markdown:
# Rùa da
|Rùa da|
|Thời điểm hóa thạch:
|![ A leatherback sea turtle digging in the sand](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9b/LeatherbackTurtle.jpg/272px-LeatherbackTurtle.jpg)
![ A leatherback sea turtle digging in the sand](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9b/LeatherbackTurtle.jpg/272px-LeatherbackTurtle.jpg)
[Tình trạng bảo tồn](/wiki/T%C3%ACnh_tr%E1%BA%A1ng_b%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n) [Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Sauropsida](/wiki/Sauropsida) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Testudines](/wiki/B%E1%BB%99_R%C3%B9a) [Phân bộ](/wiki/Ph%C3%A2n_b%E1%BB%99)( *subordo*) [Cryptodira](/wiki/Ph%C3%A2n_b%E1%BB%99_R%C3%B9a_c%E1%BB%95_%E1%BA%A9n) [Liên họ](/wiki/Li%C3%AAn_h%E1%BB%8D)( *superfamilia*) [Chelonioidea](/wiki/R%C3%B9a_bi%E1%BB%83n) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Dermochelyidae](/wiki/H%E1%BB%8D_R%C3%B9a_da) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) **Dermochelys** [Blainville](/w/index.php?title=Henri_Marie_Ducrotay_de_Blainville&action=edit&redlink=1), 1816 [[2]](#cite_note-Rhodin94-2) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **D. coriacea** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Dermochelys coriacea*
(
[Vandelli](/w/index.php?title=Domenico_Vandelli&action=edit&redlink=1), 1761) [[1]](#cite_note-Rhodin95-1) [Danh pháp đồng nghĩa](/wiki/T%C3%AAn_%C4%91%E1%BB%93ng_ngh%C4%A9a_(sinh_v%E1%BA%ADt_h%E1%BB%8Dc)) [[3]](#cite_note-Fritz_2007-3) *Testudo coriacea*Vandellius, 1761 *Testudo coriaceous*Pennant, 1769 *(* [ex errore](/w/index.php?title=Ex_errore&action=edit&redlink=1)) *Testudo arcuata*Catesby, 1771 *Testudo lyra*Lacépède, 1788 *Testudo marina*Wilhelm, 1794 *Testudo tuberculata*Pennant, 1801 *Chelone coriacea*Brongniart, 1805 *Chelonia coriacea*Oppel, 1811 *Testudo lutaria*Rafinesque, 1814 *Dermochelys coriacea*Blainville, 1816 *Sphargis mercurialis*Merrem, 1820 *Coriudo coriacea*Fleming, 1822 *Scytina coriacea*Wagler, 1828 *Dermochelis atlantica*LeSueur, 1829 *(* [nomen nudum](/wiki/Nomen_nudum)) *Sphargis coriacea*Gray, 1829 *Sphargis tuberculata*Gravenhorst, 1829 *Dermatochelys coriacea*Wagler, 1830 *Chelyra coriacca*Rafinesque, 1832 *(ex errore)* *Dermatochelys porcata*Wagler, 1833 *Testudo coriacea marina*Ranzano, 1834 *Dermochelys atlantica*Duméril & Bibron, 1835 *Dermatochelys atlantica*Fitzinger, 1835 *Dermochelydis tuberculata*Alessandrini, 1838 *Sphargis coriacea*var *. schlegelii*Garman, 1884 *Dermatochaelis coriacea*Oliveira, 1896 *Sphargis angusta*Philippi, 1899 *Dermochelys schlegelii*Stejneger, 1907 *Dermatochelys angusta*Quijada, 1916 *Dermochelys coriacea coriacea*Gruvel, 1926 *Dendrochelys (Sphargis) coriacea*Pierantoni, 1934 *Dermochelys coriacea schlegeli*Mertens, Müller & Rust, 1934 *(ex errore)* *Chelyra coriacea*Bourret, 1941 *Seytina coriacea*Bourret, 1941 *Sphargis schlegelii*Bourret, 1941 *Dermochelys coriacea schlegelii*Carr, 1952 *Dermochelys coriacea schlegelli*Caldwell, 1962 *(ex errore)* *Dermochelys schlegeli*Barker, 1964 *Dermochelys coricea*Das, 1985 *(ex errore)* **Rùa da** hay **rùa luýt** ( [danh pháp khoa học](/wiki/Danh_ph%C3%A1p): *) là loài Dermochelys coriacea* [rùa biển](/wiki/R%C3%B9a_bi%E1%BB%83n)lớn nhất và là loài [bò sát](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_b%C3%B2_s%C3%A1t)lớn thứ tư sau 3 loài [cá sấu](/wiki/C%C3%A1_s%E1%BA%A5u). Đây là loài duy nhất còn sống trong chi *. Chúng rất dễ phân biệt với các loài rùa biển khác ngày nay vì chúng không có* **Dermochelys** [mai](/wiki/Mai). Thay vào đó [lưng](/wiki/L%C6%B0ng)của chúng được bao phủ bởi lớp da và thịt trơn. *Dermochelys coriacea*là loài duy nhất tồn tại trong [họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc)) [Dermochelyidae](/wiki/H%E1%BB%8D_R%C3%B9a_da). Rùa da không có răng mà chỉ có các điểm trên rìa cắt sắc nhọn thuộc môi trên với các gai mọc ngược trong họng giúp nó nuốt thức ăn. Nó có thể lặn sâu đến 1.200 mét (4.200 feet) . Chúng còn là loài bò sát di chuyển nhanh nhất thế giới và được ghi nhận năm 1992 bởi sách kỷ lục [[4]](#cite_note-divedepth-4) [Guinness](/w/index.php?title=Guinness&action=edit&redlink=1)với tốc độ 35,28 kilômét một giờ (21,92 mph)(9,8 m/s) trong nước. [[5]](#cite_note-Speed-5) [[6]](#cite_note-Guinness1992-6)
## Mục lục
[1 Giải phẫu và hình thái](#Gi.E1.BA.A3i_ph.E1.BA.ABu_v.C3.A0_h.C3.ACnh_th.C3.A1i) [2 Phân bố](#Ph.C3.A2n_b.E1.BB.91) [3 Môi trường sống và vòng đời](#M.C3.B4i_tr.C6.B0.E1.BB.9Dng_s.E1.BB.91ng_v.C3.A0_v.C3.B2ng_.C4.91.E1.BB.9Di) [4 Lịch sử tiến hóa và phân loại](#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD_ti.E1.BA.BFn_h.C3.B3a_v.C3.A0_ph.C3.A2n_lo.E1.BA.A1i) [5 Tầm quan trọng](#T.E1.BA.A7m_quan_tr.E1.BB.8Dng) [6 Bảo tồn](#B.E1.BA.A3o_t.E1.BB.93n) [7 Chú thích](#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [8 Tham khảo](#Tham_kh.E1.BA.A3o) [9 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Giải phẫu và hình thái[
[sửa](/w/index.php?title=R%C3%B9a_da&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=R%C3%B9a_da&action=edit§ion=1)]
Rùa da có hình dáng cơ thể giống các loài
[rùa biển](/wiki/R%C3%B9a_bi%E1%BB%83n): rộng, dẹp, mình tròn, có 2 đôi chân chèo rộng và đuôi ngắn. Giống các loài rùa biển khác, hai đôi chân chèo của chúng rất phù hợp với cuộc sống ngoài đại dương. Móng ở chân chèo tiêu giảm. Chân chèo của rùa da có tỉ lệ so với cơ thể lớn nhất trong số các loài [rùa biển](/wiki/R%C3%B9a_bi%E1%BB%83n). Đôi chân chèo đằng trước của chúng có thể sải chân lên tới 2,7 [mét](/wiki/M%C3%A9t), dài nhất trong số các loài rùa biển. Vì là loài duy nhất còn sống sót nên rùa da có nhiều đặc điểm dễ phân biệt với các loài rùa biển khác. Đặc điểm dễ nhận thấy nhất là chúng không có [mai](/w/index.php?title=Mai_(%C4%91%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt)&action=edit&redlink=1) cứng bằng chất xương. Thay vì có mai, [lưng](/wiki/L%C6%B0ng) của chúng được bao phủ bởi lớp da dày điểm những đốm nhỏ bằng chất da xương. Chạy dọc lưng chúng là 7 đường gờ riêng biệt. Rùa da là độc đáo duy nhất trong số các loài bò sát ở chỗ vảy của nó không có [β-keratin](/w/index.php?title=Beta_keratin&action=edit&redlink=1). Toàn bộ phần [lưng](/w/index.php?title=L%C6%B0ng_(sinh_h%E1%BB%8Dc)&action=edit&redlink=1) rùa da có màu xám sẫm hoặc đen và các chấm, vết màu trắng, phần bụng rùa da có màu sáng hơn phần lưng, thể hiện tính tương phản sắc thái [[7]](#cite_note-CCC-7) . [8] *Dermochelys coriacea* trưởng thành dài 1 đến 2 mét, nặng khoảng 250 đến 700 kg . Con rùa da to nhất được biết dài 3 mét, nặng 916 [7] [kilôgam](/wiki/Kil%C3%B4gam)(2.019 lb) ở vùng biển phía tây [Wales](/wiki/Wales) . [[9]](#cite_note-9) *Dermochelys coriacea* sở hữu một loạt các đặc trưng giải phẫu được coi là gắn liền với cuộc sống trong môi trường nước lạnh, bao gồm lớp mô mỡ nâu che phủ rộng , các cơ bơi độc lập về mặt nhiệt độ [10] , cơ chế [[11]](#cite_note-11) [trao đổi nhiệt ngược](/w/index.php?title=Trao_%C4%91%E1%BB%95i_nhi%E1%BB%87t_ng%C6%B0%E1%BB%A3c&action=edit&redlink=1)giữa các chân bơi trước và phần cốt lõi của cơ thể, cũng như một mạng lưới rộng các cơ quan trao đổi nhiệt ngược xung quanh khí quản . [[12]](#cite_note-12)
### Các đặc tính sinh lý[
[sửa](/w/index.php?title=R%C3%B9a_da&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=R%C3%B9a_da&action=edit§ion=2)]
Rùa da được coi là độc đáo trong số các loài bò sát ở khả năng duy trì thân nhiệt cao bằng cách sử dụng nhiệt sinh ra do trao đổi chất, hay thu nhiệt. Các nghiên cứu sơ bộ cho thấy quá trình
[trao đổi chất](/wiki/Trao_%C4%91%E1%BB%95i_ch%E1%BA%A5t) của rùa da cao hơn các loài [bò sát](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_b%C3%B2_s%C3%A1t) cùng kích thước khoảng 3 lần . Tuy nhiên, nghiên cứu gần đây sử dụng các đại diện bò sát có kích thước tương đương rùa da trải qua quá trình [13] [phát sinh cá thể](/w/index.php?title=Ph%C3%A1t_sinh_c%C3%A1_th%E1%BB%83_h%E1%BB%8Dc&action=edit&redlink=1)đã phát hiện thấy rằng tốc độ trao đổi chất trạng thái nghỉ (RMR) của các cá thể *Dermochelys coriacea*lớn là không khác biệt đáng kể so với các kết quả đã dự đoán dựa theo [tương quan sinh trưởng học](/w/index.php?title=T%C6%B0%C6%A1ng_quan_sinh_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_h%E1%BB%8Dc&action=edit&redlink=1) . [[14]](#cite_note-14)
Thay vì sử dụng trao đổi chất trạng thái nghỉ cao, rùa da dường như có lợi thế nhờ tốc độ hoạt động cao. Nghiên cứu trên các cá thể
*D. coriacea* hoang dã phát hiện thấy chúng có thể chỉ dùng ít tới 0,1% thời gian trong ngày để nghỉ ngơi . Sự bơi lội liên tục này tạo ra nhiệt có nguồn gốc từ các cơ bắp. Cùng với trao đổi nhiệt ngược, lớp da cách nhiệt dày cùng kích thước lớn, rùa da có thể duy trì các khác biệt nhiệt độ cao so với môi trường nước bao quanh. Chúng có thể duy trì [15] [thân nhiệt](/wiki/%C4%90i%E1%BB%81u_h%C3%B2a_th%C3%A2n_nhi%E1%BB%87t)cao hơn [môi trường](/wiki/M%C3%B4i_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng)18 [°C](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_Celsius)(32 [°F](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_Fahrenheit)) . [[16]](#cite_note-WWW-16)
Rùa da là loài lặn sâu nhất thế giới. Kỉ lục ghi nhận 1 con rùa da lặn được sâu hơn 1.200 mét
[[16]](#cite_note-WWW-16) . Thời gian lặn trung bình khoảng 3-8 phút, nhưng đôi khi có thể lâu tới 30–70 phút [17] . [[18]](#cite_note-18)
Chúng cũng là loài
[bò sát](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_b%C3%B2_s%C3%A1t) nhanh nhất. Quyển [Guinness Book of World Records](/w/index.php?title=Guinness_Book_of_World_Records&action=edit&redlink=1) xuất bản năm 1992 ghi nhận rùa da bơi với tốc độ 9,8 m/s (35,28 km/h) [[5]](#cite_note-Speed-5) . [6]
## Phân bố[
[sửa](/w/index.php?title=R%C3%B9a_da&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=R%C3%B9a_da&action=edit§ion=3)]
Rùa da sống khắp nơi trên thế giới. Trong số các loài rùa biển còn sinh tồn thì
*D. coriacea* có khu vực phân bố rộng nhất, từ [Alaska](/wiki/Alaska) đến [Na Uy](/wiki/Na_Uy) từ [Mũi Hảo Vọng](/wiki/M%C5%A9i_H%E1%BA%A3o_V%E1%BB%8Dng) ở [châu Phi](/wiki/Ch%C3%A2u_Phi) đến điểm cực nam [New Zealand](/wiki/New_Zealand) . Chúng sống trong tất cả các vùng biển [7] [nhiệt đới](/wiki/Nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%9Bi)và [cận nhiệt đới](/wiki/C%E1%BA%ADn_nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%9Bi), và còn được tìm thấy ở [vòng Bắc cực](/wiki/V%C3%B2ng_B%E1%BA%AFc_C%E1%BB%B1c) . Trên thế giới có 3 quần thể chính, cách ly sinh sản với nhau. Quần thể [[19]](#cite_note-Willgohs1957-19) [Đại Tây Dương](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_T%C3%A2y_D%C6%B0%C6%A1ng)khác biệt với 2 quần thể kia ở đông và tây [Thái Bình Dương](/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng), và bản thân 2 quần thể Thái Bình Dương cũng khác biệt với nhau [[16]](#cite_note-WWW-16) . Quần thể nhỏ (có thể) thứ 3 sinh sản ở [[20]](#cite_note-WWFDistribution-20) [Malaysia](/wiki/Malaysia). Quần thể nhỏ này có nguy cơ tuyệt chủng rất cao. Mặc dù khu vực làm ổ đẻ trứng đã được nhận dạng ở vài bãi biển ven [Ấn Độ Dương](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_D%C6%B0%C6%A1ng), nhưng nói chung quần thể rùa da Ấn Độ Dương vẫn chưa được ước định và đánh giá . [[21]](#cite_note-SWOT1Dutton-21)
Nghiên cứu gần đây cho thấy có khoảng 26.000 đến 43.000 rùa cái làm tổ mỗi năm, ít hơn rất nhiều so với 115.000 cá thể theo nghiên cứu năm 1980
. Những con số đang suy giảm này có ý nghĩa mạnh mẽ trong việc khuyến cáo cần thiết phải có các giải pháp có hiệu quả trong việc ổn định số lượng rùa da và dần đưa chúng thoát khỏi tình trạng cực kỳ nguy cấp [22] . [[23]](#cite_note-Leatherback_Sea_Turtle_.28Dermochelys_coriacea.292-23)
### Quần thể rùa da Đại Tây Dương[
[sửa](/w/index.php?title=R%C3%B9a_da&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=R%C3%B9a_da&action=edit§ion=4)]
Rùa da
[Đại Tây Dương](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_T%C3%A2y_D%C6%B0%C6%A1ng) phân bố hầu khắp trong khu vực này. Khu vực sinh sống của chúng kéo dài về phía bắc cho đến [Biển Bắc](/wiki/Bi%E1%BB%83n_B%E1%BA%AFc) và về phía nam đến [Mũi Hảo Vọng](/wiki/M%C5%A9i_H%E1%BA%A3o_V%E1%BB%8Dng). Khác với các loài rùa biển khác, rùa da kiếm ăn ở các vùng nước lạnh, nơi có nhiều [sứa](/wiki/S%E1%BB%A9a), và điều này mở rộng phạm vi sinh sống của chúng. Nhưng chỉ có một số vùng bờ biển được chúng chọn làm nơi đẻ trứng . [24]
Ngoài khơi Đại Tây Dương giáp với
[Canada](/wiki/Canada), rùa da kiếm ăn tại [vịnh St. Lawrence](/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Saint_Lawrence) gần [Quebec](/wiki/Qu%C3%A9bec) và kéo dài về phía bắc đến [Newfoundland và Labrador](/wiki/Newfoundland_v%C3%A0_Labrador) . Khu vực làm tổ lớn nhất là ở [25] [Suriname](/wiki/Suriname), [Guiana thuộc Pháp](/wiki/Guyane_thu%E1%BB%99c_Ph%C3%A1p)và [Trinidad và Tobago](/wiki/Trinidad_v%C3%A0_Tobago)trong vùng biển [Caribe](/wiki/V%C3%B9ng_Caribe)và [Gabon](/wiki/Gabon)ở [Trung Phi](/wiki/Trung_Phi). Các bãi biển ở [Công viên quốc gia Mayumba](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_vi%C3%AAn_qu%E1%BB%91c_gia_Mayumba&action=edit&redlink=1)tại [Mayumba](/w/index.php?title=Mayumba,_Gabon&action=edit&redlink=1)là nơi bảo tồn rùa da lớn nhất ở châu Phi [[20]](#cite_note-WWFDistribution-20) . Ở bờ đông bắc lục địa [[26]](#cite_note-Mayumba-26) [Nam Mỹ](/wiki/Nam_M%E1%BB%B9), một số bãi biển nằm giữa [Guiana thuộc Pháp](/wiki/Guyane_thu%E1%BB%99c_Ph%C3%A1p)và Suriname là nơi rùa biển chọn làm tổ, nhất là rùa da . Một vài trăm ổ trứng xuất hiện hàng năm ở bờ biển miền đông [[27]](#cite_note-Girondot1996-27) [Florida](/wiki/Florida) . Ở [[28]](#cite_note-TurtlesOrg-28) [Coasta Rica](/w/index.php?title=Coasta_Rica&action=edit&redlink=1), bãi biển [Parismina](/w/index.php?title=Parismina&action=edit&redlink=1)được biết đến là nơi rùa da chọn làm tổ [[21]](#cite_note-SWOT1Dutton-21) . [[29]](#cite_note-Parismina-29)
### Quần thể rùa da Thái Bình Dương[
[sửa](/w/index.php?title=R%C3%B9a_da&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=R%C3%B9a_da&action=edit§ion=5)]
Rùa da
[Thái Bình Dương](/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng) thuộc về 2 [quần thể](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_th%E1%BB%83) khác biệt nhau. Một quần thể làm tổ ở các bãi biển trong tỉnh [Papua](/wiki/Papua_(t%E1%BB%89nh)), [Indonesia](/wiki/Indonesia) và [quần đảo Solomon](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Solomon), kiếm ăn dọc khắp Thái Bình Dương vào [Bắc bán cầu](/wiki/B%E1%BA%AFc_b%C3%A1n_c%E1%BA%A7u), kéo dài tới vùng bờ biển thuộc [California](/wiki/California), [Oregon](/wiki/Oregon), [Washington](/wiki/Washington_(ti%E1%BB%83u_bang)) tại [Bắc Mỹ](/wiki/B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9). Trong khi đó, quần thể kia được tìm thấy ở [Nam bán cầu](/wiki/Nam_b%C3%A1n_c%E1%BA%A7u), dọc theo các bãi biển ở phía tây [lục địa Nam Mỹ](/wiki/Nam_M%E1%BB%B9), trong khi đó thì chúng lại làm tổ ở bờ Thái Bình Dương thuộc [Trung Mỹ](/wiki/Trung_M%E1%BB%B9), khu tập trung nằm ở [Mexico](/wiki/M%C3%A9xico) và [Costa Rica](/wiki/Costa_Rica) [[20]](#cite_note-WWFDistribution-20) . Quần thể rùa làm tổ ở [30] [Malaysia](/wiki/Malaysia), với số lượng ít hơn 100 cá thể vào năm 2006, cũng đã được đề xuất là quần thể thứ 3 ở Thái Bình Dưong . [[21]](#cite_note-SWOT1Dutton-21)
Có 2 vùng kiếm ăn chính của chúng ở vùng biển ven
[Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) đại lục. Một vùng được nghiên cứu khá kỹ lưỡng nằm ở bờ tây bắc gần cửa [sông Columbia](/wiki/S%C3%B4ng_Columbia). Nguồn nước đây lý tưởng cho rùa da vì các nhà khoa học cho rằng có đủ dinh dưỡng trong nước ở Bắc Thái Bình Dương. Một khu vực sinh sống khác của chúng là vùng biển ven bờ thuộc bang [California](/wiki/California) . Xa hơn về phía bắc, rùa da cũng bơi tới vùng biển ven [30] [British Columbia](/wiki/British_Columbia)thuộc [Canada](/wiki/Canada) . [[25]](#cite_note-NSLTWG-25)
### Quần thể rùa da Ấn Độ Dương[
[sửa](/w/index.php?title=R%C3%B9a_da&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=R%C3%B9a_da&action=edit§ion=6)]
Có rất ít nghiên cứu được công bố về quần thể rùa da
[Ấn Độ Dương](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_D%C6%B0%C6%A1ng), nhưng vùng làm tổ đã biết là [Sri Lanka](/wiki/Sri_Lanka) và [quần đảo Nicobar](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Nicobar). Có ý kiến cho rằng đây là quần thể rùa cách ly về mặt sinh học với các quần thể rùa khác . [21]
## Môi trường sống và vòng đời[
[sửa](/w/index.php?title=R%C3%B9a_da&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=R%C3%B9a_da&action=edit§ion=7)]
### Môi trường sống[
[sửa](/w/index.php?title=R%C3%B9a_da&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=R%C3%B9a_da&action=edit§ion=8)]
Rùa da sống chủ yếu ngoài
[biển khơi](/wiki/Bi%E1%BB%83n). Các nhà khoa học đã theo dõi được một con rùa da bơi từ [Indonesia](/wiki/Indonesia) đến [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) trên quãng đường khoảng 20.000 km (13.000 dặm Anh) trong vòng trên 647 ngày trong quá trình nó tìm kiếm thức ăn [[7]](#cite_note-CCC-7) . Rùa da thích sống ở vùng nước sâu nhưng vẫn bắt gặp trên cạn. Khác với các loài bò sát khác, chúng sống tốt trong nước lạnh, chúng có thể sống ở những vùng lạnh đến 4,5° [31] [C](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_Celsius) [[7]](#cite_note-CCC-7) . [[32]](#cite_note-WWFEcology-32)
### Thức ăn[
[sửa](/w/index.php?title=R%C3%B9a_da&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=R%C3%B9a_da&action=edit§ion=9)] *Dermochelys coriacea* trưởng thành gần như chỉ ăn sứa . Vì bản chất chế độ ăn ép buộc của chúng mà rùa da được coi là một tác nhân [7] [kiểm soát](/w/index.php?title=Ki%E1%BB%83m_so%C3%A1t_qu%E1%BA%A7n_th%E1%BB%83&action=edit&redlink=1)số lượng quần thể sứa . Rùa da cũng ăn những loài động vật biển thân mềm như [[16]](#cite_note-WWW-16) [động vật sống đuôi](/wiki/Ph%C3%A2n_ng%C3%A0nh_S%E1%BB%91ng_%C4%91u%C3%B4i)và [động vật chân đầu](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_ch%C3%A2n_%C4%91%E1%BA%A7u) . [[32]](#cite_note-WWFEcology-32)
### Chết và phân hủy[
[sửa](/w/index.php?title=R%C3%B9a_da&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=R%C3%B9a_da&action=edit§ion=10)]
Rùa da chết dạt vào bờ cũng là một vi hệ sinh thái trong quá trình
[phân huỷ](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_hu%E1%BB%B7&action=edit&redlink=1) của nó. Một xác rùa da tìm thấy năm 1996 được quan sát thấy là vật chủ của những con ruồi xám ( [Sarcophagidae](/wiki/H%E1%BB%8D_Ru%E1%BB%93i_x%C3%A1m)) và nhặng ( [Calliphoridae](/wiki/H%E1%BB%8D_Nh%E1%BA%B7ng)) sau khi bị một cặp [kền kền đen Bắc Mỹ](/w/index.php?title=K%E1%BB%81n_k%E1%BB%81n_%C4%91en_B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9&action=edit&redlink=1) ( *Coragyps atratus*) rỉa thịt. Sự phân huỷ bởi các loài bọ cánh cứng ăn xác thối như [bọ hung](/wiki/H%E1%BB%8D_B%E1%BB%8D_hung) (Scarabaeidae), [bọ chân chạy](/wiki/H%E1%BB%8D_B%E1%BB%8D_ch%C3%A2n_ch%E1%BA%A1y) (Carabidae) và [quy](/w/index.php?title=H%E1%BB%8D_Quy&action=edit&redlink=1) (Tenebrionidae) được tìm thấy ngay sau đó. Sau vài ngày phân huỷ, các loài bọ cánh cứng thuộc các họ [bọ mặt quỷ](/w/index.php?title=H%E1%BB%8D_B%E1%BB%8D_m%E1%BA%B7t_qu%E1%BB%B7&action=edit&redlink=1) (Histeridae) và [bọ cánh cụt](/w/index.php?title=H%E1%BB%8D_B%E1%BB%8D_c%C3%A1nh_c%E1%BB%A5t&action=edit&redlink=1) (Staphylinidae) cũng như các con [ruồi hoa](/w/index.php?title=H%E1%BB%8D_Ru%E1%BB%93i_hoa&action=edit&redlink=1) (Anthomyiidae) cũng lao vào tấn công xác chết. Nói chung, có hàng tá các họ sinh vật tham gia vào việc phân huỷ xác chết này . [33]
### Vòng đời[
[sửa](/w/index.php?title=R%C3%B9a_da&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=R%C3%B9a_da&action=edit§ion=11)]
Giống như các loài rùa biển khác, thời điểm bắt đầu cuộc sống của rùa da là khi chúng nở. Ngay sau khi nở, rùa da con ngay lập tức gặp nguy hiểm từ
[động vật ăn thịt](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_%C4%83n_th%E1%BB%8Bt). Rất nhiều rùa da con bị chim, bò sát, giáp xác ăn thịt trước khi chúng kịp xuống nước. Khi chúng đã xuống biển thì người ta hầu như không gặp lại chúng nữa cho đến khi chúng trưởng thành. Rất ít rùa da sống sót cho đến khi trưởng thành. Các con rùa da non sống hầu hết thời gian ở vùng nhiệt đới hơn là các con trưởng thành . [32]
Rùa da trưởng thành thường có đường
[di cư](/wiki/Di_c%C6%B0) rất dài. Chúng thường di cư giữa những vùng nước lạnh có nhiều sứa và vùng nước ấm ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt nơi chúng nở. Ở [Đại Tây Dương](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_T%C3%A2y_D%C6%B0%C6%A1ng), một số rùa cái trưởng thành được đeo thẻ và thả ra tại [Guiana thuộc Pháp](/wiki/Guyane_thu%E1%BB%99c_Ph%C3%A1p) bên bờ biển [Nam Mỹ](/wiki/Nam_M%E1%BB%B9) đã bị bắt lại ở bờ biển [Morocco](/wiki/Maroc) và [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) . [27] [Giao phối](/wiki/Quan_h%E1%BB%87_t%C3%ACnh_d%E1%BB%A5c) diễn ra ở ngoài biển. Rùa da đực không bao giờ rời biển từ khi chúng xuống biển, còn rùa da cái lên bờ đẻ trứng. Sau khi xác định được con cái (những con tiết ra [pheromone](/wiki/Pheromone) là dấu hiệu sẵn sàng giao phối) con đực dùng những cử động của đầu, mõm, cắn, hay chân chèo để xác định con cái có chấp thuận không. Rùa da cái giao phối 1 lần trong vòng khoảng 2 đến 3 năm. Nhưng chúng có khả năng sinh sản và làm tổ thường niên. Chúng [thụ tinh trong](/w/index.php?title=Th%E1%BB%A5_tinh_trong&action=edit&redlink=1) và vài con đực giao phối với 1 con cái. Tuy nhiên, các nghiên cứu về tập tính [đa phu](/w/index.php?title=%C4%90a_phu&action=edit&redlink=1) ở rùa biển không hề mang lại điều thuận lợi đặc biệt gì cho thế hệ con . [34]
Trong khi các loài rùa biển khác hầu như chỉ quay lại
[bãi biển](/wiki/B%C3%A3i_bi%E1%BB%83n) nơi chúng nở để làm tổ thì rùa da cái lại thay đổi nơi đẻ trứng trong vùng mà chúng nở. Các bãi biển được chọn thường có [cát](/wiki/C%C3%A1t) mềm vì mai và [yếm](/w/index.php?title=Y%E1%BA%BFm_(%C4%91%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt)&action=edit&redlink=1) của chúng rất mềm và dễ bị tổn thương bởi đá. Khu vực làm tổ còn phải thoai thoải. Nhưng những bãi biển này lại không có lợi cho rùa da vì dễ bị xói mòn. Rùa da cái đào tổ bằng chân chèo. Một con rùa da cái đẻ khoảng 9 [ổ](/w/index.php?title=%E1%BB%94_(tr%E1%BB%A9ng)&action=edit&redlink=1) trong mỗi mùa sinh sản. Khoảng cách giữa hai lần đào tổ là khoảng 9 ngày. Trung bình mỗi ổ trứng có khoảng 110 quả, 85% có khả năng sống . Rùa cái cẩn thận lấp ổ lại để che giấu nó khỏi những loài ăn thịt [7] [[32]](#cite_note-WWFEcology-32) . [[35]](#cite_note-Fretey1989a-35)
|
|![]()
|
|
|
|Trục trặc khi nghe tập tin âm thanh này? Xem [Sự phân chia](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ph%C3%A2n_chia_(ph%C3%B4i)&action=edit&redlink=1) của các tế bào bắt đầu từ lúc thụ tinh, nhưng sự phát triển ngưng lại trong giai đoạn hình thành [phôi dạ](/w/index.php?title=Ph%C3%B4i_d%E1%BA%A1&action=edit&redlink=1), giai đoạn có sự di chuyển và gấp nếp của các tế bào mầm ở [phôi](/wiki/Ph%C3%B4i), trong khi trứng được đẻ. Sự phát triển sau đó tiếp tục diễn ra nhưng phôi vẫn còn rất nhạy cảm, có tỉ lệ tử vong rất cao gây ra bởi sự dịch chuyển, cho tới khi các màng phát triển hoàn chỉnh sau 20 đến 25 ngày ấp, khi cấu trúc các cơ quan đã được hoàn chỉnh. Trứng nở sau khoảng 60 đến 70 ngày. Đối với các loài bò sát khác, [nhiệt độ môi trường](/w/index.php?title=Nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%99_m%C3%B4i_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng&action=edit&redlink=1) của tổ quyết định [giới tính](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_t%C3%ADnh) của con non. Khi đêm xuống, rùa con phá vỡ vỏ trứng và bò về phía biển [[36]](#cite_note-Rimblot1985-36) . [37]
Rùa da sống khắp nơi trên thế giới nên mùa sinh sản của chúng cũng khác nhau ở các nơi. Chúng làm tổ từ tháng 2 đến tháng 7 ở
[Parismina](/w/index.php?title=Parismina&action=edit&redlink=1), [Costa Rica](/wiki/Costa_Rica) . Xa hơn, ở [29] [Guiana thuộc Pháp](/wiki/Guyane_thu%E1%BB%99c_Ph%C3%A1p), rùa da làm tổ từ tháng 3 đến tháng 8 . Rùa da [[27]](#cite_note-Girondot1996-27) [Đại Tây Dưong](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_T%C3%A2y_D%C6%B0ong&action=edit&redlink=1)làm tổ từ tháng 2 đến tháng 7 ở Nam Carolina ( [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)) cho đến [quần đảo Virgin](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Virgin)ở [Caribe](/wiki/V%C3%B9ng_Caribe)và đến [Suriname](/wiki/Suriname)và [Guyana](/wiki/Guyana). Khoảng 30.000 con rùa đến dẻ trứng vào tháng 4 ở [Công viên quốc gia Mayumba](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_vi%C3%AAn_qu%E1%BB%91c_gia_Mayumba&action=edit&redlink=1). Nơi đây trở thành nơi đẻ trứng lớn nhất của chúng ở [châu Phi](/wiki/Ch%C3%A2u_Phi), và có thể là lớn nhất thế giới . [[26]](#cite_note-Mayumba-26)
## Lịch sử tiến hóa và phân loại[
[sửa](/w/index.php?title=R%C3%B9a_da&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=R%C3%B9a_da&action=edit§ion=12)]
Các loại rùa da đã tồn tại ở dạng nào đó kể từ khi những loài rùa biển thật sự đầu tiên xuất hiện cách đây 110 triệu năm trong
[kỷ Creta](/wiki/K%E1%BB%B7_Creta). Các loài rùa da này thuộc về [họ Rùa da](/wiki/H%E1%BB%8D_R%C3%B9a_da) (Dermochelyidae), có quan hệ khá gần với [họ Vích](/wiki/H%E1%BB%8D_V%C3%ADch) (Cheloniidae) - họ chứa các loài rùa biển khác còn sinh tồn. Nhưng, đơn vị phân loại chị em của họ Rùa da lại là họ [Protostegidae](/w/index.php?title=Protostegidae&action=edit&redlink=1) đã tuyệt chủng, bao gồm các loài không có mai cứng [[38]](#cite_note-Mikko-38) . [39] *Dermochelys coriacea* là loài duy nhất còn sinh tồn trong chi *Dermochelys*. Chi này tới lượt mình lại là chi duy nhất còn sinh tồn của họ Rùa da . [40]
Loài này lần đầu tiên được
[Domenico Vandelli](/w/index.php?title=Domenico_Vandelli&action=edit&redlink=1) mô tả năm 1761 dưới tên gọi *Testudo coriacea* . Năm 1816, chi [41] *Dermochelys*được nhà động vật học người Pháp là [Henri Blainville](/w/index.php?title=Henri_Marie_Ducrotay_de_Blainville&action=edit&redlink=1)đặt ra. Rùa da sau đó được xếp vào chi của chính nó với tên gọi *Dermochelys coriacea* . Sau đó, loài này được nhà động vật học [[42]](#cite_note-ITISD-42) [Leopold Fitzinger](/w/index.php?title=Leopold_Fitzinger&action=edit&redlink=1)xếp trong họ [Dermochelyidae](/wiki/H%E1%BB%8D_R%C3%B9a_da)vào năm 1843 . Năm 1884, nhà tự nhiên học người Mỹ là [[43]](#cite_note-ITISFamDermo-43) [Samuel Garman](/w/index.php?title=Samuel_Garman&action=edit&redlink=1)mô tả một loài với tên gọi *Sphargis coriacea schlegelii* . Hai loài này sau đó được hợp nhất vào [[44]](#cite_note-ITISSCS-44) *D. coriacea*và chia ra thành 2 phân loài là *D. coriacea coriacea*và *D. coriacea schlegelii*. Các phân loài này sau đó được coi là từ đồng nghĩa không hợp lệ của *Dermochelys coriacea* [[45]](#cite_note-ITISDCC-45) . [[46]](#cite_note-ITISDCS-46)
## Tầm quan trọng[
[sửa](/w/index.php?title=R%C3%B9a_da&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=R%C3%B9a_da&action=edit§ion=13)]
Hiện nay trên thế giới người ta vẫn lấy trứng rùa. Việc khai thác trứng rùa ở châu Á được xem như yếu tố ảnh hưởng lớn nhất đến sự suy giảm số lượng của chúng. Ở
[Đông Nam Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81) việc thu hoạch trứng rùa dẫn đến tình trạng làm cho rùa gần như không còn đến làm tổ trong khu vực này, đặc biệt là tại [Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan) và [Malaysia](/wiki/Malaysia) . Ở [47] [Malaysia](/wiki/Malaysia), chúng đã từng bị [tuyệt chủng cục bộ](/w/index.php?title=Tuy%E1%BB%87t_ch%E1%BB%A7ng_c%E1%BB%A5c_b%E1%BB%99&action=edit&redlink=1), trứng rùa được coi là một loại [đặc sản](/w/index.php?title=Cao_l%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BB%B9_v%E1%BB%8B&action=edit&redlink=1) . Tại các quần đảo trong biển Caribe một số nền văn hóa coi trứng rùa biển là [[48]](#cite_note-Yahoo.21News1-48) [thuốc kích thích tình dục](/w/index.php?title=Thu%E1%BB%91c_k%C3%ADch_th%C3%ADch_t%C3%ACnh_d%E1%BB%A5c&action=edit&redlink=1) . [[47]](#cite_note-WWFThreats-47)
## Bảo tồn[
[sửa](/w/index.php?title=R%C3%B9a_da&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=R%C3%B9a_da&action=edit§ion=14)]
### Các giải pháp toàn cầu[
[sửa](/w/index.php?title=R%C3%B9a_da&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=R%C3%B9a_da&action=edit§ion=15)]
Theo quy định của Công ước về Buôn bán quốc tế các loài động, thực vật nguy cấp (Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Flora and Fauna,
[CITES](/wiki/CITES)) thì đánh bắt và giết rùa da là phạm pháp.
Luật bảo tồn rùa da được nêu rõ nhất trong báo cáo lần thứ nhất của State of the World's Sea Turtles năm 2006. Các quần thể rùa ở
[Mexico](/wiki/M%C3%A9xico), [Costa Rica](/wiki/Costa_Rica) và [Malaysia](/wiki/Malaysia) được đặc biệt quan tâm. Đông Đại Tây Dương là nơi bị ảnh hwởng nhiều do sức ép từ việc đánh bắt cá từ đông nam châu Mỹ . [49]
Tổ chức
[Leatherback Trust](/w/index.php?title=Leatherback_Trust&action=edit&redlink=1) là một tổ chức được thành lập với mục tiêu chủ yếu là bảo vệ các loài rùa biển. Quỹ này có nhiệm vụ xây dựng những nơi trú ẩn an toàn cho chúng ở [Costa Rica](/wiki/Costa_Rica) và [Parque Marino Las Baulas](/w/index.php?title=Parque_Marino_Las_Baulas&action=edit&redlink=1) . [50]
Ngày 1/5, ngư dân xã Tiến Thủy (huyện Quỳnh Lưu, Nghệ An) đã bắt được 1 con rùa trôi dạt vào bờ con rùa dài trên 1,5 m, ngang khoảng 1 m, nặng 230 kg và trên mai có 8 khía. Dây là rùa quý hiếm và đã được thả về biển, ngày 4/8/2014, một ngư dân của xã Bảo NInh, Đồng Hới, Quảng Bình đã vô tình bắt được 01 con rùa da nặng khoảng 80 Kg. Chi cục Khai thác và bảo vệ nuông lợi thủy sản của tỉnh đã tuyên truyền, thực hiện thả rùa về biển
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=R%C3%B9a_da&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=R%C3%B9a_da&action=edit§ion=16)]
- ^
**a** **ă** [Rhodin 2010](#CITEREFRhodin2010), tr. 000.95 [^](#cite_ref-Rhodin94_2-0) [Rhodin 2010](#CITEREFRhodin2010), tr. 000.94 **Fritz Uwe; Peter Havaš (2007).** [^](#cite_ref-Fritz_2007_3-0) [“Checklist of Chelonians of the World”](http://www.webcitation.org/5v20ztMND). *Vertebrate Zoology* **57**(2): 174–176. ISSN 18640-5755. [Bản gốc](http://www.cnah.org/pdf_files/851.pdf)(PDF) lưu trữ ngày 17 tháng 12 năm 2010. Truy cập ngày 29 tháng 5 năm 2012. [^](#cite_ref-divedepth_4-0) [“Leatherbacks call Cape Cod home”](http://www.dailynewstribune.com/state/x544098115/Leatherbacks-call-Cape-Cod-home). *Daily News Tribune*. Daily News Tribune. Ngày 31 tháng 7 năm 2008. Truy cập ngày 16 tháng 11 năm 2008.
- ^
**a** [Shweky, Rachel (1999).](#cite_ref-Speed_5-1) **ă** [“Speed of a Turtle or Tortoise”](http://hypertextbook.com/facts/1999/RachelShweky.shtml). *The Physics Factbook*. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2012.
- ^
**a** [McFarlan, Donald (1991).](#cite_ref-Guinness1992_6-1) **ă** *Guinness Book of Records 1992*. New York: Guinness. Đã định rõ hơn một tham số trong
|author=và
|last=(
[trợ giúp](//en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#redundant_parameters)); Đã định rõ hơn một tham số trong
|author=và
|last=(
[trợ giúp](//en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#redundant_parameters))
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** **d** **đ** [“Species Fact Sheet: Leatherback Sea Turtle”](http://www.cccturtle.org/leatherback.htm). *Caribbean Conservation Corporation & Sea Turtle Survival League*. Caribbean Conservation Corporation. Ngày 29 tháng 12 năm 2005. Truy cập ngày 6 tháng 9 năm 2007. **Fontanes, F. (2003).** [^](#cite_ref-ADW_8-0) [“ADW: Dermochelys coriacea: Information”](http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Dermochelys_coriacea.html). *Animal Diversity Web*. Bảo tàng Động vật thuộc Đại học Michigan. Truy cập ngày 17 tháng 9 năm 2007. **Eckert K.L., Luginbuhl C. (1988).** [^](#cite_ref-9) ["Death of a Giant"](http://www.seaturtle.org/mtn/archives/mtn43/mtn43p2.shtml). *Marine Turtle Newsletter*43: 2–3 **Goff G.P., Stenson G.B. (1988).** [^](#cite_ref-10) ["Brown Adipose Tissue in Leatherback Sea Turtles: A Thermogenic Organ in an Endothermic Reptile"](http://www.jstor.org/pss/1445737). Copeia (4): 1071–1075. **Penick, D.N., Spotila, J.R., O'Connor, M.P., Steyermark, A.C., George, R.H., Salice, C.J. and Paladino, F.V. (1998). "Thermal Independence of Muscle Tissue Metabolism in the Leatherback Turtle, Dermochelys coriacea".** [^](#cite_ref-11) *Comparative Biochemical Physiology - Part A: Molecular & Integrative Physiology*, 120(3): 399–403. **Davenport J., Fraher J., Fitzgerald E., McLaughlin P., Doyle T., Harman L., Cuffe T., Dockery P. (2009). "Ontogenetic Changes in Tracheal Structure Facilitate Deep Dives and Cold Water Foraging in Adult Leatherback Sea Turtles".** [^](#cite_ref-12) *Journal of Experimental Biology*212 (Pt 21): 3440–3447. , [PMID 19837885](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19837885?dopt=Abstract) **Paladino F.V., O'Connor M.P. và Spotila J.R. (1990). "Metabolism of Leatherback Turtles, Gigantothermy, and Thermoregulation of Dinosaurs".** [^](#cite_ref-13) *Nature*344:858–860. **Wallace B.P., Jones T.T. (2008). "What Makes Marine Turtles Go: A Review of Metabolic Rates and their Consequences".** [^](#cite_ref-14) *Journal of Experimental Marine Biology and Ecology*356(1-2):8–24, **Eckert S.A. (2002).** [^](#cite_ref-15) ["Swim Speed and Movement Patterns of Gravid Leatherback Sea Turtles (Dermochelys coriacea) at St Croix, US Virgin Islands"](http://jeb.biologists.org/cgi/content/full/205/23/3689). *Journal of Experimental Biology*205: 3689–3697. [PMID 12409495](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12409495?dopt=Abstract)
- ^
**a** **ă** **â** **b** [“WWF - Leatherback turtle”](http://www.panda.org/about_wwf/what_we_do/species/about_species/species_factsheets/marine_turtles/leatherback_turtle/index.cfm). *Marine Turtles*. World Wide Fund for Nature (WWF). Ngày 16 tháng 2 năm 2007. Truy cập ngày 9 tháng 9 năm 2007. **Doyle T.K., Houghton J.D.R., O'Súilleabháin P.F., Hobson V.J., Marnell F., Davenport J., Hays G.C. (2008). "Leatherback Turtles Satellite Tagged in vùng biển Châu Âu".** [^](#cite_ref-17) *Endangered Species Research*4: 23–31. **Alessandro Sale, Paolo Luschi, Resi Mencacci, Paolo Lambardi, George R. Hughes, Graeme C. Hays, Silvano Benvenuti, Floriano Papi, 2006,** [^](#cite_ref-18) ["Long-term monitoring of leatherback turtle diving behaviour during oceanic movements"](http://www.seaturtle.org/ghays/reprints/Sale%20et%20al.%202006%20JEMBE.pdf). *Journal of Experimental Marine Biology and Ecology*328 (2006) 197– 210 **Willgohs, J. F. (1957).** [^](#cite_ref-Willgohs1957_19-0) [“Occurrence of the Leathery Turtle in the Northern North Sea and off Western Norway”](http://www.nature.com/nature/journal/v179/n4551/pdf/179163a0.pdf)(PDF). *Nature* **179**: 163–164. [doi](/wiki/DOI): [10.1038/179163a0](//dx.doi.org/10.1038%2F179163a0). Truy cập ngày 7 tháng 9 năm 2007.
- ^
**a** **ă** **â** [“WWF - Leatherback turtle - Population & Distribution”](http://www.panda.org/about_wwf/what_we_do/species/about_species/species_factsheets/marine_turtles/leatherback_turtle/lbturtle_population_distribution/index.cfm). *Marine Turtles*. World Wide Fund for Nature. Ngày 16 tháng 2 năm 2007. Truy cập ngày 13 tháng 9 năm 2007.
- ^
**a** **ă** **â** **b** [Dutton, Peter](/w/index.php?title=Peter_Dutton&action=edit&redlink=1)(2006). [“Building our Knowledge of the Leatherback Stock Structure”](http://seaturtlestatus.org/pdf/p10-11.pdf)(PDF). *The State of the World's Sea Turtles report* **1**: 10–11. Truy cập ngày 14 tháng 9 năm 2007. [^](#cite_ref-Leatherback_Sea_Turtle_.28Dermochelys_coriacea.29_22-0) [“Leatherback Sea Turtle-Fact Sheet”](http://www.fws.gov/northflorida/SeaTurtles/Turtle%20Factsheets/leatherback-sea-turtle.htm). U.S Fish & Wildlife Service-North Florida Office. Ngày 31 tháng 8 năm 2007. [^](#cite_ref-Leatherback_Sea_Turtle_.28Dermochelys_coriacea.292_23-0) [“Leatherback Sea Turtle (Dermochelys coriacea)”](http://ecos.fws.gov/speciesProfile/SpeciesReport.do?spcode=C00F). Cục Cá và Động vật hoang dã Hoa Kỳ. [^](#cite_ref-24) [“Isotope Analysis Reveals Foraging Area Dichotomy for Atlantic Leatherback Turtles”](http://www.plosone.org/doi/pone.0001845). *PLoS One*(bằng tiếng Anh). Ngày 25 tháng 3 năm 2008. Truy cập ngày 26 tháng 3 năm 2008.
|đồng tác giả=cần
|tác giả=(
[trợ giúp](//en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#coauthors_missing_author))
- ^
**a** **ă** [“Nova Scotia Leatherback Turtle Working Group”](http://www.seaturtle.ca/). Nova Scotia Leatherback Turtle Working Group. 2007. Truy cập ngày 13 tháng 9 năm 2007.
- ^
**a** **ă** [“Marine Turtles”](http://www.mayumbanationalpark.com/turtles.htm). *Mayumba National Park: Protecting Gabon's Wild Coast*. Vườn quốc gia Mayumba. 2006. Truy cập ngày 13 tháng 9 năm 2007.
- ^
**a** **ă** **â** [Girondot, Marc](/w/index.php?title=Marc_Girondot&action=edit&redlink=1); Jacques Fretey (1996). [“Leatherback Turtles, Dermochelys coriacea, Nesting in French Guiana, 1978-1995”](http://www.ese.u-psud.fr/epc/conservation/Publi/texte/AE_CCB96.html). *Chelonian Conservation Biology* **2**: 204–208. Truy cập ngày 14 tháng 9 năm 2007. [^](#cite_ref-TurtlesOrg_28-0) [“The Leatherback Turtle (Dermochelys coriacea)”](http://www.turtles.org/leatherd.htm). turtles.org. Ngày 24 tháng 1 năm 2004. Truy cập ngày 15 tháng 9 năm 2007.
- ^
**a** **ă** [“Sea Turtles of Parismina”](http://www.parismina.com/turtle.htm). *Village of Parismina, Costa Rica - Turtle Project*. Parismina Social Club. Ngày 13 tháng 5 năm 2007. Truy cập ngày 13 tháng 9 năm 2007.
- ^
**a** [Profita, Cassandra (1 tháng 11 năm 2006).](#cite_ref-Astorian20061101_30-1) **ă** [“Saving the 'dinosaurs of the sea'”](http://www.dailyastorian.com/main.asp?SectionID=2&SubSectionID=398&ArticleID=37627&TM=60182.09). *Headline News*(The Daily Astorian). Truy cập ngày 7 tháng 9 năm 2007. [^](#cite_ref-iht.com_31-0) [“Leatherback turtle swims from Indonesia to Oregon in epic journey”](http://web.archive.org/web/20090212001148/http://www.iht.com/articles/ap/2008/02/08/asia/AS-GEN-Indonesia-Amazing-Journey.php). *Marine Turtles*. iht.com. Ngày 8 tháng 2 năm 2008. [Bản gốc](http://www.iht.com/articles/ap/2008/02/08/asia/AS-GEN-Indonesia-Amazing-Journey.php)lưu trữ ngày 12 tháng 2 năm 2009. Truy cập ngày 8 tháng 2 năm 2008.
- ^
**a** **ă** **â** **b** [“WWF - Leatherback turtle - Ecology & Habitat”](http://www.panda.org/about_wwf/what_we_do/species/about_species/species_factsheets/marine_turtles/leatherback_turtle/lbturtle_ecology_habitat/index.cfm). *Marine Turtles*. World Wide Fund for Nature. Ngày 16 tháng 2 năm 2007. Truy cập ngày 13 tháng 9 năm 2007. [^](#cite_ref-Fretey1998_33-0) [Fretey, Jacques](/w/index.php?title=Jacques_Fretey&action=edit&redlink=1); Regis Babin (tháng 1 năm 1998). [“Arthropod succession in leatherback turtle carrion and implications for determination of the postmortem interval”](http://www.seaturtle.org/mtn/PDF/MTN79.pdf)(PDF). *Marine Turtle Newsletter* **80**: 4–7. Truy cập ngày 15 tháng 9 năm 2007. [^](#cite_ref-Lee2004_34-0) [Lee, Patricia L. M.](/w/index.php?title=Patricia_Lee&action=edit&redlink=1); Graeme C. Hays (ngày 27 tháng 4 năm 2004). [“Polyandry in a marine turtle: Females make the best of a bad job”](http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=404079#ref45). *Proceedings of the National Academy of Science* **101**(17): 6530–6535. [doi](/wiki/DOI): [10.1073/pnas.0307982101](//dx.doi.org/10.1073%2Fpnas.0307982101). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [15096623](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15096623). Truy cập ngày 7 tháng 9 năm 2007. [^](#cite_ref-Fretey1989a_35-0) [Fretey, Jacques](/w/index.php?title=Jacques_Fretey&action=edit&redlink=1); M. Girondot (1989). “Hydrodynamic factors involved in choice of nesting site and time of arrivals of Leatherback in French Guiana”. *Ninth Annual Workshop on Sea Turtle Conservation and Biology*: 227–229. NOAA Technical Memorandum NMFS-SEFC-232. [^](#cite_ref-Rimblot1985_36-0) [Rimblot, F](/w/index.php?title=F_Rimblot&action=edit&redlink=1); Jacques Fretey, N. Mrosovsky, J. Lescure và C. Pieau (1985). “Sexual differentiation as a function of the incubation temperature of eggs in the sea-turtle *Dermochelys coriacea*(Vandelli, 1761)”. *Amphibia-Reptilia* **85**: 83–92. [doi](/wiki/DOI): [10.1163/156853885X00218](//dx.doi.org/10.1163%2F156853885X00218). **Desvages, G.; M. Girondot and C. Pieau (1993). “Sensitive stages for the effects of temperature on gonadal aromatase activity in embryos of the marine turtle** [^](#cite_ref-Desvages1993_37-0) *Dermochelys coriacea*”. *General Comparative Endocrinology* **92**: 54–61. [doi](/wiki/DOI): [10.1006/gcen.1993.1142](//dx.doi.org/10.1006%2Fgcen.1993.1142). [^](#cite_ref-Mikko_38-0) [Haaramo, Miiko](/w/index.php?title=Miiko_Haaramo&action=edit&redlink=1)(ngày 15 tháng 8 năm 2003). [“Dermochelyoidea - leatherback turtles and relatives”](http://www.fmnh.helsinki.fi/users/haaramo/Metazoa/Deuterostoma/Chordata/Reptilia/Parareptilia/Chelonioidea/Dermochelyoidea.htm). *Miiko's Phylogeny Archive*. Finnish Museum of the Natural History. Truy cập ngày 8 tháng 4 năm 2011. [^](#cite_ref-Hirayama1998_39-0) [Hirayama, Ren](/w/index.php?title=Ren_Hirayama&action=edit&redlink=1)(ngày 16 tháng 4 năm 1998). [“Oldest known sea turtle”](http://www.nature.com/nature/journal/v392/n6677/full/392705a0.html). *Nature* **392**(6677): 705–708. [doi](/wiki/DOI): [10.1038/33669](//dx.doi.org/10.1038%2F33669). Truy cập ngày 4 tháng 9 năm 2007. [^](#cite_ref-ITISDC_40-0) [Dermochelys coriacea (TSN 173843)](http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=173843)tại [Hệ thống Thông tin Phân loại Tích hợp](/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_Th%C3%B4ng_tin_Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_T%C3%ADch_h%E1%BB%A3p)(ITIS). Truy cập ngày [14-9](/w/index.php?title=14-9&action=edit&redlink=1)năm [2007](/wiki/2007). [^](#cite_ref-ITISTC_41-0) [Testudo coriacea (TSN 208671)](http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=208671)tại [Hệ thống Thông tin Phân loại Tích hợp](/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_Th%C3%B4ng_tin_Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_T%C3%ADch_h%E1%BB%A3p)(ITIS). Truy cập ngày [14-9](/w/index.php?title=14-9&action=edit&redlink=1)năm [2007](/wiki/2007). [^](#cite_ref-ITISD_42-0) [Dermochelys (TSN 173842)](http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=173842)tại [Hệ thống Thông tin Phân loại Tích hợp](/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_Th%C3%B4ng_tin_Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_T%C3%ADch_h%E1%BB%A3p)(ITIS). Truy cập ngày [14-9](/w/index.php?title=14-9&action=edit&redlink=1)năm [2007](/wiki/2007). [^](#cite_ref-ITISFamDermo_43-0) [Dermochelyidae (TSN 173841)](http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=173841)tại [Hệ thống Thông tin Phân loại Tích hợp](/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_Th%C3%B4ng_tin_Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_T%C3%ADch_h%E1%BB%A3p)(ITIS). Truy cập ngày [14-9](/w/index.php?title=14-9&action=edit&redlink=1)năm [2007](/wiki/2007). [^](#cite_ref-ITISSCS_44-0) [Sphargis coriacea schlegelii (TSN 208673)](http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=208673)tại [Hệ thống Thông tin Phân loại Tích hợp](/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_Th%C3%B4ng_tin_Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_T%C3%ADch_h%E1%BB%A3p)(ITIS). Truy cập ngày [14-9](/w/index.php?title=14-9&action=edit&redlink=1)năm [2007](/wiki/2007). [^](#cite_ref-ITISDCC_45-0) [Dermochelys coriacea coriacea (TSN 173844)](http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=173844)tại [Hệ thống Thông tin Phân loại Tích hợp](/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_Th%C3%B4ng_tin_Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_T%C3%ADch_h%E1%BB%A3p)(ITIS). Truy cập ngày [14-9](/w/index.php?title=14-9&action=edit&redlink=1)năm [2007](/wiki/2007). [^](#cite_ref-ITISDCS_46-0) [Dermochelys coriacea schlegelii (TSN 208672)](http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=208672)tại [Hệ thống Thông tin Phân loại Tích hợp](/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_Th%C3%B4ng_tin_Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_T%C3%ADch_h%E1%BB%A3p)(ITIS). Truy cập ngày [14-9](/w/index.php?title=14-9&action=edit&redlink=1)năm [2007](/wiki/2007).
- ^
**a** **ă** [“WWW - Leatherback Turtle - Threats”](http://www.panda.org/about_wwf/what_we_do/species/about_species/species_factsheets/marine_turtles/leatherback_turtle/lbturtle_threats/index.cfm). *Marine Turtles*. World Wide Fund for Nature. Ngày 16 tháng 2 năm 2007. Truy cập ngày 11 tháng 9 năm 2007. **Townsend, Hamish (ngày 10 tháng 2 năm 2007).** [^](#cite_ref-Yahoo.21News1_48-0) [“Taste for leatherback eggs contributes to Malaysian turtle's demise”](http://news.yahoo.com/s/afp/20070209/sc_afp/malaysiaenvironment_070209163323). *Yahoo! News*(bằng tiếng Anh) (Yahoo! Inc.). Truy cập ngày 10 tháng 2 năm 2007. [^](#cite_ref-SWOT1Top10_49-0) [Mast, Roderic B.](/w/index.php?title=Roderic_Mast&action=edit&redlink=1); Peter C. H. Pritchard (2006). [“The Top Ten Burning Issues in Global Sea Turtle Conservation”](http://www.seaturtlestatus.org/Main/Report/SwotReport1.aspx). *The State of the World's Sea Turtles report* **1**: 13. Truy cập ngày 14 tháng 9 năm 2007. [^](#cite_ref-LeatherbackTrust_50-0) [“The Leatherback Trust”](http://www.leatherback.org/index.htm). *The Leatherback Trust*. The Leatherback Trust. 2007. Truy cập ngày 13 tháng 9 năm 2007.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=R%C3%B9a_da&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=R%C3%B9a_da&action=edit§ion=17)]
- Sarti Martinez (2000).
*.* [Dermochelys coriacea](http://www.iucnredlist.org/search/details.php/6494/all) *.* [Sách đỏ](/wiki/S%C3%A1ch_%C4%91%E1%BB%8F)2006 [IUCN](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_b%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n_thi%C3%AAn_nhi%C3%AAn_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi)2006. Truy cập ngày 11 tháng 5 năm 2006. Database entry includes justification for why this species is critically endangered.
- Wood R.C., Johnson-Gove J., Gaffney E.S. & Maley K.F. (1996) - Evolution and phylogeny of leatherback turtles (Dermochelyidae), with descriptions of new fossil taxa.
*Chel. Cons. Biol.*, 2(2): 266-286, Lunenburg.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=R%C3%B9a_da&veaction=edit&vesection=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=R%C3%B9a_da&action=edit§ion=18)]
|
|![]()
[Rùa da](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Dermochelys_coriacea?uselang=vi) [Mayumba National Park Turtles Online](http://www.mayumbanationalpark.com/turtles.htm)Information about and photos of sea turtles and the world's most important leatherback nesting beach. [ARKive](http://www.arkive.org/species/GES/reptiles/Dermochelys_coriacea/)Photographs, Video [The Oceanic Resource Foundation](http://www.orf.org/turtles_leatherback.htm) [NOAA Office of Protected Resources](http://www.nmfs.noaa.gov/prot_res/species/turtles/leatherback.html) [Leatherback Sea Turtle at CRESLI](http://www.cresli.org/cresli/turtles/leaback.html) [The Great Turtle Race](http://www.greatturtlerace.com/), a conservation group that monitors Leatherbacks as the swim from [Costa Rica](/wiki/Costa_Rica), where they've just laid their eggs, back to their natural territory of the [Galapagos Islands](/w/index.php?title=Galapagos_Islands&action=edit&redlink=1). [Tagging Of Pacific Predators](http://www.topp.org/species/leatherback_turtle/), a contributor to The Great Turtle Race, this research group continues to tag and monitor Leatherbacks around the world, including the turtles from the race. [Video of a leatherback turtle laying eggs](http://www.ianandwendy.com/OtherTrips/CostaRica/video_Tamarindo_Giant_Turtle.htm)Filmed in Tamarindo, Costa Rica [Leatherback turtle research at Juno Beach, Florida](http://www.floridaleatherbacks.com/) **(tiếng Việt)** [Thông tin trên SVRVN](http://www.vncreatures.net/chitiet.php?page=1&loai=1&ID=5077) [Thể loại](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i): [Loài dễ thương tổn](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Lo%C3%A0i_d%E1%BB%85_th%C6%B0%C6%A1ng_t%E1%BB%95n) [Sách đỏ Việt Nam](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:S%C3%A1ch_%C4%91%E1%BB%8F_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Bò sát Úc](/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:B%C3%B2_s%C3%A1t_%C3%9Ac&action=edit&redlink=1) [Bò sát Tây Úc](/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:B%C3%B2_s%C3%A1t_T%C3%A2y_%C3%9Ac&action=edit&redlink=1) [Động vật bò sát Đông Nam Á](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_b%C3%B2_s%C3%A1t_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81) [Động vật bò sát Bangladesh](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_b%C3%B2_s%C3%A1t_Bangladesh) [Động vật Guyana](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_Guyana) [Động vật bò sát Ấn Độ](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_b%C3%B2_s%C3%A1t_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) [Bò sát Pakistan](/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:B%C3%B2_s%C3%A1t_Pakistan&action=edit&redlink=1) [Động vật Trinidad và Tobago](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_Trinidad_v%C3%A0_Tobago) [Bò sát Mỹ](/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:B%C3%B2_s%C3%A1t_M%E1%BB%B9&action=edit&redlink=1) [Động vật Delaware và Maryland](/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_Delaware_v%C3%A0_Maryland&action=edit&redlink=1) [Động vật bò sát Myanma](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_b%C3%B2_s%C3%A1t_Myanma) [Động vật bò sát châu Á](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_b%C3%B2_s%C3%A1t_ch%C3%A2u_%C3%81) [Động vật bò sát châu Âu](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_b%C3%B2_s%C3%A1t_ch%C3%A2u_%C3%82u) [Động vật bò sát châu Phi](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_b%C3%B2_s%C3%A1t_ch%C3%A2u_Phi) [Động vật bò sát Guatemala](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_b%C3%B2_s%C3%A1t_Guatemala) [Động vật bò sát Guyana](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_b%C3%B2_s%C3%A1t_Guyana) [Động vật bò sát Malaysia](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_b%C3%B2_s%C3%A1t_Malaysia) [Động vật bò sát Nhật Bản](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_b%C3%B2_s%C3%A1t_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) [Động vật bò sát Sierra Leone](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_b%C3%B2_s%C3%A1t_Sierra_Leone) [Động vật bò sát Thái Lan](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_b%C3%B2_s%C3%A1t_Th%C3%A1i_Lan) [Dermochelys](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Dermochelys) [Testudo](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Testudo) [Chelone](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Chelone) [Chelonia](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Chelonia) [Sphargis](/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sphargis&action=edit&redlink=1) [Coriudo](/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Coriudo&action=edit&redlink=1) [Dermatochelys](/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Dermatochelys&action=edit&redlink=1) [Chelyra](/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Chelyra&action=edit&redlink=1) [Seytina](/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Seytina&action=edit&redlink=1) [Động vật được mô tả năm 1761](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_%C4%91%C6%B0%E1%BB%A3c_m%C3%B4_t%E1%BA%A3_n%C4%83m_1761) [Họ Rùa da](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:H%E1%BB%8D_R%C3%B9a_da) [Động vật Đông Hoa Kỳ](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_%C4%90%C3%B4ng_Hoa_K%E1%BB%B3) [Động vật bò sát Úc](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_b%C3%B2_s%C3%A1t_%C3%9Ac) [Động vật bò sát Indonesia](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_b%C3%B2_s%C3%A1t_Indonesia) [Động vật bò sát Pakistan](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_b%C3%B2_s%C3%A1t_Pakistan) [Động vật bò sát Mỹ](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_b%C3%B2_s%C3%A1t_M%E1%BB%B9)


markdown:
# Sciaenochromis ahli
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Sciaenochromis ahli
|
|![]()
[Tình trạng bảo tồn](/wiki/T%C3%ACnh_tr%E1%BA%A1ng_b%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n) [Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Actinopterygii](/wiki/L%E1%BB%9Bp_C%C3%A1_v%C3%A2y_tia) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Perciformes](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%A1_v%C6%B0%E1%BB%A3c) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Cichlidae](/wiki/H%E1%BB%8D_C%C3%A1_ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Sciaenochromis](/w/index.php?title=Sciaenochromis&action=edit&redlink=1) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **S. ahli** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Sciaenochromis ahli*
(
[Trewavas](/w/index.php?title=Ethelwynn_Trewavas&action=edit&redlink=1), 1935) **Sciaenochromis ahli** là một loài [cá](/wiki/C%C3%A1) thuộc họ [Cichlidae](/wiki/H%E1%BB%8D_C%C3%A1_ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF). Nó được tìm thấy ở [Malawi](/wiki/Malawi), [Mozambique](/wiki/Mozambique), và [Tanzania](/wiki/Tanzania). Môi trường sống tự nhiên của chúng là [hồ](/wiki/H%E1%BB%93) nước ngọt.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Sciaenochromis_ahli&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sciaenochromis_ahli&action=edit§ion=1)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Sciaenochromis_ahli&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sciaenochromis_ahli&action=edit§ion=2)]
Dữ liệu liên quan tới
[Sciaenochromis ahli](//species.wikimedia.org/wiki/Special:Search/Sciaenochromis_ahli)tại [Wikispecies](/wiki/Wikispecies)
- Kazembe, J., Makocho, P. & Mailosi, A. 2005.
[Sciaenochromis ahli](http://www.iucnredlist.org/search/details.php/60965/all). [2006 IUCN Red List of Threatened Species.](http://www.iucnredlist.org)Truy cập 5 tháng 8 2007.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Content-Encoding: gzip

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1053 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Set-Cookie: WMF-Last-Access=04-Oct-2015;Path=/;HttpOnly;Expires=Thu, 05 Nov 2015 00:00:00 GMT


markdown:
# Třebsko
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Třebsko|
|—
|![ Church of the Assumption of the Virgin Mary in Třebsko (3).JPG](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/08/Church_of_the_Assumption_of_the_Virgin_Mary_in_T%C5%99ebsko_%283%29.JPG/250px-Church_of_the_Assumption_of_the_Virgin_Mary_in_T%C5%99ebsko_%283%29.JPG)
|
|![]()
**Hiệu kỳ** ![ Hiệu huy của Třebsko](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b4/Trebsko_znak.jpg/100px-Trebsko_znak.jpg)
![ Hiệu huy của Třebsko](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b4/Trebsko_znak.jpg/100px-Trebsko_znak.jpg)
**Hiệu huy** ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Flag_of_the_Czech_Republic.svg/22px-Flag_of_the_Czech_Republic.svg.png)
[Cộng hòa Séc](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c) [Vùng](/w/index.php?title=V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c&action=edit&redlink=1) [Středočeský](/wiki/%C4%8Cechy_Trung_(v%C3%B9ng)) [Huyện](/w/index.php?title=Huy%E1%BB%87n_c%E1%BB%A7a_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c&action=edit&redlink=1) [Příbram](/wiki/P%C5%99%C3%ADbram_(huy%E1%BB%87n)) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CET](/wiki/Gi%E1%BB%9D_chu%E1%BA%A9n_Trung_%C3%82u)( [UTC+1](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [CEST](/wiki/Gi%E1%BB%9D_M%C3%B9a_h%C3%A8_Trung_%C3%82u)( [UTC+2](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) [NUTS 5](/wiki/C%C3%A1c_v%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u) **Třebsko** là một [làng](/w/index.php?title=L%C3%A0ng_c%E1%BB%A7a_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c&action=edit&redlink=1) thuộc huyện [Příbram](/wiki/P%C5%99%C3%ADbram_(huy%E1%BB%87n)), vùng [Středočeský](/wiki/%C4%8Cechy_Trung_(v%C3%B9ng)), [Cộng hòa Séc](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c). [[1]](#cite_note-1)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=T%C5%99ebsko&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C5%99ebsko&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“Struktura území ČR od 1.1.2008 do 1.1.2012 - xls”](http://www.czso.cz/csu/klasifik.nsf/i/ii_struktura_uzemi_ceske_republiky/). Truy cập ngày 8 tháng 8 năm 2012.


markdown:
# Thập niên 1490
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
**Thập niên 1490** là thập niên diễn ra từ năm 1490 đến 1499.
|
||
|[Thế kỷ](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7): [thế kỷ 14](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_14)– **–** [thế kỷ 15](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_15) [thế kỷ 16](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_16) [Thập niên](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn): [thập niên 1480](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1480)– **–** **thập niên 1490** [thập niên 1500](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1500) **Năm:** [1490](/wiki/1490) [1491](/wiki/1491) [1492](/wiki/1492) [1493](/wiki/1493) [1494](/wiki/1494) [1495](/wiki/1495) [1496](/wiki/1496) [1497](/wiki/1497) [1498](/wiki/1498) [1499](/wiki/1499) **Thể loại:** [Sinh](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_th%E1%BA%ADp_k%E1%BB%B7_1490)– [Mất](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_th%E1%BA%ADp_k%E1%BB%B7_1490)– [Kiến trúc](/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc_th%E1%BA%ADp_k%E1%BB%B7_1490&action=edit&redlink=1) [Thành lập](/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Th%C3%A0nh_l%E1%BA%ADp_th%E1%BA%ADp_k%E1%BB%B7_1490&action=edit&redlink=1)– [Phá hủy](/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ph%C3%A1_h%E1%BB%A7y_th%E1%BA%ADp_k%E1%BB%B7_1490&action=edit&redlink=1)
## Mục lục
[1 Chính trị và chiến tranh](#Ch.C3.ADnh_tr.E1.BB.8B_v.C3.A0_chi.E1.BA.BFn_tranh) [2 Thiên tai](#Thi.C3.AAn_tai) [3 Hiệp hội](#Hi.E1.BB.87p_h.E1.BB.99i) [4 Công nghệ](#C.C3.B4ng_ngh.E1.BB.87) [5 Khoa học](#Khoa_h.E1.BB.8Dc) [6 Kinh tế](#Kinh_t.E1.BA.BF) [7 Văn hóa đại chúng](#V.C4.83n_h.C3.B3a_.C4.91.E1.BA.A1i_ch.C3.BAng) [8 Nhân vật](#Nh.C3.A2n_v.E1.BA.ADt) [9 Tham khảo](#Tham_kh.E1.BA.A3o)
## Chính trị và chiến tranh[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1490&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1490&action=edit§ion=1)]
### Chiến tranh[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1490&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1490&action=edit§ion=2)]
### Xung đột[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1490&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1490&action=edit§ion=3)]
### Thuộc địa hóa[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1490&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1490&action=edit§ion=4)]
### Các sự kiện chính trị nổi bật[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1490&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1490&action=edit§ion=5)]
## Thiên tai[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1490&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1490&action=edit§ion=6)]
## Hiệp hội[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1490&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1490&action=edit§ion=7)]
## Công nghệ[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1490&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1490&action=edit§ion=8)]
## Khoa học[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1490&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1490&action=edit§ion=9)]
## Kinh tế[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1490&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1490&action=edit§ion=10)]
## Văn hóa đại chúng[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1490&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1490&action=edit§ion=11)]
### Văn học và nghệ thuật[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1490&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1490&action=edit§ion=12)]
### Thể thao[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1490&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1490&action=edit§ion=13)]
### Âm nhạc[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1490&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1490&action=edit§ion=14)]
### Kiến trúc[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1490&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1490&action=edit§ion=15)]
### Thời trang[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1490&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1490&action=edit§ion=16)]
### Khác[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1490&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1490&action=edit§ion=17)]
### Tiểu thuyết và phim[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1490&veaction=edit&vesection=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1490&action=edit§ion=18)]
## Nhân vật[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1490&veaction=edit&vesection=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1490&action=edit§ion=19)]
### Lãnh tụ thế giới[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1490&veaction=edit&vesection=20) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1490&action=edit§ion=20)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1490&veaction=edit&vesection=21) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1490&action=edit§ion=21)]
|
|![]()

X-Cache: cp1052 miss (0), cp1053 frontend miss (0)


markdown:
# Thể loại:Sách 1874
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
## Thể loại con
Thể loại này gồm thể loại con sau.
### T
- ►
[Tiểu thuyết 1874](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ti%E1%BB%83u_thuy%E1%BA%BFt_1874) (1 tr.)
## Các trang trong thể loại “Sách 1874”
Thể loại này gồm trang sau.
Thể loại này gồm thể loại con sau.
Thể loại này gồm trang sau.

X-Cache: cp1068 miss (0), cp1053 frontend miss (0)


markdown:
# симпатичный
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Nga[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-rus-&action=edit§ion=T-1)]
### Chuyển tự[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-translit-&action=edit§ion=T-1)]
Xem
[Wiktionary:Phiên âm của tiếng Nga](/wiki/Wiktionary:Phi%C3%AAn_%C3%A2m_c%E1%BB%A7a_ti%E1%BA%BFng_Nga). [Chữ Latinh](/wiki/ch%E1%BB%AF_Latinh):
### Tính từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-adj-&action=edit§ion=T-1)] **симпат ичный**
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))

X-Cache: cp1053 miss (0), cp1054 frontend miss (0)