%A9nh_Long) (nay thuộc huyện [Chợ Lách](/wiki/Ch%E1%BB%A3_L%C3%A1ch), tỉnh [Bến Tre](/wiki/B%E1%BA%BFn_Tre)). Vĩnh Ký là con thứ ba (sau một anh cả và một người chị) của Lãnh binh Trương Chánh Thi và bà Nguyễn Thị Châu.
### Đi học[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD&action=edit§ion=2)]
Lúc 5 tuổi, Vĩnh Ký cùng anh trai là Trương Chánh Sử được đi học
[chữ Hán](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n) với một thầy đồ tên Học ở trong xóm dạy.
Năm ông 8 tuổi
, thân phụ ông được triều đình cử đi phò tá đoàn sứ thần sang [4] [Cao Miên](/wiki/Campuchia)( [Campuchia](/wiki/Campuchia)ngày nay), rồi mất vì bệnh ở bên ấy.
Thấy ông ngoan và cần mẫn, Cố Tám (một tu sĩ
[Công giáo](/wiki/C%C3%B4ng_gi%C3%A1o) từng được ông Thi che giấu lúc [nhà Nguyễn](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n) cấm đạo gắt gao) đã khuyên mẹ ông cho ông đi học chữ [5] [Quốc ngữ](/wiki/Qu%E1%BB%91c_ng%E1%BB%AF)và cải theo đạo Công giáo. Sau đó, ông có tên là **, sau này đổi tên đệm là** [Jean-Baptiste](/wiki/Gioan_Baotixita) [Pétrus](/wiki/Th%C3%A1nh_Ph%C3%AAr%C3%B4)Trương Chánh Ký **Pétrus Trương Vĩnh Ký**, viết và gọi tắt là **Pétrus Ký**.
Đến khi
[Linh mục](/wiki/Linh_m%E1%BB%A5c) Long từ [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) sang, Cố Tám (ít lâu sau ông mất) cho Pétrus Ký theo hầu nhà truyền giáo này. Thấy ông thông minh và ham học, Linh mục Long đã tận tình dạy dỗ chữ [Latinh](/wiki/Latinh), đồng thời dành riêng cho ông một chỗ ở trong nhà Giảng vừa mới thành lập ở [Cái Nhum](/wiki/C%C3%A1i_Nhum) ( [1846](/wiki/1846)).
Năm 11 tuổi (
[1848](/wiki/1848)), theo đề nghị của Linh mục Long, vị Giám mục chủ quản xứ đạo lúc bấy giờ cho Pétrus Ký theo Cố Hòa (tức Linh mục người Pháp Belleveaux), đang giữ chức Cai tại trường đạo Pinha-lu ở [Phnom Penh](/wiki/Phn%C3%B4m_P%C3%AAnh) ( [Cao Miên](/wiki/Campuchia)). Ở đây, có các học sinh là người Cao Miên ( [Campuchia](/wiki/Campuchia)), Ai Lao ( [Lào](/wiki/L%C3%A0o)), Miến Điện ( [Myanma](/wiki/Myanma)), [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c);... ông lân la làm quen và rồi học luôn các thứ tiếng ấy.
Năm
[1851](/wiki/1851), Pétrus Ký lại được gửi vào trường đạo Dulalma ở [Penang](/wiki/Penang) (đây là một hòn đảo nhỏ trên vùng biển Hạ Châu, tức Nam Dương, nay thuộc [Malaysia](/wiki/Malaysia)). Ban đầu, đoàn du học (có Linh mục Long đi theo) đi theo đường bộ xuất phát từ [Nam Vang](/wiki/Phn%C3%B4m_P%C3%AAnh), nhưng rồi đoàn bị lạc giữa rừng, lại gặp bão ở [Biển Hồ](/wiki/Bi%E1%BB%83n_H%E1%BB%93), nên phải trở về [Sài Gòn](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) để xuống tàu thủy qua Penang... Trong khoảng thời gian theo học tại đây, ông còn học thêm các thứ tiếng khác, như: [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99), [Anh](/wiki/Anh), [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha), [Mã Lai](/wiki/M%C3%A3_Lai), [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n), [Hy Lạp](/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p), [Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan), [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p),... [[6]](#cite_note-6)
Năm 21 tuổi (
[1858](/wiki/1858)), Trương Vĩnh Ký học xong và về nước đúng vào lúc mẹ ông qua đời.
Lúc Pétrus Ký trở về quê hương Cái Mơn, cũng là lúc
[thực dân Pháp](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_th%E1%BB%B1c_d%C3%A2n_Ph%C3%A1p) đem quân sang xâm chiếm Việt Nam (Đà Nẵng bị tấn công ngày [1 tháng 9](/wiki/1_th%C3%A1ng_9) năm [1858](/wiki/1858)). Vì thế, việc cấm đạo Công giáo cũng diễn ra gay gắt hơn.
### Cộng tác với Pháp[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD&action=edit§ion=3)]
Lược kê ra một số sự kiện đáng chú ý:
Không du học nữa, và cũng không thể ở quê nhà, Pétrus Ký chạy lên
[Sài Gòn](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) vào tá túc nhà vị [Giám mục](/wiki/Gi%C3%A1m_m%E1%BB%A5c) người Pháp Dominique Lefèbre, và được ông này giới thiệu làm thông ngôn cho Jauréguiberry vào ngày [20 tháng 12](/wiki/20_th%C3%A1ng_12) năm [1860](/wiki/1860).
Năm
[1861](/wiki/1861) Pétrus Ký thành hôn với bà Vương Thị Thọ (con gái ông Vương Tấn Ngươn, hương chủ làng Nhơn Giang [Chợ Quán] do Linh mục Đoan họ đạo Nhơn Giang mối mai) và dời về cư ngụ ở [Chợ Quán](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A3_Qu%C3%A1n&action=edit&redlink=1), [Sài Gòn](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh).
Ngày
[8 tháng 5](/wiki/8_th%C3%A1ng_5) năm [1862](/wiki/1862), Pháp thành lập trường Thông ngôn ( *Collège des Interprètes*), ông được nhận vào dạy. Cũng trong năm này, ông theo sứ thần Simo đáp thuyền Forbin ra Huế bàn việc nghị hòa.
Năm
[1863](/wiki/1863), triều đình [Huế](/wiki/Hu%E1%BA%BF) cử một phái đoàn do [Phan Thanh Giản](/wiki/Phan_Thanh_Gi%E1%BA%A3n) đứng đầu sang Pháp xin chuộc ba tỉnh miền Đông [Nam Kỳ](/wiki/Nam_K%E1%BB%B3), và ông Giản đã xin Pétrus Ký đi theo làm thông ngôn.
Sang
[Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p), Pétrus Ký cùng phái đoàn [nhà Nguyễn](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n) được triều kiến Hoàng đế [Napoléon III](/wiki/Napol%C3%A9on_III), gặp nhiều nhân vật tên tuổi thuộc nhiều lãnh vực khác nhau. Ngoài ra, ông còn được sang thăm [Bồ Đào Nha](/wiki/B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha), [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha), [Ý](/wiki/%C3%9D) và được yết kiến [Giáo hoàng](/wiki/Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng) tại [Rôma](/wiki/Roma). Ngày [18 tháng 3](/wiki/18_th%C3%A1ng_3) năm [1864](/wiki/1864), phái đoàn về đến [Sài Gòn](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) . [7]
Năm
[1865](/wiki/1865), Pétrus Ký xin lập một tờ báo quốc ngữ mang tên là *. Lời yêu cầu của ông được chấp thuận và Nghị định cho phép xuất bản được ký ngày Gia Định báo* [1 tháng 4](/wiki/1_th%C3%A1ng_4)năm [1865](/wiki/1865), nhưng không phải ký cho ông mà lại ký cho một người Pháp tên là Ernest Potteaux, một viên thông ngôn làm việc tại Soái phủ [Nam Kỳ](/wiki/Nam_K%E1%BB%B3). Mãi đến ngày [16 tháng 5](/wiki/16_th%C3%A1ng_5)năm [1869](/wiki/1869)mới có Nghị định của Chuẩn Đô đốc Ohier ký giao Gia Định báo cho Trương Vĩnh Ký làm Giám đốc, [Huỳnh Tịnh Của](/wiki/Hu%E1%BB%B3nh_T%E1%BB%8Bnh_C%E1%BB%A7a)làm Chủ bút; và khi ấy tờ báo mới thật sự được khởi sắc.
Từ năm
[1866](/wiki/1866) đến [1868](/wiki/1868), ông được bổ làm Giáo sư dạy tiếng Pháp ở trường Thông ngôn Sài Gòn.
Năm
[1869](/wiki/1869), Sứ thần [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) sang Việt Nam nhằm ký thương ước với triều đình [Huế](/wiki/Hu%E1%BA%BF). Tới Sài Gòn, vị sứ thần này đã xin Chính quyền Pháp ở Nam Kỳ cho phép Pétrus Ký đi theo giúp đỡ. Nhiệm vụ hoàn thành, nhân thời gian rãnh rỗi, ông sang thăm [Hồng Kông](/wiki/H%E1%BB%93ng_K%C3%B4ng), [Ma Cao](/wiki/Ma_Cao), [Quảng Đông](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_%C4%90%C3%B4ng), [Quảng Tây](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_T%C3%A2y),...
Năm
[1872](/wiki/1872), Pétrus Ký được Pháp thăng chức Tri huyện hạng nhất, đồng thời được bổ làm Đốc học (Giám đốc) trường Sư phạm dạy người Pháp học tiếng [phương Đông](/wiki/Ph%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%C3%B4ng), kiêm chức thư ký Hội đồng châu thành [Chợ Lớn](/wiki/Ch%E1%BB%A3_L%E1%BB%9Bn) ( [1 tháng 6](/wiki/1_th%C3%A1ng_6) năm [1872](/wiki/1872)).
Ngày
[1 tháng 1](/wiki/1_th%C3%A1ng_1) năm [1874](/wiki/1874), Pétrus Ký lãnh chức Giáo sư dạy chữ Việt và chữ Pháp cho người Pháp và người Tây Ban Nha tại trường Tham biện Hậu bổ ( *Collège des administrateurs stagiaires*), rồi làm Chánh đốc học trường ấy, đồng thời lãnh chức Ủy viên thượng Hội đồng Giáo dục ( [17 tháng 11](/wiki/17_th%C3%A1ng_11) năm [1874](/wiki/1874)). Cũng trong năm này, Pétrus Ký được bình chọn đứng hàng thứ 17 trong 18 "Thế giới Thập Bát Văn Hào" [[8]](#cite_note-8) [ [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)]
Năm
[1876](/wiki/1876), Thống đốc [Nam Kỳ](/wiki/Nam_K%E1%BB%B3) Duperré cử ông ra [Bắc Kỳ](/wiki/B%E1%BA%AFc_K%E1%BB%B3) tìm hiểu tình hình miền Bắc. Khi về Sài Gòn, ông viết cuốn *Chuyến đi Bắc Kỳ năm Ất Hợi (1876)*.
Năm
[1877](/wiki/1877), ông là hội viên duy nhất và đầu tiên người Nam, được cử làm Ủy viên Hội đồng cai trị [Sài Gòn](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh).
Ngày
[17 tháng 5](/wiki/17_th%C3%A1ng_5) năm [1883](/wiki/1883), ông được [Hàn Lâm Viện Pháp](/wiki/Vi%E1%BB%87n_H%C3%A0n_l%C3%A2m_Khoa_h%E1%BB%8Dc_Ph%C3%A1p) phong danh hiệu [Viện sĩ](/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87n_s%C4%A9&action=edit&redlink=1) ( *Officier d'Académie*) . [9]
Năm
[1886](/wiki/1886), [Paul Bert](/wiki/Paul_Bert) (nghị sĩ, hội viên Hàn lâm, bác học gia sinh vật học) được cử sang [Đông Dương](/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) làm Khâm sứ [Trung Kỳ](/wiki/Trung_K%E1%BB%B3) và [Bắc Kỳ](/wiki/B%E1%BA%AFc_K%E1%BB%B3). Vốn là bạn từ trước, nên Paul Bert mời Trương Vĩnh Ký ra Huế giúp việc. Khoảng đầu [tháng 6](/wiki/Th%C3%A1ng_s%C3%A1u) năm ấy, Pétrus Ký ra Huế, được vua [Đồng Khánh](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_Kh%C3%A1nh) cho lãnh chức trong Cơ mật viện Tham tá, sung Hàn lâm viện Thị giảng học sĩ.
Ngày
[11 tháng 11](/wiki/11_th%C3%A1ng_11) năm đó, Paul Bert bất ngờ bị bệnh chết, Trương Vĩnh Ký bị nhóm thực dân không cùng cánh bỏ rơi, bạc đãi; và bản thân Pétrus Ký sau đó cũng bị triều đình [Huế](/wiki/Hu%E1%BA%BF) nghi kỵ và trù dập nên ông lấy cớ đau phổi xin từ chức về lại [Sài Gòn](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) dạy học tại trường Hậu Bổ, trường Thông ngôn và viết sách...
### Cuối đời[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD&action=edit§ion=4)]
Mặc dù đã trở về đời sống của một viên chức, nhưng Pétrus Ký vẫn bị người khác phe tìm cách hạ bậc lương và làm khó dễ việc vào ngạch Giáo sư sinh ngữ
[Đông Phương](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Ph%C6%B0%C6%A1ng) của ông. Khi trước, lúc còn được ưu ái, những sách của Pétrus Ký đều được nhà cầm quyền Pháp bỏ tiền ra in, để phân phối cho học sinh. Nhưng từ khi bị hất hủi, lui về ẩn dật ở Chợ Quán, ông phải bỏ tiền riêng ra in ấn và tự phát hành. Sách ế ẩm khiến Pétrus Ký phải mắc nhiều nợ.
Năm
[1887](/wiki/1887), sau khi đi công tác ở [Bangkok](/wiki/Bangkok) để giải quyết vấn đề giữa [Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan) và [Đông Dương](/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng), ông nghỉ hưu.
Năm
[1888](/wiki/1888), ông xuất bản tạp chí tư nhân *Thông Loại Khóa Trình* (Miscellanées) được 18 số ( [1888](/wiki/1888)- [1889](/wiki/1889)). Cũng trong năm này, trường Thông ngôn đóng cửa, Pétrus Ký gần như thất nghiệp. Sống trong hoàn cảnh buồn bã, túng quẫn, bệnh hoạn luôn, Pétrus Ký qua đời vào ngày [1 tháng 9](/wiki/1_th%C3%A1ng_9) năm [1898](/wiki/1898).
Mộ phần và nhà ở khi xưa của ông (nay là nơi thờ phụng ông), hiện nằm nơi góc đường
[Trần Hưng Đạo](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_H%C6%B0ng_%C4%90%E1%BA%A1o) và [Trần Bình Trọng](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_B%C3%ACnh_Tr%E1%BB%8Dng) thuộc [quận 5, thành phố Hồ Chí Minh](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_5,_th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh).
## Chức vụ, huân huy chương[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD&action=edit§ion=5)]
Không những Trương Vĩnh Ký là một nhà văn tiền phong của nền văn học chữ quốc ngữ mà ông còn là một học giả rất nổi tiếng. Trong quá trình hoạt động, ông đã được nhận các chức việc và huân huy chương:
- Nhận huy chương Dũng sĩ cứu thế của
[Tòa thánh La Mã](/wiki/Vatican)ngày [1 tháng 10](/wiki/1_th%C3%A1ng_10)năm 1863.
- Năm
[1871](/wiki/1871), được cử làm hội viên Hội Nhân Văn và Khoa học vùng Tây Nam nước [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p), Hội nhân chủng học, Hội Giáo dục [Á châu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81).
- Năm
[1874](/wiki/1874), được phong Giáo sư ngôn ngữ [Á Đông](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%81), vì Pétrus Ký đã thông hiểu 27 sinh ngữ trên thế giới.
- Nhận huy chương Isabelle la Catholique của
[Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha)ngày [27 tháng 6](/wiki/27_th%C3%A1ng_6)năm [1886](/wiki/1886).
- Trở thành hội viên Hội chuyên khảo về Văn hóa
[Á Châu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81)ngày [15 tháng 2](/wiki/15_th%C3%A1ng_2)năm [1876](/wiki/1876).
- Trở thành hội viên Hội chuyên học địa dư ở
[Paris](/wiki/Paris)ngày [7 tháng 7](/wiki/7_th%C3%A1ng_7)năm [1878](/wiki/1878).
- Nhận khuê bài Hàn Lâm Viện đệ nhị đẳng bội tinh (Palmes d'Académie) của Hàn Lâm viện Pháp ngày
[17 tháng 5](/wiki/17_th%C3%A1ng_5)năm [1883](/wiki/1883).
- Nhận Tứ đẳng Long tinh, Ngọc khánh, Long khánh của Nam triều ngày
[17 tháng 5](/wiki/17_th%C3%A1ng_5)năm 1886.
- Nhận
[Bắc Đẩu Bội Tinh](/wiki/B%E1%BA%AFc_%C4%90%E1%BA%A9u_B%E1%BB%99i_tinh)đệ ngũ đẳng của Pháp ngày [4 tháng 8](/wiki/4_th%C3%A1ng_8)năm [1886](/wiki/1886) [[10]](#cite_note-10)
- Nhận Hàn Lâm Viện đệ nhất đẳng của Pháp ngày
[3 tháng 6](/wiki/3_th%C3%A1ng_6)năm [1887](/wiki/1887).
- Nhận Hàn Lâm Viện đệ nhất đẳng của Hoàng gia
[Cam Bốt](/wiki/Campuchia).
- Vua
[Đồng Khánh](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_Kh%C3%A1nh)ban cho ông chức Hàn Lâm viện Thị giảng học sĩ.
- Vua
[Khải Định](/wiki/Kh%E1%BA%A3i_%C4%90%E1%BB%8Bnh)ban hàm [Lễ Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_L%E1%BB%85)Tham Tri.
- Vua
[Bảo Đại](/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i)ban hàm Lễ Bộ Thượng Thư.
## Một số tác phẩm[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD&action=edit§ion=6)]
Ông có trên một trăm tác phẩm (có nguồn ghi 119 tác phẩm), nhiều quyển rất đáng chú ý, như:
[Truyện đời xưa](/w/index.php?title=Truy%E1%BB%87n_%C4%91%E1%BB%9Di_x%C6%B0a&action=edit&redlink=1) *Abrégé de grammaire annamite*(Tóm lược ngữ pháp [An Nam](/wiki/An_Nam)) *(bản phiên âm ra* [Kim Vân Kiều](/wiki/Kim_V%C3%A2n_Ki%E1%BB%81u) [chữ quốc ngữ](/wiki/Qu%E1%BB%91c_ng%E1%BB%AF)đầu tiên) [Tiểu giáo trình Địa lý Nam Kỳ](/w/index.php?title=Ti%E1%BB%83u_gi%C3%A1o_tr%C3%ACnh_%C4%90%E1%BB%8Ba_l%C3%BD_Nam_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1) [Ký ức lịch sử Sài Gòn và vùng phụ cận](/w/index.php?title=K%C3%BD_%E1%BB%A9c_l%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_S%C3%A0i_G%C3%B2n_v%C3%A0_v%C3%B9ng_ph%E1%BB%A5_c%E1%BA%ADn&action=edit&redlink=1) *Cours de langue annamite*(Bài giảng ngôn ngữ An Nam) *Voyage au Tonkin en 1876*( [Chuyến đi ra Bắc Kỳ năm Ất Hợi, 1786](/w/index.php?title=Chuy%E1%BA%BFn_%C4%91i_ra_B%E1%BA%AFc_K%E1%BB%B3_n%C4%83m_%E1%BA%A4t_H%E1%BB%A3i,_1786&action=edit&redlink=1)) *Guide de la conversation annamite*(Hướng dẫn đàm thoại An Nam) *Phép lịch sự An Nam*( *Les convenances et les civilités annamites*) *Lục súc tranh công* *Cours de la langue mandarine ou des caractères chinois*(Bài giảng tiếng quan thoại hay chữ Trung Quốc) *Cours d'histoire annamite*(Bài giảng lịch sử An Nam) *Dư đồ thuyết lược*( *Précis de géographie*) *Đại Nam tam thập nhất tỉnh thành đồ* *Cours de littérature annamite*(Bài giảng văn chương An Nam) *Cours de géographie générale de l'Indochine*(Bài giảng địa lý tổng quát Đông Dương) *Đại Nam tam thập nhứt tỉnh địa đồ* *Grand Dictionnaire Annamite-Français*(Đại tự điển An Nam-Pháp), v.v... [[11]](#cite_note-11)
## Nỗi lòng[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD&action=edit§ion=7)]
Hay tin Pétrus Ký, một con người tài giỏi, sẽ ra làm việc với Pháp, một số quan lại
[nhà Nguyễn](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n) đâm ra nghi kỵ ông. Nhưng sau nhiều toan tính, ông nghĩ rằng phải làm việc để giúp đỡ đồng bào, trước hết là trong phương diện văn hóa, nhất là lúc ấy, Pháp và Nam triều chưa hiểu nhau, chưa thành thật với nhau. Pétrus Ký đã mượn câu cách ngôn [Latinh](/wiki/Latinh) " **Ở với họ mà không theo họ**" (" *Sic vos non vobis*"), để biện minh cho việc nhận lời làm thông ngôn cho Jauréguiberry. Mặc dù làm việc cho thực dân Pháp, nhưng khi sưu tầm và chú thích bản [12] [Gia Định thất thủ vịnh](/wiki/Gia_%C4%90%E1%BB%8Bnh_th%E1%BA%A5t_th%E1%BB%A7_v%E1%BB%8Bnh), Trương Vĩnh Ký vẫn gọi họ là "giặc".
Ngày
[8 tháng 1](/wiki/8_th%C3%A1ng_1)1 năm [1870](/wiki/1870), ông có lời di huấn: *Người đời sanh ký tử quy, đàng đi nước bước vắn vỏi lắm. Nhưng ai cũng có phận nấy, hể nhập thế cuộc bất khả vô danh vị, cũng phải làm vai tuồng mình cho xong đã, mới chun vô phòng được. Sự sống ở đời tạm nầy, đỏ như hoa nở một hồi sương sa; vạn sự đều chóng qua hết, tan đi như mây như khói. Nên phải liệu sức, tùy phận mà làm vai tuồng mình cho xong...*.
Bài thơ ông sáng tác lúc gần lâm chung:
*Quanh quanh quẩn quẩn lối đường quai,* *Xô đẩy người vô giữa cuộc đời.* *Học thức gửi tên con mọt sách,* *Công danh rốt cuộc cái quan tài.* *Dạo hòn, lũ kiến men chân bước,* *Bò xối, con sùng chắt lưỡi hoài!* *Cuốn sổ bình sanh công với tội,* *Tìm nơi thẩm phán để thừa khai.* [[13]](#cite_note-13)
Trên cửa nhà mồ của ông có ghi một câu văn bằng tiếng Latinh: "
**Miseremini Mei Saltem Vos Amici Mei**" ( *Xin hãy thương xót tôi, hỡi các anh chị là những người bạn tôi*). Đây là một câu văn trích ra từ [Sách của Gióp](/w/index.php?title=S%C3%A1ch_Gi%C3%B3p&action=edit&redlink=1) ( [Job 19:21-27](http://www.biblegateway.com/passage/?search=Gi%C3%B3p+19&version=VIET;BD2011;VULGATE)) trong [Cựu ước](/wiki/C%E1%BB%B1u_%C6%AF%E1%BB%9Bc), thuật lại chuyện Gióp bị Thượng đế và loài người lìa bỏ [[14]](#cite_note-14) . [15]
## Đánh giá[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD&action=edit§ion=8)]
Ở cuối
[thế kỷ 19](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19), học giả Pháp tên là Jean Bouchot đã gọi Trương Vĩnh Ký là *"một nhà bác học duy nhất ở Đông Dương và cho đến ở nước Trung Hoa hiện đại nữa." Ngoài ra, ông này còn viết:* *Ta phải xem đời của cụ Trương Vĩnh Ký là một bài học và một gương tốt cho ta. Một bài học vì, vì ta thấy người dân hoàn toàn* [Nam Kỳ](/wiki/Nam_K%E1%BB%B3)ấy sánh kịp với các nhà thông thái xứng đáng nhất của Âu châu trong đủ ngành khoa học... [[16]](#cite_note-16)
Trích thêm một vài nhận xét:
- Học giả
[Vương Hồng Sển](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_H%E1%BB%93ng_S%E1%BB%83n):
- Trương Vĩnh Ký,
[Trương Minh Ký](/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_Minh_K%C3%BD), [Huỳnh Tịnh Của](/wiki/Hu%E1%BB%B3nh_T%E1%BB%8Bnh_C%E1%BB%A7a)là *ba ông minh triết bảo thân, gần bùn mà chẳng nhuốm mùi bùn, không ham "đục nước béo cò" như ai, chỉ say đạo lý và học hỏi, sống đất Tào mà lòng giữ Hán, thác không tiếng nhơ, thấy đó mà mừng thầm cho nước nhà những cơn ba đào sóng gió còn hiếm người xứng danh học trò cửa Khổng* . [[17]](#cite_note-17)
- Nhà văn
[Sơn Nam](/wiki/S%C6%A1n_Nam_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)): *Ông Trương Vĩnh Ký từ khi đỗ đạt cho đến khi mất vẫn tỏ ra thân Pháp. Tuy nhiên, người ở miền Nam không bao giờ khinh rẻ ông. Ông không gia nhập Pháp tịch; trước khi mất, ông biết thân phận của người học giả sống trong thời kỳ khó khăn...Ông này khi sanh tiền tuy là nhà nước tin cậy mặc dầu chớ chẳng hề ỷ thế mà hại quê hương, chỉ vẽ cho các quan Lang sa biết phong tục lễ nghĩa của con nhà An Nam, cho khỏi chỗ mích lòng nhau, làm cho mẹ gà phải thương con vịt. Đêm ngày lo đặt sách này dịch sách kia cho kẻ hậu sinh dễ học. Thiệt là quan thầy của cả và* [Nam Kỳ](/wiki/Nam_K%E1%BB%B3)... *Ngoài những tác phẩm biên khảo mang tính cách bác học, ông Trương vĩnh Ký còn chú ý đến độc giả bình dân, lời văn theo lời ăn tiếng nói thông dụng lúc bây giờ. "Chuyện đời xưa" của ông cùng là "Chuyện giải buồn" của* [Huỳnh Tịnh Của](/wiki/Hu%E1%BB%B3nh_T%E1%BB%8Bnh_C%E1%BB%A7a)hãy còn được nhắc nhở . [[18]](#cite_note-ReferenceA-18)
- Giáo sư
[Thanh Lãng](/wiki/Thanh_L%C3%A3ng): *Trương Vĩnh Ký không đạo mạo, không đài các, không cao kỳ; ông trai trẻ hơn, ông mới hơn...Và nhờ ông, câu văn Việt được giải phóng khỏi những xiềng xích* [chữ Hán](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n). Chủ trương của ông chính là "cách nói tiếng An Nam ròng" và viết "trơn tuột như lời nói". Nếu đem phân tích theo ngữ pháp thì thấy lôi thôi, nhưng so với văn xuôi khác ra đời sau ông 20, 30 năm, văn ông vẫn còn hay hơn, mạch lạc khúc chiết hơn . [[19]](#cite_note-19)
- Giáo sư
[Nguyễn Huệ Chi](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Hu%E1%BB%87_Chi): *Những biên soạn của Trương Vĩnh Ký đã có những đóng góp quan trọng cho một số ngành khoa học đương thời, nhất là khoa ngôn ngữ học và khoa học lịch sử… Các sáng tác của Trương cũng nói lên ít nhiều cá tính một con người cần mẫn trong công việc, có cái nhìn tinh tế và óc tò mò trước sự vật, nhiều lúc có khả năng hài hước hóa mọi chuyện ở đời*... [[20]](#cite_note-20)
- Nhà nghiên cứu Lê Thanh:
*Ông là người, từ nhỏ được giáo dục theo phương pháp Âu Tây, khi trưởng thành theo giúp việc người Pháp, thế mà bằng hữu viết thư giục ông, ông không nghe, vẫn khăng khăng từ chối để suốt đời được giữ bộ quần áo Việt Nam và suốt đời là một người Việt Nam thuần túy* . [[21]](#cite_note-21)
- Nhà nghiên cứu Huỳnh Minh:
*Nếu cụ* [Võ Trường Toản](/wiki/V%C3%B5_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_To%E1%BA%A3n)là "Hậu tổ" của Nho học ở đất Gia Định thì cụ Trương Vĩnh Ký là bậc tiền hiền của chữ quốc ngữ trong toàn cõi đất Việt . [[22]](#cite_note-22)
- Nhà văn
[Vũ Ngọc Phan](/wiki/V%C5%A9_Ng%E1%BB%8Dc_Phan): *Trong số những sách dịch thuật, khảo cứu và sáng tác của ông, người ta thấy chỉ những sách khảo cứu của ông là có giá trị hơn cả...Người ta thấy ông rõ là một nhà bác học có óc tổ chức và có phương pháp...* . [[23]](#cite_note-23)
- Học giả
[Nguyễn Văn Tố](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_T%E1%BB%91)tóm tắt sự nghiệp của Trương Vĩnh Ký gọn trong 3 tiếng *Bác học, Tâm thuật, Khiêm tốn* [[24]](#cite_note-24)
Tuy nhiên, cũng có một số ý kiến phê phán, buộc tội vì họ Trương đã cộng tác với thực dân, như Lê Thanh trong quyển
*Trương Vĩnh Ký*, [Trần Huy Liệu](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Huy_Li%E1%BB%87u) trong *Lịch sử 80 năm chống Pháp*, Phạm Long Điền và Nguyễn Sinh Duy trong quyển *Cuốn sổ bình sanh của Trương Vĩnh Ký...*
Ghi công, khi
[phong trào Duy Tân](/wiki/Phong_tr%C3%A0o_Duy_T%C3%A2n) hoạt động công khai rầm rộ, ông [Trần Chánh Chiếu](/wiki/Gilbert_Tr%E1%BA%A7n_Ch%C3%A1nh_Chi%E1%BA%BFu) đã cổ động lạc quyên đúc tượng kỷ niệm ông Trương Vĩnh Ký với bài "ông Đốc Ký" đăng trên báo *Lục Tỉnh Tân Văn* . [18]
## Tên đường và tên trường[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD&action=edit§ion=9)]
Từ thời Pháp thuộc cho đến năm
[1975](/wiki/1975), tên của ông đã được đặt cho một ngôi trường trung học lớn ở [Đô thành Sài Gòn](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) dành cho nam sinh: Trường Trung học Petrus Ký. Sau năm [1975](/wiki/1975), trường này được đổi tên là [trường Trung học phổ thông chuyên Lê Hồng Phong](/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Trung_h%E1%BB%8Dc_ph%E1%BB%95_th%C3%B4ng_chuy%C3%AAn_L%C3%AA_H%E1%BB%93ng_Phong,_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh).
Ở
[Thành phố Hồ Chí Minh](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) trước năm [1975](/wiki/1975) (lúc đó gọi là Sài Gòn và Gia Định) có tới 2 con đường mang tên ông với 2 tên gọi khác nhau. Đường Petrus Ký của Đô thành Sài Gòn cũ hiện nay là đường [Lê Hồng Phong](/wiki/L%C3%AA_H%E1%BB%93ng_Phong) ở quận 5 và quận 10; còn đường Trương Vĩnh Ký của tỉnh Gia Định cũ nay là đường Nguyễn Văn Bảo ở quận [Gò Vấp](/wiki/G%C3%B2_V%E1%BA%A5p).
Hiện nay vẫn còn một con đường lớn mang tên ông tại quận Tân Phú thành phố Hồ Chí Minh.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD&action=edit§ion=10)]
Một số người Việt Nam biết nhiều ngoại ngữ khác:
## Sách tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD&action=edit§ion=11)]
-
[Nguyễn Huệ Chi](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Hu%E1%BB%87_Chi), mục từ: "Trương Vĩnh Ký" trong *Từ điển Văn học*(bộ mới), Nxb. Thế giới, 2004. [Vương Hồng Sển](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_H%E1%BB%93ng_S%E1%BB%83n), *Sài Gòn năm xưa*, Nxb. TP. HCM, 1991. [Sơn Nam](/wiki/S%C6%A1n_Nam_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)), *Cá tính miền Nam*, Nxb Trẻ, 1997. [Vũ Ngọc Phan](/wiki/V%C5%A9_Ng%E1%BB%8Dc_Phan), *Nhà văn hiện đại*, Nxb Sống mới, [Sài Gòn](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), không ghi năm xuất bản, [Phạm Thế Ngũ](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Th%E1%BA%BF_Ng%C5%A9), *Việt Nam văn học sử giản ước tân biên*(Tập 3), Quốc học tùng thư, Sài Gòn, 1965. [Thanh Lãng](/wiki/Thanh_L%C3%A3ng), *Bảng lược đồ văn học Việt Nam*(quyển hạ), Nxb. Trình bày, Sài Gòn, không ghi năm xuất bản. [Nguyễn Q. Thắng](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Q._Th%E1%BA%AFng)và Nguyễn Bá Thế, *Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam*, Nxb Khoa học xã hội, 1992.
- Huỳnh Minh,
*Kiến Hòa xưa*, Nxb Thanh Niên, 2001.
- Phan Thứ Lang, "'Ở với họ mà không theo họ' châm ngôn và bi kịch cuộc đời Trương Vĩnh Ký", tạp chí Xưa và Nay tháng 12 năm 1997, in lại trong sách Nam Bộ xưa và nay, Nxb. TP. HCM, 2005, tr. 241-249.
- Tiểu dẫn về cuộc đời Trương Vĩnh Kỳ in trong
*Tổng tập dư địa chí Việt Nam*(tập 3). Nxb. Thanh Niên, 2012. Trong bài viết tắt là "Lời dẫn".
-
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD&action=edit§ion=12)] **Nguồn: Nguyễn Huệ Chi,** [^](#cite_ref-1) *Từ điển văn học*(bộ mới), tr. 1866. **Theo "Tiểu dẫn về cuộc đời Trương Vĩnh Ký" (viết tắt là "Tiểu dẫn") in trong** [^](#cite_ref-2) *Tổng tập dư địa chí Việt Nam*, tập 3, tr. 11). **Xem:** [^](#cite_ref-3) [Những cái nhất của 147 năm báo chí quốc ngữ Việt Nam](http://infonet.vn/truyen-thong/nhung-cai-nhat-cua-147-nam-bao-chi-quoc-ngu-viet-nam/a23121.html), Infonet, 20/6/2012 **GS. Phạm Thế Ngũ chép ông Thi mất năm** [^](#cite_ref-4) [1845](/wiki/1845), lúc Pétrus Ký lên 8. Tiểu dẫn (tr. 12) ghi 9 tuổi (tuổi ta). Có nguồn chép khác: Huỳnh Minh (tr. 96) chép cha ông Ký mất ngay khi ông chào đời, tức năm [1837](/wiki/1837). Phan Thứ Lang chép cha ông Ký mất khi ông lên 3 tuổi. **Huỳnh Minh (tr. 96) chép cậu Tám là một Linh mục.** [^](#cite_ref-5) **Theo** [^](#cite_ref-6) *Tiểu dẫn*, tr. 13. **Theo** [^](#cite_ref-7) *Tiểu dẫn*, tr. 19. **Mười tám văn hào gồm: Bác sĩ Allemand, Banadona d' Ambrum, Bonhomme (Honoré), Cazot (Jules), Đại tướng Chambron, Bá tước Chambord, Christophie (Albert), Conte (Casimir), Desmaze (Charles), Duprat (Pascal), Dupuy (Charles), Garnier-Pages, Guizot, Lafayette (Oscar de), Lefèvre-Pontalis (Amédée), Marcon, Pétrus Ký, Thống chế Saldonha Oliveirae Daun.** [^](#cite_ref-8) **Theo** [^](#cite_ref-9) *Tiểu dẫn*, tr. 21. [^](#cite_ref-10) [Nguồn](http://namkyluctinh.org/a-lichsu/huynhaitong-truongvinhky.pdf.) **Xem đầy đủ ở đây:** [^](#cite_ref-11) [[1]](http://vietsciences.free.fr/vietnam/danhnhan/tacgia/truongvinhky.htm). **Dẫn theo Phan Thứ Lang, "Ở với họ mà không theo họ" châm ngôn và bi kịch cuộc đời Trương Vĩnh Ký", tạp chí Xưa và Nay tháng 12 năm 1997, in lại trong sách Nam Bộ xưa và nay, Nxb. TP. HCM, 2005, tr. 241-249.sách nêu ở mục tham khảo). Xem thêm:** [^](#cite_ref-12) [[2]](http://www.petrusky.org.au/BacHoc_PTVK/Viet_Ve_PTVK/PTVK_NguyenXuanHoang.htm)và [[3]](http://www.petrusky.org.au/BacHoc_PTVK/Viet_Ve_PTVK/PTVK_VuKy.htm). **Chép theo** [^](#cite_ref-13) [Nguyễn Q. Thắng](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Q._Th%E1%BA%AFng)và Nguyễn Bá Thế, có sách chép khác một vài từ. [^](#cite_ref-14) [Lời Chúa Mỗi Ngày](http://tonggiaophanhue.net/home/index.php?option=com_content&view=article&id=3176:ngay-th-nm-23-09-2010-trang-suy-nim-&catid=58:suy-niem-moi-ngay&Itemid=85), Tổng giáo phận Huế **Nguyên văn, theo bản dịch năm 2011:** [^](#cite_ref-15) *Xin thương tôi, xin thương xót tôi, hỡi các anh là những người bè bạn, vì chính tay Thiên Chúa đã đánh tôi! Tại sao các anh bắt chước Thiên Chúa, mà đi săn đuổi tôi, và vẫn chưa no nê với máu thịt của tôi sao? Ôi, những lời tôi nói đây, phải chi có người chép lại, phải chi có người ghi vào sách, có người đục bằng sắt, trám bằng chì, tạc vào đá cho đến muôn đời!...*. **Trích trong"Pétrus Ký, érudit cochinchinois", dẫn theo Phan Thứ Lang.** [^](#cite_ref-16) **Vương Hồng Sển,** [^](#cite_ref-17) *Sài Gòn năm xưa*, tr, 258.
- ^
**a** [Sơn Nam,](#cite_ref-ReferenceA_18-1) **ă** *Cá tính miền Nam*, tr 101-102. [^](#cite_ref-19) *Bảng lược đồ văn học Việt Nam*, sách nêu ở mục tham khảo, tr.33 - 34. [^](#cite_ref-20) *Từ điển văn học*(bộ mới), NXB Thế giới, 2004, tr. 1866. **Dẫn lại theo Phan Thứ Lang, sách nêu ở mục tham khảo.** [^](#cite_ref-21) **Sách ở mục tham khảo, tr. 145.** [^](#cite_ref-22) **Vũ Ngọc Phan,** [^](#cite_ref-23) *Nhà văn hiện đại*, tr.45 **Kỷ yếu hội Trí Tri** [^](#cite_ref-24) [Bắc Kỳ](/wiki/B%E1%BA%AFc_K%E1%BB%B3), số 1-2 năm [1937](/wiki/1937).
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%A9nh_K%C3%BD&action=edit§ion=13)]
|
|![]()
[Wikisource](/wiki/Wikisource)có các tác phẩm gốc nói đến hoặc của: [Pétrus Ky](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/454575)tại [Encyclopædia Britannica](/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Britannica) **(tiếng Anh)** [Trương Vĩnh Ký](http://bachkhoatoanthu.vass.gov.vn/noidung/tudien/Lists/GiaiNghia/View_Detail.aspx?ItemID=9131)tại [Từ điển bách khoa Việt Nam](/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n_b%C3%A1ch_khoa_Vi%E1%BB%87t_Nam)
- Mai Bá Triều,
[Tầm vóc quốc tế của Pétrus Ký](http://tuoitre.vn/Van-hoa-Giai-tri/163439/Tam-voc-quoc-te-cua-Petrus-Ky.html)
- Huỳnh Ái Tông,
[Trương Vĩnh Ký (1837-1898)](http://vietsciences.free.fr/vietnam/danhnhan/tacgia/truongvinhky.htm)
- GS Đỗ Quang-Vinh,
[Vinh danh Trương Vĩnh Ký, một nhà văn-hóa lớn, một nhà bác-ngữ-học lỗi lạc](http://www.petruskylhp.org/vinhdanhtvk.htm)


markdown:
Tác giả Lê Ngọc Minh là một chuyên viên đồ án xây cất nặng về dầu hỏa và dàn khoan dầu ngoài biển; sinh năm 1939 tại Thái-Bình, di tản sang Mỹ năm 1975, hiện cư ngụ tại La Habra, California. Lần đầu dự viết về nước Mỹ, ông gửi cùng một lúc 5 bài viết liên tiếp, hợp thành một hồi ký về thời đầu ở Mỹ. Tất cả đều được viết kỹ từng chi tiết, bằng một bút pháp chừng mực mà chững chạc hiếm có. Sau đây là bài viết thứ ba của ông, được tác giả đề riêng tặng hai bạn Trần Văn Hoa, nguyên tại DMJM và Ngô Chí Thiềng, nguyên tại Santa Fe.
Xin việc trên đất Mỹ, nếu ai có bà con thân nhân đã làm trong một hãng xưởng hay văn phòng, dẫn vào giới thiệu với xếp, ngày hôm sau đi làm, là hạnh phúc nhất. Ai chân ướt chân ráo đến Mỹ, thuộc loại FOB (fresh off the boat) như tôi, không có kinh nghiệm địa phương mà đi xin việc, dù đã thâm niên trong nghề, là một chuyện nhọc nhằn và nhục nhằn... Chắc không thiếu gì bạn đọc có kinh nghiệm như vậy, hoặc còn tệ hại hơn nhiều, xin bạn đọc cùng kể ra để chúng ta cùng thưởng lãm; sau đây là trường hợp của tôi.
Ngày 24-9-1975, gia đình tôi gồm 5 người, hai vợ chồng, hai con, một cháu từ hai tuổi rưỡi đến 5 tuổi, cùng mấy gia đình Việt di tản xuất trại tạm cư Camp Pendleton, ra định cư tại Norwalk, California. Sau bốn ngày lỉnh kỉnh với việc an cư, ngày thứ năm, với một mớ kiến thức rất giới hạn về đời sống Mỹ, tôi ra khỏi nhà, thực ra là ra khỏi căn apartment một phòng ngủ, xăn tay áo đi tìm việc.
Hồi còn trong Fort Chaffee, trong Camp Pendleton, có mấy người Mỹ tình nguyện vào trại nói chuyện về đời sống Mỹ, như đi xe bus, mở truơng mục ngân hàng, làm resumé, cách tìm xem nơi nào có việc, như EDD, phòng tìm việc công của county, tại văn phòng tìm việc tư, rao vặt trên báo... Trang bị với mớ kiến thức đó, tôi thủ thêm mớ bản đồ thành phố Los Angeles và Orange, bản đồ đường xe bus và một số địa chỉ văn phòng xé từ cuốn điện thoại niên giám... sẵn sàng dấn thân. Tôi đến văn phòng tìm việc EDD không xa nhà lắm, chỉ khoảng 2 cây số cuốc bộ. Nơi đây có yết thị các công việc do hãng xưởng hay văn phòng cầân người, gửi cho county; county niêm yết việc đó lên cả mấy chục văn phòng EDD trong county, liệt kê các đòi hỏi của chủ nhân, việc làm tạm thời hay thường trực, số lương... và cho một con số thứ tự, thí dụ job #96. Nếu bạn thấy thích hợp với công việc này, điền tên, địa chỉ, số điện thoại và job # vào một cái phiếu, bỏ vào cái rổ, 5, 10 phút sau sẽ có một ông hay bà công chức gọi tên bạn, mời vào văn phòng, phỏng vấn bạn sơ sơ rồi điện thoại tới hãng xưởng đó và dàn xếp để bạn đến đó phỏng vấn. Cách này, hãng xưởng thường trả lương rẻ hơn so với việc thuê người qua văn phòng tư, cũng rẻ hơn thuê người bằng cách bảo nhân viên trong hãng tìm bạn bè có khả năng giới thiệu đến làm cho hãng.
Tôi ghé văn phòng EDD này mỗi tuần vài ba lần. Mấy ngày còn lại tôi đến tận hãng nào mà tôi "nghi" là họ sẽ cần một công nhân có kinh nghiệm như tôi: kết quả chỉ là cô thư ký nhận đơn, nói là "sẽ chuyển cho ông kỹ sư trưởng", nhiều khi họ nói không cần người và trả lại resumé ngay tại trận. Hoặc tôi ngồi nhà gửi thư xin việc kèm resumé tới các hãng ở xa, nhưng cả 50 thư gửi đi, tôi chỉ nhận được duy nhất một bưu thiếp in sẵn câu trả lời, đại khái là "hãng đã nhận được thư xin việc của ông, sẽ lưu lại hồ sơ và tiếp xúc với ông khi nào hãng có nhu cầu" (chính hãng Santa Fe này, 9 tháng sau kêu tôi lại phỏng vấn, cho việc và tôi làm việc cho hãng gần 11 năm, 1976-1986 và đây là hãng trả lương bổng tốt nhất, xếp tử tế và hào phóng nhất trong suốt sự nghiệp làm công của tôi, tiếc rằng năm 1986 hãng bị bán qua bán lại mấy lần cho đến khi rách bươm như cái mền, nhưng đó lại là câu chuyện khác).
Khoảng 6 tuần sau khi định cư, tôi tìm được một việc trên bảng yết thị của văn phòng EDD mà tôi nghĩ là tôi làm được: họ cần một họa viên kỹ nghệ, mechanical drafter, trả 950$ một tháng, một số lương khá thơm thời bấy giờ (một chung cư hai phòng ngủ ở Norwalk thời bấy giờ là 160 $, bây giờ khoảng 1000 $). Tôi điền tên vào phiếu, bỏ vào cái rổ rồi phập phồng ngồi đợi. Năm phút sau, một anh công chức da màu tên John gọi tên tôi, mời vào văn phòng của anh, phỏng vấn qua loa rồi quay điện thoại cho hãng đang cần người.
Nói qua nói lại với bên kia vài câu, John hỏi tôi:
- Họ muốn biết anh có kinh nghiệm về vẽ máy bay hay hoả tiễn không "
Tôi thất vọng trả lời:
- Không, tôi chỉ vẽ cơ phận máy móc thôi!
John trả lời phía bên kia như vậy. Bên kia nói gì đó, John hỏi lại tôi:
- Họ muốn biết anh đã có bao giờ làm cho McDonald Douglas, Boeing, Hughes, Northrop hay Rockwell chưa "
Tôi trả lời:
- Không, tôi chưa hề bao giờ làm cho các hãng trên.
John lại trả lời phía bên kia như vậy. Họ bảo John:
- Gửi anh ta lại đây!
Sau này tôi mới hiểu: chiến tranh Việt Nam vừa chấm dứt, theo báo Los Angeles Times, các hãng chế máy bay, hỏa tiễn sa thải 45 nghìn công nhân một lượt. Hãng Given này muốn tìm hoạ viên vẽ cơ phận máy tiện, họ không muốn thuê người có kinh nghiệm về máy bay và hỏa tiễn!
John nhún vai, không biết anh ngạc nhiên hay thất vọng, anh lấy tờ giấy ghi tên và địa chỉ hãng Given International, tên ông trưởng phòng nhân viên và chỉ đường cho tôi:
- Anh đi thẳng Pioneer Blvd, tới freeway 91, đi 91 Oét. Ếch-zít đại lộ Santa Fe, ngoẹo trái, đi thêm khoảng nửa mai, hãng ở bên tay phải. Nhớ đến trước hai giờ chiều. Gút lắc! ... Mà anh có xe không "
Khi tôi nói tôi không có xe, tôi sẽ đi bằng xe bus thì tôi có thể đọc được sự thất vọng cùng cực trên mặt anh chàng John. Anh ta lấy tay bưng mặt, suy nghĩ một chút rồi mở cuốn điện thoại niên giám, ghi một số điện thoại lên đó, đưa cho tôi:
- Anh không thể nào đến đó bằng xe bus được đâu. Nếu anh không lại được, hoặc lại trễ, điện thoại cho ông trưởng phòng nhân viên, cho ổng biết. Nếu anh gặp rắc rối hoặc nguy hiểm, kêu số này, đây là số điện thoại sở cảnh sát thành phố Compton!
Thời đó tôi mới chân ướt chân ráo đến vùng này, đâu có biết đến oai danh của thành phố Compton nên coi cái tên Compton như pha. Tôi cảm ơn anh John rồi bước ra, nhưng cũng còn kịp thấy cái nhìn nửa thương hại, nửa thất vọng của anh. Anh chúc tôi một lần nữa "Gút lắc" rồi lắc đầu!
Rồi tôi cũng đến được hãng Given bằng xe bus, đúng boong hai giờ chiều. Sau khi nói chuyện qua loa với ông trưởng phòng nhân viên, ông dẫn tôi lên lầu trao cho ông kỹ sư trưởng tên Frank. Ông này sau khi đọc resumé của tôi, buông xuống bàn, ngửa người ra lưng ghế, nhìn tôi cười cười:
- Kinh nghiệm của anh về ngành này ngắn quá, anh lại chuyên ngành về xây cất kỹ nghệ nặng. Tệ hơn nữa, anh lại không có chút kinh nghiệm địa phương nào cả! Anh nghĩ sao "
- Tôi học 4 năm về kỹ nghệ cơ khí, có 4 năm kinh nghiệm, tuy thời gian ngắn, nhưng tôi làm nhiều thứ, nhiều loại. Xây cất kỹ nghệ nặng chỉ là công việc tạm thời của tôi, nếu có dịp làm về kỹ nghệ cơ khí, tôi trở lại ngay (điều này tôi phịa! ). Nếu ông cho tôi bất cứ một cơ phận rời nào đó trong xưởng với một dụng cụ đo lường thật chính xác, tôi sẽ biến nó thành họa đồ trong không bao lâu!
- Tôi khen cho lòng tự tin của anh, nhưng làm vậy tốn thì giờ quá, để tôi cho anh làm thử cái gì giản dị hơn!
Ông dẫn tôi sang phòng họa đồ, gặp ông trưởng phòng tên Barn, đã già, xầm xèo gì đó; ông Barn lôi ra hai tờ họa đồ nhỏ sửa xanh sửa đỏ, bảo tôi theo đó sửa chữa lên bản chính. Việc đó tôi làm xong trong vòng 15 phút, in rồi đưa cho ông trưởng phòng, ông này đưa cho ông kỹ sư trưởng. Ông Frank bảo tôi:
- Cái này giản dị quá! Anh có thể trở lại đây 9 giờ sáng mai không " Tôi sẽ nghĩ ra cái gì khó hơn để thử anh.
Sáng hôm sau tôi trình diện lúc 9 giờ. Ông trưởng phòng cho tôi tờ hoạ đồ to, cũng sửa xanh sửa đỏ, nhưng phải vẽ thêm vào hai ba hình vẽ nữa và dặn tôi cố gắng hoàn tất trước 5 giờ chiều. Nhưng tôi làm xong khoảng 11 giờ trưa, in một bản, đưa cho ông trưởng phòng, lễ phép chỉ cho ông thấy có hai nơi sai, mà tôi chỉ giám nói với ông là tôi nghĩ có điều gì không ổn. Ông lật đật lật hồ sơ cũ ra kiểm lại, rồi bảo là tôi đúng. Tôi sửa lại theo ông, in bản khác trao lại cho ông, ông đưa ông kỹ sư trưởng xem, xầm xèo một chút. Ông kỹ sư trưởng gọi tôi vào văn phòng ổng, đóng cửa lại rồi nghiêm sắc mặt:
- Anh khá hơn tôi nghĩ, tuy nhiên, 50% tôi muốn mướn anh, 50% không. Để tôi suy nghĩ lại rồi sẽ điện thoại cho anh sau!
Tôi cảm ơn ông đã cho tôi một cơ hội, rồi thơ thới hân hoan (!) ra về. Đây là lần đầu tiên tôi được phỏng vấn xin việc trên đất Mỹ, nhưng tôi thừa biết rằng câu nói trên của ông có nghĩa là "Về đi, tôi không muốn mướn anh"!
An phận, hơi buồn nhưng lòng không một chút cay đắng, tôi thả bộ dọc đường Santa Fe, qua dưới freeway 91, lững thững đi cho đến khi gặp đại lộ Compton, tôi chờ xe bus về Norwalk, còn tạt qua tiệm sách cũ xem một hồi rồi mới về nhà. Vừa bước vào nhà, nhà tôi nói:
- Ông Frank ở Given kêu lại hỏi anh đâu, em nói anh đi anh-teẹc-viu ở Compton, ổng nói anh về lúc 11 giờ rồi, em nói chắc anh còn đang đi xe bus. Ổng hỏi thế anh không có xe à " Em nói không. Ổng nói ổng quyết định mướn anh, bảo anh sáng mai, thứ tư đi làm!
Tôi thật ngạc nhiên, vội vàng cuốc bộ xuống đao-tao Norwalk mua mớ dụng cụ vẽ họa đồ (hôm ấy là chiều thứ ba, may mà thời ấy ở đao tao có tiệm bán dụng cụ kỹ thuật), hết khoảng 75 $ bạc mặt; đây là một sự đầu tư sáng giá vì tôi dùng mớ dụng cụ này hành nghề, kiếm tiền nuôi bản thân và gia đình, mua xe, mua nhà, du lịch đây đó... cho đến nay, sau 28 năm, vẫn còn ở trong tình trạng tốt!
Sáng hôm sau, tôi có mặt tại trạm xe bus ở Norwalk trước 5 giờ sáng, khi tới Compton, vừa xe bus, vừa lội bộ gần như chạy, 8 giờ tôi cũng đến sở. Trình diện phòng họa đồ, ông Barn trưởng phòng họa đồ cho biết: ông Frank nói tôi không có xe, ổng ở Baldwin Park, ổng nói nếu tôi có mặt ở giao điểm 605 và Florence ở Santa Fe Springs lúc 7 giờ sáng, ông sẽ cho tôi ca-pun đi làm. Mừng hết lớn, tôi cứ y kế thi hành. Đến ngày lãnh lương, tôi đưa ông 50 $, gọi là tiền xăng nhớt, ông từ chối, nói là để dành mua quà Giáng sinh cho con!
Việc làm thực ra dễ dàng, không có gì đáng nói. Thấy tôi làm cẩn thận, làm nhanh và chữ đẹp, hai ngày sau khi nhận việc, ông trưởng phòng bảo tôi mỗi ngày làm hai giờ OT, nhưng ông không làm, như vậy có nghĩa là tôi không có xe về. Tan sở, xe bus về Norwalk không còn, tôi phải đi xe bus tới đao-tao Eo-Ê, xong lấy xe bus Santa Ana, nửa đường xe ngừng ở Norwalk, xe bus Norwalk cũng không còn, tôi phải cuốc bộ về nhà, đến nhà là 9 rưỡi đêm! Tuần sau, ông bảo tôi làm cả ngày thứ bẩy, như vậy có nghĩa là sáng sớm tôi phải cuốc bộ từ nhà tới gần đao-tao Norwalk, lên xe bus đi đao-tao Eo-Ê, từ đao-tao Eo-Ê lấy xe bus đi Compton, cuốc bộ một hồi tới sở, chiều đi ngược lại lộ trình về nhà, lại 9 rưỡi đêm. Trời California vào tháng 11 và tháng 12, sáng sớm và tối mịt đi bộ ngoài đường , áo lạnh thì đại khái, lạnh thấu xương, thấu tủy, răng đánh lập cập! Biết là cực, nhưng biết thân phận FOB, đành chịu trận thôi!
Trong sở, tôi ngồi ngay cạnh ông trưởng phòng, ban tôi chỉ có 4 người, tuy là trưởng phòng, ông cũng vẫn phải cày như chúng tôi. Ông cho tôi biết, hãng này mượn tiền của nhà băng Crocker, nhập cảng máy tiện từ Âu châu về, sửa đổi để chạy NC (numerical control). Vì hết chiến tranh Việt Nam, máy tiện không bán được nên nhà băng nắm quyền quản trị, thuê John, ông kỹ sư trưởng từ Michigan xuống để chỉnh đốn lại. Tôi cùng một người nữa được thuê làm để chỉnh lại hồ sơ kỹ thuật của các máy cũ, đồng thời tung ra một kiểu máy mới tân tiến, độ chính xác cao hơn, nhằm chiếm lại thị trường. Ông cũng hỏi tôi ở Việt Nam làm gì, tôi dấu nhẹm việc làm đồ án cầu, đường, doanh trại... chỉ kể những công việc thời đầu thập niên 60 tôi làm cho hãng Pháp ASAM ở Sài Gòn như tham dự làm những thành phần chuyển vận và chế biến cao su cho Plantation des Terre Rouges, Labbé, Liandrat... cho công ty giấy Cogivina, cho nhà máy đường Hiệp Hòa, cho hãng chế biến cà phê Rossi...
Nhờ làm OT liên miên, cái chếch của tôi mập hẳn lên, cũng bõ những ngày thức khua dậy sớm. Tôi vừa chân ướt chân ráo đến đây (đúng là FOB! ), cần đủ mọi thứ, rất cần tiền và cần một cái xe.
Làm được một tháng 20 ngày, một tuần lễ trước Giáng sinh năm 1975, hãng bất thình lình đóng cửa. Số là nhà băng Crocker đổi ý, không muốn tuôn tiền ra cho hãng Given chỉnh đốn nữa, họ lấy hết máy xiết nợ, rồi đem bán đấu giá. 120 công nhân thất nghiệp. Dĩ nhiên là tôi nằm trong số đó, ông Barn trưởng phòng cũng chung số phận. Chiều hôm đó, tan sở, đem thẻ ra vào cổng trả cô thư ký văn phòng, cô nhận lấy, ném vào một thùng giấy (tôi thấy đầy một thùng), rồi trao cho cái chếch chót. Trên đường về, ông Barn bảo tôi:
- Tôi thất nghiệp nhiều lần rồi nên quen đi, không buồn phiền gì cả. Chú mày mới làm cái giốp đầu tiên lại bị thất nghiệp như thế này nên dễ mất tinh thần lắm. Không sao đâu, đi khai tiền thất nghiệp đi, en-gioi cái Giáng sinh, tháng Giêng đi tìm việc khác. Thất nghiệp vài lần rồi chú mày cũng quen đi, không buồn nữa!
Ông chở tôi về giao điểm 605 và Florence ở Santa Fe Springs, vỗ vai tôi nói vài lời khích lệ, thả tôi xuống rồi nói "Gút-lắc! ".
Thứ hai, tôi đi khai thất nghiệp, nhờ làm nhiều OT, tôi đạt điều kiện "ba tháng vừa qua, lợi tức trên hai ngàn", tôi được lãnh tiền thất nghiệp, khoảng 180 $ một tuần. Tôi ghé lại văn phòng EDD để tìm việc, bảng cáo thị trống trơn: không hãng sở nào mướn người khi năm cùng tháng tận!
Hôm Giáng sinh, ông Barn cho con ông lái xe xuống Norwalk chở cả nhà tôi lên nhà ông en-gioi lễ Giáng sinh, hát bài gì về Giáng sinh, khởi đầu bằng câu "Rồ rồ rồ...", ông cho quà chúng tôi và các cháu nhỏ, chúng tôi biếu ông chai Cognac. Hai ba tháng sau, tôi có xe, lái xe lên Baldwin Park thăm ông thì ông đã dọn lên San Jose ("), không để lại địa chỉ. Người ở tại nhà ông là người mới tới thuê, không biết ông là ai. Tôi về viết thư lên địa chỉ cũ của ông hy vọng bưu điện sẽ chuyển tới ông, nhưng thư bị trả lại, ông không khai để chuyển thư. Mất liên lạc. Tới nay tôi vẫn còn cảm kích trước lòng tốt của ông và biết ơn ông.
Tôi hưởng lễ Giáng sinh đầu tiên trên đất Mỹ trong nỗi buồn thất nghiệp, thêm tinh thần bất ổn, lo ngại cho tương lai, không biết ra Giêng sẽ ra sao...
LÊ NGỌC MINH

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Cache-Control: no-cache

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Content-Encoding: deflate

Vary: Accept-Encoding, User-Agent

Set-Cookie: fn.gzip=2; expires=Fri, 29-Aug-2025 07:20:33 GMT; path=/

Connection: close


markdown: Nhận Đăng Kí Bảo Hành Điện Tử Samsung Mình là Trung Tâm Bảo Hành Samsung nên có thể Đăng ký Bảo Hành miễn phí nếu máy của Anh em mua về mà chưa hoặc quên đăng kí thì mình sẽ đăng ký giúp Bước 1 bấm *#06# để xem số imei hoặc mở Pin ra xem dưới thân máy (15 Số IMEI) Bước 2 soạn tin nhắn 15 số imei đó gởi đến 6060.( VD: soạn 358422046275716 gửi 6060). Xem coi máy mình được bảo hành chưa. Vd: nếu tin nhắn trả về có nội dung (So IMEI 351824057396598 chua duoc dang ky bao hanh. Quy khach vui long lien he voi cua hang ban may de duoc dang ky bao hanh. Cam on !) Bước 3 bạn nhăn tin 15 số IMEI Và tên Moden máy gửi 0933669975 minh sẽ kích hoạt bảo hành cho Mục Đích la biết thời gian bảo hành cua máy,và thuân tiên khi đi bao hành áp dụng Anh em MUA HÀNG Chính Hảng TẠI VIỆT NAM Không áp Dụng Kích Hoạt Hàng Xach Tay Nha Ae

Content-Encoding: gzip

Vary: User-Agent

Server: LiteSpeed

Cache-control: private, max-age=0

Set-Cookie: xf_session=6f8457f1c4453ac2f158bea209a676cc; path=/; secure; httponly

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Content-Type: text/html; charset=UTF-8