text:
1 trào lưu mới cho các mem miền tây on Wed Feb 06, 2013 5:39 pm
lacgowin123
Nhắc đến Falconry, có lẽ chúng ta còn quá lạ lẫm với định nghĩa này vậy chính xác Falconry là gì? Có phải chỉ đơn giản là nuôi chim rồi gọi chim bay về tay như ta thấy trong những bộ phim hay đưa thư truyền tin?
Falconry là nghệ thuật đi săn với chim săn mồi đã được huấn luyện trong môi trường tự nhiên.
Nghe đến đây thì có lẽ chúng ta có phần nào liên tưởng đến falconry là gì. Hình ảnh chúng ta có thể dễ liên tưởng nhất là các tộc người Mông Cổ đi săn với loài Đại Bàng Vàng huyền thoại (Golden Eagle) hoặc những cuộc đi săn của nhà vua, quí tộc và hiệp sĩ trên lưng ngựa với những con chim săn mồi hoàng gia đang ở trên găng tay.
I/ Lịch Sử:
Nguồn gốc của môn thể thao này bắt đầu từ đâu không ai biết, có rất nhiều giả thiết về nguồn gốc của nó vốn khởi nguyên từ Trung Quốc, Ba Tư, Trung Á.. vv nhưng chưa hề có một bằng chứng thuyết phục nào có thể chứng minh được chính xác điều này. Nhưng theo một tài liệu đáng tin cậy như giáo sư Akizato Rito trong quyển "Topography of the Province Kawatsi" đã khẳng định rằng có những giống chim săn mồi được sử dụng làm tặng cho các Hoàng Tử Trung Quốc vào thời nhà Hán (tức khoảng 2205 trước công nguyên). Hoặc trong quyển Biblotheca Accipitraria của Harting, có những falconer đã được phát hiện tại một phế tích của Khorsabad ở Mesopotamia bởi Sir Henry Layard, sự kiện này xảy ra vào khoảng năm 1700 trước công nguyên. Tuy không hề có bằng chứng nào về các sự kiện trên nhưng nếu là sự thật, falconry là môn thể thao cực kì lâu đời.
Những tài liệu mới nhất về Falconry có lẽ chỉ ra địa điểm xuất xứ của nó tại Nhật Bản, theo ghi chép thì đã có những con Goshawk được huấn luyện mang từ Trung Quốc vào năm 47 của Vương Triều Hoàng Đế Jingu. Nhưng môn thể thao nào bị rơi vào quên lãng suốt vài trăm năm nữa. Đến triều đại của Hoàng Đế Nintoku khoảng năm 355 A.D thì môn thể thao này trở nên thịnh hành. Trong Nhật Bản Thư Kỉ (Ninhonshoki) có ghi chép việc có 1 con chim lạ bị bẫy và dâng lên cho Hoàng Đế và một người Hàn Quốc trong phiên dự đã nhận ra loài chim đó và được giao sứ mệnh huấn luyện nó (Khả năng rất cao đó là một con Goshawk). Anh ta đã biết cách dùng dây cột chân và chuông trên đuôi con chim, đến mùa thù, con chim săn mồi đã bắt được con mồi đầu tiên trên cánh đồng ở Mozu (gần Osaka ngày nay). Sau sự kiện này, Hoàng Đế đã đặt một nền móng cơ bản cho môn thể thao này, 2 năm sau, người ta bắt đầu dùng chó để đi săn cùng với chim. Kể từ đó, Falconry đã rất được thịnh hạnh tại Nhật Bản nhưng việc sở hữu một con chim săn mồi có khá nhiều giới hạn như chỉ có những người có cấp độ samurai trở lên mới được sỡ hữu một con chim săn mồi. Điều này dĩ nhiên nhấn mạnh rằng Falconry đã có nguồn gốc lâu đời ở Hàn Quốc hơn là Ở Nhật, đến ngày nay, Hàn Quốc vẫn xem Falconry là một môn thể thao truyền thống của dân tộc.
Trong thời điểm này, Falconry được phổ biến sang các nước Phương Tây như Anh và Châu Âu. Có lẽ một bằng chứng rõ ràng nhất của việc Falconry được phổ biến tại Châu Âu là những ảnh chạm khắc trên sản thể hiện đi săn falconry, "Villa of the Falconer" của Argos tại Hy Lạp. Những bằng chứng này xuất hiện từ năm 500 A.D. Falconry cũng được tập luyện tại Anh vào thời Saxon, giữa những năm A.D 733 và 750.
Trong thời gian này, Falconry trở nên một phần của bối cảnh Trung Cổ. Phần lớn các Hoàng Đế và Quí Tộc đều có hứng thú với môn thể thao nào. Thậm chí một số loài chim nhất định được đánh giá cực cao và chỉ dùng làm quà tặng đối với các Hoàng Tử Và Vua Chúa. Thậm chí còn được xem là một hình thức phạt tiền, tiền chuộc hay trao đổi giữa các nước như vàng ngọc hay gấm vóc.
Có lẽ người đầu tiên bắt được một con chim săn mồi và nảy ra ý tưởng nó sẽ giúp mình kiếm thức ăn không bao giờ nghĩ nó sẽ trở thành một môn thể thao. Mục đích ban đầu của những falconer chỉ là dùng chim săn mồi đi săn tìm thức ăn cho anh ta/cô ta.
Ngày nay, Falconry khá thịnh hành tại Anh, Mĩ và các nước Châu Âu cùng vài quốc gia Châu Á. Tùy vào điều luật của từng nước mà khả năng sở hữu chim của các falconer sẽ khác nhau. Có thể kể ra vài quốc gia tiêu biểu:
- Mĩ: Mất 2 năm đầu tập huấn dưới sự chỉ dẫn của mộ Mentor có kinh nghiệm để lấy bằng Apprentice, trong thời gian này thì người tập chỉ được sử dụng các loài sau: Harris Hawk, Red-Tailed Hawk hay Kestrel tùy luật từng bang. Sau đó thì mất thêm 5-7 năm để có thể lên cấp General Falconer và 2 năm nữa để lên Master Falconer, tức khoảng 10 năm để lên Master. Nếu bạn có ý định muốn huấn luyện một con đại bàng thì nên nhớ, bạn cần sự đồng ý của ít nhất 2 Master falconer trong vùng, họ sẽ viết giấy trình lên hội đồng và xác nhận bạn có đủ tiêu chuẩn để huấn luyện đại bàng, đủ cho thấy việc huấn luyện đài bàng cần công sức và kinh nghiệm ra sao.
- Anh: Hệ thống Apprentice tại Anh không tốt như US, ở Anh người ta có thể tự do sỡ hữu các loài chim thường như Harris Hawk hay Red-Tailed Hawk mà không cần giấy tờ gì cả. Nhưng những loài chim cao hơn như Peregrine hay Gyr thì vẫn cần. Ở Anh không cho falconer bắt chim hoang dã vì Anh vốn đã có thể nhân giống và cung cấp đủ số lượng chim săn mồi cho người chơi. Khác với US, UK không cần đòi hỏi bằng cấp Falconer để chơi chim.
- Nhật Bản: Falconry đã bị cấm tại Nhật Bản, lí do vì có một vài falconer vô trách nhiệm điều khiển cho những con Mountain Hawk Eagle (loài chim rất phổ biến trong falconry ở Nhật Bản) tấn công những con chó và mèo cảnh của người dân. Một vài Falconer được xem là Bảo Vật Sống của Nhật Bản hiện nay cũng đang bị cấm không cho đi săn với con chim của mình. Cho thấy hành động của một vài cá thể có thể gây ảnh hưởng đến bộ mặt falconry của cả 1 quốc gia.
- Hàn Quốc: Falconry vẫn còn đang được luyện tập và được xem như một môn thể thao truyền thống của quốc gia này.
- Việt Nam, Indonedis, Thái Lan, Philippines: Không hề có một bộ luật nào dành riêng cho Falconry, các nước khu vực này đều có chung một đặc điểm là số lượng chim ở tự nhiên bị bắt và bán bởi những người bán cực kì vô trách nhiệm và thiếu biết. Tôi đã có dịp tiếp xúc với một vài falconer tại Indo và Thái Lan, họ thực tập falconry trong môi trường giống như Việt Nam chúng ta: Không sách, không tài liệu, không kiến thức, không phụ kiện, vẫn phải mua chim ko hợp pháp... nhưng đã có không ít thành công. Tuy nhiên ở Indo và Phillipines đã có những djự án bảo tồn các loài chim săn mồi quí tại từng quốc gia như Javan Hawk Eagle tại Indo (số lượng còn lại tại Indo không quá 400 cặp) hay Phillipines Eagle (không còn quá 500 cá thể)
II/ Các loài chim được sử dụng trong Falconry:
Có một điều mà chúng ta nên biết trước khi tìm hiểu các khía cạnh của Falconry là: Không phải loài chim nào cũng có thể trở thành chim đi săn sử dụng trong Falconry. Thiên nhiên đã cho khá nhiều loài chim những đặc điểm về tính cách, phong cách bay, khả năng săn mồi, con mồi tự nhiên... khác nhau. Một số loài chỉ chú trọng việc ăn xác chết và không quan tâm mấy đến tấn công mồi sống, một số loài thì con mồi chủ yếu chỉ là côn trùng, bò sát hay cá hay một số loài có phong cách đi săn quá phiền hà nếu sử dụng trong falconry... Chính vì những đặc điểm này, khá nhiều loài đã tự loại mình ra khỏi việc trở thành một Falconry thực thụ.
Ở đây tôi sử dụng tên phân loại của nước ngoài vì lí do là nó chính xác và rõ ràng hơn, được cả thế giới xác nhận, còn tên Việt Nam thì quả thật chẳng biết họ xếp loài hay bộ ra sao mà gọi tên. Mỗi loài chim có những đặc điểm cơ bản có thể nhận dạng được mà chỉ cần một chút quan sát và tìm hiểu bạn sẽ nhận ra ngay.
Các loài chim được sử dụng trong Falconry hiện đại ngày nay chỉ bao gồm 2 thành phần chính là nuôi chim non (Eyeass) và nuôi chim đã đủ lông cánh biết bay nhưng dưới 1 năm tuổi và chưa thay lông lần nào (Passage). Mỗi loại có những khó khăn và ưu điểm đặc thù, nên đừng nghĩ việc nuôi chim non sẽ dễ dàng hơn thuần một con chim dưới 1 năm tuổi được trap từ thiên nhiên. Những con chim trưởng thành đã từ lâu không còn sử dụng trong Falconry hiện đại nữa, lí do vì nếu bắt giữ chúng thì có khả năng ảnh hưởng đến số lượng chim ngoài tự nhiên rất mạnh vì chúng đã sống sót và có khả năng sinh sản. Dù tin hay không thì bạn nên biết: số chim non ngoài thiên nhiên thì sau 1 năm đầu, có 60% số chim sẽ chết, vì không thể học đi săn đủ nhanh để sống sót, không đủ mồi sống, không thể cạnh tranh hay chết vì tai nạn, bệnh vv.. Những con chim sống sót đến khi trưởng thành sau năm đầu đã được thiên nhiên chọn lọc và tiếp tục duy trì nòi giống. Bắt một con chim trưởng thành đồng nghĩa với việc bạn đập một tổ chim có 4 trứng vì có lẽ trong 4 đứa con được sinh ra thì chỉ có 1 con sẽ sống sót.
Một lí do nữa chim trưởng thành trên 1 năm tuổi (Haggard) không được sử dụng là một khi chúng trưởng thành, một vài loài sẽ không bao giờ chấp nhận sự có mặt của con người không cần biết bạn có giảm cân hay dành thời gian thuần nó bao nhiêu, ví dụ điển hình là Haggard Sparrow-Hawk hoặc Haggard Marsh Harrier.. Chưa kể chim trưởng thành có thói quen đi săn một mình, chúng sẽ rất khó chấp nhận một người đi săn cùng và có thể tự ý bay theo ý mình và không phối hợp cùng người và chó.
Giới thiệu chung như vậy có lẽ cũng cho bạn một cái nhìn chung về những loài chim của Falconry chứ, vậy chúng ta đi vào những mục chi tiết.
A/ Buzzard:
Buzzard là giống chim săn mồi thuộc họ Accipitridae và bộ Buteo, chúng còn được gọi là Broad-wing-hawk. Đặc điểm chung của loài này là có cánh khá dài và rộng, móng chân to và ngắn, đuôi khá ngắn. Buzzard với thân hình to lớn và đôi cánh lớn, phong cách đi săn chủ yếu của chúng là bay cao rồi lượn cùng sức gió rồi chụp con mồi từ trên với bộ móng vuốt khỏe mạnh. Buzzard dùng trong falconry thì điển hình có Harris Hawk, Red-Tailed Hawk và Ferruginous Hawk, chúng đều là chim cỡ trung bình-lớn, không cần phải mất quá nhiều thời gian trong việc thuần và tập luyện thường xuyên để giữ chúng khỏe mạnh như các loài khác. Có lẽ vì lí do đó chúng được xem là chim dành cho người mới chơi. Nhưng chúng cũng sẽ là những thợ săn rất giỏi nếu được vào tay những Falconer chuyên nghiệp.
Một số loài Buzzard khác thì mặc dù với thể hình to lớn nhưng lại hoàn toàn vô dụng trong Falconry như Crested Honey Buzzard, loài này có mặt ở Việt Nam, chim khá to và nặng, có thể to hơn cả những con chim Hawk Eagle tại Việt Nam nhưng con mồi tự nhiên của chúng là những tổ ong, côn trùng, bò sát.. vv cùng phong cách bay chậm chạp và rất khó để chăm sóc đúng cho chúng nếu ở trong sự quản lí của người.
Các loài buzzard ở Việt Nam mà tôi tiếp xúc: Gray-faced Buzzard, Crested Honey Buzzard. Tôi chỉ có dịp tiếp xúc thực sự cùng chim đã trưởng thành và chim 1 năm tuổi trong 1 thời gian rất ngắn nên không thể cho bạn biết khả năng của chúng nhiều nhưng chúng khá thụ động và không dễ hoảng loạn như Accipiter. Có lẽ sẽ mất rất nhiều thời gian để dạy chúng làm bất kì thứ gì theo ý bạn.
B/Hawk:
Hawk là loài chim săn mồi họ Accipitridae, dòng Accipiter. Chúng thường được gọi là True-Hawk, Short-Wing. Đặc điểm chung của loài này là cánh ngắn hơn nhiều so với dòng Buteo, móng chân dài hơn dòng Buteo và đuôi khá dài. Accipiter là những thợ săn hung hãn và mạnh mẽ, phong cách săn mồi của chúng là rời khỏi cành đầu với lực đà cực mạnh cùng gia tốc rất cao, Accipiter bay chủ yếu bằng cách đập cánh liên tục tạo nên gia tốc đó. Đi săn với Accipiter là một trải nghiệm thú vị mà bạn chắc chắn sẽ thích khi chứng kiến sự nhanh nhẹn và quyết đoán của chúng khi bắt mồi. Accipiter thường không giết con mồi ngay khi chúng bắt được mà chỉ khóa cho chúng không cử động được và rỉa lông ăn khi chúng còn sống, Accipiter sẽ giết nếu con mồi kháng cự quá nhiều và có khả năng sát thương chúng.
Mặc dù với khả năng đi săn cao nhưng Accipiter có hệ thần kinh khá nhạy cảm và rất dễ bị sợ hãi. Một falconer huấn luyện Accipiter phải cực kì cẩn thận trong việc thuần cho chim quen người vì loài này cần sự tiếp xúc liên tục để có thể duy trì trạng thái bình tĩnh của chúng, bạn cho chúng vào lồng kín khoảng 10 ngày không tiếp xúc chỉ ném thức ăn vào, chúng sẽ bay tránh xa bạn trong lần kế tiếp gặp bạn. Cách duy nhất để khắc phục chuyện này là Social Imprint nhưng nó cũng sẽ không làm cho việc chăm chúng trở nên dễ dàng hơn nhiều. Một số loài chim nhỏ như Sparrow-hawk có hệ thống tiêu hóa rất nhanh và cực kì dễ hoảng sợ, cho dù bạn cho nó ăn thật no và ban sáng thì chúng có thể săn vào chiều hôm đó, điều này rất hữu ích cho việc weight control. Nhưng cái hại là vì chúng là chim nhỏ nên chỉ sai lầm vài chục gram trong weight control có thể bạn sẽ tỉnh dậy với một con chim đã chết đói ngày mai, hoặc chỉ trên vài chục gram bạn sẽ làm bay mất con chim của mình trong một buổi tập. Các Falconer nước ngoài luôn khuyên: Đừng nên chọn Sparrow-Hawk trừ phi bạn có ít nhất một mùa đi săn thành công cùng Goshawk, Goshawk cũng không phải là một con chim dễ nuôi.
Ở Việt Nam các loài Accipiter tôi từng tiếp xúc gồm có: Crested Goshawk, Eurasian Sparrow-Hawk, Shikra, Besra. Chúng đều là loài chim khá nhỏ, khoảng 150gram-300gram, rất khó chăm và weight control.
C/ Falcon:
Falcon thuộc họ Falconidae và dòng Falco, Falcon có thể hình đặc biệt khác với các loài khác ta vừa kể trên. Chúng có bộ cánh rất dài và chĩa nhọn, mỏ ngắn, đầu tròn, mắt đen thường có 2 vệt 2 bên mắt, vuốt chân của Falcon rất dài vì trong thiên nhiên con mồi chủ yếu của chúng là chim. Falcon nổi tiếng với phong cách bay đặc thù của chúng, bốc lên rất cao và chụp xuống với vận tộc cực lớn, tuy falcon có những chiến thuật khác cũng hiệu quả không kém nhưng đây là khả năng nổi tiếng nhất.
Vì phong cách bay của chúng là bay lên thật cao, quan sát trải một vùng rộng lớn và chụp xuống, falcon cần một không gian đi săn rộng lớn, điều mà có lẽ không nhiều người ở Việt Nam có thể đáp ứng được.
Các loại Falcon đã thấy ở Việt Nam: Kestrel, Eurasian Hobby, Black-Shaheen, Peregrine. Thật không may là tôi chưa có dịp thực sự tiếp xúc với bất cứ loại chim nào kể trên nhưng có thể sẽ rất thú vị nếu đủ thời gian và điều kiện để dành cho một con. Falcon là loài chim đánh giá cao trong falconry và lại rất phổ biến.
D/ Eagle-Hawk Eagle:
Như tên gọi và tiếng tăm của chúng, là loài chim từ trung bình-lớn đến rất lớn. Ở đây thì Eagle nói chung chia làm 4 nhóm:
-Sea Eagle/Fish Eagle: Đại Bàng Biển, với đôi cánh rất lớn và dài, mỏ to và khỏe, móng vuốt vừa phải và có vảy bám rất chặt để bắt cá. Sea Eagle lại rất khó sử dụng trong Falconry vì phong cách đi săn và con mồi tự nhiên của chúng là cá và xác thối. Điển hình tiêu biểu cho loại này là Đại Bàng Đầu Bạc, chim rất to và nặng nhưng không được sử dụng trong falconry, Đại Bàng Đầu Bạc là loài chim cơ hội, chuyên cướp mồi săn của các loài chim khác, luôn chọn con mồi bé hơn mình mà tấn công, chuyên ăn cá và xác thối và rất hung dữ nếu ở trong tay người huấn luyện nhưng lại rất khó đi săn. Ở Việt Nam thì có loài Sea Eagle khá nổi tiếng là White-Bellied Sea-Ealge ở Phú Quốc
-Serpent Eagle: Đúng như tên gọi của chúng, Serpent Eagle là loại chim đại bàng chuyên săn rắn, ngoài cách đặc điểm kể trên thì móng vuốt chúng có một lớp vảy rất dày để tránh bị rắn cắn khi giao chiến với con mồi. Serpent Eagle ở Việt Nam có tiêu biểu và dễ thấy là Crested Serpent Eagle, chim khá to và đẹp nhưng cũng khó hữu ích trong Falconry.
-Forest Eagle: Loài chim từ to đến rất to, forest eagle có đôi sải cánh rất lớn và dài cùng kích cỡ ngoại hạng cùng móng chân to khỏe. Những con Forest Eagle tiêu biểu có thể thấy là Phillipine Eagle và Harpy Eagle, được biết đến vì khả năng có thể đi săn cả khỉ,những con mồi nguy hiểm nhất. Tuy nhiên Forest Eagle khá hiếm sử dụng trong Falconry vì chúng quá to và hiếm, khó có một Falconer nào đủ khả năng và điều kiện để chăm sóc và đi săn cùng một con Forest Eagle thật sự.
-True Eagle/Booted Eagle: Đây là loài Eagle phổ biến và được đánh giá cao nhất trong falconry. True Eagle có một lớp lông phủ kín đến tận bàn chân, chân khá dài và móng khỏe và các đặc điểm khác của dòng Eagle. True Eagle cực kì hung hãn và dũng mãnh, một số loài như Golden Eagle hay Crowned Eagle đã trở thành huyền thoại với khả năng của chúng trong falconry. True Eagle sẵn sàng tấn công tất cả mọi thứ nhỏ hay thậm chí lớn hơn chúng nếu được luyện đúng cách.
Tiếc là ở Việt Nam hiện tại không có Eagle, chỉ có các loài Hawk Eagle, cũng được đánh giá rất cao trong Falconry. Hawk Eagle như trong tên gọi của chúng, có cả những đặc điểm của Eagle và Hawk. Thời gian trưởng thành của Hawk Eagle cũng rất cao như Eagle (ít nhất 3 năm) và mỗi tổ chỉ đẻ 1 trứng. Mỏ khá dài và khỏe, móng vuốt sắc và chân phủ đầy lông. Phong cách bay thì khá giống Accipiter Hawk, rời khỏi cành đậu với sức bật kinh người và đập cánh liên tục để gia tốc khác với Eagle đập cánh khá ít và lướt nhiều hơn.
Hawk Eagle/Eagle đều mất rất nhiều thời gian và công sức để có thể huấn luyện cùng một lượng kinh nghiệm và kiến thức rất lớn cần chuẩn bị và phụ kiện phải đầy đủ. Vì to lớn nên Hawk Eagle/Eagle mất rất lâu để trưởng thành và trở nên khỏe mạnh đủ để đi săn. Với Hawk, có lẽ chỉ cần mất 2-3 tuần bay tự do bạn sẽ có một con chim cực khỏe đủ để săn mồi nhưng với Eagle thì đó có thể từ 2-3 tháng đến 12 tháng. Và thời gian dành cho chúng mỗi ngày thì từ 2-6 tiếng, kể cả thời gian cho ăn, dọn phân, tập bay. Vv.. Hawk Eagle/Eagle cũng học khá chậm so với Hawk hay Falcon, có lẽ vì thế ngoài thiên nhiên chúng phụ thuộc vào bố mẹ nhiều hơn Hawk hay Falcon. Hawk, Falcon chỉ mất 2-3 tháng đầu để bố mẹ chăm sóc và cho ăn, chúng có thể bay và rời tổ đi săn. Còn Hawk Eagle/Eagle mất 1 năm để ở cùng bố mẹ, học cách đi săn và bay lượn. Hơn nữa tuổi thọ của loài chim này rất lớn, có thể đạt 50-60 năm, thì tức là 3 năm đầu cũng giống nhưng là những năm đang trưởng thành của những loài chim này, bạn không thể bắt chúng trưởng thành và học nhanh hơn khả năng mà tạo hóa đã sắp đặt cho chúng.
Tôi đang sở hữu cho mình một Changeable Hawk Eagle tên Morphine, nuôi từ lúc chim còn ra lông. Mất 6 tháng đầu chỉ để cho chim ăn, dọn phân, chăm sóc, tập làm quen với người và môi trường thì chim mới đủ lông đủ cánh. 3 tháng sau thì tôi dùng để từ từ hạ cân nặng của chim xuống để tìm cân nặng lí tưởng để chim bay và đi săn. Lúc đó Morphine chỉ nặng khoảng 1.5kg khi mập nhưng sau 3 tháng thì mới hạ xuống được cân nặng lí tưởng, trong thời gian đó tôi chịu đựng không ít cơn thịnh nộ của chim vì bị cắt giảm thức ăn bất ngờ, trên tay tôi vẫn còn không ít vết sẹo còn để lại của Morphine. Chưa kể trong thời gian chăm sóc chim non, tôi đã gặp sai sót trong việc cho ăn nên giờ Morphine đã trở thành một “screamer”, và điều này cực kì tệ cho bạn và gia đình, có thể cả hàng xóm. Đã hơn 9 tháng, tôi mới có chút kết quả là việc đang cho chim tập bay tự do rất tốt và trong giai đoạn “getting fit” để đi săn mồi. Để có được kết quả này, tôi đã bỏ gần 1 năm của công sức và tiền bạc, và sau mỗi buổi tập (Tôi đi 1 tuần 2-4 lần và mỗi buổi 2 tiếng), cả tôi và bạn đều mệt nhừ người. Liệu có bao nhiêu người trong chúng ta đủ khả năng để bỏ ra nhiều như vậy?
Có lẽ không nhiều vì đa số những con chim Hawk Eagle thật sự tôi thấy đều bị nhốt trong lồng, cột chân cả ngày và ăn những thứ thức ăn cực kì tệ.
Các loài Hawk Eagle đã tiếp xúc ở Việt Nam: Changeable Hawk Eagle, Mountain Hawk Eagle, Bellied Rufous Hawk Eagle. Qua tiếp xúc tôi thấy chúng đều là thợ săn cự phách nhưng cần rất nhiều đầu tư từ người nuôi, rất bình tĩnh và làm quen nhanh với môi trường ngoài và con mồi mới, Hawk Eagle còn có khả năng đi săn trong môi trường không rộng lớn, cho ta 1 ưu thế khi đang ở Việt Nam.
Falconry là nghệ thuật đi săn với chim săn mồi đã được huấn luyện trong môi trường tự nhiên.
Nghe đến đây thì có lẽ chúng ta có phần nào liên tưởng đến falconry là gì. Hình ảnh chúng ta có thể dễ liên tưởng nhất là các tộc người Mông Cổ đi săn với loài Đại Bàng Vàng huyền thoại (Golden Eagle) hoặc những cuộc đi săn của nhà vua, quí tộc và hiệp sĩ trên lưng ngựa với những con chim săn mồi hoàng gia đang ở trên găng tay.
I/ Lịch Sử:
Nguồn gốc của môn thể thao này bắt đầu từ đâu không ai biết, có rất nhiều giả thiết về nguồn gốc của nó vốn khởi nguyên từ Trung Quốc, Ba Tư, Trung Á.. vv nhưng chưa hề có một bằng chứng thuyết phục nào có thể chứng minh được chính xác điều này. Nhưng theo một tài liệu đáng tin cậy như giáo sư Akizato Rito trong quyển "Topography of the Province Kawatsi" đã khẳng định rằng có những giống chim săn mồi được sử dụng làm tặng cho các Hoàng Tử Trung Quốc vào thời nhà Hán (tức khoảng 2205 trước công nguyên). Hoặc trong quyển Biblotheca Accipitraria của Harting, có những falconer đã được phát hiện tại một phế tích của Khorsabad ở Mesopotamia bởi Sir Henry Layard, sự kiện này xảy ra vào khoảng năm 1700 trước công nguyên. Tuy không hề có bằng chứng nào về các sự kiện trên nhưng nếu là sự thật, falconry là môn thể thao cực kì lâu đời.
Những tài liệu mới nhất về Falconry có lẽ chỉ ra địa điểm xuất xứ của nó tại Nhật Bản, theo ghi chép thì đã có những con Goshawk được huấn luyện mang từ Trung Quốc vào năm 47 của Vương Triều Hoàng Đế Jingu. Nhưng môn thể thao nào bị rơi vào quên lãng suốt vài trăm năm nữa. Đến triều đại của Hoàng Đế Nintoku khoảng năm 355 A.D thì môn thể thao này trở nên thịnh hành. Trong Nhật Bản Thư Kỉ (Ninhonshoki) có ghi chép việc có 1 con chim lạ bị bẫy và dâng lên cho Hoàng Đế và một người Hàn Quốc trong phiên dự đã nhận ra loài chim đó và được giao sứ mệnh huấn luyện nó (Khả năng rất cao đó là một con Goshawk). Anh ta đã biết cách dùng dây cột chân và chuông trên đuôi con chim, đến mùa thù, con chim săn mồi đã bắt được con mồi đầu tiên trên cánh đồng ở Mozu (gần Osaka ngày nay). Sau sự kiện này, Hoàng Đế đã đặt một nền móng cơ bản cho môn thể thao này, 2 năm sau, người ta bắt đầu dùng chó để đi săn cùng với chim. Kể từ đó, Falconry đã rất được thịnh hạnh tại Nhật Bản nhưng việc sở hữu một con chim săn mồi có khá nhiều giới hạn như chỉ có những người có cấp độ samurai trở lên mới được sỡ hữu một con chim săn mồi. Điều này dĩ nhiên nhấn mạnh rằng Falconry đã có nguồn gốc lâu đời ở Hàn Quốc hơn là Ở Nhật, đến ngày nay, Hàn Quốc vẫn xem Falconry là một môn thể thao truyền thống của dân tộc.
Trong thời điểm này, Falconry được phổ biến sang các nước Phương Tây như Anh và Châu Âu. Có lẽ một bằng chứng rõ ràng nhất của việc Falconry được phổ biến tại Châu Âu là những ảnh chạm khắc trên sản thể hiện đi săn falconry, "Villa of the Falconer" của Argos tại Hy Lạp. Những bằng chứng này xuất hiện từ năm 500 A.D. Falconry cũng được tập luyện tại Anh vào thời Saxon, giữa những năm A.D 733 và 750.
Trong thời gian này, Falconry trở nên một phần của bối cảnh Trung Cổ. Phần lớn các Hoàng Đế và Quí Tộc đều có hứng thú với môn thể thao nào. Thậm chí một số loài chim nhất định được đánh giá cực cao và chỉ dùng làm quà tặng đối với các Hoàng Tử Và Vua Chúa. Thậm chí còn được xem là một hình thức phạt tiền, tiền chuộc hay trao đổi giữa các nước như vàng ngọc hay gấm vóc.
Có lẽ người đầu tiên bắt được một con chim săn mồi và nảy ra ý tưởng nó sẽ giúp mình kiếm thức ăn không bao giờ nghĩ nó sẽ trở thành một môn thể thao. Mục đích ban đầu của những falconer chỉ là dùng chim săn mồi đi săn tìm thức ăn cho anh ta/cô ta.
Ngày nay, Falconry khá thịnh hành tại Anh, Mĩ và các nước Châu Âu cùng vài quốc gia Châu Á. Tùy vào điều luật của từng nước mà khả năng sở hữu chim của các falconer sẽ khác nhau. Có thể kể ra vài quốc gia tiêu biểu:
- Mĩ: Mất 2 năm đầu tập huấn dưới sự chỉ dẫn của mộ Mentor có kinh nghiệm để lấy bằng Apprentice, trong thời gian này thì người tập chỉ được sử dụng các loài sau: Harris Hawk, Red-Tailed Hawk hay Kestrel tùy luật từng bang. Sau đó thì mất thêm 5-7 năm để có thể lên cấp General Falconer và 2 năm nữa để lên Master Falconer, tức khoảng 10 năm để lên Master. Nếu bạn có ý định muốn huấn luyện một con đại bàng thì nên nhớ, bạn cần sự đồng ý của ít nhất 2 Master falconer trong vùng, họ sẽ viết giấy trình lên hội đồng và xác nhận bạn có đủ tiêu chuẩn để huấn luyện đại bàng, đủ cho thấy việc huấn luyện đài bàng cần công sức và kinh nghiệm ra sao.
- Anh: Hệ thống Apprentice tại Anh không tốt như US, ở Anh người ta có thể tự do sỡ hữu các loài chim thường như Harris Hawk hay Red-Tailed Hawk mà không cần giấy tờ gì cả. Nhưng những loài chim cao hơn như Peregrine hay Gyr thì vẫn cần. Ở Anh không cho falconer bắt chim hoang dã vì Anh vốn đã có thể nhân giống và cung cấp đủ số lượng chim săn mồi cho người chơi. Khác với US, UK không cần đòi hỏi bằng cấp Falconer để chơi chim.
- Nhật Bản: Falconry đã bị cấm tại Nhật Bản, lí do vì có một vài falconer vô trách nhiệm điều khiển cho những con Mountain Hawk Eagle (loài chim rất phổ biến trong falconry ở Nhật Bản) tấn công những con chó và mèo cảnh của người dân. Một vài Falconer được xem là Bảo Vật Sống của Nhật Bản hiện nay cũng đang bị cấm không cho đi săn với con chim của mình. Cho thấy hành động của một vài cá thể có thể gây ảnh hưởng đến bộ mặt falconry của cả 1 quốc gia.
- Hàn Quốc: Falconry vẫn còn đang được luyện tập và được xem như một môn thể thao truyền thống của quốc gia này.
- Việt Nam, Indonedis, Thái Lan, Philippines: Không hề có một bộ luật nào dành riêng cho Falconry, các nước khu vực này đều có chung một đặc điểm là số lượng chim ở tự nhiên bị bắt và bán bởi những người bán cực kì vô trách nhiệm và thiếu biết. Tôi đã có dịp tiếp xúc với một vài falconer tại Indo và Thái Lan, họ thực tập falconry trong môi trường giống như Việt Nam chúng ta: Không sách, không tài liệu, không kiến thức, không phụ kiện, vẫn phải mua chim ko hợp pháp... nhưng đã có không ít thành công. Tuy nhiên ở Indo và Phillipines đã có những djự án bảo tồn các loài chim săn mồi quí tại từng quốc gia như Javan Hawk Eagle tại Indo (số lượng còn lại tại Indo không quá 400 cặp) hay Phillipines Eagle (không còn quá 500 cá thể)
II/ Các loài chim được sử dụng trong Falconry:
Có một điều mà chúng ta nên biết trước khi tìm hiểu các khía cạnh của Falconry là: Không phải loài chim nào cũng có thể trở thành chim đi săn sử dụng trong Falconry. Thiên nhiên đã cho khá nhiều loài chim những đặc điểm về tính cách, phong cách bay, khả năng săn mồi, con mồi tự nhiên... khác nhau. Một số loài chỉ chú trọng việc ăn xác chết và không quan tâm mấy đến tấn công mồi sống, một số loài thì con mồi chủ yếu chỉ là côn trùng, bò sát hay cá hay một số loài có phong cách đi săn quá phiền hà nếu sử dụng trong falconry... Chính vì những đặc điểm này, khá nhiều loài đã tự loại mình ra khỏi việc trở thành một Falconry thực thụ.
Ở đây tôi sử dụng tên phân loại của nước ngoài vì lí do là nó chính xác và rõ ràng hơn, được cả thế giới xác nhận, còn tên Việt Nam thì quả thật chẳng biết họ xếp loài hay bộ ra sao mà gọi tên. Mỗi loài chim có những đặc điểm cơ bản có thể nhận dạng được mà chỉ cần một chút quan sát và tìm hiểu bạn sẽ nhận ra ngay.
Các loài chim được sử dụng trong Falconry hiện đại ngày nay chỉ bao gồm 2 thành phần chính là nuôi chim non (Eyeass) và nuôi chim đã đủ lông cánh biết bay nhưng dưới 1 năm tuổi và chưa thay lông lần nào (Passage). Mỗi loại có những khó khăn và ưu điểm đặc thù, nên đừng nghĩ việc nuôi chim non sẽ dễ dàng hơn thuần một con chim dưới 1 năm tuổi được trap từ thiên nhiên. Những con chim trưởng thành đã từ lâu không còn sử dụng trong Falconry hiện đại nữa, lí do vì nếu bắt giữ chúng thì có khả năng ảnh hưởng đến số lượng chim ngoài tự nhiên rất mạnh vì chúng đã sống sót và có khả năng sinh sản. Dù tin hay không thì bạn nên biết: số chim non ngoài thiên nhiên thì sau 1 năm đầu, có 60% số chim sẽ chết, vì không thể học đi săn đủ nhanh để sống sót, không đủ mồi sống, không thể cạnh tranh hay chết vì tai nạn, bệnh vv.. Những con chim sống sót đến khi trưởng thành sau năm đầu đã được thiên nhiên chọn lọc và tiếp tục duy trì nòi giống. Bắt một con chim trưởng thành đồng nghĩa với việc bạn đập một tổ chim có 4 trứng vì có lẽ trong 4 đứa con được sinh ra thì chỉ có 1 con sẽ sống sót.
Một lí do nữa chim trưởng thành trên 1 năm tuổi (Haggard) không được sử dụng là một khi chúng trưởng thành, một vài loài sẽ không bao giờ chấp nhận sự có mặt của con người không cần biết bạn có giảm cân hay dành thời gian thuần nó bao nhiêu, ví dụ điển hình là Haggard Sparrow-Hawk hoặc Haggard Marsh Harrier.. Chưa kể chim trưởng thành có thói quen đi săn một mình, chúng sẽ rất khó chấp nhận một người đi săn cùng và có thể tự ý bay theo ý mình và không phối hợp cùng người và chó.
Giới thiệu chung như vậy có lẽ cũng cho bạn một cái nhìn chung về những loài chim của Falconry chứ, vậy chúng ta đi vào những mục chi tiết.
A/ Buzzard:
Buzzard là giống chim săn mồi thuộc họ Accipitridae và bộ Buteo, chúng còn được gọi là Broad-wing-hawk. Đặc điểm chung của loài này là có cánh khá dài và rộng, móng chân to và ngắn, đuôi khá ngắn. Buzzard với thân hình to lớn và đôi cánh lớn, phong cách đi săn chủ yếu của chúng là bay cao rồi lượn cùng sức gió rồi chụp con mồi từ trên với bộ móng vuốt khỏe mạnh. Buzzard dùng trong falconry thì điển hình có Harris Hawk, Red-Tailed Hawk và Ferruginous Hawk, chúng đều là chim cỡ trung bình-lớn, không cần phải mất quá nhiều thời gian trong việc thuần và tập luyện thường xuyên để giữ chúng khỏe mạnh như các loài khác. Có lẽ vì lí do đó chúng được xem là chim dành cho người mới chơi. Nhưng chúng cũng sẽ là những thợ săn rất giỏi nếu được vào tay những Falconer chuyên nghiệp.
Một số loài Buzzard khác thì mặc dù với thể hình to lớn nhưng lại hoàn toàn vô dụng trong Falconry như Crested Honey Buzzard, loài này có mặt ở Việt Nam, chim khá to và nặng, có thể to hơn cả những con chim Hawk Eagle tại Việt Nam nhưng con mồi tự nhiên của chúng là những tổ ong, côn trùng, bò sát.. vv cùng phong cách bay chậm chạp và rất khó để chăm sóc đúng cho chúng nếu ở trong sự quản lí của người.
Các loài buzzard ở Việt Nam mà tôi tiếp xúc: Gray-faced Buzzard, Crested Honey Buzzard. Tôi chỉ có dịp tiếp xúc thực sự cùng chim đã trưởng thành và chim 1 năm tuổi trong 1 thời gian rất ngắn nên không thể cho bạn biết khả năng của chúng nhiều nhưng chúng khá thụ động và không dễ hoảng loạn như Accipiter. Có lẽ sẽ mất rất nhiều thời gian để dạy chúng làm bất kì thứ gì theo ý bạn.
B/Hawk:
Hawk là loài chim săn mồi họ Accipitridae, dòng Accipiter. Chúng thường được gọi là True-Hawk, Short-Wing. Đặc điểm chung của loài này là cánh ngắn hơn nhiều so với dòng Buteo, móng chân dài hơn dòng Buteo và đuôi khá dài. Accipiter là những thợ săn hung hãn và mạnh mẽ, phong cách săn mồi của chúng là rời khỏi cành đầu với lực đà cực mạnh cùng gia tốc rất cao, Accipiter bay chủ yếu bằng cách đập cánh liên tục tạo nên gia tốc đó. Đi săn với Accipiter là một trải nghiệm thú vị mà bạn chắc chắn sẽ thích khi chứng kiến sự nhanh nhẹn và quyết đoán của chúng khi bắt mồi. Accipiter thường không giết con mồi ngay khi chúng bắt được mà chỉ khóa cho chúng không cử động được và rỉa lông ăn khi chúng còn sống, Accipiter sẽ giết nếu con mồi kháng cự quá nhiều và có khả năng sát thương chúng.
Mặc dù với khả năng đi săn cao nhưng Accipiter có hệ thần kinh khá nhạy cảm và rất dễ bị sợ hãi. Một falconer huấn luyện Accipiter phải cực kì cẩn thận trong việc thuần cho chim quen người vì loài này cần sự tiếp xúc liên tục để có thể duy trì trạng thái bình tĩnh của chúng, bạn cho chúng vào lồng kín khoảng 10 ngày không tiếp xúc chỉ ném thức ăn vào, chúng sẽ bay tránh xa bạn trong lần kế tiếp gặp bạn. Cách duy nhất để khắc phục chuyện này là Social Imprint nhưng nó cũng sẽ không làm cho việc chăm chúng trở nên dễ dàng hơn nhiều. Một số loài chim nhỏ như Sparrow-hawk có hệ thống tiêu hóa rất nhanh và cực kì dễ hoảng sợ, cho dù bạn cho nó ăn thật no và ban sáng thì chúng có thể săn vào chiều hôm đó, điều này rất hữu ích cho việc weight control. Nhưng cái hại là vì chúng là chim nhỏ nên chỉ sai lầm vài chục gram trong weight control có thể bạn sẽ tỉnh dậy với một con chim đã chết đói ngày mai, hoặc chỉ trên vài chục gram bạn sẽ làm bay mất con chim của mình trong một buổi tập. Các Falconer nước ngoài luôn khuyên: Đừng nên chọn Sparrow-Hawk trừ phi bạn có ít nhất một mùa đi săn thành công cùng Goshawk, Goshawk cũng không phải là một con chim dễ nuôi.
Ở Việt Nam các loài Accipiter tôi từng tiếp xúc gồm có: Crested Goshawk, Eurasian Sparrow-Hawk, Shikra, Besra. Chúng đều là loài chim khá nhỏ, khoảng 150gram-300gram, rất khó chăm và weight control.
C/ Falcon:
Falcon thuộc họ Falconidae và dòng Falco, Falcon có thể hình đặc biệt khác với các loài khác ta vừa kể trên. Chúng có bộ cánh rất dài và chĩa nhọn, mỏ ngắn, đầu tròn, mắt đen thường có 2 vệt 2 bên mắt, vuốt chân của Falcon rất dài vì trong thiên nhiên con mồi chủ yếu của chúng là chim. Falcon nổi tiếng với phong cách bay đặc thù của chúng, bốc lên rất cao và chụp xuống với vận tộc cực lớn, tuy falcon có những chiến thuật khác cũng hiệu quả không kém nhưng đây là khả năng nổi tiếng nhất.
Vì phong cách bay của chúng là bay lên thật cao, quan sát trải một vùng rộng lớn và chụp xuống, falcon cần một không gian đi săn rộng lớn, điều mà có lẽ không nhiều người ở Việt Nam có thể đáp ứng được.
Các loại Falcon đã thấy ở Việt Nam: Kestrel, Eurasian Hobby, Black-Shaheen, Peregrine. Thật không may là tôi chưa có dịp thực sự tiếp xúc với bất cứ loại chim nào kể trên nhưng có thể sẽ rất thú vị nếu đủ thời gian và điều kiện để dành cho một con. Falcon là loài chim đánh giá cao trong falconry và lại rất phổ biến.
D/ Eagle-Hawk Eagle:
Như tên gọi và tiếng tăm của chúng, là loài chim từ trung bình-lớn đến rất lớn. Ở đây thì Eagle nói chung chia làm 4 nhóm:
-Sea Eagle/Fish Eagle: Đại Bàng Biển, với đôi cánh rất lớn và dài, mỏ to và khỏe, móng vuốt vừa phải và có vảy bám rất chặt để bắt cá. Sea Eagle lại rất khó sử dụng trong Falconry vì phong cách đi săn và con mồi tự nhiên của chúng là cá và xác thối. Điển hình tiêu biểu cho loại này là Đại Bàng Đầu Bạc, chim rất to và nặng nhưng không được sử dụng trong falconry, Đại Bàng Đầu Bạc là loài chim cơ hội, chuyên cướp mồi săn của các loài chim khác, luôn chọn con mồi bé hơn mình mà tấn công, chuyên ăn cá và xác thối và rất hung dữ nếu ở trong tay người huấn luyện nhưng lại rất khó đi săn. Ở Việt Nam thì có loài Sea Eagle khá nổi tiếng là White-Bellied Sea-Ealge ở Phú Quốc
-Serpent Eagle: Đúng như tên gọi của chúng, Serpent Eagle là loại chim đại bàng chuyên săn rắn, ngoài cách đặc điểm kể trên thì móng vuốt chúng có một lớp vảy rất dày để tránh bị rắn cắn khi giao chiến với con mồi. Serpent Eagle ở Việt Nam có tiêu biểu và dễ thấy là Crested Serpent Eagle, chim khá to và đẹp nhưng cũng khó hữu ích trong Falconry.
-Forest Eagle: Loài chim từ to đến rất to, forest eagle có đôi sải cánh rất lớn và dài cùng kích cỡ ngoại hạng cùng móng chân to khỏe. Những con Forest Eagle tiêu biểu có thể thấy là Phillipine Eagle và Harpy Eagle, được biết đến vì khả năng có thể đi săn cả khỉ,những con mồi nguy hiểm nhất. Tuy nhiên Forest Eagle khá hiếm sử dụng trong Falconry vì chúng quá to và hiếm, khó có một Falconer nào đủ khả năng và điều kiện để chăm sóc và đi săn cùng một con Forest Eagle thật sự.
-True Eagle/Booted Eagle: Đây là loài Eagle phổ biến và được đánh giá cao nhất trong falconry. True Eagle có một lớp lông phủ kín đến tận bàn chân, chân khá dài và móng khỏe và các đặc điểm khác của dòng Eagle. True Eagle cực kì hung hãn và dũng mãnh, một số loài như Golden Eagle hay Crowned Eagle đã trở thành huyền thoại với khả năng của chúng trong falconry. True Eagle sẵn sàng tấn công tất cả mọi thứ nhỏ hay thậm chí lớn hơn chúng nếu được luyện đúng cách.
Tiếc là ở Việt Nam hiện tại không có Eagle, chỉ có các loài Hawk Eagle, cũng được đánh giá rất cao trong Falconry. Hawk Eagle như trong tên gọi của chúng, có cả những đặc điểm của Eagle và Hawk. Thời gian trưởng thành của Hawk Eagle cũng rất cao như Eagle (ít nhất 3 năm) và mỗi tổ chỉ đẻ 1 trứng. Mỏ khá dài và khỏe, móng vuốt sắc và chân phủ đầy lông. Phong cách bay thì khá giống Accipiter Hawk, rời khỏi cành đậu với sức bật kinh người và đập cánh liên tục để gia tốc khác với Eagle đập cánh khá ít và lướt nhiều hơn.
Hawk Eagle/Eagle đều mất rất nhiều thời gian và công sức để có thể huấn luyện cùng một lượng kinh nghiệm và kiến thức rất lớn cần chuẩn bị và phụ kiện phải đầy đủ. Vì to lớn nên Hawk Eagle/Eagle mất rất lâu để trưởng thành và trở nên khỏe mạnh đủ để đi săn. Với Hawk, có lẽ chỉ cần mất 2-3 tuần bay tự do bạn sẽ có một con chim cực khỏe đủ để săn mồi nhưng với Eagle thì đó có thể từ 2-3 tháng đến 12 tháng. Và thời gian dành cho chúng mỗi ngày thì từ 2-6 tiếng, kể cả thời gian cho ăn, dọn phân, tập bay. Vv.. Hawk Eagle/Eagle cũng học khá chậm so với Hawk hay Falcon, có lẽ vì thế ngoài thiên nhiên chúng phụ thuộc vào bố mẹ nhiều hơn Hawk hay Falcon. Hawk, Falcon chỉ mất 2-3 tháng đầu để bố mẹ chăm sóc và cho ăn, chúng có thể bay và rời tổ đi săn. Còn Hawk Eagle/Eagle mất 1 năm để ở cùng bố mẹ, học cách đi săn và bay lượn. Hơn nữa tuổi thọ của loài chim này rất lớn, có thể đạt 50-60 năm, thì tức là 3 năm đầu cũng giống nhưng là những năm đang trưởng thành của những loài chim này, bạn không thể bắt chúng trưởng thành và học nhanh hơn khả năng mà tạo hóa đã sắp đặt cho chúng.
Tôi đang sở hữu cho mình một Changeable Hawk Eagle tên Morphine, nuôi từ lúc chim còn ra lông. Mất 6 tháng đầu chỉ để cho chim ăn, dọn phân, chăm sóc, tập làm quen với người và môi trường thì chim mới đủ lông đủ cánh. 3 tháng sau thì tôi dùng để từ từ hạ cân nặng của chim xuống để tìm cân nặng lí tưởng để chim bay và đi săn. Lúc đó Morphine chỉ nặng khoảng 1.5kg khi mập nhưng sau 3 tháng thì mới hạ xuống được cân nặng lí tưởng, trong thời gian đó tôi chịu đựng không ít cơn thịnh nộ của chim vì bị cắt giảm thức ăn bất ngờ, trên tay tôi vẫn còn không ít vết sẹo còn để lại của Morphine. Chưa kể trong thời gian chăm sóc chim non, tôi đã gặp sai sót trong việc cho ăn nên giờ Morphine đã trở thành một “screamer”, và điều này cực kì tệ cho bạn và gia đình, có thể cả hàng xóm. Đã hơn 9 tháng, tôi mới có chút kết quả là việc đang cho chim tập bay tự do rất tốt và trong giai đoạn “getting fit” để đi săn mồi. Để có được kết quả này, tôi đã bỏ gần 1 năm của công sức và tiền bạc, và sau mỗi buổi tập (Tôi đi 1 tuần 2-4 lần và mỗi buổi 2 tiếng), cả tôi và bạn đều mệt nhừ người. Liệu có bao nhiêu người trong chúng ta đủ khả năng để bỏ ra nhiều như vậy?
Có lẽ không nhiều vì đa số những con chim Hawk Eagle thật sự tôi thấy đều bị nhốt trong lồng, cột chân cả ngày và ăn những thứ thức ăn cực kì tệ.
Các loài Hawk Eagle đã tiếp xúc ở Việt Nam: Changeable Hawk Eagle, Mountain Hawk Eagle, Bellied Rufous Hawk Eagle. Qua tiếp xúc tôi thấy chúng đều là thợ săn cự phách nhưng cần rất nhiều đầu tư từ người nuôi, rất bình tĩnh và làm quen nhanh với môi trường ngoài và con mồi mới, Hawk Eagle còn có khả năng đi săn trong môi trường không rộng lớn, cho ta 1 ưu thế khi đang ở Việt Nam.

markdown:
**1**
[trào lưu mới cho các mem miền tây](/t1103-topic#5262) on Wed Feb 06, 2013 5:39 pm [lacgowin123](/u1017)
Nhắc đến Falconry, có lẽ chúng ta còn quá lạ lẫm với định nghĩa này vậy chính xác Falconry là gì? Có phải chỉ đơn giản là nuôi chim rồi gọi chim bay về tay như ta thấy trong những bộ phim hay đưa thư truyền tin?
Falconry là nghệ thuật đi săn với chim săn mồi đã được huấn luyện trong môi trường tự nhiên.
Nghe đến đây thì có lẽ chúng ta có phần nào liên tưởng đến falconry là gì. Hình ảnh chúng ta có thể dễ liên tưởng nhất là các tộc người Mông Cổ đi săn với loài Đại Bàng Vàng huyền thoại (Golden Eagle) hoặc những cuộc đi săn của nhà vua, quí tộc và hiệp sĩ trên lưng ngựa với những con chim săn mồi hoàng gia đang ở trên găng tay.
I/ Lịch Sử:
Nguồn gốc của môn thể thao này bắt đầu từ đâu không ai biết, có rất nhiều giả thiết về nguồn gốc của nó vốn khởi nguyên từ Trung Quốc, Ba Tư, Trung Á.. vv nhưng chưa hề có một bằng chứng thuyết phục nào có thể chứng minh được chính xác điều này. Nhưng theo một tài liệu đáng tin cậy như giáo sư Akizato Rito trong quyển "Topography of the Province Kawatsi" đã khẳng định rằng có những giống chim săn mồi được sử dụng làm tặng cho các Hoàng Tử Trung Quốc vào thời nhà Hán (tức khoảng 2205 trước công nguyên). Hoặc trong quyển Biblotheca Accipitraria của Harting, có những falconer đã được phát hiện tại một phế tích của Khorsabad ở Mesopotamia bởi Sir Henry Layard, sự kiện này xảy ra vào khoảng năm 1700 trước công nguyên. Tuy không hề có bằng chứng nào về các sự kiện trên nhưng nếu là sự thật, falconry là môn thể thao cực kì lâu đời.
Những tài liệu mới nhất về Falconry có lẽ chỉ ra địa điểm xuất xứ của nó tại Nhật Bản, theo ghi chép thì đã có những con Goshawk được huấn luyện mang từ Trung Quốc vào năm 47 của Vương Triều Hoàng Đế Jingu. Nhưng môn thể thao nào bị rơi vào quên lãng suốt vài trăm năm nữa. Đến triều đại của Hoàng Đế Nintoku khoảng năm 355 A.D thì môn thể thao này trở nên thịnh hành. Trong Nhật Bản Thư Kỉ (Ninhonshoki) có ghi chép việc có 1 con chim lạ bị bẫy và dâng lên cho Hoàng Đế và một người Hàn Quốc trong phiên dự đã nhận ra loài chim đó và được giao sứ mệnh huấn luyện nó (Khả năng rất cao đó là một con Goshawk). Anh ta đã biết cách dùng dây cột chân và chuông trên đuôi con chim, đến mùa thù, con chim săn mồi đã bắt được con mồi đầu tiên trên cánh đồng ở Mozu (gần Osaka ngày nay). Sau sự kiện này, Hoàng Đế đã đặt một nền móng cơ bản cho môn thể thao này, 2 năm sau, người ta bắt đầu dùng chó để đi săn cùng với chim. Kể từ đó, Falconry đã rất được thịnh hạnh tại Nhật Bản nhưng việc sở hữu một con chim săn mồi có khá nhiều giới hạn như chỉ có những người có cấp độ samurai trở lên mới được sỡ hữu một con chim săn mồi. Điều này dĩ nhiên nhấn mạnh rằng Falconry đã có nguồn gốc lâu đời ở Hàn Quốc hơn là Ở Nhật, đến ngày nay, Hàn Quốc vẫn xem Falconry là một môn thể thao truyền thống của dân tộc.
Trong thời điểm này, Falconry được phổ biến sang các nước Phương Tây như Anh và Châu Âu. Có lẽ một bằng chứng rõ ràng nhất của việc Falconry được phổ biến tại Châu Âu là những ảnh chạm khắc trên sản thể hiện đi săn falconry, "Villa of the Falconer" của Argos tại Hy Lạp. Những bằng chứng này xuất hiện từ năm 500 A.D. Falconry cũng được tập luyện tại Anh vào thời Saxon, giữa những năm A.D 733 và 750.
Trong thời gian này, Falconry trở nên một phần của bối cảnh Trung Cổ. Phần lớn các Hoàng Đế và Quí Tộc đều có hứng thú với môn thể thao nào. Thậm chí một số loài chim nhất định được đánh giá cực cao và chỉ dùng làm quà tặng đối với các Hoàng Tử Và Vua Chúa. Thậm chí còn được xem là một hình thức phạt tiền, tiền chuộc hay trao đổi giữa các nước như vàng ngọc hay gấm vóc.
Có lẽ người đầu tiên bắt được một con chim săn mồi và nảy ra ý tưởng nó sẽ giúp mình kiếm thức ăn không bao giờ nghĩ nó sẽ trở thành một môn thể thao. Mục đích ban đầu của những falconer chỉ là dùng chim săn mồi đi săn tìm thức ăn cho anh ta/cô ta.
Ngày nay, Falconry khá thịnh hành tại Anh, Mĩ và các nước Châu Âu cùng vài quốc gia Châu Á. Tùy vào điều luật của từng nước mà khả năng sở hữu chim của các falconer sẽ khác nhau. Có thể kể ra vài quốc gia tiêu biểu:
- Mĩ: Mất 2 năm đầu tập huấn dưới sự chỉ dẫn của mộ Mentor có kinh nghiệm để lấy bằng Apprentice, trong thời gian này thì người tập chỉ được sử dụng các loài sau: Harris Hawk, Red-Tailed Hawk hay Kestrel tùy luật từng bang. Sau đó thì mất thêm 5-7 năm để có thể lên cấp General Falconer và 2 năm nữa để lên Master Falconer, tức khoảng 10 năm để lên Master. Nếu bạn có ý định muốn huấn luyện một con đại bàng thì nên nhớ, bạn cần sự đồng ý của ít nhất 2 Master falconer trong vùng, họ sẽ viết giấy trình lên hội đồng và xác nhận bạn có đủ tiêu chuẩn để huấn luyện đại bàng, đủ cho thấy việc huấn luyện đài bàng cần công sức và kinh nghiệm ra sao.
- Anh: Hệ thống Apprentice tại Anh không tốt như US, ở Anh người ta có thể tự do sỡ hữu các loài chim thường như Harris Hawk hay Red-Tailed Hawk mà không cần giấy tờ gì cả. Nhưng những loài chim cao hơn như Peregrine hay Gyr thì vẫn cần. Ở Anh không cho falconer bắt chim hoang dã vì Anh vốn đã có thể nhân giống và cung cấp đủ số lượng chim săn mồi cho người chơi. Khác với US, UK không cần đòi hỏi bằng cấp Falconer để chơi chim.
- Nhật Bản: Falconry đã bị cấm tại Nhật Bản, lí do vì có một vài falconer vô trách nhiệm điều khiển cho những con Mountain Hawk Eagle (loài chim rất phổ biến trong falconry ở Nhật Bản) tấn công những con chó và mèo cảnh của người dân. Một vài Falconer được xem là Bảo Vật Sống của Nhật Bản hiện nay cũng đang bị cấm không cho đi săn với con chim của mình. Cho thấy hành động của một vài cá thể có thể gây ảnh hưởng đến bộ mặt falconry của cả 1 quốc gia.
- Hàn Quốc: Falconry vẫn còn đang được luyện tập và được xem như một môn thể thao truyền thống của quốc gia này.
- Việt Nam, Indonedis, Thái Lan, Philippines: Không hề có một bộ luật nào dành riêng cho Falconry, các nước khu vực này đều có chung một đặc điểm là số lượng chim ở tự nhiên bị bắt và bán bởi những người bán cực kì vô trách nhiệm và thiếu biết. Tôi đã có dịp tiếp xúc với một vài falconer tại Indo và Thái Lan, họ thực tập falconry trong môi trường giống như Việt Nam chúng ta: Không sách, không tài liệu, không kiến thức, không phụ kiện, vẫn phải mua chim ko hợp pháp... nhưng đã có không ít thành công. Tuy nhiên ở Indo và Phillipines đã có những djự án bảo tồn các loài chim săn mồi quí tại từng quốc gia như Javan Hawk Eagle tại Indo (số lượng còn lại tại Indo không quá 400 cặp) hay Phillipines Eagle (không còn quá 500 cá thể)
II/ Các loài chim được sử dụng trong Falconry:
Có một điều mà chúng ta nên biết trước khi tìm hiểu các khía cạnh của Falconry là: Không phải loài chim nào cũng có thể trở thành chim đi săn sử dụng trong Falconry. Thiên nhiên đã cho khá nhiều loài chim những đặc điểm về tính cách, phong cách bay, khả năng săn mồi, con mồi tự nhiên... khác nhau. Một số loài chỉ chú trọng việc ăn xác chết và không quan tâm mấy đến tấn công mồi sống, một số loài thì con mồi chủ yếu chỉ là côn trùng, bò sát hay cá hay một số loài có phong cách đi săn quá phiền hà nếu sử dụng trong falconry... Chính vì những đặc điểm này, khá nhiều loài đã tự loại mình ra khỏi việc trở thành một Falconry thực thụ.
Ở đây tôi sử dụng tên phân loại của nước ngoài vì lí do là nó chính xác và rõ ràng hơn, được cả thế giới xác nhận, còn tên Việt Nam thì quả thật chẳng biết họ xếp loài hay bộ ra sao mà gọi tên. Mỗi loài chim có những đặc điểm cơ bản có thể nhận dạng được mà chỉ cần một chút quan sát và tìm hiểu bạn sẽ nhận ra ngay.
Các loài chim được sử dụng trong Falconry hiện đại ngày nay chỉ bao gồm 2 thành phần chính là nuôi chim non (Eyeass) và nuôi chim đã đủ lông cánh biết bay nhưng dưới 1 năm tuổi và chưa thay lông lần nào (Passage). Mỗi loại có những khó khăn và ưu điểm đặc thù, nên đừng nghĩ việc nuôi chim non sẽ dễ dàng hơn thuần một con chim dưới 1 năm tuổi được trap từ thiên nhiên. Những con chim trưởng thành đã từ lâu không còn sử dụng trong Falconry hiện đại nữa, lí do vì nếu bắt giữ chúng thì có khả năng ảnh hưởng đến số lượng chim ngoài tự nhiên rất mạnh vì chúng đã sống sót và có khả năng sinh sản. Dù tin hay không thì bạn nên biết: số chim non ngoài thiên nhiên thì sau 1 năm đầu, có 60% số chim sẽ chết, vì không thể học đi săn đủ nhanh để sống sót, không đủ mồi sống, không thể cạnh tranh hay chết vì tai nạn, bệnh vv.. Những con chim sống sót đến khi trưởng thành sau năm đầu đã được thiên nhiên chọn lọc và tiếp tục duy trì nòi giống. Bắt một con chim trưởng thành đồng nghĩa với việc bạn đập một tổ chim có 4 trứng vì có lẽ trong 4 đứa con được sinh ra thì chỉ có 1 con sẽ sống sót.
Một lí do nữa chim trưởng thành trên 1 năm tuổi (Haggard) không được sử dụng là một khi chúng trưởng thành, một vài loài sẽ không bao giờ chấp nhận sự có mặt của con người không cần biết bạn có giảm cân hay dành thời gian thuần nó bao nhiêu, ví dụ điển hình là Haggard Sparrow-Hawk hoặc Haggard Marsh Harrier.. Chưa kể chim trưởng thành có thói quen đi săn một mình, chúng sẽ rất khó chấp nhận một người đi săn cùng và có thể tự ý bay theo ý mình và không phối hợp cùng người và chó.
Giới thiệu chung như vậy có lẽ cũng cho bạn một cái nhìn chung về những loài chim của Falconry chứ, vậy chúng ta đi vào những mục chi tiết.
A/ Buzzard:
Buzzard là giống chim săn mồi thuộc họ Accipitridae và bộ Buteo, chúng còn được gọi là Broad-wing-hawk. Đặc điểm chung của loài này là có cánh khá dài và rộng, móng chân to và ngắn, đuôi khá ngắn. Buzzard với thân hình to lớn và đôi cánh lớn, phong cách đi săn chủ yếu của chúng là bay cao rồi lượn cùng sức gió rồi chụp con mồi từ trên với bộ móng vuốt khỏe mạnh. Buzzard dùng trong falconry thì điển hình có Harris Hawk, Red-Tailed Hawk và Ferruginous Hawk, chúng đều là chim cỡ trung bình-lớn, không cần phải mất quá nhiều thời gian trong việc thuần và tập luyện thường xuyên để giữ chúng khỏe mạnh như các loài khác. Có lẽ vì lí do đó chúng được xem là chim dành cho người mới chơi. Nhưng chúng cũng sẽ là những thợ săn rất giỏi nếu được vào tay những Falconer chuyên nghiệp.
Một số loài Buzzard khác thì mặc dù với thể hình to lớn nhưng lại hoàn toàn vô dụng trong Falconry như Crested Honey Buzzard, loài này có mặt ở Việt Nam, chim khá to và nặng, có thể to hơn cả những con chim Hawk Eagle tại Việt Nam nhưng con mồi tự nhiên của chúng là những tổ ong, côn trùng, bò sát.. vv cùng phong cách bay chậm chạp và rất khó để chăm sóc đúng cho chúng nếu ở trong sự quản lí của người.
Các loài buzzard ở Việt Nam mà tôi tiếp xúc: Gray-faced Buzzard, Crested Honey Buzzard. Tôi chỉ có dịp tiếp xúc thực sự cùng chim đã trưởng thành và chim 1 năm tuổi trong 1 thời gian rất ngắn nên không thể cho bạn biết khả năng của chúng nhiều nhưng chúng khá thụ động và không dễ hoảng loạn như Accipiter. Có lẽ sẽ mất rất nhiều thời gian để dạy chúng làm bất kì thứ gì theo ý bạn.
B/Hawk:
Hawk là loài chim săn mồi họ Accipitridae, dòng Accipiter. Chúng thường được gọi là True-Hawk, Short-Wing. Đặc điểm chung của loài này là cánh ngắn hơn nhiều so với dòng Buteo, móng chân dài hơn dòng Buteo và đuôi khá dài. Accipiter là những thợ săn hung hãn và mạnh mẽ, phong cách săn mồi của chúng là rời khỏi cành đầu với lực đà cực mạnh cùng gia tốc rất cao, Accipiter bay chủ yếu bằng cách đập cánh liên tục tạo nên gia tốc đó. Đi săn với Accipiter là một trải nghiệm thú vị mà bạn chắc chắn sẽ thích khi chứng kiến sự nhanh nhẹn và quyết đoán của chúng khi bắt mồi. Accipiter thường không giết con mồi ngay khi chúng bắt được mà chỉ khóa cho chúng không cử động được và rỉa lông ăn khi chúng còn sống, Accipiter sẽ giết nếu con mồi kháng cự quá nhiều và có khả năng sát thương chúng.
Mặc dù với khả năng đi săn cao nhưng Accipiter có hệ thần kinh khá nhạy cảm và rất dễ bị sợ hãi. Một falconer huấn luyện Accipiter phải cực kì cẩn thận trong việc thuần cho chim quen người vì loài này cần sự tiếp xúc liên tục để có thể duy trì trạng thái bình tĩnh của chúng, bạn cho chúng vào lồng kín khoảng 10 ngày không tiếp xúc chỉ ném thức ăn vào, chúng sẽ bay tránh xa bạn trong lần kế tiếp gặp bạn. Cách duy nhất để khắc phục chuyện này là Social Imprint nhưng nó cũng sẽ không làm cho việc chăm chúng trở nên dễ dàng hơn nhiều. Một số loài chim nhỏ như Sparrow-hawk có hệ thống tiêu hóa rất nhanh và cực kì dễ hoảng sợ, cho dù bạn cho nó ăn thật no và ban sáng thì chúng có thể săn vào chiều hôm đó, điều này rất hữu ích cho việc weight control. Nhưng cái hại là vì chúng là chim nhỏ nên chỉ sai lầm vài chục gram trong weight control có thể bạn sẽ tỉnh dậy với một con chim đã chết đói ngày mai, hoặc chỉ trên vài chục gram bạn sẽ làm bay mất con chim của mình trong một buổi tập. Các Falconer nước ngoài luôn khuyên: Đừng nên chọn Sparrow-Hawk trừ phi bạn có ít nhất một mùa đi săn thành công cùng Goshawk, Goshawk cũng không phải là một con chim dễ nuôi.
Ở Việt Nam các loài Accipiter tôi từng tiếp xúc gồm có: Crested Goshawk, Eurasian Sparrow-Hawk, Shikra, Besra. Chúng đều là loài chim khá nhỏ, khoảng 150gram-300gram, rất khó chăm và weight control.
C/ Falcon:
Falcon thuộc họ Falconidae và dòng Falco, Falcon có thể hình đặc biệt khác với các loài khác ta vừa kể trên. Chúng có bộ cánh rất dài và chĩa nhọn, mỏ ngắn, đầu tròn, mắt đen thường có 2 vệt 2 bên mắt, vuốt chân của Falcon rất dài vì trong thiên nhiên con mồi chủ yếu của chúng là chim. Falcon nổi tiếng với phong cách bay đặc thù của chúng, bốc lên rất cao và chụp xuống với vận tộc cực lớn, tuy falcon có những chiến thuật khác cũng hiệu quả không kém nhưng đây là khả năng nổi tiếng nhất.
Vì phong cách bay của chúng là bay lên thật cao, quan sát trải một vùng rộng lớn và chụp xuống, falcon cần một không gian đi săn rộng lớn, điều mà có lẽ không nhiều người ở Việt Nam có thể đáp ứng được.
Các loại Falcon đã thấy ở Việt Nam: Kestrel, Eurasian Hobby, Black-Shaheen, Peregrine. Thật không may là tôi chưa có dịp thực sự tiếp xúc với bất cứ loại chim nào kể trên nhưng có thể sẽ rất thú vị nếu đủ thời gian và điều kiện để dành cho một con. Falcon là loài chim đánh giá cao trong falconry và lại rất phổ biến.
D/ Eagle-Hawk Eagle:
Như tên gọi và tiếng tăm của chúng, là loài chim từ trung bình-lớn đến rất lớn. Ở đây thì Eagle nói chung chia làm 4 nhóm:
-Sea Eagle/Fish Eagle: Đại Bàng Biển, với đôi cánh rất lớn và dài, mỏ to và khỏe, móng vuốt vừa phải và có vảy bám rất chặt để bắt cá. Sea Eagle lại rất khó sử dụng trong Falconry vì phong cách đi săn và con mồi tự nhiên của chúng là cá và xác thối. Điển hình tiêu biểu cho loại này là Đại Bàng Đầu Bạc, chim rất to và nặng nhưng không được sử dụng trong falconry, Đại Bàng Đầu Bạc là loài chim cơ hội, chuyên cướp mồi săn của các loài chim khác, luôn chọn con mồi bé hơn mình mà tấn công, chuyên ăn cá và xác thối và rất hung dữ nếu ở trong tay người huấn luyện nhưng lại rất khó đi săn. Ở Việt Nam thì có loài Sea Eagle khá nổi tiếng là White-Bellied Sea-Ealge ở Phú Quốc
-Serpent Eagle: Đúng như tên gọi của chúng, Serpent Eagle là loại chim đại bàng chuyên săn rắn, ngoài cách đặc điểm kể trên thì móng vuốt chúng có một lớp vảy rất dày để tránh bị rắn cắn khi giao chiến với con mồi. Serpent Eagle ở Việt Nam có tiêu biểu và dễ thấy là Crested Serpent Eagle, chim khá to và đẹp nhưng cũng khó hữu ích trong Falconry.
-Forest Eagle: Loài chim từ to đến rất to, forest eagle có đôi sải cánh rất lớn và dài cùng kích cỡ ngoại hạng cùng móng chân to khỏe. Những con Forest Eagle tiêu biểu có thể thấy là Phillipine Eagle và Harpy Eagle, được biết đến vì khả năng có thể đi săn cả khỉ,những con mồi nguy hiểm nhất. Tuy nhiên Forest Eagle khá hiếm sử dụng trong Falconry vì chúng quá to và hiếm, khó có một Falconer nào đủ khả năng và điều kiện để chăm sóc và đi săn cùng một con Forest Eagle thật sự.
-True Eagle/Booted Eagle: Đây là loài Eagle phổ biến và được đánh giá cao nhất trong falconry. True Eagle có một lớp lông phủ kín đến tận bàn chân, chân khá dài và móng khỏe và các đặc điểm khác của dòng Eagle. True Eagle cực kì hung hãn và dũng mãnh, một số loài như Golden Eagle hay Crowned Eagle đã trở thành huyền thoại với khả năng của chúng trong falconry. True Eagle sẵn sàng tấn công tất cả mọi thứ nhỏ hay thậm chí lớn hơn chúng nếu được luyện đúng cách.
Tiếc là ở Việt Nam hiện tại không có Eagle, chỉ có các loài Hawk Eagle, cũng được đánh giá rất cao trong Falconry. Hawk Eagle như trong tên gọi của chúng, có cả những đặc điểm của Eagle và Hawk. Thời gian trưởng thành của Hawk Eagle cũng rất cao như Eagle (ít nhất 3 năm) và mỗi tổ chỉ đẻ 1 trứng. Mỏ khá dài và khỏe, móng vuốt sắc và chân phủ đầy lông. Phong cách bay thì khá giống Accipiter Hawk, rời khỏi cành đậu với sức bật kinh người và đập cánh liên tục để gia tốc khác với Eagle đập cánh khá ít và lướt nhiều hơn.
Hawk Eagle/Eagle đều mất rất nhiều thời gian và công sức để có thể huấn luyện cùng một lượng kinh nghiệm và kiến thức rất lớn cần chuẩn bị và phụ kiện phải đầy đủ. Vì to lớn nên Hawk Eagle/Eagle mất rất lâu để trưởng thành và trở nên khỏe mạnh đủ để đi săn. Với Hawk, có lẽ chỉ cần mất 2-3 tuần bay tự do bạn sẽ có một con chim cực khỏe đủ để săn mồi nhưng với Eagle thì đó có thể từ 2-3 tháng đến 12 tháng. Và thời gian dành cho chúng mỗi ngày thì từ 2-6 tiếng, kể cả thời gian cho ăn, dọn phân, tập bay. Vv.. Hawk Eagle/Eagle cũng học khá chậm so với Hawk hay Falcon, có lẽ vì thế ngoài thiên nhiên chúng phụ thuộc vào bố mẹ nhiều hơn Hawk hay Falcon. Hawk, Falcon chỉ mất 2-3 tháng đầu để bố mẹ chăm sóc và cho ăn, chúng có thể bay và rời tổ đi săn. Còn Hawk Eagle/Eagle mất 1 năm để ở cùng bố mẹ, học cách đi săn và bay lượn. Hơn nữa tuổi thọ của loài chim này rất lớn, có thể đạt 50-60 năm, thì tức là 3 năm đầu cũng giống nhưng là những năm đang trưởng thành của những loài chim này, bạn không thể bắt chúng trưởng thành và học nhanh hơn khả năng mà tạo hóa đã sắp đặt cho chúng.
Tôi đang sở hữu cho mình một Changeable Hawk Eagle tên Morphine, nuôi từ lúc chim còn ra lông. Mất 6 tháng đầu chỉ để cho chim ăn, dọn phân, chăm sóc, tập làm quen với người và môi trường thì chim mới đủ lông đủ cánh. 3 tháng sau thì tôi dùng để từ từ hạ cân nặng của chim xuống để tìm cân nặng lí tưởng để chim bay và đi săn. Lúc đó Morphine chỉ nặng khoảng 1.5kg khi mập nhưng sau 3 tháng thì mới hạ xuống được cân nặng lí tưởng, trong thời gian đó tôi chịu đựng không ít cơn thịnh nộ của chim vì bị cắt giảm thức ăn bất ngờ, trên tay tôi vẫn còn không ít vết sẹo còn để lại của Morphine. Chưa kể trong thời gian chăm sóc chim non, tôi đã gặp sai sót trong việc cho ăn nên giờ Morphine đã trở thành một “screamer”, và điều này cực kì tệ cho bạn và gia đình, có thể cả hàng xóm. Đã hơn 9 tháng, tôi mới có chút kết quả là việc đang cho chim tập bay tự do rất tốt và trong giai đoạn “getting fit” để đi săn mồi. Để có được kết quả này, tôi đã bỏ gần 1 năm của công sức và tiền bạc, và sau mỗi buổi tập (Tôi đi 1 tuần 2-4 lần và mỗi buổi 2 tiếng), cả tôi và bạn đều mệt nhừ người. Liệu có bao nhiêu người trong chúng ta đủ khả năng để bỏ ra nhiều như vậy?
Có lẽ không nhiều vì đa số những con chim Hawk Eagle thật sự tôi thấy đều bị nhốt trong lồng, cột chân cả ngày và ăn những thứ thức ăn cực kì tệ.
Các loài Hawk Eagle đã tiếp xúc ở Việt Nam: Changeable Hawk Eagle, Mountain Hawk Eagle, Bellied Rufous Hawk Eagle. Qua tiếp xúc tôi thấy chúng đều là thợ săn cự phách nhưng cần rất nhiều đầu tư từ người nuôi, rất bình tĩnh và làm quen nhanh với môi trường ngoài và con mồi mới, Hawk Eagle còn có khả năng đi săn trong môi trường không rộng lớn, cho ta 1 ưu thế khi đang ở Việt Nam.
Falconry là nghệ thuật đi săn với chim săn mồi đã được huấn luyện trong môi trường tự nhiên.
Nghe đến đây thì có lẽ chúng ta có phần nào liên tưởng đến falconry là gì. Hình ảnh chúng ta có thể dễ liên tưởng nhất là các tộc người Mông Cổ đi săn với loài Đại Bàng Vàng huyền thoại (Golden Eagle) hoặc những cuộc đi săn của nhà vua, quí tộc và hiệp sĩ trên lưng ngựa với những con chim săn mồi hoàng gia đang ở trên găng tay.
I/ Lịch Sử:
Nguồn gốc của môn thể thao này bắt đầu từ đâu không ai biết, có rất nhiều giả thiết về nguồn gốc của nó vốn khởi nguyên từ Trung Quốc, Ba Tư, Trung Á.. vv nhưng chưa hề có một bằng chứng thuyết phục nào có thể chứng minh được chính xác điều này. Nhưng theo một tài liệu đáng tin cậy như giáo sư Akizato Rito trong quyển "Topography of the Province Kawatsi" đã khẳng định rằng có những giống chim săn mồi được sử dụng làm tặng cho các Hoàng Tử Trung Quốc vào thời nhà Hán (tức khoảng 2205 trước công nguyên). Hoặc trong quyển Biblotheca Accipitraria của Harting, có những falconer đã được phát hiện tại một phế tích của Khorsabad ở Mesopotamia bởi Sir Henry Layard, sự kiện này xảy ra vào khoảng năm 1700 trước công nguyên. Tuy không hề có bằng chứng nào về các sự kiện trên nhưng nếu là sự thật, falconry là môn thể thao cực kì lâu đời.
Những tài liệu mới nhất về Falconry có lẽ chỉ ra địa điểm xuất xứ của nó tại Nhật Bản, theo ghi chép thì đã có những con Goshawk được huấn luyện mang từ Trung Quốc vào năm 47 của Vương Triều Hoàng Đế Jingu. Nhưng môn thể thao nào bị rơi vào quên lãng suốt vài trăm năm nữa. Đến triều đại của Hoàng Đế Nintoku khoảng năm 355 A.D thì môn thể thao này trở nên thịnh hành. Trong Nhật Bản Thư Kỉ (Ninhonshoki) có ghi chép việc có 1 con chim lạ bị bẫy và dâng lên cho Hoàng Đế và một người Hàn Quốc trong phiên dự đã nhận ra loài chim đó và được giao sứ mệnh huấn luyện nó (Khả năng rất cao đó là một con Goshawk). Anh ta đã biết cách dùng dây cột chân và chuông trên đuôi con chim, đến mùa thù, con chim săn mồi đã bắt được con mồi đầu tiên trên cánh đồng ở Mozu (gần Osaka ngày nay). Sau sự kiện này, Hoàng Đế đã đặt một nền móng cơ bản cho môn thể thao này, 2 năm sau, người ta bắt đầu dùng chó để đi săn cùng với chim. Kể từ đó, Falconry đã rất được thịnh hạnh tại Nhật Bản nhưng việc sở hữu một con chim săn mồi có khá nhiều giới hạn như chỉ có những người có cấp độ samurai trở lên mới được sỡ hữu một con chim săn mồi. Điều này dĩ nhiên nhấn mạnh rằng Falconry đã có nguồn gốc lâu đời ở Hàn Quốc hơn là Ở Nhật, đến ngày nay, Hàn Quốc vẫn xem Falconry là một môn thể thao truyền thống của dân tộc.
Trong thời điểm này, Falconry được phổ biến sang các nước Phương Tây như Anh và Châu Âu. Có lẽ một bằng chứng rõ ràng nhất của việc Falconry được phổ biến tại Châu Âu là những ảnh chạm khắc trên sản thể hiện đi săn falconry, "Villa of the Falconer" của Argos tại Hy Lạp. Những bằng chứng này xuất hiện từ năm 500 A.D. Falconry cũng được tập luyện tại Anh vào thời Saxon, giữa những năm A.D 733 và 750.
Trong thời gian này, Falconry trở nên một phần của bối cảnh Trung Cổ. Phần lớn các Hoàng Đế và Quí Tộc đều có hứng thú với môn thể thao nào. Thậm chí một số loài chim nhất định được đánh giá cực cao và chỉ dùng làm quà tặng đối với các Hoàng Tử Và Vua Chúa. Thậm chí còn được xem là một hình thức phạt tiền, tiền chuộc hay trao đổi giữa các nước như vàng ngọc hay gấm vóc.
Có lẽ người đầu tiên bắt được một con chim săn mồi và nảy ra ý tưởng nó sẽ giúp mình kiếm thức ăn không bao giờ nghĩ nó sẽ trở thành một môn thể thao. Mục đích ban đầu của những falconer chỉ là dùng chim săn mồi đi săn tìm thức ăn cho anh ta/cô ta.
Ngày nay, Falconry khá thịnh hành tại Anh, Mĩ và các nước Châu Âu cùng vài quốc gia Châu Á. Tùy vào điều luật của từng nước mà khả năng sở hữu chim của các falconer sẽ khác nhau. Có thể kể ra vài quốc gia tiêu biểu:
- Mĩ: Mất 2 năm đầu tập huấn dưới sự chỉ dẫn của mộ Mentor có kinh nghiệm để lấy bằng Apprentice, trong thời gian này thì người tập chỉ được sử dụng các loài sau: Harris Hawk, Red-Tailed Hawk hay Kestrel tùy luật từng bang. Sau đó thì mất thêm 5-7 năm để có thể lên cấp General Falconer và 2 năm nữa để lên Master Falconer, tức khoảng 10 năm để lên Master. Nếu bạn có ý định muốn huấn luyện một con đại bàng thì nên nhớ, bạn cần sự đồng ý của ít nhất 2 Master falconer trong vùng, họ sẽ viết giấy trình lên hội đồng và xác nhận bạn có đủ tiêu chuẩn để huấn luyện đại bàng, đủ cho thấy việc huấn luyện đài bàng cần công sức và kinh nghiệm ra sao.
- Anh: Hệ thống Apprentice tại Anh không tốt như US, ở Anh người ta có thể tự do sỡ hữu các loài chim thường như Harris Hawk hay Red-Tailed Hawk mà không cần giấy tờ gì cả. Nhưng những loài chim cao hơn như Peregrine hay Gyr thì vẫn cần. Ở Anh không cho falconer bắt chim hoang dã vì Anh vốn đã có thể nhân giống và cung cấp đủ số lượng chim săn mồi cho người chơi. Khác với US, UK không cần đòi hỏi bằng cấp Falconer để chơi chim.
- Nhật Bản: Falconry đã bị cấm tại Nhật Bản, lí do vì có một vài falconer vô trách nhiệm điều khiển cho những con Mountain Hawk Eagle (loài chim rất phổ biến trong falconry ở Nhật Bản) tấn công những con chó và mèo cảnh của người dân. Một vài Falconer được xem là Bảo Vật Sống của Nhật Bản hiện nay cũng đang bị cấm không cho đi săn với con chim của mình. Cho thấy hành động của một vài cá thể có thể gây ảnh hưởng đến bộ mặt falconry của cả 1 quốc gia.
- Hàn Quốc: Falconry vẫn còn đang được luyện tập và được xem như một môn thể thao truyền thống của quốc gia này.
- Việt Nam, Indonedis, Thái Lan, Philippines: Không hề có một bộ luật nào dành riêng cho Falconry, các nước khu vực này đều có chung một đặc điểm là số lượng chim ở tự nhiên bị bắt và bán bởi những người bán cực kì vô trách nhiệm và thiếu biết. Tôi đã có dịp tiếp xúc với một vài falconer tại Indo và Thái Lan, họ thực tập falconry trong môi trường giống như Việt Nam chúng ta: Không sách, không tài liệu, không kiến thức, không phụ kiện, vẫn phải mua chim ko hợp pháp... nhưng đã có không ít thành công. Tuy nhiên ở Indo và Phillipines đã có những djự án bảo tồn các loài chim săn mồi quí tại từng quốc gia như Javan Hawk Eagle tại Indo (số lượng còn lại tại Indo không quá 400 cặp) hay Phillipines Eagle (không còn quá 500 cá thể)
II/ Các loài chim được sử dụng trong Falconry:
Có một điều mà chúng ta nên biết trước khi tìm hiểu các khía cạnh của Falconry là: Không phải loài chim nào cũng có thể trở thành chim đi săn sử dụng trong Falconry. Thiên nhiên đã cho khá nhiều loài chim những đặc điểm về tính cách, phong cách bay, khả năng săn mồi, con mồi tự nhiên... khác nhau. Một số loài chỉ chú trọng việc ăn xác chết và không quan tâm mấy đến tấn công mồi sống, một số loài thì con mồi chủ yếu chỉ là côn trùng, bò sát hay cá hay một số loài có phong cách đi săn quá phiền hà nếu sử dụng trong falconry... Chính vì những đặc điểm này, khá nhiều loài đã tự loại mình ra khỏi việc trở thành một Falconry thực thụ.
Ở đây tôi sử dụng tên phân loại của nước ngoài vì lí do là nó chính xác và rõ ràng hơn, được cả thế giới xác nhận, còn tên Việt Nam thì quả thật chẳng biết họ xếp loài hay bộ ra sao mà gọi tên. Mỗi loài chim có những đặc điểm cơ bản có thể nhận dạng được mà chỉ cần một chút quan sát và tìm hiểu bạn sẽ nhận ra ngay.
Các loài chim được sử dụng trong Falconry hiện đại ngày nay chỉ bao gồm 2 thành phần chính là nuôi chim non (Eyeass) và nuôi chim đã đủ lông cánh biết bay nhưng dưới 1 năm tuổi và chưa thay lông lần nào (Passage). Mỗi loại có những khó khăn và ưu điểm đặc thù, nên đừng nghĩ việc nuôi chim non sẽ dễ dàng hơn thuần một con chim dưới 1 năm tuổi được trap từ thiên nhiên. Những con chim trưởng thành đã từ lâu không còn sử dụng trong Falconry hiện đại nữa, lí do vì nếu bắt giữ chúng thì có khả năng ảnh hưởng đến số lượng chim ngoài tự nhiên rất mạnh vì chúng đã sống sót và có khả năng sinh sản. Dù tin hay không thì bạn nên biết: số chim non ngoài thiên nhiên thì sau 1 năm đầu, có 60% số chim sẽ chết, vì không thể học đi săn đủ nhanh để sống sót, không đủ mồi sống, không thể cạnh tranh hay chết vì tai nạn, bệnh vv.. Những con chim sống sót đến khi trưởng thành sau năm đầu đã được thiên nhiên chọn lọc và tiếp tục duy trì nòi giống. Bắt một con chim trưởng thành đồng nghĩa với việc bạn đập một tổ chim có 4 trứng vì có lẽ trong 4 đứa con được sinh ra thì chỉ có 1 con sẽ sống sót.
Một lí do nữa chim trưởng thành trên 1 năm tuổi (Haggard) không được sử dụng là một khi chúng trưởng thành, một vài loài sẽ không bao giờ chấp nhận sự có mặt của con người không cần biết bạn có giảm cân hay dành thời gian thuần nó bao nhiêu, ví dụ điển hình là Haggard Sparrow-Hawk hoặc Haggard Marsh Harrier.. Chưa kể chim trưởng thành có thói quen đi săn một mình, chúng sẽ rất khó chấp nhận một người đi săn cùng và có thể tự ý bay theo ý mình và không phối hợp cùng người và chó.
Giới thiệu chung như vậy có lẽ cũng cho bạn một cái nhìn chung về những loài chim của Falconry chứ, vậy chúng ta đi vào những mục chi tiết.
A/ Buzzard:
Buzzard là giống chim săn mồi thuộc họ Accipitridae và bộ Buteo, chúng còn được gọi là Broad-wing-hawk. Đặc điểm chung của loài này là có cánh khá dài và rộng, móng chân to và ngắn, đuôi khá ngắn. Buzzard với thân hình to lớn và đôi cánh lớn, phong cách đi săn chủ yếu của chúng là bay cao rồi lượn cùng sức gió rồi chụp con mồi từ trên với bộ móng vuốt khỏe mạnh. Buzzard dùng trong falconry thì điển hình có Harris Hawk, Red-Tailed Hawk và Ferruginous Hawk, chúng đều là chim cỡ trung bình-lớn, không cần phải mất quá nhiều thời gian trong việc thuần và tập luyện thường xuyên để giữ chúng khỏe mạnh như các loài khác. Có lẽ vì lí do đó chúng được xem là chim dành cho người mới chơi. Nhưng chúng cũng sẽ là những thợ săn rất giỏi nếu được vào tay những Falconer chuyên nghiệp.
Một số loài Buzzard khác thì mặc dù với thể hình to lớn nhưng lại hoàn toàn vô dụng trong Falconry như Crested Honey Buzzard, loài này có mặt ở Việt Nam, chim khá to và nặng, có thể to hơn cả những con chim Hawk Eagle tại Việt Nam nhưng con mồi tự nhiên của chúng là những tổ ong, côn trùng, bò sát.. vv cùng phong cách bay chậm chạp và rất khó để chăm sóc đúng cho chúng nếu ở trong sự quản lí của người.
Các loài buzzard ở Việt Nam mà tôi tiếp xúc: Gray-faced Buzzard, Crested Honey Buzzard. Tôi chỉ có dịp tiếp xúc thực sự cùng chim đã trưởng thành và chim 1 năm tuổi trong 1 thời gian rất ngắn nên không thể cho bạn biết khả năng của chúng nhiều nhưng chúng khá thụ động và không dễ hoảng loạn như Accipiter. Có lẽ sẽ mất rất nhiều thời gian để dạy chúng làm bất kì thứ gì theo ý bạn.
B/Hawk:
Hawk là loài chim săn mồi họ Accipitridae, dòng Accipiter. Chúng thường được gọi là True-Hawk, Short-Wing. Đặc điểm chung của loài này là cánh ngắn hơn nhiều so với dòng Buteo, móng chân dài hơn dòng Buteo và đuôi khá dài. Accipiter là những thợ săn hung hãn và mạnh mẽ, phong cách săn mồi của chúng là rời khỏi cành đầu với lực đà cực mạnh cùng gia tốc rất cao, Accipiter bay chủ yếu bằng cách đập cánh liên tục tạo nên gia tốc đó. Đi săn với Accipiter là một trải nghiệm thú vị mà bạn chắc chắn sẽ thích khi chứng kiến sự nhanh nhẹn và quyết đoán của chúng khi bắt mồi. Accipiter thường không giết con mồi ngay khi chúng bắt được mà chỉ khóa cho chúng không cử động được và rỉa lông ăn khi chúng còn sống, Accipiter sẽ giết nếu con mồi kháng cự quá nhiều và có khả năng sát thương chúng.
Mặc dù với khả năng đi săn cao nhưng Accipiter có hệ thần kinh khá nhạy cảm và rất dễ bị sợ hãi. Một falconer huấn luyện Accipiter phải cực kì cẩn thận trong việc thuần cho chim quen người vì loài này cần sự tiếp xúc liên tục để có thể duy trì trạng thái bình tĩnh của chúng, bạn cho chúng vào lồng kín khoảng 10 ngày không tiếp xúc chỉ ném thức ăn vào, chúng sẽ bay tránh xa bạn trong lần kế tiếp gặp bạn. Cách duy nhất để khắc phục chuyện này là Social Imprint nhưng nó cũng sẽ không làm cho việc chăm chúng trở nên dễ dàng hơn nhiều. Một số loài chim nhỏ như Sparrow-hawk có hệ thống tiêu hóa rất nhanh và cực kì dễ hoảng sợ, cho dù bạn cho nó ăn thật no và ban sáng thì chúng có thể săn vào chiều hôm đó, điều này rất hữu ích cho việc weight control. Nhưng cái hại là vì chúng là chim nhỏ nên chỉ sai lầm vài chục gram trong weight control có thể bạn sẽ tỉnh dậy với một con chim đã chết đói ngày mai, hoặc chỉ trên vài chục gram bạn sẽ làm bay mất con chim của mình trong một buổi tập. Các Falconer nước ngoài luôn khuyên: Đừng nên chọn Sparrow-Hawk trừ phi bạn có ít nhất một mùa đi săn thành công cùng Goshawk, Goshawk cũng không phải là một con chim dễ nuôi.
Ở Việt Nam các loài Accipiter tôi từng tiếp xúc gồm có: Crested Goshawk, Eurasian Sparrow-Hawk, Shikra, Besra. Chúng đều là loài chim khá nhỏ, khoảng 150gram-300gram, rất khó chăm và weight control.
C/ Falcon:
Falcon thuộc họ Falconidae và dòng Falco, Falcon có thể hình đặc biệt khác với các loài khác ta vừa kể trên. Chúng có bộ cánh rất dài và chĩa nhọn, mỏ ngắn, đầu tròn, mắt đen thường có 2 vệt 2 bên mắt, vuốt chân của Falcon rất dài vì trong thiên nhiên con mồi chủ yếu của chúng là chim. Falcon nổi tiếng với phong cách bay đặc thù của chúng, bốc lên rất cao và chụp xuống với vận tộc cực lớn, tuy falcon có những chiến thuật khác cũng hiệu quả không kém nhưng đây là khả năng nổi tiếng nhất.
Vì phong cách bay của chúng là bay lên thật cao, quan sát trải một vùng rộng lớn và chụp xuống, falcon cần một không gian đi săn rộng lớn, điều mà có lẽ không nhiều người ở Việt Nam có thể đáp ứng được.
Các loại Falcon đã thấy ở Việt Nam: Kestrel, Eurasian Hobby, Black-Shaheen, Peregrine. Thật không may là tôi chưa có dịp thực sự tiếp xúc với bất cứ loại chim nào kể trên nhưng có thể sẽ rất thú vị nếu đủ thời gian và điều kiện để dành cho một con. Falcon là loài chim đánh giá cao trong falconry và lại rất phổ biến.
D/ Eagle-Hawk Eagle:
Như tên gọi và tiếng tăm của chúng, là loài chim từ trung bình-lớn đến rất lớn. Ở đây thì Eagle nói chung chia làm 4 nhóm:
-Sea Eagle/Fish Eagle: Đại Bàng Biển, với đôi cánh rất lớn và dài, mỏ to và khỏe, móng vuốt vừa phải và có vảy bám rất chặt để bắt cá. Sea Eagle lại rất khó sử dụng trong Falconry vì phong cách đi săn và con mồi tự nhiên của chúng là cá và xác thối. Điển hình tiêu biểu cho loại này là Đại Bàng Đầu Bạc, chim rất to và nặng nhưng không được sử dụng trong falconry, Đại Bàng Đầu Bạc là loài chim cơ hội, chuyên cướp mồi săn của các loài chim khác, luôn chọn con mồi bé hơn mình mà tấn công, chuyên ăn cá và xác thối và rất hung dữ nếu ở trong tay người huấn luyện nhưng lại rất khó đi săn. Ở Việt Nam thì có loài Sea Eagle khá nổi tiếng là White-Bellied Sea-Ealge ở Phú Quốc
-Serpent Eagle: Đúng như tên gọi của chúng, Serpent Eagle là loại chim đại bàng chuyên săn rắn, ngoài cách đặc điểm kể trên thì móng vuốt chúng có một lớp vảy rất dày để tránh bị rắn cắn khi giao chiến với con mồi. Serpent Eagle ở Việt Nam có tiêu biểu và dễ thấy là Crested Serpent Eagle, chim khá to và đẹp nhưng cũng khó hữu ích trong Falconry.
-Forest Eagle: Loài chim từ to đến rất to, forest eagle có đôi sải cánh rất lớn và dài cùng kích cỡ ngoại hạng cùng móng chân to khỏe. Những con Forest Eagle tiêu biểu có thể thấy là Phillipine Eagle và Harpy Eagle, được biết đến vì khả năng có thể đi săn cả khỉ,những con mồi nguy hiểm nhất. Tuy nhiên Forest Eagle khá hiếm sử dụng trong Falconry vì chúng quá to và hiếm, khó có một Falconer nào đủ khả năng và điều kiện để chăm sóc và đi săn cùng một con Forest Eagle thật sự.
-True Eagle/Booted Eagle: Đây là loài Eagle phổ biến và được đánh giá cao nhất trong falconry. True Eagle có một lớp lông phủ kín đến tận bàn chân, chân khá dài và móng khỏe và các đặc điểm khác của dòng Eagle. True Eagle cực kì hung hãn và dũng mãnh, một số loài như Golden Eagle hay Crowned Eagle đã trở thành huyền thoại với khả năng của chúng trong falconry. True Eagle sẵn sàng tấn công tất cả mọi thứ nhỏ hay thậm chí lớn hơn chúng nếu được luyện đúng cách.
Tiếc là ở Việt Nam hiện tại không có Eagle, chỉ có các loài Hawk Eagle, cũng được đánh giá rất cao trong Falconry. Hawk Eagle như trong tên gọi của chúng, có cả những đặc điểm của Eagle và Hawk. Thời gian trưởng thành của Hawk Eagle cũng rất cao như Eagle (ít nhất 3 năm) và mỗi tổ chỉ đẻ 1 trứng. Mỏ khá dài và khỏe, móng vuốt sắc và chân phủ đầy lông. Phong cách bay thì khá giống Accipiter Hawk, rời khỏi cành đậu với sức bật kinh người và đập cánh liên tục để gia tốc khác với Eagle đập cánh khá ít và lướt nhiều hơn.
Hawk Eagle/Eagle đều mất rất nhiều thời gian và công sức để có thể huấn luyện cùng một lượng kinh nghiệm và kiến thức rất lớn cần chuẩn bị và phụ kiện phải đầy đủ. Vì to lớn nên Hawk Eagle/Eagle mất rất lâu để trưởng thành và trở nên khỏe mạnh đủ để đi săn. Với Hawk, có lẽ chỉ cần mất 2-3 tuần bay tự do bạn sẽ có một con chim cực khỏe đủ để săn mồi nhưng với Eagle thì đó có thể từ 2-3 tháng đến 12 tháng. Và thời gian dành cho chúng mỗi ngày thì từ 2-6 tiếng, kể cả thời gian cho ăn, dọn phân, tập bay. Vv.. Hawk Eagle/Eagle cũng học khá chậm so với Hawk hay Falcon, có lẽ vì thế ngoài thiên nhiên chúng phụ thuộc vào bố mẹ nhiều hơn Hawk hay Falcon. Hawk, Falcon chỉ mất 2-3 tháng đầu để bố mẹ chăm sóc và cho ăn, chúng có thể bay và rời tổ đi săn. Còn Hawk Eagle/Eagle mất 1 năm để ở cùng bố mẹ, học cách đi săn và bay lượn. Hơn nữa tuổi thọ của loài chim này rất lớn, có thể đạt 50-60 năm, thì tức là 3 năm đầu cũng giống nhưng là những năm đang trưởng thành của những loài chim này, bạn không thể bắt chúng trưởng thành và học nhanh hơn khả năng mà tạo hóa đã sắp đặt cho chúng.
Tôi đang sở hữu cho mình một Changeable Hawk Eagle tên Morphine, nuôi từ lúc chim còn ra lông. Mất 6 tháng đầu chỉ để cho chim ăn, dọn phân, chăm sóc, tập làm quen với người và môi trường thì chim mới đủ lông đủ cánh. 3 tháng sau thì tôi dùng để từ từ hạ cân nặng của chim xuống để tìm cân nặng lí tưởng để chim bay và đi săn. Lúc đó Morphine chỉ nặng khoảng 1.5kg khi mập nhưng sau 3 tháng thì mới hạ xuống được cân nặng lí tưởng, trong thời gian đó tôi chịu đựng không ít cơn thịnh nộ của chim vì bị cắt giảm thức ăn bất ngờ, trên tay tôi vẫn còn không ít vết sẹo còn để lại của Morphine. Chưa kể trong thời gian chăm sóc chim non, tôi đã gặp sai sót trong việc cho ăn nên giờ Morphine đã trở thành một “screamer”, và điều này cực kì tệ cho bạn và gia đình, có thể cả hàng xóm. Đã hơn 9 tháng, tôi mới có chút kết quả là việc đang cho chim tập bay tự do rất tốt và trong giai đoạn “getting fit” để đi săn mồi. Để có được kết quả này, tôi đã bỏ gần 1 năm của công sức và tiền bạc, và sau mỗi buổi tập (Tôi đi 1 tuần 2-4 lần và mỗi buổi 2 tiếng), cả tôi và bạn đều mệt nhừ người. Liệu có bao nhiêu người trong chúng ta đủ khả năng để bỏ ra nhiều như vậy?
Có lẽ không nhiều vì đa số những con chim Hawk Eagle thật sự tôi thấy đều bị nhốt trong lồng, cột chân cả ngày và ăn những thứ thức ăn cực kì tệ.
Các loài Hawk Eagle đã tiếp xúc ở Việt Nam: Changeable Hawk Eagle, Mountain Hawk Eagle, Bellied Rufous Hawk Eagle. Qua tiếp xúc tôi thấy chúng đều là thợ săn cự phách nhưng cần rất nhiều đầu tư từ người nuôi, rất bình tĩnh và làm quen nhanh với môi trường ngoài và con mồi mới, Hawk Eagle còn có khả năng đi săn trong môi trường không rộng lớn, cho ta 1 ưu thế khi đang ở Việt Nam.

P3P: CP="IDC DSP COR ADM DEVi TAIi PSA PSD IVAi IVDi CONi HIS OUR IND CNT"

Cache-Control: no-cache

Vary: User-Agent


text:
-
Chào Mừng Bạn Đến Với Hệ Thống Diễn Đàn Trường Thịnh Group!
+ Mỗi Tin Đăng Phải Có Tiêu Đề Khác Nhau
+ Mỗi Tin Rao Vặt Phải Có Nội Dung Khác Từ 30% Trở Lên
+ Chúng tôi có quyền Xóa, Sửa Bài viết Hoặc Banned Mà Không Cần Báo Trước Với Bất Kỳ Lý do gì
sàn gỗ bố trí không gian TV giải trí gia đình
Thảo luận trong 'Dành Cho Rao Bán Nội Thất - Ngoại Thất' bắt đầu bởi khosango_ducking, 13/9/17.

markdown:
-
**Chào Mừng Bạn Đến Với Hệ Thống Diễn Đàn Trường Thịnh Group!**
+ Mỗi Tin Đăng Phải Có Tiêu Đề Khác Nhau
+ Mỗi Tin Rao Vặt Phải Có Nội Dung Khác Từ 30% Trở Lên
+ Chúng tôi có quyền Xóa, Sửa Bài viết Hoặc Banned Mà Không Cần Báo Trước Với Bất Kỳ Lý do gì
# sàn gỗ bố trí không gian TV giải trí gia đình
Thảo luận trong '
[Dành Cho Rao Bán Nội Thất - Ngoại Thất](forums/danh-cho-rao-ban-noi-that-ngoai-that.19/)' bắt đầu bởi [khosango_ducking](members/khosango_ducking.914/), [13/9/17](threads/san-go-bo-tri-khong-gian-tv-giai-tri-gia-dinh.9401/).

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Cache-Control: private, max-age=0

Vary: Accept-Encoding,User-Agent

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
Rao vặt
Rao vặt
Tìm
ĐIỂM:
CHƯA XÁC NHẬN
ĐỌC TIN CÓ ĐIỂM CÓ QUÀ
Rao Vặt FREE
|
Đăng tin
|
1
Tin rao vặt hết hạn đã bị xóa
|
Kiểm tra tin đăng
Khuyến mãi
Bình chọn
Làm mới rao vặt
Quý khách chọn hình thức làm mới nào?
Qua số điện thoại: mỗi lần làm mới cách nhau ít nhất 2 tiếng.
Qua email: mỗi lần làm mới cách nhau ít nhất 15 phút.
Điện thoại
-
-
3 + 8 =
Điện thoại
-
-
Email
3 + 8 =
Hiện tại rao vặt của quý khách có 5 ngày hiển thị, chưa đủ điều kiện để đổi coupon.
Vui lòng click vào
đây
để biết thêm chi tiết.
* Lưu ý:
Vui lòng nhập số điện thoại đã dùng để xác nhận rao vặt này.
Mỗi lần làm mới sẽ được tăng thêm
24 giờ
để hiển thị.
Muốn chúng tôi làm mới mỗi ngày cho quý khách. Vui lòng liên lạc 281.988.9188
Danh mục
Apt/Condo Cho Thuê
Bán Các Loại
Bảng Hiệu
Cần Thuê Nhà/Phòng
Cơm Tháng
Dạy/Huấn Luyện
Dịch Vụ
Dọn Nhà
Du Lịch
Giặt Thảm
Giữ Trẻ
Khuyến mãi/Coupon
Làm Vườn
Nhà Bán
Nhà Cho Thuê
Nhắn Tin/Thông Báo
Phòng Cho Thuê
Sang Nhượng Cơ Sở
Shop Miễn Phí
Sửa Máy Móc
Sửa Nhà/Tiệm
Sửa Ống Nước
Sửa Xe
Sức Khỏe/Thẩm Mỹ
Tìm Bạn Bốn Phương
Tìm Người Thân/Quen
Trường học
Tử Vi/Chiêm Tinh
Việc Chợ/Nhà Hàng
Việc Hair/Nail
Việc Hãng Xưởng
Việc Làm
Việc Nhà
Xe Bán
Linh Tinh
Địa điểm
Allied Gardens
Alta Vista
Balboa Park
Bario Logan
Bay Ho
Bay Park
Bay Terrace
Bird Land
Carmel Mountain
Carmel Valley
Chollas View
City Heights East
City Heights West
Clairemont Mesa
College Area
Columbia
Core
Cortez Hill
Darnall
Del Cerro
Del Mar Heights
East Village
Egger Highlands
El Cerritos
Emerald Hills
Encanto
Gaslamp Quarter
Gateway
Grant Hill
Grantville
Horton Plaza
Jomacha-Lomita
Kearny Mesa
Kensington
La Jolla
La Jolla Village
Lake Murray
Lincoln Park
Linda Vista
Little Italy
Loma Portal
Marina
Memorial
Midtown
Midtown District
Mira Mesa
Miramar
Mission Bay
Mission Valley
Moreno Mission
Mount Hope
Mountain View
Nestor
Normal Heights
North City
North Clairemont
North Hills
Oak Park
Ocean Beach
Old Town
Pacific Beach
Palm City
Paradise Hills
Park West
Rancho Bernadino
Rancho Penasquitos
Rolando
Roseville
Sabre Springs
San Carlos
San Diego
San Ysidro
Scripps Ranch
Serra Mesa
Sky Line
Sorrento Valley
South Park
Southcrest
Talmadge
Tierrasanta
Tijuana River Valley
Torrey Pines
University City
Valencia Park
Webster
West University Heights
Wooded Area
Nơi khác
Nhu cầu
Bán thời gian
Buy something
Cần bán
Cần mua
Cần người làm
Cần sang nhượng
Cần thuê
Cần việc làm
Cho thuê
Dịch Vụ
Toàn thời gian
Khác
Questions? Feedback?
powered by
Olark live chat software

WARC-Truncated: length

Server: Apache

Connection: close

Pragma: no-cache

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate


text:
4 Chiêu Hút Khách Đến Với Gian Hàng Online Của Bạn
Sự phát triển mạnh mẽ của Internet đã tạo nên những sắc màu kinh doanh mới. Cụ thể là việc bán hàng qua mạng đã trở nên phổ biến. Mua hàng online không phải là điều quá xa lạ. Internet là nơi bạn có thể thỏa sức đam mê, thỏa sức làm giàu mà không phải tốn nhiều chi…

markdown:
[4 Chiêu Hút Khách Đến Với Gian Hàng Online Của Bạn](http://s3co.vn/4-chieu-hut-khach-den-voi-gian-hang-online-cua-ban/)
Sự phát triển mạnh mẽ của Internet đã tạo nên những sắc màu kinh doanh mới. Cụ thể là việc bán hàng qua mạng đã trở nên phổ biến. Mua hàng online không phải là điều quá xa lạ. Internet là nơi bạn có thể thỏa sức đam mê, thỏa sức làm giàu mà không phải tốn nhiều chi…

Server: cloudflare-nginx

Set-Cookie: __cfduid=d4dcf53ffc75099a40bd91630ade5e0b21511178088; expires=Tue, 20-Nov-18 11:41:28 GMT; path=/; domain=.s3co.vn; HttpOnly

Link: <http://wp.me/p6SRis-nm>; rel=shortlink


text:
Radio Saigon Dallas - 1600AM
Tin Tức & Bình Luận
Thời Khóa Biểu Phát Thanh
Dallas Morning News & Houston Chronicle
Chào Bình Minh
Nhật Báo Truyền Thanh
Tin Vắn 12 Giờ
Tin 2 Giờ Trưa
Tin 5 Giờ Chiều
Tin Tức Đó Đây
Bình Luận
Chuyện Phiếm Buổi Trưa
Vấn Đề Hôm Nay
Thời Sự Trong Tuần
Chính Trị
Bình Luận Chính Trị - LS Hoàng Duy Hùng
Ký Sự: Hà Nội Báo Động Đỏ
Từ Cánh Đồng Mây
Phong Trào Hưng Ca
Chương Trình Hoa Mai
Đọc Hồi Ký
Nhịp Cầu Trong Ngoài
Văn Hóa & Nghệ Thuật
Diễn Đàn Văn Hoá Việt Nam
Sinh Hoạt Văn Học Nghệ Thuật
Đất Lề Quê Thói
Lịch Sử Việt Nam
Tôn Giáo
Công Giáo
Phật Giáo
Phật Giáo Hòa Hảo
Tin Lành
Về Với Chân Tâm
Truyện Ngắn
Thể Thao
Chương Trình Đặc Biệt
Phóng Sự
Giải Trí
Kịch Đời Sống Vẫn Trôi
Tử Vi Tướng Số
Vườn Thơ Tạo Ngộ
Thơ Bay Trong Gió
Nhạc Tình Thế Giới
Hải Ngoại Thi Ca
Tác Giả & Tác Phẩm
Nhạc Yêu Cầu
Nhạc Chủ Đề
Đọc Truyện
Nghệ Sĩ & Đời Sống
Nghệ Sĩ Cung Đàn
Tâm Tình Nghệ Sĩ
Kịch Sống Tuý Hồng
Dọc Đường Tâm Sự
Đố Vui
Vui Cười Với Mạc Can
Đoản Khúc Cho Tình Yêu
Mỗi Tuần Một Sáng Tác
Thiếu Nhi
Đời Sống
Tạp Ghi Cuối Tuần
Ký Sự Việt Nam
An Sinh Xã Hội
Gia Cư Trong Đời Sống
Sài Gòn Thiên Hạ Sự
Trồng Tỉa
Giáo Dục Học Đường
Địa Danh Quê Hương
Tuổi Hạc
Garage Sales
Chiếc Xe & Bạn
Mẹo Vặt
Tuổi Trẻ & Vấn Nạn Xã Hội
Điện Toán
Hương Thơm Cuộc Sống
Tìm Người Thân
Chuyện Trong Nhà Ngoài Phố
Sinh Hoạt Cộng Đồng
An Ninh Cộng Đồng
Chương Trình Cộng Đồng Dallas
Chương Trình Cộng Đồng Fort Worth
Tuổi Trẻ Của Chúng Ta
Vẻ Vang Cộng Đồng
Phỏng Vấn & Hội Thoại
Phụ Nữ
Tình Yêu & Gia Đình
Gia Chánh
Sắc Đẹp & Bạn Gái
Có Những Niềm Riêng
Y Tế
Nha Khoa & Đời Sống
Sức Khỏe Của Chúng Ta
Nhãn Khoa Thường Thức
Y Học Phổ Thông
Luật Pháp & Di Trú
Di Trú Nhập Tịch
Luật Pháp & Đời Sống
Toà Án & Đời Sống
Kinh Tế & Thuế Má
Kinh Tế - Tài Chánh - Xí Nghiệp
Thuế Vụ
Đầu Tư Đúng Cách
Tài Chánh & Đời Sống
Tiếp Vận
Tiếp Vận Đài VOA
Tiếp Vận Đài Á Châu Tự Do
Linh Tinh
Thông Báo
Cơ Sở Bảo Trợ
Nhịp Cầu Thân Yêu
Tất Cả Phát Thanh
Danh Sách Tất Cả
Home
Tử Vi Phong Thủy Với Thầy Thiên Lộc - Phần 2 - 06/25/2016
Length:
19:38 minutes (17.99 MB)
Format:
Stereo 44kHz 128Kbps (CBR)
n/a
»
Login
to post comments
Download audio file
187 downloads
48 plays
Send to friend
User login
Username:
*
Password:
*
Request new password
Tìm Kiếm
Auto
Telex
VNI
VIQR
VIQR*
Off
F12: on/off. F9: switch

markdown:
# Tử Vi Phong Thủy Với Thầy Thiên Lộc - Phần 2 - 06/25/2016
**Length:**19:38 minutes (17.99 MB) **Format:**Stereo 44kHz 128Kbps (CBR)
»
[Login](/?q=user/login&destination=comment/reply/28925%23comment-form)to post comments [Download audio file](http://saigondallasradio.com/?q=audio/download/28925/TU_VI_PHONG_THUY_VOI_THAY_THIEN_LOC_-_Phan_2.mp3)
- 187 downloads
- 48 plays
[Send to friend](/?q=printmail/28925)

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Cache-Control: store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Set-Cookie: SESS357e302fc32014e2c8337b46c1825da2=aa15a1d4eed30a7f3a9401dc3434ab64; expires=Wed, 13-Dec-2017 15:07:37 GMT; path=/; domain=.saigondallasradio.com


text: SẢN PHẨM MỚI SẢN PHẨM KHUYẾN MÃI SẢN PHẨM ĐẶC BIỆT SẢN PHẨM HOT -10% Cáp điều khiển chống nhiễu Altek Kabel 4 3,960 đ 4,400 đ Mã sản phẩm: B1N7U4 Đồng hồ vạn năng Kyoritsu 1011 1,570,000 đ Mã sản phẩm: 9N2C7 ADAPTER CHO MÁY MEDELA PUMP 200,000 đ Mã sản phẩm: U6H60 Nội thất xuất khẩu gỗ Sồi chính hiệu: tủ giày, kệ rượu, ghế bar.... 5,700,000 đ Mã sản phẩm: PLAEQ Ghế tắm em bé 60,000 đ Mã sản phẩm: BYDSI SAMSUNG GALAXY J5 2016 CÓ BÁN TRẢ GÓP 4,350,000 đ Mã sản phẩm: J2OOF XPERIA C4 DUAL E5333 WHITE CÓ BÁN TRẢ GÓP 5,990,000 đ Mã sản phẩm: HKY6D TIVI LCD LED LG 70UH635T 49,800,000 đ Mã sản phẩm: FDTPO TỦ ĐÔNG SANAKY VH-225A2 225L 4,000,000 đ Mã sản phẩm: WYE0Y BANH KEM 200,000 đ Mã sản phẩm: IRYVV Điện tử SHARP 65 INCH 65UA330X 34,000,000 đ Mã sản phẩm: 7A3VK TIVI LCD LED LG 70UH635T 49,800,000 đ Mã sản phẩm: FDTPO TIVI LCD LED LG 86UH955T 135,000,000 đ Mã sản phẩm: PKE8T TIVI PANASONIC 49 INCH TH-49D410V 10,000,000 đ Mã sản phẩm: VWO4U NTERNET TIVI PANASONIC 49 INCH TH-49DX400V 14,000,000 đ Mã sản phẩm: UE4K5 Điện thoại & Thiết bị số XPERIA C4 DUAL E5333 WHITE CÓ BÁN TRẢ GÓP 5,990,000 đ Mã sản phẩm: HKY6D SONY XPERIA M5 E5653 ( SINGLE SIM )CÓ BÁN TRẢ GÓP 7,350,000 đ Mã sản phẩm: N9JXV SONY XPERIA X F5122 CÓ BÁN TRẢ GÓP 11,950,000 đ Mã sản phẩm: VBBDE SAMSUNG GALAXY J500H GOLD CÓ BÁN TRẢ GÓP 3,450,000 đ Mã sản phẩm: VJUGO SAMSUNG GALAXY J5 2016 CÓ BÁN TRẢ GÓP 4,350,000 đ Mã sản phẩm: J2OOF Mẹ & Bé XE ĐIỆN TRẺ EM B088A 1,350,000 đ Mã sản phẩm: B088A XE ĐIỆN TRẺ EM JY 2018 2,200,000 đ Mã sản phẩm: MOVK5 XE Ô TÔ ĐIỆN TRẺ EM MERCEDES - BENZ G55 3,950,000 đ Mã sản phẩm: R3NOA Ghế tắm em bé 60,000 đ Mã sản phẩm: BYDSI GỐI THẢO DƯỢC 90,000 đ Mã sản phẩm: MRRCQ Thực phẩm Bánh Flan thường 9,000 đ Mã sản phẩm: ABA44 Bánh vỏ giòn nhân sầu riêng phô mai 1 hộp: 8c 104,000 đ Mã sản phẩm: ZHSDP NHẬN ĐẶT BÁNH BÔNG LAN 60,000 đ Mã sản phẩm: B74HT BANH KEM 200,000 đ Mã sản phẩm: IRYVV SOCOLA ĐEN 1KG 120,000 đ Mã sản phẩm: KVHLN Đồ dùng gia đình TỦ ĐÔNG FUNIKI HCF-100SC 100 LÍT 3,600,000 đ Mã sản phẩm: MZTOY TỦ LẠNH FUNIKI FR-71CD, GIÁ CHÍNH HÃNG 2,400,000 đ Mã sản phẩm: MMI3O TỦ ĐÔNG SANAKY VH-225A2 225L 4,000,000 đ Mã sản phẩm: WYE0Y TỦ ĐÔNG ALASKA BD-2099N 4,900,000 đ Mã sản phẩm: LZPCZ TỦ LẠNH SANYO SR-Q285RB 6,800,000 đ Mã sản phẩm: YEYL4 Sức khỏe & sắc đẹp Lột mụn herbal gel 150,000 đ Mã sản phẩm: 9IWTL Serum 7 days perfect 310,000 đ Mã sản phẩm: 6QO6D Kem tẩy lông cherry 165,000 đ Mã sản phẩm: TWAIH Trị mụn M'white 190,000 đ Mã sản phẩm: V5EG9 Tắm trắng thảo mộc organic 100,000 đ Mã sản phẩm: YRAET Thời trang Áo thun Body Thái Lan hiệu Police Bodysize 220,000 đ Mã sản phẩm: ZTNUY1500870824 ÁO THUN NAM DREAM MÀU ĐEN - B1972 105,000 đ Mã sản phẩm: B1972 ÁO THUN NAM DREAM MÀU XÁM - B1971 105,000 đ Mã sản phẩm: B1971 ÁO KHOÁC NAM LOGO CÁ SẤU MÀU XÁM - B1956 200,000 đ Mã sản phẩm: B1956 ÁO THUN NAM CỔ PHỐI NÚT MÀU XANH - B1955 150,000 đ Mã sản phẩm: B1955 Trang trí nhà cửa Ghế bệt, bàn ghế gỗ uốn xuất khẩu sang Nhật! 490,000 đ Mã sản phẩm: 627VG Nội thất xuất khẩu gỗ Sồi chính hiệu: tủ giày, kệ rượu, ghế bar.... 5,700,000 đ Mã sản phẩm: PLAEQ Bộ phòng ngủ Haliton nâu gỗ walnut - Nội thất Smyhome 13,700,000 đ Mã sản phẩm: 3CLTS Tủ quần áo Gỗ Sồi đa mẫu mã - Nội thất Smyhome 4,670,000 đ Mã sản phẩm: GX4KG Thùng rương trang trí đựng đồ các loại - Smyhome 1,570,000 đ Mã sản phẩm: ZTH9B Thiết bị điện & Dụng cụ SẠC DỰ PHÒNG PHÁT 3G/4G ZMI 1,570,000 đ Mã sản phẩm: U6H62 CÁP HDMI CHUYỂN ĐỔI TỪ IPHONE5, 5S, 6, 6S SANG HDMI 490,000 đ Mã sản phẩm: U6H60 ADAPTER CHO MÁY MEDELA PUMP 200,000 đ Mã sản phẩm: U6H60 Đồng hồ vạn năng Kyoritsu 1011 1,570,000 đ Mã sản phẩm: 9N2C7 Đồng hồ đo điện trở cách điện Kyoritsu 3125 11,570,000 đ Mã sản phẩm: 9N2C9 Xây dựng & Công nghiệp -10% Cáp điều khiển chống nhiễu Altek Kabel 3,960 đ 4,400 đ Mã sản phẩm: B1N7U -10% Cáp điều khiển chống nhiễu Altek Kabel 2 3,960 đ 4,400 đ Mã sản phẩm: B1N7U2 -10% Cáp điều khiển chống nhiễu Altek Kabel 3 3,960 đ 4,400 đ Mã sản phẩm: B1N7U3 -10% Cáp điều khiển chống nhiễu Altek Kabel 4 3,960 đ 4,400 đ Mã sản phẩm: B1N7U4 -10% Cáp điều khiển chống nhiễu Altek Kabel 5 3,960 đ 4,400 đ Mã sản phẩm: B1N7U5

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Vary: Accept-Encoding

Content-Type: text/html


text:
Toggle navigation
Đăng tin
Ô tô
Acura
Alfa Romeo
Asia
Aston Martin
Audi
Baic
Bentley
BMW
Buick
BYD
Cadillac
Changan
Chery
Chevrolet
Chrysler
Citroen
Cửu Long
Daewoo
Daihatsu
Dodge
Dongben
DongFeng
Ferrari
Fiat
Ford
Fuso
Gaz
Geely
GMC
Haima
Hãng khác
Hino
Honda
Hummer
Hyundai
Infiniti
Isuzu
Jaguar
Jeep
Kia
Lada
Lamborghini
Land Rover
Lexus
Lifan
Lincoln
Luxgen
Man
Maserati
Maybach
Mazda
Mekong
Mercedes
Mercury
MG
Mini
Mitsubishi
Nissan
Opel
Peugeot
Pontiac
Porsche
Proton
Renault
Rolls Royce
Rover
Samco
Samsung
Scion
Smart
Ssangyong
Subaru
Suzuki
SYM
Tesla
Thaco
TMT
Toyota
UAZ
Vinaxuki
VinFast
Volkswagen
Volvo
Zotye
Xe mới
Tin Xe
Đánh giá xe
Chia sẻ chặng đường
Tai nạn giao thông
Tin tức
Mua bán ô tô cũ mới
Pháp luật giao thông
Tư vấn
Salon
Đăng ký
Đăng nhập
Đăng tin miễn phí
Đăng tin miễn phí
Nhập từ khóa xe
Tìm xe ôtô đang bán gần bạn nhất?
Hãng
Acura
Alfa Romeo
Asia
Aston Martin
Audi
Baic
Bentley
BMW
Buick
BYD
Cadillac
Changan
Chery
Chevrolet
Chrysler
Citroen
Cửu Long
Daewoo
Daihatsu
Dodge
Dongben
DongFeng
Ferrari
Fiat
Ford
Fuso
Gaz
Geely
GMC
Haima
Hãng khác
Hino
Honda
Hummer
Hyundai
Infiniti
Isuzu
Jaguar
Jeep
Kia
Lada
Lamborghini
Land Rover
Lexus
Lifan
Lincoln
Luxgen
Man
Maserati
Maybach
Mazda
Mekong
Mercedes
Mercury
MG
Mini
Mitsubishi
Nissan
Opel
Peugeot
Pontiac
Porsche
Proton
Renault
Rolls Royce
Rover
Samco
Samsung
Scion
Smart
Ssangyong
Subaru
Suzuki
SYM
Tesla
Thaco
TMT
Toyota
UAZ
Vinaxuki
VinFast
Volkswagen
Volvo
Zotye
Model
Tình trạng
Xe mới
Xe cũ
Tỉnh thành
Hà Nội
Hồ Chí Minh
Đà Nẵng
Cần Thơ
Hải phòng
An Giang
BR-Vũng Tàu
Bạc Liêu
Bắc Kạn
Bắc Giang
Bắc Ninh
Bến Tre
Bình Dương
Bình Định
Bình Phước
Bình Thuận
Cà Mau
Cao Bằng
Đắk Lắk
Đắk Nông
Điện Biên
Đồng Nai
Đồng Tháp
Gia Lai
Hà Giang
Hà Nam
Hà Tĩnh
Hải Dương
Hậu Giang
Hòa Bình
Hưng Yên
Khánh Hòa
Kiên Giang
Kon Tum
Lai Châu
Lâm Đồng
Lạng Sơn
Lào Cai
Long An
Nam Định
Nghệ An
Ninh Bình
Ninh Thuận
Phú Thọ
Phú Yên
Quảng Bình
Quảng Nam
Quảng Ngãi
Quảng Ninh
Quảng Trị
Sóc Trăng
Sơn La
Tây Ninh
Thái Bình
Thái Nguyên
Thanh Hóa
TT-Huế
Tiền Giang
Trà Vinh
Tuyên Quang
Vĩnh Long
Vĩnh Phúc
Yên Bái
Năm
2018
2017
2016
2015
2014
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2002
2001
2000
1999
1998
1997
1996
1995
1994
1993
1992
1991
1990
1989
1988
Tìm kiếm
Mua ban xe oto Zotye T300 mới trả góp tại Bình Định đời 2015
Không tìm thấy xe Zotye T300 mới trả góp tại Bình Định đời 2015 đăng bán, hoặc tin đăng bán đã hết hạn.

Cache-Control: private


text:
Tiểu Thư Con Nhà Giàu
Nội dung truyện Tiểu Thư Con Nhà Giàu
~ Mình mới viết truyện, nếu có sai sót gì thì mọi người thông cảm hen ~Đọc tiếp
Mình còn là chuyên gia viết sai chính ta nên mọi người đừng trách nha :3
Mình còn là chuyên gia viết sai chính ta nên mọi người đừng trách nha :3
Danh sách chương truyện Tiểu Thư Con Nhà Giàu
- Chương 8:1: Bất Ngờ 12/01/2014
- Chương 7: Gặp Gỡ 12/01/2014
- Chương 6 11/01/2014
- Chương 5 11/01/2014
- Chương 4 10/01/2014
- Chương 3 05/01/2014
- Chương 2 29/12/2013
- Chương 1 27/12/2013
- Chương 0: Giới Thiệu 26/12/2013
Nhấn Shift + Enter để xuống hàng. Nhấn Enter để đăng câu trả lời.

markdown:
# Tiểu Thư Con Nhà Giàu
## Nội dung truyện
**Tiểu Thư Con Nhà Giàu**
~ Mình mới viết truyện, nếu có sai sót gì thì mọi người thông cảm hen ~
Mình còn là chuyên gia viết sai chính ta nên mọi người đừng trách nha :3
Mình còn là chuyên gia viết sai chính ta nên mọi người đừng trách nha :3
[Đọc tiếp](#)
### Danh sách chương truyện
**Tiểu Thư Con Nhà Giàu** [Chương 8:1: Bất Ngờ](http://santruyen.com/tieu-thu-con-nha-giau-chuong-8-1-bat-ngo-c339418.html)12/01/2014 [Chương 7: Gặp Gỡ](http://santruyen.com/tieu-thu-con-nha-giau-chuong-7-gap-go-c339398.html)12/01/2014 [Chương 6](http://santruyen.com/tieu-thu-con-nha-giau-chuong-6-c339363.html)11/01/2014 [Chương 5](http://santruyen.com/tieu-thu-con-nha-giau-chuong-5-c339362.html)11/01/2014 [Chương 4](http://santruyen.com/tieu-thu-con-nha-giau-chuong-4-c338976.html)10/01/2014 [Chương 3](http://santruyen.com/tieu-thu-con-nha-giau-chuong-3-c336722.html)05/01/2014 [Chương 2](http://santruyen.com/tieu-thu-con-nha-giau-chuong-2-c334210.html)29/12/2013 [Chương 1](http://santruyen.com/tieu-thu-con-nha-giau-chuong-1-c334042.html)27/12/2013 [Chương 0: Giới Thiệu](http://santruyen.com/tieu-thu-con-nha-giau-chuong-0-gioi-thieu-c333737.html)26/12/2013
### Bình luận truyện
**Tiểu Thư Con Nhà Giàu** ![](http://yeutre.vn/medias/data/avatars/s/0/1.jpg?time=1481688467852)
Nhấn Shift + Enter để xuống hàng. Nhấn Enter để đăng câu trả lời.

Server: nginx