markdown:
# Quark
|
|![]()
[Proton](/wiki/Proton), tổ hợp của 2 [quark lên](/wiki/Quark_l%C3%AAn)và 1 [quark xuống](/wiki/Quark_xu%E1%BB%91ng) [Hạt sơ cấp](/wiki/H%E1%BA%A1t_s%C6%A1_c%E1%BA%A5p) [Fermion](/wiki/Fermion) [Hạt sơ cấp](/wiki/H%E1%BA%A1t_s%C6%A1_c%E1%BA%A5p) [Lớp](/w/index.php?title=L%E1%BB%9Bp_(v%E1%BA%ADt_l%C3%BD_h%E1%BA%A1t)&action=edit&redlink=1) [1](#B.E1.BA.A3ng_c.C3.A1c_t.C3.ADnh_ch.E1.BA.A5t), [2](#B.E1.BA.A3ng_c.C3.A1c_t.C3.ADnh_ch.E1.BA.A5t), [3](#B.E1.BA.A3ng_c.C3.A1c_t.C3.ADnh_ch.E1.BA.A5t) [Tương tác cơ bản](/wiki/T%C6%B0%C6%A1ng_t%C3%A1c_c%C6%A1_b%E1%BA%A3n) [Điện từ](/wiki/T%C6%B0%C6%A1ng_t%C3%A1c_%C4%91i%E1%BB%87n_t%E1%BB%AB), [hấp dẫn](/wiki/T%C6%B0%C6%A1ng_t%C3%A1c_h%E1%BA%A5p_d%E1%BA%ABn), [mạnh](/wiki/T%C6%B0%C6%A1ng_t%C3%A1c_m%E1%BA%A1nh), [yếu](/wiki/T%C6%B0%C6%A1ng_t%C3%A1c_y%E1%BA%BFu) [Hạt](/wiki/V%E1%BA%ADt_l%C3%BD_h%E1%BA%A1t) [Phản hạt](/wiki/Ph%E1%BA%A3n_h%E1%BA%A1t) [lên](/wiki/Quark_l%C3%AAn), [xuống](/wiki/Quark_xu%E1%BB%91ng), [duyên](/wiki/Quark_duy%C3%AAn), [lạ](/wiki/Quark_l%E1%BA%A1), [đỉnh](/wiki/Quark_%C4%91%E1%BB%89nh), và [đáy](/wiki/Quark_%C4%91%C3%A1y)) [Khối lượng](/wiki/Kh%E1%BB%91i_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_b%E1%BA%A5t_bi%E1%BA%BFn) [#Khối lượng](#Kh.E1.BB.91i_l.C6.B0.E1.BB.A3ng) [Điện tích](/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_t%C3%ADch) 2⁄ 3 [e](/w/index.php?title=%C4%90i%E1%BB%87n_t%C3%ADch_c%C6%A1_b%E1%BA%A3n&action=edit&redlink=1), − 1⁄ 3e [Màu tích](/wiki/M%C3%A0u_t%C3%ADch) [Spin](/wiki/Spin) 1⁄ 2 **Quark** (phát âm [/ˈkwɔrk/](//en.wikipedia.org/wiki/WP:IPAE) hay [/ˈkwɑrk/](//en.wikipedia.org/wiki/WP:IPAE)) (đôi khi gọi là hạt **quac**) là một [hạt cơ bản sơ cấp](/wiki/H%E1%BA%A1t_s%C6%A1_c%E1%BA%A5p) và là một thành phần cơ bản của [vật chất](/wiki/V%E1%BA%ADt_ch%E1%BA%A5t). Các quark kết hợp với nhau tạo lên các [hạt tổ hợp](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1t_t%E1%BB%95_h%E1%BB%A3p&action=edit&redlink=1) còn gọi là các [hadron](/wiki/Hadron), với những hạt ổn định nhất là [proton](/wiki/Proton) và [neutron](/wiki/Neutron) - những hạt thành phần của [hạt nhân nguyên tử](/wiki/H%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%AD). Do một hiệu ứng gọi là [8] *, các quark không bao giờ tìm thấy đứng riêng rẽ; chúng chỉ có thể tìm thấy bên trong các hadron.* [sự giam hãm màu](/wiki/Giam_h%C3%A3m_(v%E1%BA%ADt_l%C3%BD)) [[9]](#cite_note-HyperphysicsConfinment-9) Với lý do này, rất nhiều điều về các quark được biết đến đã được dẫn ra từ các hadron chúng tổ hợp lên. [[10]](#cite_note-HyperphysicsBagModel-10)
Có 6 loại quark, còn được biết đến là
*: hương* [lên](/wiki/Quark_l%C3%AAn)(u), [xuống](/wiki/Quark_xu%E1%BB%91ng)(d), [duyên](/wiki/Quark_duy%C3%AAn)(c), [lạ](/wiki/Quark_l%E1%BA%A1)(s), [đỉnh](/wiki/Quark_%C4%91%E1%BB%89nh)(t), và [đáy](/wiki/Quark_%C4%91%C3%A1y)(b). Các quark lên (u) và quark xuống (d) có khối lượng nhỏ nhất trong các quark. Các quark nặng hơn nhanh chóng biến đổi sang các quark u và d thông qua một quá trình [[11]](#cite_note-HyperphysicsQuark-11) [phân rã hạt](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_r%C3%A3_h%E1%BA%A1t&action=edit&redlink=1): sự biến đổi từ một trạng thái khối lượng cao hơn sang trạng thái khối lượng thấp hơn. Vì điều này, các quark u và d nói chung là ổn định và thường gặp nhất trong [vũ trụ](/wiki/V%C5%A9_tr%E1%BB%A5), trong khi các quark duyên (c), lạ (s), đỉnh (t), và đáy (b) chỉ có thể được tạo ra trong va chạm [năng lượng cao](/wiki/V%E1%BA%ADt_l%C3%BD_h%E1%BA%A1t)(như trong các [tia vũ trụ](/wiki/B%E1%BB%A9c_x%E1%BA%A1_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5)và trong các [máy gia tốc hạt](/wiki/M%C3%A1y_gia_t%E1%BB%91c_h%E1%BA%A1t)).
Các quark có rất nhiều tính chất nội tại, bao gồm
[điện tích](/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_t%C3%ADch), [màu tích](/wiki/M%C3%A0u_t%C3%ADch) ( *), color charge* [spin](/wiki/Spin), và [khối lượng](/wiki/Kh%E1%BB%91i_l%C6%B0%E1%BB%A3ng). Các quark là những hạt cơ bản duy nhất trong [mô hình chuẩn](/wiki/M%C3%B4_h%C3%ACnh_chu%E1%BA%A9n)của [vật lý hạt](/wiki/V%E1%BA%ADt_l%C3%BD_h%E1%BA%A1t)đều tham gia vào bốn [tương tác cơ bản](/wiki/T%C6%B0%C6%A1ng_t%C3%A1c_c%C6%A1_b%E1%BA%A3n)( [điện từ](/wiki/T%C6%B0%C6%A1ng_t%C3%A1c_%C4%91i%E1%BB%87n_t%E1%BB%AB), [hấp dẫn](/wiki/T%C6%B0%C6%A1ng_t%C3%A1c_h%E1%BA%A5p_d%E1%BA%ABn), [mạnh](/wiki/T%C6%B0%C6%A1ng_t%C3%A1c_m%E1%BA%A1nh), và [yếu](/wiki/T%C6%B0%C6%A1ng_t%C3%A1c_y%E1%BA%BFu)), cũng như là các hạt cơ bản có điện tích không phải là một [số nguyên](/wiki/S%E1%BB%91_nguy%C3%AAn)lần của [điện tích nguyên tố](/w/index.php?title=%C4%90i%E1%BB%87n_t%C3%ADch_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%91&action=edit&redlink=1). Đối với mỗi vị quark có tương ứng với một loại [phản hạt](/wiki/Ph%E1%BA%A3n_h%E1%BA%A1t), gọi là *phản quark*, mà chỉ khác với các quark ở một số tính chất có [độ lớn bằng nhau nhưng ngược dấu](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99_l%E1%BB%9Bn_b%E1%BA%B1ng_nhau_nh%C6%B0ng_ng%C6%B0%E1%BB%A3c_d%E1%BA%A5u&action=edit&redlink=1). [Mô hình quark](/w/index.php?title=M%C3%B4_h%C3%ACnh_quark&action=edit&redlink=1) đã được các nhà vật lý [Murray Gell-Mann](/wiki/Murray_Gell-Mann) và [George Zweig](/w/index.php?title=George_Zweig&action=edit&redlink=1) đề xuất độc lập nhau năm 1964. Các quark được đưa ra như là một phần trong biểu đồ sắp xếp cho các hadron, và có rất ít chứng cứ về sự tồn tại của chúng cho đến tận năm 1968. [1] [[4]](#cite_note-Bloom-4) Cả 6 quark đều đã được quan sát trong các [[12]](#cite_note-Breidenbach-12) [máy gia tốc](/wiki/M%C3%A1y_gia_t%E1%BB%91c_h%E1%BA%A1t)thực nghiệm; quark cuối cùng được khám phá là quark đỉnh (t) được quan sát tại [Fermilab](/wiki/Fermilab)năm 1995. [[1]](#cite_note-Carithers-1)
## Mục lục
## Phân loại[
[sửa](/w/index.php?title=Quark&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Quark&action=edit§ion=1)] [Mô hình chuẩn](/wiki/M%C3%B4_h%C3%ACnh_chu%E1%BA%A9n) là một mô hình lý thuyết miêu tả mọi [hạt cơ bản](/wiki/H%E1%BA%A1t_c%C6%A1_b%E1%BA%A3n) được biết đến hiện nay, cũng như về hạt chưa quan sát được, [[nb 1]](#cite_note-13) [boson Higgs](/wiki/H%E1%BA%A1t_Higgs). Mô hình này gồm sáu [13] [vị](/w/index.php?title=V%E1%BB%8B_(v%E1%BA%ADt_l%C3%BD_h%E1%BA%A1t)&action=edit&redlink=1)quark, tên gọi là (q), [quark lên](/wiki/Quark_l%C3%AAn)(u), [quark xuống](/wiki/Quark_xu%E1%BB%91ng)(d), [quark duyên](/wiki/Quark_duy%C3%AAn)(c), [quark lạ](/wiki/Quark_l%E1%BA%A1)(s), [quark đỉnh](/wiki/Quark_%C4%91%E1%BB%89nh)(t), và [quark đáy](/wiki/Quark_%C4%91%C3%A1y)(b). [[11]](#cite_note-HyperphysicsQuark-11) [Phản hạt](/wiki/Ph%E1%BA%A3n_h%E1%BA%A1t)của quark được gọi là *phản quark*, và được kí hiệu bởi dấu gạch ngang bên trên cho mỗi quark tương ứng, như u cho phản quark trên (u). Nói chung đối với [phản vật chất](/wiki/Ph%E1%BA%A3n_v%E1%BA%ADt_ch%E1%BA%A5t), các phản quark có cùng khối lượng, [thời gian sống trung bình](/wiki/Th%E1%BB%9Di_gian_s%E1%BB%91ng_trung_b%C3%ACnh_(v%E1%BA%ADt_l%C3%BD)), spin tương ứng với quark của nó, nhưng có điện tích và các [tích](/w/index.php?title=T%C3%ADch_(v%E1%BA%ADt_l%C3%BD)&action=edit&redlink=1)khác có dấu ngược lại. [[14]](#cite_note-15) ![ Bảng 4x4 các hạt cơ bản. Trong ba cột đầu tiên, hai hàng chứa các quark và hai lepton. Trong mỗi cột của hai hàng trên cùng tương ứng gồm các quark lên (u) và xuống (d), quark duyên (c) và lạ (s), quark đỉnh (t) và đáy (b), và photon (γ) và gluon (g). Trong mỗi cột của hai hàng dưới cùng tương ứng chứa neutrino electron (ν sub e) và electron (e), neutrino muon (ν sub μ) và muon (μ), và neutrino tau (ν sub τ) và tau (τ), và boson điện yếu Z sup 0 và W sup ±. Khối lượng, điện tích, và spin được liệt kê cho mỗi hạt.](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6c/Standard_Model_of_Elementary_Particles-vi.svg/300px-Standard_Model_of_Elementary_Particles-vi.svg.png)
![ Bảng 4x4 các hạt cơ bản. Trong ba cột đầu tiên, hai hàng chứa các quark và hai lepton. Trong mỗi cột của hai hàng trên cùng tương ứng gồm các quark lên (u) và xuống (d), quark duyên (c) và lạ (s), quark đỉnh (t) và đáy (b), và photon (γ) và gluon (g). Trong mỗi cột của hai hàng dưới cùng tương ứng chứa neutrino electron (ν sub e) và electron (e), neutrino muon (ν sub μ) và muon (μ), và neutrino tau (ν sub τ) và tau (τ), và boson điện yếu Z sup 0 và W sup ±. Khối lượng, điện tích, và spin được liệt kê cho mỗi hạt.](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6c/Standard_Model_of_Elementary_Particles-vi.svg/300px-Standard_Model_of_Elementary_Particles-vi.svg.png)
[Mô hình chuẩn](/wiki/M%C3%B4_h%C3%ACnh_chu%E1%BA%A9n)là các quark (màu tím). Ba cột đầu tiên tạo thành các *của vật chất. Cột thứ tư là các hạt trường.* [thế hệ](/wiki/Th%E1%BA%BF_h%E1%BB%87_(v%E1%BA%ADt_l%C3%BD_h%E1%BA%A1t))
Các quark là những hạt có
[spin- 1⁄2](/w/index.php?title=Spin-%C2%BD&action=edit&redlink=1), hàm ý rằng chúng là các hạt [fermion](/wiki/Fermion)tuân theo [định luật thống kê spin](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Bnh_lu%E1%BA%ADt_th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_spin&action=edit&redlink=1). Chúng cũng tuân theo [nguyên lý loại trừ Pauli](/wiki/Nguy%C3%AAn_l%C3%BD_lo%E1%BA%A1i_tr%E1%BB%AB_Pauli), nói rằng không có 2 fermion nào có thể đồng thời chiếm cùng một [trạng thái lượng tử](/wiki/Tr%E1%BA%A1ng_th%C3%A1i_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%AD). Điều này ngược hẳn với các hạt [boson](/wiki/Boson)(các hạt với spin nguyên), bất kì số lượng hạt nào cũng có thể chiếm cùng một trạng thái. Không giống như các [[15]](#cite_note-16) [lepton](/wiki/Lepton), các quark có một đặc tính là [màu tích](/wiki/M%C3%A0u_t%C3%ADch), làm cho chúng tham gia vào [tương tác mạnh](/wiki/T%C6%B0%C6%A1ng_t%C3%A1c_m%E1%BA%A1nh). Kết quả của lực hút giữa các quark khác nhau làm cho hình thành lên các hạt tổ hợp gọi là các *(xem "* [hadron](/wiki/Hadron) [Tương tác mạnh và màu tích](#T.C6.B0.C6.A1ng_t.C3.A1c_m.E1.BA.A1nh_v.C3.A0_m.C3.A0u_t.C3.ADch)bên dưới).
Các quark xác định lên các
[số lượng tử](/wiki/S%E1%BB%91_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%AD) của các hadron được gọi là *các quark hóa trị*; ngoài điều này, bất kì một hadron có thể chứa một số vô hạn các [hạt ảo](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1t_%E1%BA%A3o&action=edit&redlink=1) (hay *) quark, phản quark, và các biển* [gluon](/wiki/Gluon)không ảnh hưởng đến số lượng tử của các hadron. Có hai họ hadron: [[16]](#cite_note-17) [baryon](/wiki/Baryon), với ba quark hóa trị; và [meson](/wiki/Meson), với một quark và một phản quark hóa trị.. Những baryon hay gặp nhất là [[17]](#cite_note-18) [proton](/wiki/Proton)và [neutron](/wiki/Neutron), các viên gạch của [hạt nhân nguyên tử](/wiki/H%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%AD). Có rất nhiều hadron đã được biết đến (xem [[18]](#cite_note-Knowing-19) [danh sách các baryon](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_baryon&action=edit&redlink=1)và [danh sách các meson](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_meson&action=edit&redlink=1)), hầu hết chúng khác nhau là do thành phần các quark và các tính chất của quark trong các hạt này. Sự tồn tại của các [hadron "ngoại lai"](/w/index.php?title=Hadron_ngo%E1%BA%A1i_lai&action=edit&redlink=1)với nhiều hơn các quark hóa trị, như các [tetraquark](/wiki/T%E1%BB%A9_quark)(qqqq) và các [pentaquark](/wiki/Ng%C5%A9_quark)(qqqqq), đã được phỏng đoán nhưng vẫn chưa được chứng minh. [[19]](#cite_note-PDGTetraquarks-20) [[nb 2]](#cite_note-21) [[19]](#cite_note-PDGTetraquarks-20) [[20]](#cite_note-22)
Các fermion cơ bản được nhóm lại thành ba
[thế hệ](/wiki/Th%E1%BA%BF_h%E1%BB%87_(v%E1%BA%ADt_l%C3%BD_h%E1%BA%A1t)), mỗi thế hệ bao gồm hai lepton và hai quark. Thế hệ đầu tiên bao gồm quark lên u và quark xuống d, thế hệ thứ hai gồm quark lạ s và quark duyên c, và thế hệ thứ ba gồm quark đỉnh t và quark đáy b. Tất cả những tìm kiếm cho thế hệ thứ tư gồm các quark và những fermion cơ bản khác đều đã thất bại, và có một chứng cứ gián tiếp mạnh cho thấy không thể tồn tại nhiều hơn ba thế hệ. [21] [[nb 3]](#cite_note-24) Các hạt trong thế hệ cao hơn thường có khối lượng lớn hơn và ít ổn định hơn, làm cho chúng [[22]](#cite_note-25) [phân rã](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_r%C3%A3_h%E1%BA%A1t&action=edit&redlink=1)thành các hạt ở thế hệ thấp hơn do tác động của các [tương tác yếu](/wiki/T%C6%B0%C6%A1ng_t%C3%A1c_y%E1%BA%BFu). Chỉ có thế hệ thứ nhất (các quark u và d) là thường gặp trong tự nhiên. Các quark nặng hơn chỉ có thể được tạo ra trong các va chạm năng lượng cao (như trong quá trình va chạm của các [tia vũ trụ](/wiki/B%E1%BB%A9c_x%E1%BA%A1_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5)), và phân rã rất nhanh; tuy nhiên, chúng được nghĩ là đã có mặt trong một thời gian rất ngắn sau [Big Bang](/wiki/V%E1%BB%A5_N%E1%BB%95_L%E1%BB%9Bn), khi vũ trụ trong trạng thái rất nóng và đậm đặc ( [kỉ nguyên quark](/wiki/K%E1%BB%B7_nguy%C3%AAn_quark)). Những nghiên cứu về những quark nặng hơn được thực hiện trong các điều kiện nhân tạo, như trong các [máy gia tốc hạt](/wiki/M%C3%A1y_gia_t%E1%BB%91c_h%E1%BA%A1t). [[23]](#cite_note-26)
Có điện tích, khối lượng, màu tích, và hương, các quark là các hạt cơ bản duy nhất được biết đến có tham gia vào cả 4
[tương tác cơ bản](/wiki/T%C6%B0%C6%A1ng_t%C3%A1c_c%C6%A1_b%E1%BA%A3n) của vật lý học hiện nay: [tương tác điện từ](/wiki/T%C6%B0%C6%A1ng_t%C3%A1c_%C4%91i%E1%BB%87n_t%E1%BB%AB), [tương tác hấp dẫn](/wiki/T%C6%B0%C6%A1ng_t%C3%A1c_h%E1%BA%A5p_d%E1%BA%ABn), [tương tác mạnh](/wiki/T%C6%B0%C6%A1ng_t%C3%A1c_m%E1%BA%A1nh) và [tương tác yếu](/wiki/T%C6%B0%C6%A1ng_t%C3%A1c_y%E1%BA%BFu). Tuy nhiên, tương tác hấp dẫn là quá nhỏ trong thang đo hạt hạ nguyên tử, và nó không được miêu tả trong Mô hình chuẩn. [18]
Xem
[bảng các tính chất bên dưới](#B.E1.BA.A3ng_c.C3.A1c_t.C3.ADnh_ch.E1.BA.A5t) để có tổng quan hoàn thiện về tính chất của sáu vị quark.
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=Quark&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Quark&action=edit§ion=2)]
Mô hình quark đã được hai nhà vật lý
[Murray Gell-Mann](/wiki/Murray_Gell-Mann) và [24] [George Zweig](/w/index.php?title=George_Zweig&action=edit&redlink=1) [[25]](#cite_note-Zweig1964a-28) đề xuất một cách độc lập vào năm 1964. [[26]](#cite_note-Zweig1964b-29) Đề xuất được đưa ra ngay sau khi Gell-Mann đưa ra công thức của hệ thống phân loại hạt còn gọi là [[1]](#cite_note-Carithers-1) *năm 1961—hay, theo thuật ngữ vật lý,* [Bát Chính Đạo](/w/index.php?title=B%C3%A1t_Ch%C3%ADnh_%C4%90%E1%BA%A1o_(v%E1%BA%ADt_l%C3%BD)&action=edit&redlink=1) [đối xứng vị](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%91i_x%E1%BB%A9ng_v%E1%BB%8B&action=edit&redlink=1) [SU(3)](/w/index.php?title=SU(3)&action=edit&redlink=1). Nhà vật lý người [[27]](#cite_note-30) [Israel](/wiki/Israel) [Yuval Ne'eman](/w/index.php?title=Yuval_Ne%27eman&action=edit&redlink=1)đã độc lập phát triển một biểu đồ tương tự với Bát Chính Đạo trong cùng năm này. [[28]](#cite_note-31) [[29]](#cite_note-32)
Tại thời điểm ban đầu của lý thuyết quark, khái niệm "
[vườn hạt](/w/index.php?title=V%C6%B0%E1%BB%9Dn_h%E1%BA%A1t&action=edit&redlink=1)" đã được đưa ra, để bao gồm các hạt khác, kể cả các [hadron](/wiki/Hadron). Gell-Mann và Zweig khẳng định rằng chúng không phải là các hạt cơ bản, thay vào đó là tổ hợp thành phần của các quark và các phản quark. Mô hình của họ bao gồm ba vị của quark - [lên u](/wiki/Quark_l%C3%AAn), [xuống d](/wiki/Quark_xu%E1%BB%91ng), và [lạ s](/wiki/Quark_l%E1%BA%A1)—và họ quy cho chúng các tính chất như spin và điện tích. [[24]](#cite_note-Gell-Man1964-27) [[25]](#cite_note-Zweig1964a-28) Phản ứng ban đầu của cộng đồng vật lý đối với giả thiết này là lẫn lộn. Đã có sự tranh cãi đặc biệt về liệu các quark là một thực thể vật lý hay chỉ là một sự trừu tượng để dùng giải thích các khái niệm mà không được hiểu một cách thông thường tại thời điểm đó. [26] [[30]](#cite_note-33)
Chỉ trong ít năm sau, sự mở rộng mô hình Gell-Mann – Zweig đã được đề xuất.
[Sheldon Lee Glashow](/wiki/Sheldon_Lee_Glashow) và [James Bjorken](/w/index.php?title=James_Bjorken&action=edit&redlink=1) đã tiên đoán sự tồn tại của vị quark thứ tư, mà họ gọi là *duyên*. Đề xuất này được thêm vào bởi vì nó cho phép một cách miêu tả tốt hơn [tương tác yếu](/wiki/T%C6%B0%C6%A1ng_t%C3%A1c_y%E1%BA%BFu) (cơ chế cho phép các quark bị phân rã), làm cân bằng số các quark đã biết với số các [lepton](/wiki/Lepton) đã biết, và hàm ý một [công thức khối lượng](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_th%E1%BB%A9c_kh%E1%BB%91i_l%C6%B0%E1%BB%A3ng&action=edit&redlink=1) làm sửa lại một cách chính xác khối lượng của các [meson](/wiki/Meson) trước đó. [[31]](#cite_note-34)
Năm 1968, các thí nghiệm
[tán xạ phi đàn hồi sâu](/w/index.php?title=T%C3%A1n_x%E1%BA%A1_phi_%C4%91%C3%A0n_h%E1%BB%93i_s%C3%A2u&action=edit&redlink=1) tại [Trung tâm Máy gia tốc tuyến tính Stanford](/w/index.php?title=Trung_t%C3%A2m_M%C3%A1y_gia_t%E1%BB%91c_tuy%E1%BA%BFn_t%C3%ADnh_Stanford&action=edit&redlink=1) (SLAC) cho thấy proton chứa các thành phần nhỏ hơn, [các hạt giống như điểm](/w/index.php?title=C%C3%A1c_h%E1%BA%A1t_%C4%91i%E1%BB%83m&action=edit&redlink=1) và chứng tỏ proton không phải là một hạt cơ bản. [[4]](#cite_note-Bloom-4) [[12]](#cite_note-Breidenbach-12) Các nhà vật lý đã không sẵn sàng đồng nhất các hạt này với các quark tại thời điểm đó, thay vào đó họ gọi chúng là "các [32] [parton](/w/index.php?title=Parton&action=edit&redlink=1)" - một thuật ngữ do [Richard Feynman](/wiki/Richard_Feynman)đưa ra. [[33]](#cite_note-36) [[34]](#cite_note-37) Các hạt được quan sát tại SLAC sau đó được đồng nhất với các quark lên u và quark xuống d, và nhiều quark (hương) sau đó đã được khám phá ra. [[35]](#cite_note-Griffiths-38) Tuy thế, "parton" vẫn còn được sử dụng là một thuật ngữ chung cho các thành phần của các hadron (quark, phản quark, và [[36]](#cite_note-39) [gluon](/wiki/Gluon)).
Sự tồn tại của quark lạ s đã được xác nhận một cách gián tiếp trong thí nghiệm tán xạ ở SLAC: không chỉ là một thành phần cần thiết trong mô hình 3 quark của Gell-Mann và Zweig, nó cũng cung cấp một cách giải thích cho các hadron
[kaon](/w/index.php?title=Kaon&action=edit&redlink=1) (K) và [pion](/w/index.php?title=Pion&action=edit&redlink=1) (π) đã được khám phá ra trong các tia vũ trụ năm 1947. [[37]](#cite_note-40)
Trong một bài báo năm 1970, Glashow,
[John Iliopoulos](/w/index.php?title=John_Iliopoulos&action=edit&redlink=1) và [Luciano Maiani](/w/index.php?title=Luciano_Maiani&action=edit&redlink=1) trình bày một lý do sâu hơn cho sự tồn tại của hạt [quark duyên](/wiki/Quark_duy%C3%AAn) chưa được khám phá. [[2]](#cite_note-C1970-2) Số các hương quark được đề xuất tăng lên đến 6 vào năm 1973, khi [38] [Makoto Kobayashi](/wiki/Kobayashi_Makoto_(nh%C3%A0_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD))và [Toshihide Maskawa](/w/index.php?title=Toshihide_Maskawa&action=edit&redlink=1)chú ý rằng các quan sát thực nghiệm trong [vi phạm CP](/w/index.php?title=Vi_ph%E1%BA%A1m_CP&action=edit&redlink=1) [[nb 4]](#cite_note-42) có thể được giải thích nếu tồn tại một cặp quark khác. [[3]](#cite_note-KM-3)
Các quark duyên đã được tạo ra hầu như đồng thời bởi hai nhóm nhà khoa học vào tháng 11 năm 1974 (xem
[Cuộc Cách mạng tháng Mười một](/w/index.php?title=Meson_J/%CF%88&action=edit&redlink=1))—một tại SLAC dưới sự lãnh đạo của [Burton Richter](/wiki/Burton_Richter), và một tại [5] [Phòng thí nghiệm Quốc gia Brookhaven](/w/index.php?title=Ph%C3%B2ng_th%C3%AD_nghi%E1%BB%87m_Qu%E1%BB%91c_gia_Brookhaven&action=edit&redlink=1)dưới sự lãnh đạo của [Samuel Ting](/w/index.php?title=Samuel_C._C._Ting&action=edit&redlink=1). Quark duyên đã được quan sát khi nó [[6]](#cite_note-T1974-6) [liên kết](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A1ng_th%C3%A1i_li%C3%AAn_k%E1%BA%BFt&action=edit&redlink=1)với phản quark duyên trong các meson. Hai nhóm nhà khoa học đã đặt tên cho meson được khám phá ra với hai kí hiệu khác nhau, J và ψ; do đó nó thường được biết đến với tên gọi [meson J/ψ](/w/index.php?title=Meson_J/%CF%88&action=edit&redlink=1). Sự khám phá cuối cùng đã thuyết phục được cộng đồng các nhà vật lý rằng mô hình quark là đúng đắn. [[35]](#cite_note-Griffiths-38)
Trong những năm sau, đã xuất hiện một số các đề nghị cho sự mở rộng mô hình quark lên tới 6 quark. Một trong số này,
[Haim Harari](/w/index.php?title=Haim_Harari&action=edit&redlink=1) đăng bài báo năm 1975 trong đó lần đầu tiên ông đề cập đến thuật ngữ [39] *và* [quark đỉnh](/wiki/Quark_%C4%91%E1%BB%89nh) *.* [quark đáy](/wiki/Quark_%C4%91%C3%A1y) [[40]](#cite_note-StaleyTopBottomNames-44)
Năm 1977, quark đáy được quan sát bởi một đội các nhà khoa học tại
[Fermilab](/wiki/Fermilab) đứng đầu bởi [Leon Lederman](/w/index.php?title=Leon_M._Lederman&action=edit&redlink=1). [[7]](#cite_note-LL1977-7) Đây là một dấu hiệu mạnh cho sự tồn tại của quark đỉnh: nếu không có quark đỉnh, quark đáy sẽ không có đối tác của nó. Tuy vậy, cho đến tận năm 1995 thì quark đỉnh mới được quan sát, cũng bởi [41] [Máy dò Va chạm tại Fermilab](/w/index.php?title=M%C3%A1y_d%C3%B2_Va_ch%E1%BA%A1m_t%E1%BA%A1i_Fermilab&action=edit&redlink=1)(CDF) và [[42]](#cite_note-CDF-1995-46) [DØ](/w/index.php?title=Th%C3%AD_nghi%E1%BB%87m_D%C3%98&action=edit&redlink=1) bởi các nhà khoa học tại Fermilab. [[43]](#cite_note-D0-1995-47) Quark đỉnh có khối lượng lớn hơn so với giá trị suy đoán trước đó [[1]](#cite_note-Carithers-1) —nặng tương đương, thậm chí hơn cả nguyên tử [[44]](#cite_note-48) [vàng](/wiki/V%C3%A0ng). [[45]](#cite_note-BNLTop-49)
### Nguồn gốc tên gọi[
[sửa](/w/index.php?title=Quark&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Quark&action=edit§ion=3)]
Gell-Mann nảy sinh ý định đặt tên là quark khi ông nghe âm thanh do những con vịt phát ra.
Ban đầu, ông chưa thực sự quyết định được cách viết chính thức cho những thuật ngữ ông đang nghiên cứu, cho đến khi ông tìm thấy từ [46] *quark*trong quyển sách *của* [Finnegans Wake](/w/index.php?title=Finnegans_Wake&action=edit&redlink=1) [James Joyce](/wiki/James_Joyce):
Three quarks for Muster Mark!
Sure he has not got much of a bark
And sure any he has it's all beside the mark.
—James Joyce,
Finnegans Wake [[47]]
Gell-Mann miêu tả chi tiết về tên gọi quark trong cuốn sách của ông,
*The Quark and the Jaguar*: [[48]](#cite_note-Murray-52) *Vào năm 1963, khi tôi gắn tên gọi "quark" cho các thành phần cơ bản của nucleon, tôi đã nghe thấy âm thanh đầu tiên, mà chưa viết ra, có thể là "kwork". Sau đó một trong những quyển sách tôi nghiền ngẫm của James Joyce, cuốn* Finnegans Wake *, tôi bắt gặp từ* quark *trong câu "Three quarks for Muster Mark". Do "quark" (có ý nghĩa duy nhất cho tiếng kêu của chim mòng biển) rõ ràng hướng đến âm điệu với từ "Mark", cũng như "bark" và những từ như thế, tôi đã phải tìm cách phát âm nó giống như "kwork". Nhưng cuốn sách thể hiện giấc mơ của một người chủ quán tên là Humphrey Chimpden Earwicker. Từ ngữ trong đoạn văn thường được rút ra từ nhiều nguồn cùng một lúc, giống như từ ghép trong câu "Through the Looking-Glass". Theo thời gian, các câu xuất hiện trong cuốn sách được xác định từng phần bởi các cuộc gọi cho đồ uống tại quán bar. Tôi lập luận rằng từ đó có lẽ một trong nhiều hàm ý của câu "Three quarks for Muster Mark" có thể là "Three quarts for Mister Mark", do vậy trong trường hợp này việc phát âm "kwork" sẽ không đúng hoàn toàn. Trong mọi trường hợp, số ba phù hợp một cách hoàn hảo với số các quark trong tự nhiên.*
Zweig thích cái tên
*ace* hơn trong lý thuyết của ông, nhưng thuật ngữ của Gell-Mann trở nên thông dụng khi mô hình quark đã được chấp nhận rộng rãi. [[49]](#cite_note-53)
Các hương của quark được đặt tên do một số các lý do. Các quark lên và xuống được đặt theo tên của các thành phần lên và dưới của
[spin đồng vị](/w/index.php?title=Spin_%C4%91%E1%BB%93ng_v%E1%BB%8B&action=edit&redlink=1) mà chúng mang. Quark lạ được đặt tên như vậy do nó được khám phá là các thành phần của các [50] [hạt lạ](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1t_l%E1%BA%A1&action=edit&redlink=1)được khám phá ở trong tia vũ trụ nhiều năm trước khi mô hình quark được đưa ra; những hạt này được nghĩ là "lạ" do chúng có thời gian sống không bình thường. Glashow, người đồng đưa ra 'quark lạ' với Bjorken, nói rằng "Chúng tôi đưa ra sự kiến thiết của chúng tôi về 'quark lạ' do chúng tôi thấy thích thú và dễ chịu bởi sự đối xứng của nó mang lại cho thế giới hạt hạ nguyên tử." [[51]](#cite_note-DHPerkins-55) Các tên gọi "đỉnh", "đáy" do Harari đưa ra, đã được chọn bởi vì chúng "mang tính logic với các quark trên và dưới"". [[52]](#cite_note-56) [[39]](#cite_note-Harari-43) [[40]](#cite_note-StaleyTopBottomNames-44) Trước đây, các quark đỉnh t và đáy b thỉnh thoảng được gọi tương ứng là "sự thật" (truth) và "đẹp" (beauty), nhưng những tên gọi này sau đó không còn được sử dụng nữa. [[51]](#cite_note-DHPerkins-55) [[53]](#cite_note-57)
## Các tính chất[
[sửa](/w/index.php?title=Quark&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Quark&action=edit§ion=4)]
### Điện tích[
[sửa](/w/index.php?title=Quark&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Quark&action=edit§ion=5)]
Các quark có các giá trị điện tích là
[phân số](/wiki/S%E1%BB%91_h%E1%BB%AFu_t%E1%BB%89) - là 1⁄ 3 hoặc + 2⁄ 3 lần [điện tích nguyên tố](/w/index.php?title=%C4%90i%E1%BB%87n_t%C3%ADch_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%91&action=edit&redlink=1), phụ thuộc vào hương của chúng. Các quark lên, duyên, và đỉnh (tập hợp lại gọi là *các quark kiểu - lên*) có điện tích + 2⁄ 3, trong khi các quark xuống, lạ, và đáy ( *các quark kiểu - xuống*) có điện tích − 1⁄ 3. Các phản quark có các điện tích trái dấu tương ứng với các quark; các phản quark kiểu - trên có điện tích − 2⁄ 3 và các phản quark kiểu - dưới có điện tích + 1⁄ 3. Từ các điện tích của một hadron bằng tổng các điện tích của các quark cấu tạo nên hadron này, do đó mọi hadron có điện tích là số nguyên: tổng của ba quark (tạo thành baryon), ba phản quark (tạo thành phản baryon), hoặc một quark và một phản quark (tạo thành meson) luôn luôn là các điện tích nguyên. [[54]](#cite_note-58)
Ví dụ, các hadron là thành phần của các hạt nhân nguyên tử, các neutron và proton, có điện tích lần lượt là 0 và +1; neutron có thành phần là hai quark xuống d và một quark lên u, proton có hai quark lên u và một quark xuống d.
[[18]](#cite_note-Knowing-19)
### Spin[
[sửa](/w/index.php?title=Quark&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Quark&action=edit§ion=6)]
Spin là một tính chất nội tại của các hạt cơ bản, và hướng của nó là một tính chất quan trọng của
[bậc tự do](/w/index.php?title=B%E1%BA%ADc_t%E1%BB%B1_do_(v%E1%BA%ADt_l%C3%BD_v%C3%A0_h%C3%B3a_h%E1%BB%8Dc)&action=edit&redlink=1). Nó thường được hình dung giống như sự quay của một vật xung quanh trục của chính nó (từ đó có tên là " [spin](//vi.wiktionary.org/wiki/spin)"), mặc dù khái niệm này không hoàn toàn đúng ở mức thang nguyên tử bởi vì các hạt cơ bản được tin là các [hạt điểm](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1t_%C4%91i%E1%BB%83m&action=edit&redlink=1). [[55]](#cite_note-59)
Spin có thể biểu diễn bởi một
[vector](/wiki/Vect%C6%A1) với độ dài được đo bằng các đơn vị của [hằng số thu gọn Planck](/wiki/H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_Planck) *ħ* (đọc là "h ngang"). Đối với các quark, khi đo các [thành phần](/w/index.php?title=H%C3%ACnh_chi%E1%BA%BFu_vector&action=edit&redlink=1) của vector spin dọc theo một trục bất kì chỉ thu được các giá trị + *ħ*/2 hoặc − *ħ*/2; với lý do này các quark được phân loại thành các hạt [spin- 1⁄2](/w/index.php?title=Spin-%C2%BD&action=edit&redlink=1). Các thành phần của vector spin dọc theo một trục bất kì - kí hiệu là [[56]](#cite_note-60) *z*- thường được gắn bởi mũi tên chỉ lên trên ↑ đối với giá trị + 1⁄ 2và mũi tên chỉ xuống dưới ↓ đối với giá trị − 1⁄ 2, đặt sau biểu tượng cho hương. Ví dụ, một quark lên (u) với spin + 1⁄ 2dọc theo trục *z*được kí hiệu bởi u↑. [[57]](#cite_note-61)
### Tương tác yếu[
[sửa](/w/index.php?title=Quark&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Quark&action=edit§ion=7)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/89/Beta_Negative_Decay.svg/192px-Beta_Negative_Decay.svg.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/89/Beta_Negative_Decay.svg/192px-Beta_Negative_Decay.svg.png)
[Biểu đồ Feynman](/wiki/Bi%E1%BB%83u_%C4%91%E1%BB%93_Feynman)của [phân rã beta](/wiki/Ph%C3%A2n_r%C3%A3_beta)với dòng thời gian hướng lên trên. Ma trận CKM (giải thích bên dưới) giải mã xác suất của phân rã này và của những phân rã quark.
Một hương của quark chỉ có thể biến đổi thành một hương khác của quark thông qua tương tác yếu, một trong bốn
[tương tác cơ bản](/wiki/T%C6%B0%C6%A1ng_t%C3%A1c_c%C6%A1_b%E1%BA%A3n) trong vật lý hạt. Bằng cách hấp thụ hoặc phát ra một [boson W](/wiki/Boson_W), bất kì một loại quark - lên nào (quark lên, quark duyên, và quark đỉnh) có thể biến đổi thành một loại quark - xuống bất kì (quark xuống, quark lạ, quark đáy) và ngược lại. Cơ chế biến đổi hương này là nguyên nhân của quá trình [phóng xạ](/wiki/Ph%C3%B3ng_x%E1%BA%A1) của [phân rã beta](/wiki/Ph%C3%A2n_r%C3%A3_beta), trong đó một [neutron](/wiki/Neutron) (n) "tách ra" thành một [proton](/wiki/Proton) (p), một [electron](/wiki/Electron) (e ⁻) và một [phản neutrino electron](/w/index.php?title=Ph%E1%BA%A3n_neutrino_electron&action=edit&redlink=1) (ν e) (xem hình). Điều này xuất hiện khi một quark xuống trong neutron (udd) phân rã thành một quark lên bằng cách phát ra một hạt [boson W](/wiki/Boson_W) ảo, biến đổi một neutron thành một proton (uud). Hạt boson W sau đó phân rã thành một electron và một phản neutrino electron. [[58]](#cite_note-SLAC-62)
|n||→||p||+||e
|⁻ |+||ν
|e |(Phân rã Beta, kí hiệu hadron)|
|udd||→||uud||+||e
|⁻ |+||ν
|e |(Phân rã Beta, kí hiệu quark)|
Cả phân rã beta và quá trình ngược lại là
* thường được dùng trong các ứng dụng y học như phân rã ngược beta* [chụp cắt lớp phát xạ positron](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A5p_c%E1%BA%AFt_l%E1%BB%9Bp_ph%C3%A1t_x%E1%BA%A1_positron&action=edit&redlink=1)( **PET**) và trong các thí nghiệm năng lượng cao như trong các [máy dò neutrino](/w/index.php?title=M%C3%A1y_d%C3%B2_neutrino&action=edit&redlink=1). ![ Ba quả cầu "u", "c", và "t" tượng trưng cho "các quark loại - trên" đứng trên ba quả cầu "d", "s", "b" tượng trưng cho "các quark loại - dưới", với sự tối màu biểu thị độ mạnh của tương tác yếu giữa hai quark; Các đường nối "d" với "u", "c" với "s", và "t" với "b" là tối màu; Các đường nối "c" với "d" và "s" với "u" là xám màu; và các đường nối "b" với "u", "b" với "c", "t" với "d", và "t" với "s" hầu như màu trắng.](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c5/Quark_weak_interactions-vi.svg/271px-Quark_weak_interactions-vi.svg.png)
![ Ba quả cầu "u", "c", và "t" tượng trưng cho "các quark loại - trên" đứng trên ba quả cầu "d", "s", "b" tượng trưng cho "các quark loại - dưới", với sự tối màu biểu thị độ mạnh của tương tác yếu giữa hai quark; Các đường nối "d" với "u", "c" với "s", và "t" với "b" là tối màu; Các đường nối "c" với "d" và "s" với "u" là xám màu; và các đường nối "b" với "u", "b" với "c", "t" với "d", và "t" với "s" hầu như màu trắng.](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c5/Quark_weak_interactions-vi.svg/271px-Quark_weak_interactions-vi.svg.png)
[ma trận CKM](/w/index.php?title=Ma_tr%E1%BA%ADn_Cabibbo%E2%80%93Kobayashi%E2%80%93Maskawa&action=edit&redlink=1).
Trong khi quá trình biến đổi hương là giống nhau đối với mọi quark, mỗi quark có một sự ưu tiên để biến đổi thành một quark khác trong chính thế hệ của nó. Khả năng xảy ra biến đổi của mọi hương được miêu tả bởi một
[bảng toán học](/wiki/Ma_tr%E1%BA%ADn_(to%C3%A1n_h%E1%BB%8Dc)), gọi là [ma trận Cabibbo–Kobayashi–Maskawa](/w/index.php?title=Ma_tr%E1%BA%ADn_Cabibbo%E2%80%93Kobayashi%E2%80%93Maskawa&action=edit&redlink=1) (ma trận CKM). [Biên độ](/wiki/Gi%C3%A1_tr%E1%BB%8B_tuy%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%91i) xấp xỉ của những phần tử trong ma trận CKM là: [[59]](#cite_note-PDG2008-63)
với
*V* đại diện cho khả năng của một hương của một quark ij *i*thay đổi thành một hương của một quark *j*(hay ngược lại). [[nb 5]](#cite_note-64)
Có tồn tại một ma trận tương tác yếu tương đương cho các lepton (nằm bên phải boson W trên biểu đồ phân ra beta ở trên), gọi là
[ma trận Pontecorvo–Maki–Nakagawa–Sakata](/w/index.php?title=Ma_tr%E1%BA%ADn_Pontecorvo%E2%80%93Maki%E2%80%93Nakagawa%E2%80%93Sakata&action=edit&redlink=1) (ma trận PMNS). Hai ma trận CKM và PMNS cùng với nhau miêu tả toàn bộ biến đổi hương, nhưng sự liên kết giữa hai ma trận này vẫn chưa hoàn toàn rõ ràng. [60] [[61]](#cite_note-66)
### Tương tác mạnh và màu tích[
[sửa](/w/index.php?title=Quark&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Quark&action=edit§ion=8)]
Các quark sở hữu một tính chất gọi là
* (color charge). Chúng có ba loại màu tích, với tên gọi là màu tích* *lam*, *lục*, và *đỏ*.. Tương ứng với chúng là các phản màu - [[nb 6]](#cite_note-67) *phản lam*, *phản lục*, và *phản đỏ*. Mỗi quark mang một màu, và tương ứng mỗi phản quark mang một phản màu. [[62]](#cite_note-68)
Hệ thống tương tác đẩy và hút giữa các quark cùng với sự tổ hợp khác nhau của ba màu tích được gọi là
[tương tác mạnh](/wiki/T%C6%B0%C6%A1ng_t%C3%A1c_m%E1%BA%A1nh), với các [hạt trung gian tải lực](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1t_t%E1%BA%A3i_l%E1%BB%B1c&action=edit&redlink=1) gọi là các hạt *; điều này được trình bày bên gluon* [dưới](#S.E1.BB.B1_giam_h.C3.A3m_m.C3.A0u_v.C3.A0_c.C3.A1c_gluon). Lý thuyết miêu tả tương tác mạnh gọi là [Sắc động lực học lượng tử](/wiki/Thuy%E1%BA%BFt_s%E1%BA%AFc_%C4%91%E1%BB%99ng_l%E1%BB%B1c_h%E1%BB%8Dc_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%AD)(QCD). Một quark với một giá trị màu tích có thể tạo thành một [hệ đóng](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A1ng_th%C3%A1i_k%C3%ADn&action=edit&redlink=1)với một phản quark mang phản màu tương ứng; ba (phản) quark, ứng với mỗi (phản) màu, tương tự cũng tạo thành một hệ đóng. Kết quả của hai quark hút nhau sẽ tạo thành một màu trung tính: Một quark với màu tích *ξ*kết hợp với một phản quark với màu tích - *ξ*sẽ tạo thành một màu tích 0 (hay màu "trắng") và hình thành lên một hạt meson. Tương tự với mô hình [kết hợp màu sắc](/w/index.php?title=K%E1%BA%BFt_h%E1%BB%A3p_m%C3%A0u_s%E1%BA%AFc&action=edit&redlink=1)trong [quang học](/wiki/Quang_h%E1%BB%8Dc)cổ điển, sự kết hợp của ba quark hay ba phản quark, mỗi quark với màu tích khác nhau, sẽ tạo ra một màu tích "trắng" và hình thành lên một baryon hay phản baryon. [[63]](#cite_note-69)
Trong vật lý hạt hiện đại, các
[đối xứng chuẩn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%91i_x%E1%BB%A9ng_chu%E1%BA%A9n&action=edit&redlink=1) (hay [đối xứng gauge](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%91i_x%E1%BB%A9ng_gauge&action=edit&redlink=1))-một loại của [nhóm đối xứng](/w/index.php?title=Nh%C3%B3m_%C4%91%E1%BB%91i_x%E1%BB%A9ng&action=edit&redlink=1)-liên quan đến các tương tác của các hạt cơ bản với nhau (xem [lý thuyết chuẩn](/w/index.php?title=L%C3%BD_thuy%E1%BA%BFt_chu%E1%BA%A9n&action=edit&redlink=1) hay [lý thuyết gauge](/w/index.php?title=L%C3%BD_thuy%E1%BA%BFt_gauge&action=edit&redlink=1)). Màu [SU(3)](/w/index.php?title=SU(3)&action=edit&redlink=1) (thường viết tắt là SU(3) c) là một đối xứng chuẩn (đối xứng gauge) liên quan đến màu tích trong các quark và xác định sự đối xứng cho Sắc động lực học lượng tử. Giống như các định luật vật lý là độc lập với các hướng [64] *x*, *y*, và *z*trong không gian, và không thay đổi nếu các trục tọa độ được quay theo một hướng mới, các định luật trong Sắc động lực học lượng tử là độc lập với các hướng trong "không gian màu" ba chiều được gắn với ba màu lam, lục và đỏ. Sự biến đổi màu SU(3) ctương ứng với "sự quay" trong không gian màu này (nói về mặt toán học là một [không gian phức](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_gian_ph%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1)). Mỗi hương của quark *f*, và mỗi hương nhỏ *f* B, *f* G, *f* Rtương ứng với các màu của quark,, tạo thành một bộ ba: một ba-thành phần [[65]](#cite_note-71) [trường lượng tử](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1)biến đổi dưới [biểu diễn](/w/index.php?title=L%C3%BD_thuy%E1%BA%BFt_bi%E1%BB%83u_di%E1%BB%85n&action=edit&redlink=1)cơ sở của SU(3) c. Do yêu cầu SU(3) [[66]](#cite_note-72) cphải là cục bộ - theo đó nhũng biến đổi của nó phải được phép thay đổi trong không gian và thời gian-nó xác định lên các tính chất của tương tác mạnh, đặc biệt là sự tồn tại của [tám loại gluon](/wiki/Gluon#T.C3.A1m_m.C3.A0u_gluon)để thực hiện chức năng của chúng là những hạt tải lực. [[64]](#cite_note-PeskinSchroeder-70) [[67]](#cite_note-73)
### Khối lượng[
[sửa](/w/index.php?title=Quark&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Quark&action=edit§ion=9)]
Hai thuật ngữ được sử dụng liên quan đến khối lượng của quark đó là:
*khối lượng quark hiện tại* chỉ gồm khối lượng của chính các hạt quark, trong khi *khối lượng*gồm khối lượng của quark hiện tại cộng với khối lượng của các [quark thành phần](/w/index.php?title=Quark_th%C3%A0nh_ph%E1%BA%A7n&action=edit&redlink=1) [hạt trường](/wiki/L%C3%BD_thuy%E1%BA%BFt_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%AD) [gluon](/wiki/Gluon)xung quanh các hạt quark. Những khối lượng này có những giá trị điển hình rất khác nhau. Và hầu hết khối lượng của các hadron chủ yếu được đóng góp từ các gluon mà những gluon này liên kết các hạt quark với nhau, chứ không phải từ khối lượng của các hạt quark. Trong khi các gluon không có khối lượng, chúng lại có năng lượng-đặc biệt là [[68]](#cite_note-74) [năng lượng liên kết sắc động lực học lượng tử](/w/index.php?title=N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_li%C3%AAn_k%E1%BA%BFt_s%E1%BA%AFc_%C4%91%E1%BB%99ng_l%E1%BB%B1c_h%E1%BB%8Dc_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1)(QCBE) - và năng lượng này đóng góp rất lớn vào tổng khối lượng của hadron (xem [khối lượng trong thuyết tương đối hẹp](/w/index.php?title=Kh%E1%BB%91i_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_trong_thuy%E1%BA%BFt_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%E1%BB%91i_h%E1%BA%B9p&action=edit&redlink=1), và [sự tương đương năng lượng khối lượng](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%C6%B0%C6%A1ng_n%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_kh%E1%BB%91i_l%C6%B0%E1%BB%A3ng&action=edit&redlink=1)). Ví dụ, một hạt proton có khối lượng xấp xỉ 938 [MeV/c](/wiki/Electronvolt), với khối lượng nghỉ của ba hạt quark hóa trị chỉ là khoảng 11 MeV/c 2 2; và hầu hết phần còn lại là do các gluon QCBE đóng góp vào. [[69]](#cite_note-AmslerQuarks-75) [[70]](#cite_note-76)
Mô hình Chuẩn khẳng định rằng các hạt cơ bản có khối lượng là nhờ
[cơ chế Higgs](/wiki/C%C6%A1_ch%E1%BA%BF_Higgs), cơ chế này liên quan đến hạt [boson Higgs](/wiki/H%E1%BA%A1t_Higgs)-hạt này chưa được tìm thấy bằng thực nghiệm. Các nhà vật lý hy vọng rằng trong tương lai những nghiên cứu sâu về nguyên nhân hạt quark đỉnh (t) có khối lượng rất lớn, với khối lượng xấp xỉ bằng với khối lượng của hạt nhân [vàng](/wiki/V%C3%A0ng) (~171 GeV/c 2), [[69]](#cite_note-AmslerQuarks-75) có thể khám phá ra về nguồn gốc khối lượng của các quark và các hạt cơ bản khác. [71] [[72]](#cite_note-78)
### Bảng các tính chất[
[sửa](/w/index.php?title=Quark&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Quark&action=edit§ion=10)]
Bảng sau tổng kết các tính chất quan trọng của sáu hạt quark.
[Số lượng tử hương](/wiki/H%C6%B0%C6%A1ng_(v%E1%BA%ADt_l%C3%BD_h%E1%BA%A1t)#S.E1.BB.91_l.C6.B0.E1.BB.A3ng_t.E1.BB.AD_h.C6.B0.C6.A1ng) ( [spin đồng vị](/w/index.php?title=Spin_%C4%91%E1%BB%93ng_v%E1%BB%8B&action=edit&redlink=1) ( *I* 3), [số duyên](/w/index.php?title=Duy%C3%AAn_(s%E1%BB%91_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%AD)&action=edit&redlink=1) ( *C*), [số lạ](/w/index.php?title=S%E1%BB%91_l%E1%BA%A1_(v%E1%BA%ADt_l%C3%BD_h%E1%BA%A1t)&action=edit&redlink=1) ( *S*, không nên nhầm với spin), [số đỉnh](/w/index.php?title=S%E1%BB%91_%C4%91%E1%BB%89nh_(v%E1%BA%ADt_l%C3%BD_h%E1%BA%A1t)&action=edit&redlink=1) ( *T*), và [số đáy](/w/index.php?title=S%E1%BB%91_%C4%91%C3%A1y_(v%E1%BA%ADt_l%C3%BD_h%E1%BA%A1t)&action=edit&redlink=1) ( *B*′)) được gán một giá trị xác định đối với mỗi hương của quark, và phân chúng theo các tính chất làm ba thế hệ. [Số baryon](/w/index.php?title=S%E1%BB%91_baryon&action=edit&redlink=1) ( *B*) là + 1⁄ 3 đối với mọi quark, do mọi baryon đều chứa ba quark. Đối với các phản quark, điện tích ( *Q*) và mọi số lượng tử hương ( *B*, *I* 3, *C*, *S*, *T*, và *B*′) có dấu ngược lại. Khối lượng và [mô men động lượng toàn phần](/w/index.php?title=M%C3%B4_men_%C4%91%E1%BB%99ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_to%C3%A0n_ph%E1%BA%A7n&action=edit&redlink=1) ( *J*; bằng với spin đối với các hạt điểm) không thay đổi dấu đối với các phản quark. [Giá trị tuyệt đối](/wiki/Gi%C3%A1_tr%E1%BB%8B_tuy%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%91i) số đo các thuộc tính giữa quark và phản quark tương ứng là như nhau.
|Tên gọi||Kí hiệu||Khối lượng
|
(
2 |
|J |
|B |
|Q |
|I 3 |
|C |
|S |
|T |
|B′ |Phản hạt||Kí hiệu
|
phản hạt
|
|Thế hệ thứ nhất
|Lên||u||1,7 đến 3,3||
|1⁄ 2 |+
|1⁄ 3 |+
|2⁄ 3 |+
|1⁄ 2 |0||0||0||0||Phản lên||u|
|Xuống||d||4,1 đến 5,8||
|1⁄ 2 |+
|1⁄ 3 |−
|1⁄ 3 |−
|1⁄ 2 |0||0||0||0||Phản xuống||d|
|
|Thế hệ thứ hai
|Duyên||c||1.270+70−90||
|1⁄ 2 |+
|1⁄ 3 |+
|2⁄ 3 |0||+1||0||0||0||Phản duyên||c|
|Lạ||s||101+29−21
||
|1⁄ 2 |+
|1⁄ 3 |−
|1⁄ 3 |0||0||−1||0||0||Phản lạ||s|
|
|Thế hệ thứ ba
|Đỉnh||t||172.000±900 ±1.300||
|1⁄ 2 |+
|1⁄ 3 |+
|2⁄ 3 |0||0||0||+1||0||Phản đỉnh||t|
|Đáy||b||4.190+180−60||
|1⁄ 2 |+
|1⁄ 3 |−
|1⁄ 3 |0||0||0||0||−1||Phản đáy||b|*J*= [mô men động lượng toàn phần](/w/index.php?title=M%C3%B4_men_%C4%91%E1%BB%99ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_to%C3%A0n_ph%E1%BA%A7n&action=edit&redlink=1), *B*= [số baryon](/w/index.php?title=S%E1%BB%91_baryon&action=edit&redlink=1), *Q*= [điện tích](/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_t%C3%ADch), *I* 3= [spin đồng vị](/w/index.php?title=Spin_%C4%91%E1%BB%93ng_v%E1%BB%8B&action=edit&redlink=1), *C*= [số duyên](/w/index.php?title=Duy%C3%AAn_(s%E1%BB%91_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%AD)&action=edit&redlink=1), *S*= [số lạ](/w/index.php?title=S%E1%BB%91_l%E1%BA%A1_(v%E1%BA%ADt_l%C3%BD_h%E1%BA%A1t)&action=edit&redlink=1), *T*= [số đỉnh](/w/index.php?title=S%E1%BB%91_%C4%91%E1%BB%89nh(v%E1%BA%ADt_l%C3%BD_h%E1%BA%A1t)&action=edit&redlink=1), *B*′ = [số đáy](/w/index.php?title=S%E1%BB%91_%C4%91%C3%A1y(v%E1%BA%ADt_l%C3%BD_h%E1%BA%A1t)&action=edit&redlink=1).
* Chú ý viết như 4.190+180−60 cho biết
[sai số trong phép đo](/w/index.php?title=Sai_s%E1%BB%91_trong_ph%C3%A9p_%C4%91o&action=edit&redlink=1).
## Tương tác giữa các quark[
[sửa](/w/index.php?title=Quark&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Quark&action=edit§ion=11)]
Được miêu tả bởi
[sắc động lực học lượng tử](/wiki/Thuy%E1%BA%BFt_s%E1%BA%AFc_%C4%91%E1%BB%99ng_l%E1%BB%B1c_h%E1%BB%8Dc_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%AD), [tương tác mạnh](/wiki/T%C6%B0%C6%A1ng_t%C3%A1c_m%E1%BA%A1nh) giữa các quark được truyền đi bởi các gluon, những hạt [boson gauge](/wiki/Boson_gauge) [vector](/w/index.php?title=Boson_vector&action=edit&redlink=1) phi khối lượng. Mỗi gluon mang một màu tích và một phản màu tích. Trong mô hình chuẩn của tương tác giữa các hạt (một phần của mô hình tổng quát hơn gọi là [lý thuyết nhiễu loạn](/w/index.php?title=L%C3%BD_thuy%E1%BA%BFt_nhi%E1%BB%85u_lo%E1%BA%A1n_(c%C6%A1_h%E1%BB%8Dc_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%AD)&action=edit&redlink=1), các gluon liên tục được trao đổi giữa các quark với nhau thông qua một quá trình hấp thụ và phát ra các [hạt ảo](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1t_%E1%BA%A3o&action=edit&redlink=1). Khi một gluon được truyền đi giữa các quark, màu tích cũng được thay đổi theo; ví dụ, nếu một quark đỏ phát ra một gluon đỏ-phản lục, thì quark này sẽ trở thành quark lục, và ngược lại nếu một quark lục hấp thụ một gluon đỏ-phản lục thì nó sẽ trở thành một quark đỏ. Do vậy, trong khi màu của quark liên tục bị thay đổi, tương tác mạnh giữa chúng luôn được bảo toàn. [[74]](#cite_note-80) [[75]](#cite_note-Veltman-81) [[76]](#cite_note-82)
Do các gluon mang màu tích, tự chúng có thể phát ra hoặc hấp thụ những gluon khác. Điều này là nguyên nhân của tính
*: khi các quark càng lại gần với nhau hơn, lực liên kết sắc động lực học lượng tử giữa chúng trở nên yếu hơn. tự do tiệm cận* [[77]](#cite_note-83)
Ngược lại, khi khoảng cách giữa các quark tăng lên, lực liên kết giữa chúng trở nên mạnh hơn. Trường màu bị nén mạnh, giống như sợi dây cao su có xu hướng co lại khi bị kéo giãn, và nhiều gluon với màu tích thích hợp được tạo ra 1 cách tự phát làm mạnh thêm trường màu. Vượt quá 1 mức năng lượng xác định, những cặp quark và phản quark
[được tạo ra](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_sinh_c%E1%BA%B7p&action=edit&redlink=1). Những cặp này liên kết các quark bị tách biệt với nhau, làm cho những hadron mới được tạo ra. Hiệu ứng này được gọi là *: Các quark không bao giờ xuất hiện một cách cô lập. sự giam hãm màu* [[75]](#cite_note-Veltman-81) Quá trình [[78]](#cite_note-84) [hadron hóa](/w/index.php?title=Hadron_h%C3%B3a&action=edit&redlink=1)này xuất hiện trước khi quark hình thành trong một va chạm năng lượng cao có thể tương tác được với các hạt khác theo một cách bất kì nào đó. Chỉ có quark đỉnh t là một ngoại lệ, nó có thể phân rã trước khi bị hadron hóa. [[79]](#cite_note-Garberson-85)
### Biển quark[
[sửa](/w/index.php?title=Quark&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Quark&action=edit§ion=12)]
Các hadron, cùng với các
* (q quark hóa trị* v) đóng góp vào các [số lượng tử](/wiki/S%E1%BB%91_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%AD)của chúng, chứa các cặp hạt quark ảo-phản quark [ảo](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1t_%E1%BA%A3o&action=edit&redlink=1)(qq) gọi là *biển quark*(q s). Biển quark hình thành khi một gluon của trường màu hadron tách ra; quá trình này cũng xảy ra ngược lại trong [sự hủy](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_h%E1%BB%A7y&action=edit&redlink=1)của hai biển quark để tạo ra một gluon. Kết quả là một dòng không đổi các gluon tách ra và tạo thành cái thường gọi là "biển quark". Biển quark ít ổn định hơn các quark hóa trị, và chúng thường hủy lẫn nhau bên trong các hadron. Mặc dù vậy, biển quark có thể hadron hóa thành các hạt baryon hoặc meson trong những điều kiện xác định. [[80]](#cite_note-86) [[81]](#cite_note-87)
### Các pha khác của vật chất quark[
[sửa](/w/index.php?title=Quark&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Quark&action=edit§ion=13)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/41/QCDphasediagram-vi.svg/300px-QCDphasediagram-vi.svg.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/41/QCDphasediagram-vi.svg/300px-QCDphasediagram-vi.svg.png)
[biểu đồ pha](/w/index.php?title=Bi%E1%BB%83u_%C4%91%E1%BB%93_pha&action=edit&redlink=1)của vật chất quark. Tìm hiểu chi tiết chính xác của biểu đồ này là một hướng nghiên cứu hiện nay. [[82]](#cite_note-Ruester-88) [[83]](#cite_note-Alford-89)
Dưới những điều kiện cần thiết nhất định, các quark có thể thoát khỏi trạng thái bị giam hãm và tồn tại như là các hạt tự do. Theo nguyên lý
[tự do tiệm cận](/w/index.php?title=T%E1%BB%B1_do_ti%E1%BB%87m_c%E1%BA%ADn&action=edit&redlink=1), tương tác mạnh trở nên yếu hơn tại những nhiệt độ cao hơn. Thậm chí, sự giam hãm màu có thể biến mất và dẫn đến sự hình thành một dạng [plasma](/wiki/Plasma) cực nóng của các hạt quark và gluon chuyển động tự do. Pha của vật chất này được gọi là [plasma quark-gluon](/w/index.php?title=Plasma_quark-gluon&action=edit&redlink=1). Những điều kiện chính xác cần thiết để làm xuất hiện trạng thái này chưa được biết tới và đã trở thành chủ đề của nhiều suy đoán và thực nghiệm. Những ước lượng gần đây đặt ra giới hạn nhiệt độ cần thiết là 1,90±0,02×10¹² (gần hai nghìn tỉ) [84] [kelvin](/wiki/Kelvin). Trong khi một trạng thái mà toàn bộ các quark và gluon tự do chưa từng được tạo ra (mặc dù rất nhiều cố gắng đã được thực hiện ở [[85]](#cite_note-91) [CERN](/wiki/CERN)trong các thập niên 1980 và 1990), những thí nghiệm gần đây tại [[86]](#cite_note-92) [Máy Va chạm Ion Nặng Tương đối tính](/w/index.php?title=M%C3%A1y_Va_ch%E1%BA%A1m_Ion_N%E1%BA%B7ng_T%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%E1%BB%91i_t%C3%ADnh&action=edit&redlink=1)(RHIC) đã chỉ ra chứng cớ cho vật chất quark dạng lỏng biểu hiện [chuyển động chảy](/w/index.php?title=Th%E1%BB%A7y_%C4%91%E1%BB%99ng_h%E1%BB%8Dc&action=edit&redlink=1)"gần như lý tưởng". [[87]](#cite_note-RHIC-93)
Plasma quark-gluon có thể được miêu tả bởi sự tăng số lượng lớn các cặp quark nặng hơn trong quan hệ với số các cặp quark lên u và quark xuống d. Người ta tin rằng trong giai đoạn 10
−6 giây sau [Vụ Nổ Lớn](/wiki/V%E1%BB%A5_N%E1%BB%95_L%E1%BB%9Bn) ( [kỉ nguyên quark](/wiki/K%E1%BB%B7_nguy%C3%AAn_quark)), vũ trụ tràn ngập bởi plasma quark-gluon, do lúc này nhiệt độ quá cao để cho các hadron có thể ổn định được. [[88]](#cite_note-94)
Với mật độ baryon đủ cao và nhiệt độ tương đối thấp - phù hợp với các điều kiện được tìm thấy trong các
[sao neutron](/wiki/Sao_neutron) - vật chất quark được mong đợi là chúng sẽ suy biến thành dạng [chất lỏng Fermi](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%A5t_l%E1%BB%8Fng_Fermi&action=edit&redlink=1) của [tương tác yếu](/wiki/T%C6%B0%C6%A1ng_t%C3%A1c_y%E1%BA%BFu) giữa các quark. Chất lỏng này có thể được miêu tả bởi một [sự ngưng tụ](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ng%C6%B0ng_t%E1%BB%A5&action=edit&redlink=1) của các [cặp Cooper](/w/index.php?title=C%E1%BA%B7p_Cooper&action=edit&redlink=1) quark màu, theo đó là [sự phá vỡ đối xứng cục bộ SU(3) c](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ph%C3%A1_v%E1%BB%A1_%C4%91%E1%BB%91i_x%E1%BB%A9ng_t%E1%BB%B1_ph%C3%A1t&action=edit&redlink=1). Do các cặp Cooper quark mang màu tích, những pha của vật chất quark sẽ trở thành [siêu dẫn màu](/w/index.php?title=T%C3%ADnh_si%C3%AAu_d%E1%BA%ABn_m%C3%A0u&action=edit&redlink=1); nghĩa là màu tích có thể vượt qua mà không bị cản trở. [[89]](#cite_note-95)
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Quark&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Quark&action=edit§ion=14)] [Preon](/w/index.php?title=Preon&action=edit&redlink=1)hạt giả định [Khóa màu hương](/w/index.php?title=Kh%C3%B3a_m%C3%A0u_h%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1) [Quarkonium](/w/index.php?title=Quarkonium&action=edit&redlink=1)– Các Meson cấu tạo từ một quark và một phản quark với cùng hương [Tính bổ sung quark–lepton](/w/index.php?title=T%C3%ADnh_b%E1%BB%95_sung_quark%E2%80%93lepton&action=edit&redlink=1)– Một quan hệ cơ bản có khả năng giữa các quark và các lepton [Sao quark](/wiki/Sao_quark)– Một sao suy biến từ [sao neutron](/wiki/Sao_neutron)với [mật độ](/wiki/Kh%E1%BB%91i_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_ri%C3%AAng)cực lớn
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Quark&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Quark&action=edit§ion=15)] **đến tháng 7, 2009.** [^](#cite_ref-13) **Một vài nhóm nghiên cứu đã chứng minh sự tồn tại của các tetraquark và pentaquark trong đầu thập niên 2000. Trong khi hiện tại vẫn đang tranh cãi về các tetraquark, mọi hạt ứng cử cho pentaquark đều đã được khẳng định là không tồn tại.** [^](#cite_ref-21) **Chứng cứ trực tiếp dựa trên cơ sở** [^](#cite_ref-24) [độ rộng cộng hưởng](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99_r%E1%BB%99ng_c%E1%BB%99ng_h%C6%B0%E1%BB%9Fng&action=edit&redlink=1)của các [Z](/w/index.php?title=Boson_W_v%C3%A0_Z&action=edit&redlink=1), nó giới hạn khối lượng của neutrino thuộc thế hệ thứ 4 phải lớn hơn ~45 GeV/c ⁰boson 2. Đây là một giới hạn quá cao so với ba thế hệ neutrino trước, mà khối lượng lớn nhất không vượt quá 2 MeV/c 2. **Vi phạm CP là một hiện tượng làm cho tương tác yếu cư xử khác nhau khi vị trí trái, phải được hoán đổi (** [^](#cite_ref-42) [Đối xứng P](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%91i_x%E1%BB%A9ng_P&action=edit&redlink=1)) và các hạt được thay thế tương ứng với các phản hạt của chúng ( [Đối xứng C](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%91i_x%E1%BB%A9ng_C&action=edit&redlink=1)). **Xác suất thực của phân rã một quark thành một quark khác là một hàm phức tạp (nhiều biến) của phân rã khối lượng quark, khối lượng của các** [^](#cite_ref-64) [sản phẩm phân rã](/w/index.php?title=S%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_ph%C3%A2n_r%C3%A3&action=edit&redlink=1), và các phần tử tương ứng trong ma trận CKM. Xác suất này là một tỉ lệ trực tiếp (nhưng không bằng nhau) đối với bình phương độ lớn tương ứng với các phần tử trong ma trận CKM. **Mặc dù với tên gọi như vậy, màu tích hoàn toàn không liên quan đến phổ màu của ánh sáng khả kiến.** [^](#cite_ref-67)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Quark&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Quark&action=edit§ion=16)]
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** [B. Carithers, P. Grannis (1995).](#cite_ref-Carithers_1-5) **d** [“Discovery of the Top Quark”](http://www.slac.stanford.edu/pubs/beamline/25/3/25-3-carithers.pdf)(PDF). *Beam Line (tạp chí)*( [SLAC](/w/index.php?title=SLAC&action=edit&redlink=1)) **25**(3): tr. 4–16. Truy cập ngày 23 tháng 9 năm 2008.
- ^
**a** [S.L. Glashow, J. Iliopoulos, L. Maiani (1970). “Weak Interactions with Lepton–Hadron Symmetry”.](#cite_ref-C1970_2-1) **ă** *Physical Review D* **2**(7): tr. 1285–1292. [doi](/wiki/DOI): [10.1103/PhysRevD.2.1285](http://dx.doi.org/10.1103%2FPhysRevD.2.1285).
- ^
**a** [M. Kobayashi, T. Maskawa (1973).](#cite_ref-KM_3-1) **ă** [“CP-Violation in the Renormalizable Theory of Weak Interaction”](http://ptp.ipap.jp/link?PTP/49/652/pdf). *Progress of Theoretical Physics* **49**(2): tr. 652–657. [doi](/wiki/DOI): [10.1143/PTP.49.652](http://dx.doi.org/10.1143%2FPTP.49.652).
- ^
**a** **ă** [E.D. Bloom (1969). “High-Energy Inelastic](#cite_ref-Bloom_4-2) **â** *e*– *p*Scattering at 6° and 10°”. [Physical Review Letters](/w/index.php?title=Physical_Review_Letters&action=edit&redlink=1) **23**(16): tr. 930–934. [doi](/wiki/DOI): [10.1103/PhysRevLett.23.930](http://dx.doi.org/10.1103%2FPhysRevLett.23.930).
- ^
**a** [J.-E. Augustin](#cite_ref-BR1974_5-1) **ă** *et al.*(1974). “Discovery of a Narrow Resonance in *e* + *e* −Annihilation”. [Physical Review Letters](/w/index.php?title=Physical_Review_Letters&action=edit&redlink=1) **33**: 1406. [doi](/wiki/DOI): [10.1103/PhysRevLett.33.1406](http://dx.doi.org/10.1103%2FPhysRevLett.33.1406).
- ^
**a** [J.J. Aubert](#cite_ref-T1974_6-1) **ă** *et al*. (1974). “Experimental Observation of a Heavy Particle *J*”. [Physical Review Letters](/w/index.php?title=Physical_Review_Letters&action=edit&redlink=1) **33**: 1404. [doi](/wiki/DOI): [10.1103/PhysRevLett.33.1404](http://dx.doi.org/10.1103%2FPhysRevLett.33.1404).
- ^
**a** [S.W. Herb](#cite_ref-LL1977_7-1) **ă** *et al*. (1997). “Observation of a Dimuon Resonance at 9.5 GeV in 400-GeV Proton-Nucleus Collisions”. [Physical Review Letters](/w/index.php?title=Physical_Review_Letters&action=edit&redlink=1) **39**: 252. [doi](/wiki/DOI): [10.1103/PhysRevLett.39.252](http://dx.doi.org/10.1103%2FPhysRevLett.39.252). [^](#cite_ref-8) [“Quark (subatomic particle)”](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/486323/quark). Encyclopedia Britannica. Truy cập ngày 29 tháng 6 năm 2008. **R. Nave.** [^](#cite_ref-HyperphysicsConfinment_9-0) [“Confinement of Quarks”](http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/Particles/quark.html#c6). *HyperPhysics*. Đại học bang Georgia, Phòng Vật lý và Thiên văn. Truy cập ngày 29 tháng 6 năm 2008. **R. Nave.** [^](#cite_ref-HyperphysicsBagModel_10-0) [“Bag Model of Quark Confinement”](http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/Particles/qbag.html#c1). *. Đại học bang Georgia, Phòng Vật lý và Thiên văn. Truy cập ngày 29 tháng 6 năm 2008.* [HyperPhysics](/w/index.php?title=HyperPhysics&action=edit&redlink=1)
- ^
**a** [R. Nave.](#cite_ref-HyperphysicsQuark_11-1) **ă** [“Quarks”](http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/Particles/quark.html). *HyperPhysics*. Đại học bang Georgia, Phòng Vật lý và Thiên văn. Truy cập ngày 29 tháng 6 năm 2008.
- ^
**a** [M. Breidenbach (1969). “Observed Behavior of Highly Inelastic Electron–Proton Scattering”.](#cite_ref-Breidenbach_12-1) **ă** *Physical Review Letters* **23**(16): tr. 935–939. [doi](/wiki/DOI): [10.1103/PhysRevLett.23.935](http://dx.doi.org/10.1103%2FPhysRevLett.23.935). **C. Amsler** [^](#cite_ref-14) *et al.*( [Nhóm Dữ liệu Hạt](/w/index.php?title=Nh%C3%B3m_D%E1%BB%AF_li%E1%BB%87u_H%E1%BA%A1t&action=edit&redlink=1)) (2008). [“Higgs Bosons: Theory and Searches”](http://pdg.lbl.gov/2009/reviews/rpp2009-rev-higgs-boson.pdf). *Physics Letters B* **667**(1): tr. 1–1340. [doi](/wiki/DOI): [10.1016/j.physletb.2008.07.018](http://dx.doi.org/10.1016%2Fj.physletb.2008.07.018). **S.S.M. Wong (1998).** [^](#cite_ref-15) *Introductory Nuclear Physics*. Wiley Interscience. tr. 30. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-471-23973-9](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-471-23973-9). **K.A. Peacock (2008).** [^](#cite_ref-16) *The Quantum Revolution*. [Nhà xuất bản Greenwood](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_xu%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A3n_Greenwood&action=edit&redlink=1). tr. 125. [ISBN](/wiki/ISBN) [031333448X](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/031333448X). **B. Povh, C. Scholz, K. Rith, F. Zetsche (2008).** [^](#cite_ref-17) *Particles and Nuclei*. [Springer](/w/index.php?title=Springer_Science%2BBusiness_Media&action=edit&redlink=1). tr. 98. [ISBN](/wiki/ISBN) [3540793674](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/3540793674). **Phần 6.1 trong P.C.W. Davies (1979).** [^](#cite_ref-18) *The Forces of Nature*. Nhà xuất bản Đại học Cambridge. [ISBN](/wiki/ISBN) [052122523X](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/052122523X).
- ^
**a** **ă** [M. Munowitz (2005).](#cite_ref-Knowing_19-2) **â** *Knowing*. Nhà xuất bản Đại học Oxford. tr. 35. [ISBN](/wiki/ISBN) [0195167376](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0195167376).
- ^
**a** [W.-M. Yao](#cite_ref-PDGTetraquarks_20-1) **ă** *et al.*( [Nhóm Dữ liệu Hạt](/w/index.php?title=Nh%C3%B3m_D%E1%BB%AF_li%E1%BB%87u_H%E1%BA%A1t&action=edit&redlink=1)) (2006). [“Review of Particle Physics: Pentaquark Update”](http://pdg.lbl.gov/2006/reviews/theta_b152.pdf). *Journal of Physics G* **33**(1): tr. 1–1232. [doi](/wiki/DOI): [10.1088/0954-3899/33/1/001](http://dx.doi.org/10.1088%2F0954-3899%2F33%2F1%2F001). **C. Amsler** [^](#cite_ref-22) *et al.*(Nhóm Dữ liệu Hạt) (2008). [“Review of Particle Physics: Pentaquarks”](http://pdg.lbl.gov/2008/reviews/pentaquarks_b801.pdf). *Physics Letters B* **667**(1): tr. 1–1340. [doi](/wiki/DOI): [10.1016/j.physletb.2008.07.018](http://dx.doi.org/10.1016%2Fj.physletb.2008.07.018).
C. Amsler
*et al.*(Nhóm Dữ liệu Hạt) (2008). [“Review of Particle Physics: New Charmonium-Like States”](http://pdg.lbl.gov/2008/reviews/rpp2008-rev-new-charmonium-like-states.pdf). *Physics Letters B* **667**(1): tr. 1–1340. [doi](/wiki/DOI): [10.1016/j.physletb.2008.07.018](http://dx.doi.org/10.1016%2Fj.physletb.2008.07.018).
E.V. Shuryak (2004).
*The QCD Vacuum, Hadrons and Superdense Matter*. World Scientific. tr. 59. [ISBN](/wiki/ISBN) [9812385746](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9812385746). **C. Amsler** [^](#cite_ref-23) *et al.*(Nhóm Dữ liệu Hạt) (2008). [“Review of Particle Physics: b′ (4th Generation) Quarks, Searches for”](http://pdg.lbl.gov/2008/listings/q008.pdf). *Physics Letters B* **667**(1): tr. 1–1340. [doi](/wiki/DOI): [10.1016/j.physletb.2008.07.018](http://dx.doi.org/10.1016%2Fj.physletb.2008.07.018).
C. Amsler
*et al.*(Nhóm Dữ liệu Hạt) (2008). [“Review of Particle Physics: t′ (4th Generation) Quarks, Searches for”](http://pdg.lbl.gov/2008/listings/q009.pdf). *Physics Letters B* **667**(1): tr. 1–1340. [doi](/wiki/DOI): [10.1016/j.physletb.2008.07.018](http://dx.doi.org/10.1016%2Fj.physletb.2008.07.018). **D. Decamp (1989). “Determination of the number of light neutrino species”.** [^](#cite_ref-25) *Physics Letters B* **231**(4): tr. 519. [doi](/wiki/DOI): [10.1016/0370-2693(89)90704-1](http://dx.doi.org/10.1016%2F0370-2693%2889%2990704-1).
A. Fisher (1991).
[“Searching for the Beginning of Time: Cosmic Connection”](http://books.google.com/books?id=eyPfgGGTfGgC&pg=PA70&dq=quarks+no+more+than+three+generations&lr=&as_brr=3&ei=BZjvSeDyKo7skwTFrPnvAw). *Popular Science* **238**(4): 70.
J.D. Barrow (1997) [1994]. “The Singularity and Other Problems”.
*The Origin of the Universe*. Basic Books. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0465053148](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0465053148). **D.H. Perkins (2003).** [^](#cite_ref-26) *Particle Astrophysics*. Nhà xuất bản Đại học Oxford. tr. 4. [ISBN](/wiki/ISBN) [0198509529](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0198509529).
- ^
**a** [M. Gell-Mann (1964). “A Schematic Model of Baryons and Mesons”.](#cite_ref-Gell-Man1964_27-1) **ă** *Physics Letters* **8**(3): tr. 214–215. [doi](/wiki/DOI): [10.1016/S0031-9163(64)92001-3](http://dx.doi.org/10.1016%2FS0031-9163%2864%2992001-3).
- ^
**a** [G. Zweig (1964).](#cite_ref-Zweig1964a_28-1) **ă** [“An SU(3) Model for Strong Interaction Symmetry and its Breaking”](http://cds.cern.ch/record/570209/files/cern-th-412.pdf). *CERN Report No.8182/TH.401*.
- ^
**a** [G. Zweig (1964).](#cite_ref-Zweig1964b_29-1) **ă** [“An SU(3) Model for Strong Interaction Symmetry and its Breaking: II”](http://library.lanl.gov/cgi-bin/getfile?00323548.pdf). *CERN Report No.8419/TH.412*. **M. Gell-Mann (2000) [1964]. “The Eightfold Way: A theory of strong interaction symmetry”. Trong M. Gell-Manm, Y. Ne'emann.** [^](#cite_ref-30) *The Eightfold Way*. Westview Press. tr. 11. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-7382-0299-1](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-7382-0299-1).
Original: M. Gell-Mann. "
*The Eightfold Way: A theory of strong interaction symmetry*". [Học viện Công nghệ California](/wiki/H%E1%BB%8Dc_vi%E1%BB%87n_C%C3%B4ng_ngh%E1%BB%87_California). **Y. Ne'emann (2000) [1964]. “Derivation of strong interactions from gauge invariance”. Trong M. Gell-Manm, Y. Ne'emann.** [^](#cite_ref-31) *The Eightfold Way*. Westview Press. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-7382-0299-1](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-7382-0299-1).
Original Y. Ne'emann (1961). “Derivation of strong interactions from gauge invariance”.
[Nuclear Physics](/w/index.php?title=Nuclear_Physics_(t%E1%BA%A1p_ch%C3%AD)&action=edit&redlink=1) **26**: tr. 222. [doi](/wiki/DOI): [10.1016/0029-5582(61)90134-1](http://dx.doi.org/10.1016%2F0029-5582%2861%2990134-1). [^](#cite_ref-32) *Companion to the History of Modern Science*. Taylor & Francis. 1996. tr. 673. [ISBN](/wiki/ISBN) [0415145783](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0415145783). **A. Pickering (1984).** [^](#cite_ref-33) *Constructing Quarks*. Nhà xuất bản Đại học Chicago. tr. tr. 114–125. [ISBN](/wiki/ISBN) [0226667995](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0226667995). **B.J. Bjorken, S.L. Glashow (1964). “Elementary Particles and SU(4)”.** [^](#cite_ref-34) [Physics Letters](/w/index.php?title=Physics_Letters&action=edit&redlink=1) **11**(3): tr. 255–257. [doi](/wiki/DOI): [10.1016/0031-9163(64)90433-0](http://dx.doi.org/10.1016%2F0031-9163%2864%2990433-0). **J.I. Friedman.** [^](#cite_ref-35) [“The Road to the Nobel Prize”](http://www.hueuni.edu.vn/hueuni/en/news_detail.php?NewsID=1606&PHPSESSID=909807ffc5b9c0288cc8d137ff063c72). [Đại học Huế](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Hu%E1%BA%BF). Truy cập ngày 29 tháng 9 năm 2008. **R.P. Feynman (1969). “Very High-Energy Collisions of Hadrons”.** [^](#cite_ref-36) *Physical Review Letters* **23**(24): tr. 1415–1417. [doi](/wiki/DOI): [10.1103/PhysRevLett.23.1415](http://dx.doi.org/10.1103%2FPhysRevLett.23.1415). **S. Kretzer** [^](#cite_ref-37) *et al.*(2004). “CTEQ6 Parton Distributions with Heavy Quark Mass Effects”. *Physical Review D* **69**(11): 114005. [doi](/wiki/DOI): [10.1103/PhysRevD.69.114005](http://dx.doi.org/10.1103%2FPhysRevD.69.114005). .
- ^
**a** [D.J. Griffiths (1987).](#cite_ref-Griffiths_38-1) **ă** *Introduction to Elementary Particles*. [John Wiley & Sons](/w/index.php?title=John_Wiley_%26_Sons&action=edit&redlink=1). tr. 42. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-471-60386-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-471-60386-4). **M.E. Peskin, D.V. Schroeder (1995).** [^](#cite_ref-39) *An introduction to quantum field theory*. [Addison–Wesley](/w/index.php?title=Addison%E2%80%93Wesley&action=edit&redlink=1). tr. 556. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-201-50397-2](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-201-50397-2). **V.V. Ezhela (1996).** [^](#cite_ref-40) *Particle physics*. [Springer](/w/index.php?title=Springer_Science%2BBusiness_Media&action=edit&redlink=1). tr. 2. [ISBN](/wiki/ISBN) [1563966425](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1563966425). **D.J. Griffiths (1987).** [^](#cite_ref-41) *Introduction to Elementary Particles*. John Wiley & Sons. tr. 44. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-471-60386-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-471-60386-4).
- ^
**a** [H. Harari (1975). “A new quark model for hadrons”.](#cite_ref-Harari_43-1) **ă** *Physics Letters B* **57B**: tr. 265. [doi](/wiki/DOI): [10.1016/0370-2693(75)90072-6](http://dx.doi.org/10.1016%2F0370-2693%2875%2990072-6).
- ^
**a** [K.W. Staley (2004).](#cite_ref-StaleyTopBottomNames_44-1) **ă** [. Nhà xuất bản Đại học Cambridge. tr. tr. 31–33.](http://books.google.ca/books?id=K7z2oUBzB_wC&source=gbs_navlinks_s) *The Evidence for the Top Quark* [ISBN](/wiki/ISBN) [9780521827102](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780521827102). Truy cập ngày 9 tháng 11 năm 2010. **M. Bartusiak (1994).** [^](#cite_ref-45) *A Positron named Priscilla*. Nhà xuất bản Viện hàn lâm quốc gia (National Academies Press). tr. 245. [ISBN](/wiki/ISBN) [0309048931](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0309048931). **F. Abe** [^](#cite_ref-CDF-1995_46-0) *et al*. (CDF Collaboration) (1995). “Observation of Top Quark Production in pp Collisions with the Collider Detector at Fermilab”. *Physical Review Letters* **74**: tr. 2626–2631. [doi](/wiki/DOI): [10.1103/PhysRevLett.74.2626](http://dx.doi.org/10.1103%2FPhysRevLett.74.2626). **S. Abachi** [^](#cite_ref-D0-1995_47-0) *et al*. (DØ Collaboration) (1995). “Search for High Mass Top Quark Production in pp Collisions at √ *s*= 1.8 TeV”. *Physical Review Letters* **74**: tr. 2422–2426. [doi](/wiki/DOI): [10.1103/PhysRevLett.74.2422](http://dx.doi.org/10.1103%2FPhysRevLett.74.2422). **K.W. Staley (2004).** [^](#cite_ref-48) [. Nhà xuất bản Đại học Cambridge. tr. 144.](http://books.google.ca/books?id=K7z2oUBzB_wC&source=gbs_navlinks_s) *The Evidence for the Top Quark* [ISBN](/wiki/ISBN) [0521827108](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0521827108). Truy cập ngày 9 tháng 11 năm 2010. [^](#cite_ref-BNLTop_49-0) [“New Precision Measurement of Top Quark Mass”](http://www.bnl.gov/newsroom/news.php?a=1190). [Phòng thí nghiệm Quốc gia Brookhaven](/w/index.php?title=Ph%C3%B2ng_th%C3%AD_nghi%E1%BB%87m_Qu%E1%BB%91c_gia_Brookhaven&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2008. **J. Gribbin, M. Gribbin (1997).** [^](#cite_ref-50) *Richard Feynman: A Life in Science*. Penguin Books. tr. 194. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-452-27631-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-452-27631-4). **J. Joyce (1982) [1939].** [^](#cite_ref-51) *Finnegans Wake*. Penguin Books. tr. 383. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-14-00-6286-6](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-14-00-6286-6). . **M. Gell-Mann (1995).** [^](#cite_ref-Murray_52-0) *The Quark and the Jaguar: Adventures in the Simple and the Complex*. Henry Holt and Co. tr. 180. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0805072532](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0805072532). **J. Gleick (1992).** [^](#cite_ref-53) *Genius: Richard Feynman and modern physics*. Little Brown and Company. tr. 390. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-316-903167](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-316-903167). **J.J. Sakurai (1994). Trong S.F Tuan.** [^](#cite_ref-sakurai_54-0) *Modern Quantum Mechanics*. Addison–Wesley. tr. 376. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-201-53929-2](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-201-53929-2).
- ^
**a** [D.H. Perkins (2000).](#cite_ref-DHPerkins_55-1) **ă** *Introduction to high energy physics*. Nhà xuất bản Đại học Cambridge. tr. 8. [ISBN](/wiki/ISBN) [0521621968](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0521621968). **M. Riordan (1987).** [^](#cite_ref-56) *The Hunting of the Quark: A True Story of Modern Physics*. Simon & Schuster. tr. 210. [ISBN](/wiki/ISBN) [9780671504663](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780671504663). **F. Close (2006).** [^](#cite_ref-57) *The New Cosmic Onion*. CRC Press. tr. 133. [ISBN](/wiki/ISBN) [1584887982](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1584887982). **G. Fraser (2006).** [^](#cite_ref-58) *The New Physics for the Twenty-First Century*. Nhà xuất bản Đại học Cambridge. tr. 91. [ISBN](/wiki/ISBN) [0521816009](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0521816009). [^](#cite_ref-59) [“The Standard Model of Particle Physics”](http://www.bbc.co.uk/dna/place-nireland/A666173). [BBC](/wiki/BBC). 2002. Truy cập ngày 19 tháng 4 năm 2009. **F. Close (2006).** [^](#cite_ref-60) *The New Cosmic Onion*. CRC Press. tr. tr. 80–90. [ISBN](/wiki/ISBN) [1584887982](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1584887982). **D. Lincoln (2004).** [^](#cite_ref-61) *Understanding the Universe*. World Scientific. tr. 116. [ISBN](/wiki/ISBN) [9812387056](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9812387056). [^](#cite_ref-SLAC_62-0) [“Weak Interactions”](http://durpdg.dur.ac.uk/vvc/theory/weakinteract.html). *Virtual Visitor Center*. [Trung tâm Máy gia tốc Tuyến tính Stanford](/w/index.php?title=Trung_t%C3%A2m_M%C3%A1y_gia_t%E1%BB%91c_Tuy%E1%BA%BFn_t%C3%ADnh_Stanford&action=edit&redlink=1). 2008. Truy cập ngày 18 tháng 1 năm 2001. **C. Amsler** [^](#cite_ref-PDG2008_63-0) *et al.*(2008). [“Review of Particles Physics: The CKM Quark-Mixing Matrix”](http://pdg.lbl.gov/2008/reviews/kmmixrpp.pdf). *Physics Letters* **B667**(1): tr. 1–1340. **Z. Maki, M. Nakagawa, S. Sakata (1962).** [^](#cite_ref-65) [“Remarks on the Unified Model of Elementary Particles”](http://ptp.ipap.jp/link?PTP/28/870/pdf). *Progress of Theoretical Physics* **28**(5): 870. [doi](/wiki/DOI): [10.1143/PTP.28.870](http://dx.doi.org/10.1143%2FPTP.28.870). **B.C. Chauhan, M. Picariello, J. Pulido, E. Torrente-Lujan (2007). “Quark–lepton complementarity, neutrino and standard model data predict θPMNS13 = 9+1−2 °”.** [^](#cite_ref-66) *European Physical Journal* **C50**(3): tr. 573–578. [doi](/wiki/DOI): [10.1140/epjc/s10052-007-0212-z](http://dx.doi.org/10.1140%2Fepjc%2Fs10052-007-0212-z). [arΧiv](/wiki/ArXiv): [hep-ph/0605032](http://arxiv.org/abs/hep-ph/0605032). **R. Nave.** [^](#cite_ref-68) [“The Color Force”](http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/forces/color.html#c2). *.* [HyperPhysics](/w/index.php?title=HyperPhysics&action=edit&redlink=1) [Đại học bang Georgia](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_bang_Georgia&action=edit&redlink=1), Phòng Vật lý và Thiên văn. Truy cập ngày 26 tháng 4 năm 2009. **B.A. Schumm (2004).** [^](#cite_ref-69) *Deep Down Things*. Nhà xuất bản Đại học Johns Hopkins. tr. tr. 131–132. [ISBN](/wiki/ISBN) [080187971X](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/080187971X). [OCLC](/wiki/OCLC) [55229065](//www.worldcat.org/oclc/55229065).
- ^
**a** [Part III of M.E. Peskin, D.V. Schroeder (1995).](#cite_ref-PeskinSchroeder_70-1) **ă** *An Introduction to Quantum Field Theory*. Addison–Wesley. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-201-50397-2](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-201-50397-2). **V. Icke (1995).** [^](#cite_ref-71) *The force of symmetry*. Nhà xuất bản Đại học Cambridge. tr. 216. [ISBN](/wiki/ISBN) [052145591X](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/052145591X). **M.Y. Han (2004).** [^](#cite_ref-72) *A story of light*. World Scientific. tr. 78. [ISBN](/wiki/ISBN) [9812560343](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9812560343). **C. Sutton.** [^](#cite_ref-73) [“Quantum chromodynamics (physics)”](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/486191/quantum-chromodynamics#ref=ref892183). Từ điển trực tuyến Encyclopedia Britannica. Truy cập ngày 12 tháng 5 năm 2009. **A. Watson (2004).** [^](#cite_ref-74) *The Quantum Quark*. Nhà xuất bản Đại học Cambridge. tr. tr. 285–286. [ISBN](/wiki/ISBN) [0521829070](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0521829070).
- ^
**a** **ă** [K. Nakamura](#cite_ref-AmslerQuarks_75-2) **â** *et al.*( [Nhóm dữ liệu hạt](/w/index.php?title=Nh%C3%B3m_d%E1%BB%AF_li%E1%BB%87u_h%E1%BA%A1t&action=edit&redlink=1)) (2010). [“Review of Particle Physics: Quarks”](http://pdg.lbl.gov/2010/tables/rpp2010-sum-quarks.pdf). *Journal of Physics G* **37**: 075021. [doi](/wiki/DOI): [10.1088/0954-3899/37/7A/075021](http://dx.doi.org/10.1088%2F0954-3899%2F37%2F7A%2F075021). **W. Weise, A.M. Green (1984).** [^](#cite_ref-76) *Quarks and Nuclei*. World Scientific. tr. tr. 65–66. [ISBN](/wiki/ISBN) [9971966611](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9971966611). **D. McMahon (2008).** [^](#cite_ref-77) *Quantum Field Theory Demystified*. McGraw–Hill. tr. 17. [ISBN](/wiki/ISBN) [0071543821](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0071543821). **S.G. Roth (2007).** [^](#cite_ref-78) *Precision electroweak physics at electron–positron colliders*. Springer. tr. VI. [ISBN](/wiki/ISBN) [3540351647](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/3540351647). **James Dacey.** [^](#cite_ref-PhysWorldStrange_79-0) [“physicsworld.com: Strange quark weighs in”](http://physicsworld.com/cws/article/news/2010/apr/09/strange-quark-weighs-in). *physicsworld.com*. **R.P. Feynman (1985).** [^](#cite_ref-80) *(ấn bản 1). Nhà xuất bản Đại học Princeton. tr. tr. 136–137.* [QED: Lý thuyết kỳ lạ về vật chất và ánh sáng](/w/index.php?title=QED:_L%C3%BD_thuy%E1%BA%BFt_k%E1%BB%B3_l%E1%BA%A1_v%E1%BB%81_v%E1%BA%ADt_ch%E1%BA%A5t_v%C3%A0_%C3%A1nh_s%C3%A1ng&action=edit&redlink=1) [ISBN](/wiki/ISBN) [0-691-08388-6](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-691-08388-6).
- ^
**a** [M. Veltman (2003).](#cite_ref-Veltman_81-1) **ă** *Facts and Mysteries in Elementary Particle Physics*. World Scientific. tr. tr. 45–47. [ISBN](/wiki/ISBN) [981238149X](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/981238149X). **F. Wilczek, B. Devine (2006).** [^](#cite_ref-82) *Fantastic Realities*. World Scientific. tr. 85. [ISBN](/wiki/ISBN) [981256649X](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/981256649X). **F. Wilczek, B. Devine (2006).** [^](#cite_ref-83) *Fantastic Realities*. World Scientific. tr. tr. 400ff. [ISBN](/wiki/ISBN) [981256649X](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/981256649X). **T. Yulsman (2002).** [^](#cite_ref-84) *Origin*. CRC Press. tr. 55. [ISBN](/wiki/ISBN) [075030765X](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/075030765X). **F. Garberson (2008). "Top Quark Mass and Cross Section Results from the Tevatron". [hep-ex].** [^](#cite_ref-Garberson_85-0) **J. Steinberger (2005).** [^](#cite_ref-86) *Learning about Particles*. Springer. tr. 130. [ISBN](/wiki/ISBN) [3540213295](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/3540213295). **C.-Y. Wong (1994).** [^](#cite_ref-87) *Introduction to High-energy Heavy-ion Collisions*. World Scientific. tr. 149. [ISBN](/wiki/ISBN) [9810202636](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9810202636). **S.B. Rüester, V. Werth, M. Buballa, I.A. Shovkovy, D.H. Rischke (2005). “The phase diagram of neutral quark matter: Self-consistent treatment of quark masses”.** [^](#cite_ref-Ruester_88-0) *Physical Review D* **72**: 034003. [doi](/wiki/DOI): [10.1103/PhysRevD.72.034004](http://dx.doi.org/10.1103%2FPhysRevD.72.034004). [arΧiv](/wiki/ArXiv): [hep-ph/0503184](http://arxiv.org/abs/hep-ph/0503184). **M.G. Alford, K. Rajagopal, T. Schaefer, A. Schmitt (2008). “Color superconductivity in dense quark matter”.** [^](#cite_ref-Alford_89-0) *Reviews of Modern Physics* **80**: tr. 1455–1515. [doi](/wiki/DOI): [10.1103/RevModPhys.80.1455](http://dx.doi.org/10.1103%2FRevModPhys.80.1455). [arΧiv](/wiki/ArXiv): [0709.4635](http://arxiv.org/abs/0709.4635). **S. Mrowczynski (1998).** [^](#cite_ref-90) [“Quark–Gluon Plasma”](http://www.actaphys.uj.edu.pl/_old/vol29/pdf/v29p3711.pdf). *Acta Physica Polonica B* **29**: 3711. [arΧiv](/wiki/ArXiv): [nucl-th/9905005](http://arxiv.org/abs/nucl-th/9905005). **Z. Fodor, S.D. Katz (2004). “Critical point of QCD at finite T and μ, lattice results for physical quark masses”.** [^](#cite_ref-91) *Journal of High Energy Physics* **2004**: tr. 50. [doi](/wiki/DOI): [10.1088/1126-6708/2004/04/050](http://dx.doi.org/10.1088%2F1126-6708%2F2004%2F04%2F050). [arΧiv](/wiki/ArXiv): [hep-lat/0402006](http://arxiv.org/abs/hep-lat/0402006). **U. Heinz, M. Jacob (2000). "Evidence for a New State of Matter: An Assessment of the Results from the CERN Lead Beam Programme". [nucl-th].** [^](#cite_ref-92) [^](#cite_ref-RHIC_93-0) [“RHIC Scientists Serve Up "Perfect" Liquid”](http://www.bnl.gov/newsroom/news.php?a=1303). Phòng thí nghiệm Quốc gia Brookhaven. 2005. Truy cập ngày 22 tháng 5 năm 2009. **T. Yulsman (2002).** [^](#cite_ref-94) *Origins: The Quest for Our Cosmic Roots*. CRC Press. tr. 75. [ISBN](/wiki/ISBN) [075030765X](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/075030765X). **A. Sedrakian, J.W. Clark, M.G. Alford (2007).** [^](#cite_ref-95) *Pairing in fermionic systems*. World Scientific. tr. tr. 2–3. [ISBN](/wiki/ISBN) [9812569073](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9812569073).
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Quark&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Quark&action=edit§ion=17)]
|
|![]()
[Quark](//commons.wikimedia.org/wiki/Quark?uselang=vi)
|
|![]()
[Quark](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Quarks?uselang=vi) **(tiếng Anh)** [Quark](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/486323)tại [Encyclopædia Britannica](/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Britannica) **(tiếng Anh)** [Nobel Vật lý 2004 dành cho thuyết tương tác mạnh](http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2004/#) [Diễn thuyết Nobel Vật lý 1969 của Murray Gell-Mann](http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1969/index.html) [Diễn thuyết Nobel Vật lý 1976 của Burton Richter](http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1976/richter-lecture.html) [Diễn thuyết Nobel Vật lý 1976 của Samuel C.C. Ting](http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1976/ting-lecture.html) [Diễn thuyết Nobel Vật lý 2008 của Makoto Kobayashi](http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2008/kobayashi-lecture.html) [Diễn thuyết Nobel Vật lý 2008 của Toshihide Maskawa](http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2008/maskawa-lecture.html) [Quark đỉnh và hạt Higgs của T.A. Heppenheimer](http://books.nap.edu/openbook.php?isbn=0309048931&page=236)– Miêu tả thí nghiệm của [CERN](/wiki/CERN)để đếm số họ các hạt quark. **(tiếng Việt)** [Quac](http://bachkhoatoanthu.vass.gov.vn/noidung/tudien/Lists/GiaiNghia/View_Detail.aspx?ItemID=19380)tại [Từ điển bách khoa Việt Nam](/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n_b%C3%A1ch_khoa_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Thí nghiệm vật lý "kỳ lạ" khám phá cấu trúc của proton](http://www.vusta.vn/home3/news/?7593/Thi-nghiem-vat-ly-%E2%80%9Cky-la%E2%80%9D-kham-pha-cau-truc-cua-proton.htm) [Nobel Vật lý 2004 dành cho thuyết tương tác mạnh](http://vnn.vietnamnet.vn/khoahoc/quocte/2004/10/308272/)Minh Sơn (Tổng hợp) Cập nhật lúc 18:32, Thứ Ba, 05/10/2004 (GMT+7), [VnExpress](/wiki/VnExpress) [Giới thiệu cuốn sách "Các lực trong tự nhiên"](http://vnexpress.net/tin-tuc/khoa-hoc/tu-sach/gioi-thieu-cuon-sach-cac-luc-trong-tu-nhien-2023047.html), V. Grigôriev và G. Miakisev: [Phần 1](http://vnexpress.net/tin-tuc/khoa-hoc/tu-sach/cac-luc-trong-tu-nhien-phan-1-2023049.html), [Phần 2](http://vnexpress.net/tin-tuc/khoa-hoc/tu-sach/cac-luc-trong-tu-nhien-phan-2-2023048.html), [Phần 3](http://vnexpress.net/tin-tuc/khoa-hoc/tu-sach/cac-luc-trong-tu-nhien-phan-3-2023050.html), [Phần 4](http://vnexpress.net/tin-tuc/khoa-hoc/tu-sach/cac-luc-trong-tu-nhien-phan-4-2023055.html), [Phần 5](http://vnexpress.net/tin-tuc/khoa-hoc/tu-sach/cac-luc-trong-tu-nhien-phan-5-2023056.html), [Phần 6](http://vnexpress.net/tin-tuc/khoa-hoc/tu-sach/cac-luc-trong-tu-nhien-phan-6-2012587.html), [Phần 7](http://vnexpress.net/tin-tuc/khoa-hoc/tu-sach/cac-luc-trong-tu-nhien-phan-7-2012588.html)
|
|
(HTH)
|Danh sách
|
|
|
Khoa học vật lý
và
Vật lý và

X-Cache: cp1066 hit (2), cp1065 frontend miss (0)


markdown:
# Queen City, Texas
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Queen City, Texas
|—
| —
|
|[33°09′11″B 94°09′19″T / 33,1531°B 94,1553°T](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Queen_City%2C_Texas¶ms=33.1531_N_-94.1553_E_type:city(1476)_region:US-TX_globe:earth) [Quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [Tiểu bang](/wiki/Ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3) [Texas](/wiki/Texas) [Quận](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BA%ADn_%E1%BB%9F_Texas&action=edit&redlink=1) [Quận Cass](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Cass,_Texas) **Dân số**(2010) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CST](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_Trung_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9))( [UTC-6](/wiki/UTC-6)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) **CDT**( [UTC-5](/wiki/UTC-5)) **Queen City** là một [thành phố](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_t%E1%BA%A1i_Hoa_K%E1%BB%B3) thuộc [quận Cass](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Cass,_Texas), tiểu bang [Texas](/wiki/Texas), [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Năm 2010, dân số của xã này là 1476 người. [[1]](#cite_note-1)
## Dân số[
[sửa](/w/index.php?title=Queen_City,_Texas&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Queen_City,_Texas&action=edit§ion=1)]
- Dân số năm 2000: 1613 người.
- Dân số năm 2010: 1476 người.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Queen_City,_Texas&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Queen_City,_Texas&action=edit§ion=2)] [^](#cite_ref-1) [“2010 Census Gazetteer Files”](http://www.census.gov/geo/www/gazetteer/gazetteer2010.html). [Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ](/wiki/C%E1%BB%A5c_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_D%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3). Truy cập ngày 15 tháng 10 năm 2012.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Server: Apache

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

Content-Encoding: gzip

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

Connection: close

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1054 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate


markdown:
|
|
Theo Tổng cục Thuế, đến hết tháng 11, toàn bộ 61 tỉnh, thành đã hoàn thành hoặc vượt mức kế hoạch thu ngân sách do Nhà nước giao. Điểm đáng chú ý là khoản thu từ doanh nghiệp Nhà nước tăng gần 18% so với năm trước, mức tăng cao nhất trong 4 năm gần đây.
Đánh giá của ngành thuế cho thấy, thành phần kinh tế quốc doanh này liên tục giữ vai trò chủ đạo trong tổng thu ngân sách nhà nước, chiếm trên 60% số có được từ khu vực doanh nghiệp. Bên cạnh đó, thu từ khối doanh nghiệp FDI và ngoài quốc doanh cũng lần lượt tăng 30% và 28,5%.
Mặc dù đã bãi bỏ hơn 170 loại phí không phù hợp, mức thu các loại phí cũng được sửa đổi theo hướng giảm so với trước, nhưng nhờ tăng cường công tác kiểm tra, quản lý nên số thu cũng vượt hơn 9% dự toán và tăng 33% so với năm 2002.
Hiện có 26 địa phương thu ngân sách nhà nước đạt trên 500 tỷ đồng, trong đó có 10 tỉnh, thành đạt trên 1.000 tỷ đồng như Hà Nội, TP HCM, Hải Phòng...
|
|
Việt Báo
|
|
00:00 / --:--
|
|
|
|
TIN
![]()
Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết
** bằng cách gửi thư điện tử tới Ngành thuế hoàn thành dự toán thu ngân sách **
Thứ trưởng Bộ Tài nguyên lên tiếng vụ Đồng Nai lấp sông; Sập giàn giáo ở Formosa: Kết thúc cứu nạn, 13 người chết; Máy bay rơi và gãy đôi ở Bình Thuận;Thực hư ca phẫu thuật toàn đỉa tại BV Bạch Mai; Thanh niên làm 'chuyện người lớn' với 2 nữ sinh lớp 8...là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 26/3.
Bộ Chính trị bổ nhiệm 3 Phó Ban Kinh tế TƯ; Sắp tinh giản biên chế 6 năm, không 'đánh trống bỏ dùi'; Năm 2016 sẽ chạy thử tuyến đường sắt trên cao Hà Nội; Diễm My 9x hoảng loạn vì bị cướp trong xe ô tô; Chặt một cây xà cừ, Hà Nội chi gần 36 triệu; Mê phim sex, ‘yêu râu xanh’ làm hại bé gái...là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 23/3.
Lại lùi luật Biểu tình sang 2016; Vụ chặt cây: Đình chỉ hàng loạt cán bộ Sở Xây dựng; Học sinh Trà Vinh đánh bạn: Đình chỉ cả hiệu trưởng, hiệu phó; Công bố 10 gương mặt trẻ tiêu biểu 2014; Vớ được clip sex trong máy tính cũ, đòi chuộc 5 tỷ; Bắt tạm giam hoa hậu người Việt tại Nga...là những thông tin thời sự nổi bật tuần qua.
Vụ bất thường dự án triệu đô: Công an vào cuộc; Hàng cây mới vừa được thay thế trên phố Hà Nội; Đại gia bị hoa hậu lừa 16 tỷ đồng là ai?; Thủy quái Mekong trong nồi lẩu trăm triệu đại gia Sài Gòn; Vũ Hoàng Điệp: Kinh tởm với mối tình đầu dài 2 năm!; Bất ngờ gục chết khi CSGT kiểm tra giấy tờ...là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 21/3.
Chi tiết dự kiến lịch thi THPT quốc gia; Chủ tịch HN: Không có chuyện “kiếm chác” từ việc chặt 6.700 cây; Gần 150 xe tiền tỷ của đại gia Dũng "mặt sắt" phủ bụi; Bầu Hiển đề nghị mua sân bay Phú Quốc...
Chỉ trong vòng 10 ngày đã có 3 nữ sinh viên (SV) mất tích, trong đó một nữ sinhđã tử vong. Chiều 26/3, Ths Trịnh Hữu Chung, Trưởng phòng Công tác học sinh sinh viên (HSSV) Trường ĐH quốc tế Hồng Bàng cho biết: Riêng SV Ng. Tr...
Vào lúc 10h ngày 27/3/2015, tại hội trường Tỉnh uỷ Hà Tĩnh diễn ra cuộc họp báo về vụ sập giàn giáo ở Hà Tĩnh gây thương vong hàng chục người tại công trường Formosa.
Chúng ta phải hiểu rằng việc nhập vàng vào Việt Nam không phải chỉ để tăng dự trữ tiền tệ mà còn có nhiều mục đích khác nữa.
Chỉ trong vòng 4 ngày (12/3 - 15/3) dân mạng được một phen "choáng váng" khi chứng kiến 2 màn "tự nguyện" cởi đồ giữa chốn đông người của 2 cô gái trẻ.
Chứng kiến những hàng cây bị đốn hạ nhóm Trắng đã chế lại lời ca khúc Một “rừng” người – một đời cây gây xúc động. ------------ Xem thêm: Hà nội chặt hạ 6.700 cây xanh, http://vietbao.vn/tp/Ha-noi-chat-ha-6700-cay-xanh/8770793/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn
Cùng dõi theo những hình ảnh ngày làm việc của các nữ chiến sĩ CSGT vừa được Giám đốc Công an TP Hà Nội tặng bằng khen vì có thành tích xuất sắc.
Những ngày qua, cộng đồng mạng liên tục chia sẻ câu chuyện về đôi vợ chồng già bán xăng chịu cho người qua đường khi khách chẳng may "cháy túi" khiến nhiều người cảm động.
Trong khi chúng ta đang có một mùa đông ấm áp cùng gia đình, bạn bè thì ở ngoài kia biết bao em thơ và cụ già đang phải chống chọi với cái lạnh cắt da cắt thịt của tiết trời miền Bắc.
Đừng bao giờ nói câu "Năm sau con sẽ về" vì biết đâu đó là cái Tết cuối cùng ta còn được ở bên cha mẹ.
Và còn rất nhiều những lá thư, những dòng cảm tưởng được viết với nhiều tâm trạng và tình cảm khác nhau gửi đến ông lang vườn, nhưng ẩn trong tất cả những dòng chữ đó là một sự biết ơn, trân trọng.
Israel do thám các cuộc hội đàm chương trình hạt nhân Iran; Người cha sáng lập nước Singapore, ông Lý Quang Diệu qua đời ở tuổi 91; Tai nạn máy bay Airbus 320 mang số hiệu 4U9525 rơi ở Pháp khiến 150 người bỏ mạng... là những tin chính trong tuần qua. ------------ Xem thêm: Sự kiện quốc tế nổi bật (22/3 - 28/3), http://vietbao.vn/The-gioi/Su-kien-quoc-te-noi-bat-223-283/2147548631/433/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn
Vũ Ngọc Đãng làm phim 18 tỷ của Ngọc Trinh, Tin đồn Phương Nga vướng vòng lao lý vì...'ngải quật', Bằng Kiều bị chỉ trích vì ‘rũ bỏ’ 13 năm công sức của vợ cũ, Nhiều bằng chứng cho thấy Khánh Thi - Phan Hiển yêu nhau, Đám cưới Bebe Phạm và Dustin Nguyễn, Lee Min Ho và Suzy (MissA) đang hẹn hò, Zayn Malik chính thức rời One Direction sau 5 năm gắn bó, Miley Cyrus và bạn trai tình cảm, bác bỏ tin đồn chia tay, Angelina Jolie truyền can đảm cho phụ nữ ung thư, ... là những thông tin giải trí nổi bật trong tuần qua. ------------ Xem thêm: Toàn cảnh Showbiz tuần (22/03 – 28/03), http://vietbao.vn/The-gioi-giai-tri/Toan-canh-Showbiz-tuan-2203-2803/2147548589/49/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn
Vụ việc "Bác sĩ từ chối mổ vì biết bệnh nhân là người viết báo" thu hút sự chú ý của dư luận, công tác y tế cứu nạn nhanh chóng cho sự cố sập giàn giáo ở Vũng Áng, nhiều cảnh báo các bệnh mùa hè bắt đầu "vào mùa", thêm những lời khuyên bổ ích bảo vệ sức khỏe lúc giao mùa... là những thông tin sức khỏe quan trọng tuần qua. ------------ Xem thêm: Lướt nhanh nhiều tin sức khỏe quan trọng tuần qua (23-29/3), http://vietbao.vn/Suc-khoe/Luot-nhanh-nhieu-tin-suc-khoe-quan-trong-tuan-qua-23293/2147548577/248/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn
Hàng loạt nữ sinh, học sinh mất tích bí ẩn; “Mượn danh” lãnh đạo cấp cao để lừa đảo; Đằng sau câu chuyện Hoa hậu Trương Hồ Phương Nga bị bắt; Trùm ma túy thời Youtube; Tử tù Hồ Duy Hải: Có đủ 4 căn cứ để kháng nghị; Lời xin lỗi muộn của nhóm côn đồ tại phiên tòa;......là những tin đáng chú ý trong tuần. ------------ Xem thêm: Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (22/03 - 28/03), http://vietbao.vn/An-ninh-Phap-luat/Tin-An-ninh-Phap-luat-tuan-qua-2203-2803/2147548553/218/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn
Toàn cảnh sập giàn giáo công trường Formosa - Hà Tĩnh; Trực thăng rơi ở đảo Phú Quý- Bình Thuận; Toàn văn 21 câu trả lời vụ chặt hạ cây xanh của Hà Nội; Bác sĩ từ chối mổ cho người viết báo; Học sinh bắt buộc đội mũ bảo hiểm khi đi xe đạp điện... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua. ------------ Xem thêm: Nghìn lẻ chuyện tuần qua (22/03 - 28/03), http://vietbao.vn/Xa-hoi/Nghin-le-chuyen-tuan-qua-2203-2803/2147548574/157/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn
Ý kiến bạn đọc
Viết phản hồi

WARC-Truncated: length

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Cache-Control: max-age=280, public


markdown:
Hiện tượng mất phanh
Các bạn nói đều đúng. Nhưng nguyên nhân chủ yếu, thường hay xảy ra tai nạn là do dầu phanh gây ra. Vì khi dầu cũ thì sẻ có lẫn nước, hoặc bọt khí trong dầu và trong ống dẫn dầu. Nếu bạn chạy bình thường ở đường bằng ít dùng phanh thì phanh của xe vẩn hoạt động bình thường.
Nhưng khi bạn xuống dốc cao phải sử dụng phanh liên tục lúc này do nhiệt độ cọ sát của má phanh sẽ làm dầu phanh nóng lên nêu dầu phanh của bạn có lẩn nước( nước hóa hơi ở nhiệt độ 100°C) sẻ có những bọt khí trong dầu phanh làm áp xuất trong ông dẩn dầu giảm phanh xẽ không ăn.
Vì vậy nên thay dầu phanh 2 năm 1 lần. Xuống dốc không phanh chỉ còn cách là phanh bằng motor nghỉa là trả số về số 1 và cầu nguyện.
Cảm nhận thực tế
Phần lớn chúng ta thật sự không cảm nhận được vấn đề mất lái ,một số thì trải qua nhưng với nỗi kinh hoàng gắn liền với tai nạn. Chính vì thế không gì bằng bản thân bạn phải trải nghiệm thực tế. Lời khuyên cho bạn là hãy tìm đoạn đường vắng kèm theo vài người hổ trợ quan sát cho bạn và thực hiện phanh gấp theo từng tốc độ tăng dần, bạn sẽ học được cách xử lý khi mất lái.
Về mất phanh, không riêng về xe củ ngay cả xe mới cũng có thể xảy ra, thông thường thì các bạn dùng phanh chân và chỉ sử dụng phanh tay khi đậu xe. Đôi khi các bạn hãy dùng phanh tay thay cho phanh chân cho khỏi phải bất ngờ khi mất phanh chân đó mà.
Một trường hợp tôi nghĩ là mất lái
Chào mọi người,
Nhiều bạn nói về mất lái và mất phang rồi, tôi xin kể ra 1 trường hợp mà tôi chứng kiến và nghĩ đó là do mất lái:
Lúc đang lưu thông trên đường bằng xe 2 bánh và trên đoạn lên dốc cầu, tôi thấy 1 chiếc ô tô vượt lên với tốc độ khá nhanh. Do chạy với tốc độ nhanh và có thể tài xế không hãm thắng khi vào ngay đoạn tiếp giáp giữa dốc và mặt cầu nên 2 bánh trước chiếc otô hơi "bay" lên khỏi mặt đường. Và cũng có thể ngay lúc "bay" lên đó bác tài vặn vẹo vô-lăng thế nào mà ngay khi bánh xe "đáp" xuống mặt đường thì lập tức nó chạy xéo thẳng vào thành cầu chứ không đi thẳng.
Dĩ nhiên tình huống này ít khi xảy ra, thế nhưng tôi xin kể ra như vậy để góp 1 trường hợp kinh nghiệm, có thể nhất là những xe dẫn động cầu trước.
Thân.
Mất Lái & Mất Thắng
Mất Thắng Và Mất Lái ...
Khi bạn học lái xe ắt hẳn bạn đã học qua khi lái xe khi trời mới bắt đầu mưa. Khi trời bắt đầu mưa sẽ làm trơn hơn mọi lúc tại vì nhớt của nhữNg chiếc xe giọt ở trên mặt đường, Bạn chạy xe ở tốc độ khá cao sẽ có thể trượt bánh: đó gọi là mất thắng ./
Một khi mất thắng, gần như tất cả chúng ta ai cũng sẽ phản xạ ngay, là bỏ chân ga để giậm vào chân thắng, một khi thắng bánh xe ngựng lại và xảy ra hiện tượng trượt xe và khi đó trọng lượng chiếc xe sẽ làm chiếc xe trượt nhanh hơn bình thường . Xe bạn sẽ xoay ít nhất vài vòng và bạn không thể điều khiển . Trường hợp này gọi là mất lái :
Để tránh khỏi trường hợp mất thắng và mất lái thì bạn nên:
1. chạy chậm lại khi đoạn đường có độ cong, nhất là khi trời mưa
2. Nếu trong trường hợp bị trượt thì bạn " không được" đạp thắng mà chỉ điều khiển xe vô lăng để cho xe chạy theo ý mình muốn ...
Trường hợp này tui đã gặp, chúc các bạn lái xe an toàn ...
Mất lái
Mất lái là hiện tượng mà các bác thấy xe không đi đúng theo sự điều khiển của các bác (đánh vô lăng). Về mặt kỹ thuật thì hiện tượng mất lái xảy ra khi độ bám giữa lốp với đường thấp hoặc mất đi, Khi xe chuyển động nó chịu một lực dọc, lực ngang và mômen quay thân xe.
Tuỳ theo tình trạng bám đường của từng lốp xe mà vị trí và lực có sự thay đổi. Nếu đi trên đường trơn tượt chẳng hạn, với tốc độ cao xe đang đi thẳng. lúc này lực dọc rất lớn, bác đánh vô lăng nhưng lốp bám đường kém, mômen quay không đủ để làm chuyển hướng xe mà lực dọc vẫn quá lớn đẩy xe lao về phía trước mà không theo hướng vô lăng bác điều khiển. Mất phanh, cũng giống như mất lái, thì phanh không ăn ở điều kiện lốp bám đường kém, nên không dừng lại theo ý muốn, lúc này tuy bánh bị bó cứng nhưng không bám nên xe trượt theo lực dọc hoặc quay ngang và do đánh vô lăng ( có mômen quay ).
Mặt khác mất phanh cũng có thể do mặt ma sát giữa đĩa phanh với má phanh khi điều kiện ma sát kém ( cái này xe đời mới được khắc phục gần triệt để rồi ). - Bởi vậy quan trọng nhất bây giờ là lốp xe. Độ bám của lốp với đường rất quan trọng. Các xe siêu sang hoặc xe tốt bao giờ cũng có lốp rộng bản và mỏng.
Chiếc lốp đó tốt hơn nhiều lốp hẹp bản và dày.
Ý kiến bạn đọc
Viết phản hồi


markdown:
|
|
Buoi hoc sang ngay 23/4/2006 hoc sinh mot so lop o truong THPT Huong Khe tro nen lon xon vi trong gio. Den luc do Ban Giam hieu (BGH) nha truong moi hay biet, thay giao L.H.T da vang mat, bo day khong co ly do. Tai thoi diem nay, gia dinh em C.T.H, hoc sinh lop 11B3 cung hoang len vi con minh “mat tich”.
Sau khi tot nghiep Khoa Ngu van, Truong DH Su pham Vinh, thay L.H.T (SN 1977) duoc dieu ve day tai Truong THTP Ham Nghi, huyen Huong Khe. Trong thoi gian nay, thay T. quen va yeu co N.T.P, tru tai thi tran Huong Khe. Do P khong co nghe nghiep on dinh (chi buon ban hang tap hoa o cho) nen gia dinh T da phan doi khong cho 2 nguoi di den hon nhan.
Chinh vi the, T. va P. da cung nhau phan ung bang viec bo nha vao Nam chung song. Tinh the buoc 2 gia dinh dong y, sap xep cho 2 nguoi cuoi nhau thi “doi uyen uong xa nha” nay moi chiu tro ve que “sum hop gia dinh”.
Nam 2003, P. sinh con, hoan canh gia dinh gap nhieu kho khan nen T. duoc chuyen ve cong tac tai Truong THPT Huong Khe cho gan nha. Dau nam hoc nay, thay T. duoc phan cong lam Pho Bi thu Doan truong va day mon ngu van o mot so lop (trong do co lop cua em H.).
Hai nam tro lai day, gia dinh P. - T. phat sinh nhieu mau thuan, da co xung dot xay ra. Theo mot so giao vien va hoc sinh trong truong thi gan day thay thay T. lo la voi cong viec va co quan he voi co hoc tro C.T.H tren muc binh thuong.
H. co ngoai hinh rat ua nhin nhung khong chu tam hoc tap, ham choi. Gia dinh ngheo, lai dang la hoc sinh nhung H. van dung dien thoai di dong rat sanh dieu de lien lac voi nhieu ban be lon tuoi. Mot hoc sinh trong lop cho hay: Thuong xuyen thay H dung dien thoai di dong nhan tin vao so may 09150422...
Buc xuc truoc viec chong bo nha ra di khong co ly do, P. da trut con tuc gian bang viec dot sach giao an, tai lieu cua chong. Khong nhung the, P. con tim den nhieu nguoi to cao viec chong minh yeu duong hoc tro, danh mat nhan tinh, gay xon xao du luan. Vo chong T. da co cau con trai gan 3 tuoi, hien P. mang thai chau thu 2 gan sinh. The nhung T. van quyet dinh bo gia dinh chay theo tinh rieng.
Chung toi da co buoi lam viec voi BGH, Cong doan, Doan Thanh nien... truong THPT Huong Khe de lam ro su viec. Trao doi voi chung toi, thay Le Trong Anh, Pho Hieu truong nha truong cho biet: “Viec thay T. va em H. bo di khien BGH, cac thay co giao trong truong het suc bat ngo. Nhung viec thay T. co di cung em H. hay khong thi chung toi chua du co so de khang dinh”.
Theo cac thay co giao trong truong, ngay 25/4/2006 ho co nhan duoc thu cua T. va H. Trong thu T. noi dang o Vinh (Nghe An), con H. thi cho biet em dang o Da Lat. Nguyen nhan bo di thi khong ro (!?). Cung tai buoi lam viec nay, thay Le Van Hop, Bi thu BCH Doan truong phan tran: “Thu viet thi noi dang o Vinh, nhung T. dien thoai ve lai noi dang o Quang Ninh. Dien thoai di dong thi luc tat, luc mo...”.
Buc xuc truoc viec lam vo ky luat nay, thay Le Trong Anh khang dinh: “Nha truong rat mong muon va cho doi T. som tro ve de tuong trinh ro su viec. Nhung khi thay tro lai, chung toi buoc phai xu ly ky luat nghiem tuc, dung quy che cua nganh va quy dinh cua phap luat”.
Thong tin moi nhat ma chung toi vua nhan duoc, sau khi duoc gia dinh va ban be thuyet phuc, khuyen giai, ngay 5/5/2006 thay L.H.T da tro ve. Tuy nhien, BGH nha truong da khong dong y cho T. tro lai giang day.
Hien tai, So GD - DT Ha Tinh va Truong PTTH Huong Khe dang thanh lap Hoi dong ky luat de xem xet muc do xu ly doi voi su vo ky luat cua T.
|Viet Bao|
|
|
00:00 / --:--
|
|
|
|
TIN
![]()
Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet
*Hà Tĩnh: Thầy trò rủ nhau “mất tích”* bang cach nhan chuot vao duong dan tren.
Nhan xet, hay lien he ve tin
** co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Ha Tinh Thay tro ru nhau mat tich**