markdown:
# Mông Cổ
|Mông Cổ|
|ᠮᠤᠩᠭᠤᠯ
|
ᠤᠯᠤᠰ
(tiếng Mông Cổ)
Монгол улс
(tiếng Mông Cổ)
Mongol uls
(tiếng Mông Cổ)
|
|
![]()
|
|*Dayar Mongol* [Bügd Nairamdakh Mongol](/wiki/B%C3%BCgd_Nairamdakh_Mongol) [Dân chủ nghị viện](/wiki/D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_ngh%E1%BB%8B_vi%E1%BB%87n) [Tổng thống](/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95) [Thủ tướng](/w/index.php?title=Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit&redlink=1) [Tsakhiagiin Elbegdorj](/wiki/Tsakhiagiin_Elbegdorj) [Chimediin Saikhanbileg](/wiki/Chimediin_Saikhanbileg) [tiếng Mông Cổ](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95) [Ulaanbaatar](/wiki/Ulaanbaatar) [47°55′B, 106°53′Đ](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95¶ms=47_55_N_106_53_E_type:country(1.564.116)) [Ulaanbaatar](/wiki/Ulaanbaatar) [hạng 18](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch)) [UTC](/wiki/Gi%E1%BB%9D_ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)+7; [mùa hè](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8): UTC+8 [11 tháng 7](/wiki/11_th%C3%A1ng_7), [1921](/wiki/1921)(từ [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)) [hạng 139](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_s%E1%BB%91_d%C3%A2n)) [hạng 193](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_m%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91)) [GDP](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)( [PPP](/wiki/S%E1%BB%A9c_mua_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%C6%B0%C6%A1ng)) (2005) [đô la Mỹ](/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9) [HDI](/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)(2003) [hạng 114](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)) [Đơn vị tiền tệ](/wiki/Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87) [Tugrug](/w/index.php?title=Tugrug&action=edit&redlink=1)(
)
[MNT] [Tên miền Internet](/wiki/T%C3%AAn_mi%E1%BB%81n_qu%E1%BB%91c_gia_c%E1%BA%A5p_cao_nh%E1%BA%A5t) [.mn](/wiki/.mn) **Mông Cổ** ( [tiếng Mông Cổ](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95): **Монгол улс**) là một [quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) Trung-Đông Á giáp với [Liên bang Nga](/wiki/Nga) về phía [bắc](/wiki/B%E1%BA%AFc) và [Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa) về phía [nam](/wiki/Nam), phía đông và phía tây. Dù không có biên giới chung với [Kazakhstan](/wiki/Kazakhstan) nhưng điểm cực Tây của Mông Cổ chỉ cách điểm cực Đông của [Kazakhstan](/wiki/Kazakhstan) 38 km (24 dặm). Đây là quốc gia có diện tích lớn thứ 19 trên thế giới đồng thời là quốc gia không giáp biển có diện tích lớn thứ nhì, sau [Kazakhstan](/wiki/Kazakhstan). Với một diện tích rộng lớn nhưng dân số chỉ khoảng 3 triệu người (2007), Mông Cổ trở thành nước có mật độ dân cư thấp nhất hành tinh. Phần lớn đất đai Mông Cổ không thể trồng trọt được, chủ yếu là thảo nguyên, đồi núi và sa mạc. [Thủ đô](/wiki/Th%E1%BB%A7_%C4%91%C3%B4) và thành phố lớn nhất của Mông Cổ là [Ulan Bator](/wiki/Ulaanbaatar), là nơi sinh sống của gần 38% dân số.
Vùng đất thuộc quốc gia Mông Cổ ngày nay xưa kia từng bị cai trị bởi nhiều đế chế du mục như
[Hung Nô](/wiki/Hung_N%C3%B4), [Tiên Ti](/wiki/Ti%C3%AAn_Ti), [Nhu Nhiên](/wiki/Nhu_Nhi%C3%AAn), [Đột Quyết](/wiki/H%C3%A3n_qu%E1%BB%91c_%C4%90%E1%BB%99t_Quy%E1%BA%BFt) và nhiều đế chế khác. [Đế quốc Mông Cổ](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95) được xây dựng từ năm 1206 bởi [Thành Cát Tư Hãn](/wiki/Th%C3%A0nh_C%C3%A1t_T%C6%B0_H%C3%A3n). Vào [thế kỉ 13](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_13), [Đế quốc Mông Cổ](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95) đã tiến hành những cuộc chiến tranh chinh phục khắp [châu Á](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81) và [châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u). Đế chế Mông Cổ lúc bấy giờ trở thành quốc gia rộng lớn và hùng mạnh nhất thế giới.
Sau khi
[Nhà Nguyên](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%C3%AAn) sụp đổ, quốc gia Mông Cổ quay lại chế độ như trước đây với xung đột nội bộ thường xuyên và những cuộc đột kích sang biên giới [Trung Hoa](/wiki/T%C3%AAn_g%E1%BB%8Di_Trung_Qu%E1%BB%91c). Thế kỷ 16 và 17, Mông Cổ chịu sự ảnh hưởng của [Phật giáo Tây Tạng](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o_T%C3%A2y_T%E1%BA%A1ng). Vào cuối thế kỷ 17, hầu hết lãnh thổ Mông Cổ bị sáp nhập và chịu sự đô hộ của [Nhà Thanh](/wiki/Nh%C3%A0_Thanh). Sau khi [Nhà Thanh](/wiki/Nh%C3%A0_Thanh) sụp đổ vào năm 1911, Mông Cổ tuyên bố độc lập. Năm 1921 dưới sự bảo trợ của [Liên Xô](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4), Mông Cổ chính thức tách khỏi [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), tiến hành xây dựng nhà nước theo mô hình [Xã hội Chủ nghĩa](/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_x%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a). Mông Cổ được quốc tế công nhận là một quốc gia độc lập từ năm 1945.
Sau
[sự sụp đổ của Liên Xô và Đông Âu](/wiki/S%E1%BB%B1_s%E1%BB%A5p_%C4%91%E1%BB%95_c%E1%BB%A7a_Li%C3%AAn_X%C3%B4_v%C3%A0_%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u) vào cuối năm 1989, chế độ [cộng sản](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_c%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n) ở Mông Cổ sụp đổ sau cuộc [Cách mạng Dân chủ Mông Cổ 1990](/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95_1990), kết quả là chế độ [dân chủ nghị viện](/wiki/D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_ngh%E1%BB%8B_vi%E1%BB%87n) được thành lập. Bản [hiến pháp](/wiki/Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p) mới ra đời vào năm 1992 đưa nước này chuyển sang thể chế [cộng hòa nghị viện](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_%C4%91%E1%BA%A1i_ngh%E1%BB%8B) và [kinh tế thị trường](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF_th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng).
## Mục lục
[1 Lịch sử](#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD) [2 Chính trị và hành chính](#Ch.C3.ADnh_tr.E1.BB.8B_v.C3.A0_h.C3.A0nh_ch.C3.ADnh) [3 Quan hệ ngoại giao và quân đội](#Quan_h.E1.BB.87_ngo.E1.BA.A1i_giao_v.C3.A0_qu.C3.A2n_.C4.91.E1.BB.99i) [4 Địa lý và khí hậu](#.C4.90.E1.BB.8Ba_l.C3.BD_v.C3.A0_kh.C3.AD_h.E1.BA.ADu) [5 Phân chia hành chính](#Ph.C3.A2n_chia_h.C3.A0nh_ch.C3.ADnh) [6 Kinh tế](#Kinh_t.E1.BA.BF) [7 Vận tải](#V.E1.BA.ADn_t.E1.BA.A3i) [8 Nhân khẩu](#Nh.C3.A2n_kh.E1.BA.A9u) [9 Văn hoá](#V.C4.83n_ho.C3.A1) [10 Xem thêm](#Xem_th.C3.AAm) [11 Tham khảo](#Tham_kh.E1.BA.A3o) [12 Đọc thêm](#.C4.90.E1.BB.8Dc_th.C3.AAm) [13 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit§ion=1)]
Vùng đất Mông Cổ ngày nay từng là nơi sinh sống của rất nhiều tộc người từ thời tiền sử. Họ chủ yếu là những người dân du mục và dần dần phát triển thành những liên minh lớn mạnh. Năm 209 TCN, người
[Hung Nô](/wiki/Hung_N%C3%B4) đã thành lập một liên minh hùng mạnh dưới sự lãnh đạo của vua [Mặc Đốn](/wiki/M%E1%BA%B7c_%C4%90%E1%BB%91n_thi%E1%BB%81n_vu). Họ đã đánh bại người [Đông Hồ](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_H%E1%BB%93_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)), vốn kiểm soát miền đông Mông Cổ trước kia rồi nhanh chóng trở thành một thế lực lớn uy hiếp [Trung Hoa](/wiki/T%C3%AAn_g%E1%BB%8Di_Trung_Qu%E1%BB%91c) trong 3 thế kỉ sau đó. [Nhà Tần](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BA%A7n) đã phải xây dựng [Vạn Lí Trường Thành](/wiki/V%E1%BA%A1n_L%C3%BD_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Th%C3%A0nh) để ngăn chặn những sự xâm nhập từ phía bắc của người Hung Nô. Sau khi bị người Trung Quốc đánh bại vào năm 428-431, một bộ phận người Hung Nô đã di chuyển sang phía tây và trở thành [người Hung](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hung). Sau đó, người Nhu Nhiên đã thay thế Hung Nô cai trị Mông Cổ cho đến khi bị đánh bại bởi người [Đột Quyết](/wiki/H%C3%A3n_qu%E1%BB%91c_%C4%90%E1%BB%99t_Quy%E1%BA%BFt). Người Đột Quyết cai quản Mông Cổ trong hai thế kỉ 7 và 8. Tiếp đó, họ lại bị thay thế bởi tổ tiên của [người Duy Ngô Nhĩ](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Uyghur) ngày nay, và sau đó là người [Khiết Đan](/wiki/Khi%E1%BA%BFt_%C4%90an) và người [Nữ Chân](/wiki/N%E1%BB%AF_Ch%C3%A2n). Vào [thế kỉ 10](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_10), Mông Cổ bị chia thành rất nhiều bộ lạc nhỏ liên kết rời rạc với nhau.
Đế quốc Mông Cổ được
[Thành Cát Tư Hãn](/wiki/Th%C3%A0nh_C%C3%A1t_T%C6%B0_H%C3%A3n) thành lập năm 1206 sau khi thống nhất các bộ lạc Turk-Mông Cổ và sau đó bành trướng sang [đại lục Á-Âu](/wiki/L%E1%BB%A5c_%C4%91%E1%BB%8Ba_%C3%81-%C3%82u), khởi đầu bằng việc xâm lược [Tây Hạ](/wiki/T%C3%A2y_H%E1%BA%A1) ở phía bắc [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) và [đế quốc Khwarezm](/wiki/Nh%C3%A0_Khwarezm-Shah) (Hoa Thích Tử Mô) ở [Ba Tư](/wiki/Iran). Vào thời kỳ cực thịnh của nó, [Hòa bình Mông Cổ](/w/index.php?title=H%C3%B2a_b%C3%ACnh_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit&redlink=1) ( [con đường tơ lụa](/wiki/Con_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng_t%C6%A1_l%E1%BB%A5a) thuộc đế quốc Mông Cổ) đã tạo điều kiện cho giao lưu văn hóa và mậu dịch giữa [phương Đông](/wiki/Ph%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%C3%B4ng) và [phương Tây](/wiki/Ph%C6%B0%C6%A1ng_T%C3%A2y) trong thời kỳ thế kỷ 13 - thế kỷ 14.
Vào thời điểm Thành Cát Tư Hãn mất năm 1227, đế quốc này được chia cho 4 người con trai của ông với người con trai thứ 4 là
[đại hãn](/wiki/Kh%E1%BA%A3_h%C3%A3n), và đến những năm 1350, các triều Hãn rạn nứt và đánh mất trật tự mà Thành Cát Tư Hãn đã mang lại. Cuối cùng, các triều Hãn xa rời nhau, trở thành các triều đại [Y Nhi hãn quốc](/wiki/Y_Nhi_h%C3%A3n_qu%E1%BB%91c) ở [Ba Tư](/wiki/Iran), [Sát Hợp Đài hãn quốc](/wiki/H%C3%A3n_qu%E1%BB%91c_S%C3%A1t_H%E1%BB%A3p_%C4%90%C3%A0i) ở [Trung Á](/wiki/Trung_%C3%81), [Kim Trướng hãn quốc](/wiki/Kim_Tr%C6%B0%E1%BB%9Bng_h%C3%A3n_qu%E1%BB%91c) ở địa phận nước [Nga](/wiki/Nga) ngày nay, và triều [Nhà Nguyên](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%C3%AAn) ở [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c).
Sau khi bị
[người Hán](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_H%C3%A1n) đánh bại, người Mông Cổ đã phải rút lui về đất nước mình và nhà Nguyên tiếp tục tồn tại ở đó, được các nhà sử học hiện đại gọi là nhà Bắc Nguyên. Nhà Minh điều quân xâm chiếm Mông Cổ năm 1380, và vào năm 1388 đã giành được một thắng lợi quan trọng, [Karakorum](/w/index.php?title=Karakorum&action=edit&redlink=1) (thủ đô Mông Cổ) bị tàn phá, người Mông Cổ về cơ bản nằm trong hệ thống chư hầu của Nhà Minh.
Tiếp đó, vào thế kỷ 17 người Mông Cổ bị người Mãn Châu (
[Nữ Chân](/wiki/N%E1%BB%AF_Ch%C3%A2n)) tấn công mạnh mẽ. Năm 1636, Mông Cổ trở thành một phần của đế chế Mãn Thanh. Năm 1911 nhà Mãn Thanh sụp đổ, Mông Cổ trở thành nước tự trị từ 1911 đến 1919.
Ngày
[11 tháng 7](/wiki/11_th%C3%A1ng_7) năm [1921](/wiki/1921), được Liên Xô ủng hộ, nước [Cộng hòa Nhân dân Mông Cổ](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95) ra đời theo (chế độ [Xã hội chủ nghĩa](/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_x%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a)).
Vào năm
[1990](/wiki/1990), khích động bởi những cải tổ, thay đổi ở Liên Xô và Đông Âu, [Cách mạng Dân chủ Mông Cổ](/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95_1990) đã đưa đến sự sụp đổ chế độ Xã hội chủ nghĩa ở đây. Mông Cổ bắt đầu tiến trình dân chủ hóa, cải tổ kinh tế, chính trị, chuyển sang chế độ đa nguyên, đa đảng.
## Chính trị và hành chính[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit§ion=2)]
Hiện nay, chính trị ở Mông Cổ là đa đảng, có 18 chính đảng cùng hoạt động. Đảng lớn nhất là
[Đảng Nhân dân Mông Cổ](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit&redlink=1).
Cơ cấu chính trị với hình thức
[dân chủ nghị viện](/wiki/D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_ngh%E1%BB%8B_vi%E1%BB%87n), đứng đầu nhà nước là [tổng thống](/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng) với nhiệm kỳ 04 năm. Tổng thống hiện nay là ông [Tsakhiagiin Elbegdorj](/wiki/Tsakhiagiin_Elbegdorj) được bầu làm lãnh đạo từ tháng 5/2009.
Chính phủ hiện nay của Mông Cổ là chính phủ liên hiệp, với nhiệm kỳ 04 năm.
[Thủ tướng](/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng) hiện nay là ông [Sükhbaataryn Batbold](/wiki/S%C3%BCkhbaataryn_Batbold).
Mông Cổ phân chia hành chính gồm 21
[tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh) dưới quyền trung ương
### Tổng thống[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit§ion=3)] [Tổng thống](/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng) Mông Cổ chủ yếu có vai trò biểu tượng, nhưng có thể ngăn cản các quyết định của nghị viện, và nếu nghị viện muốn bác bỏ điều này phải có biểu quyết thuận với hơn hai phần ba số phiếu. [Hiến pháp](/wiki/Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p) Mông Cổ đặt ra ba yêu cầu với một cá nhân muốn trở thành [tổng thống](/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng), phải là một người sinh ra tại Mông Cổ, ít nhất 45 tuổi, và đã sống ở Mông Cổ trong năm năm trước khi nhậm chức. Tổng thống cũng bị yêu cầu phải chính thức rút lui khỏi đảng của mình. Tổng thống hiện tại là [Tsakhiagiin Elbegdorj](/wiki/Tsakhiagiin_Elbegdorj), người từng hai lần làm thủ tướng và là một thành viên của [Đảng Dân chủ](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3ng_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_(M%C3%B4ng_C%E1%BB%95)&action=edit&redlink=1) được bầu lên làm tổng thống ngày 24 tháng 5 năm 2009 và nhậm chức ngày 18 tháng 7.
### Đại Khural Quốc gia[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit§ion=4)]
Mông Cổ sử dụng một
[hệ thống nghị viện](/wiki/D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_ngh%E1%BB%8B_vi%E1%BB%87n) [đơn viện](/w/index.php?title=%C4%90%C6%A1n_vi%E1%BB%87n&action=edit&redlink=1) theo đó [tổng thống](/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng) có một vai trò biểu tượng, và phe lập pháp chọn ra chính phủ để thực hiện quyền hành pháp. Nhánh lập pháp được gọi là "Đại Khural Quốc gia", là quốc hội đơn viện với 76 ghế. Các thành viên của viện được bầu ra theo tổng tuyển cử với nhiệm kỳ 4 năm. Đại Khural Quốc gia có vai trò lớn trong chính phủ Mông Cổ với tổng thống chủ yếu chỉ mang tính biểu tượng và thủ tướng được nghị viện thông qua.
### Thủ tướng và Nội các[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit§ion=5)] [Thủ tướng Mông Cổ](/w/index.php?title=Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit&redlink=1) do Đại Khural Quốc gia bầu ra. Thủ tướng hiện nay là [Sükhbaataryn Batbold](/wiki/S%C3%BCkhbaataryn_Batbold) lên nhậm chức ngày 29 tháng 10 năm 2009. Phó thủ tướng là [Norovyn Altankhuyag](/w/index.php?title=Norovyn_Altankhuyag&action=edit&redlink=1). Có các ghế bộ trưởng cho mỗi nhánh (tài chính, quốc phòng, lao động, nông nghiệp, vân vân) và những chức vụ đó tạo nên nội các của thủ tướng. [Nội các](/wiki/N%E1%BB%99i_c%C3%A1c) do [thủ tướng chỉ định](/w/index.php?title=Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_ch%E1%BB%89_%C4%91%E1%BB%8Bnh&action=edit&redlink=1) với sự tham vấn tổng thống và được [Đại Khural Quốc gia](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_Khural_Qu%E1%BB%91c_gia&action=edit&redlink=1) thông qua.
## Quan hệ ngoại giao và quân đội[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit§ion=6)]
Mông Cổ vẫn duy trì các quan hệ thân cận và các phái bộ ngoại giao với nhiều quốc gia như
[Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), [Nga](/wiki/Nga), [Bắc Triều Tiên](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn) và [Hàn Quốc](/wiki/H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c), [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n), và [Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa). Chính phủ tập trung trên việc khuyến khích đầu tư và thương mại nước ngoài. Mông Cổ ủng hộ [cuộc xâm lược Iraq năm 2003](/wiki/Cu%E1%BB%99c_t%E1%BA%A5n_c%C3%B4ng_Iraq_2003), và đã nhiều lần gửi binh sĩ với số lượng mỗi lần từ 103 tới 180 quân tới [Iraq](/wiki/Iraq). Khoảng 130 lính hiện đang được triển khai tại [Afghanistan](/wiki/Afghanistan). 200 quân Mông Cổ đang thực hiện nhiệm vụ ở [Sierra Leone](/wiki/Sierra_Leone) dưới một sự uỷ quyền của Liên hiệp quốc để bảo vệ [toà án đặc biệt](/w/index.php?title=To%C3%A0_%C3%A1n_%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t_cho_Sierra_Leone&action=edit&redlink=1) của Liên hiệp quốc được thành lập ở đó, và vào tháng 7 năm 2009, Mông Cổ đã quyết định gửi một [tiểu đoàn](/wiki/Ti%E1%BB%83u_%C4%91o%C3%A0n) tới [Chad](/wiki/Tchad) để hỗ trợ cho [MINURCAT](/w/index.php?title=MINURCAT&action=edit&redlink=1) . [1]
Từ năm 2005 tới năm 2006, khoảng 40 quân đã được triển khai với các tiểu đoàn Bỉ và Luxembour tại
[Kosovo](/wiki/Kosovo). Ngày 21 tháng 11 năm 2005, [George W. Bush](/wiki/George_W._Bush) trở thành tổng thống đầu tiên của Mỹ tới thăm Mông Cổ. Năm 2004, dưới sự chủ tịch của Bulgaria, [2] [Tổ chức An ninh và Hợp tác châu Âu](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_An_ninh_v%C3%A0_H%E1%BB%A3p_t%C3%A1c_ch%C3%A2u_%C3%82u)(OSCE), đã mời Mông Cổ trở thành Đối tác châu Á mới nhất của họ.
Mông Cổ có các đại sứ tại
[Almaty](/wiki/Almaty), [Ankara](/wiki/Ankara), [Bangkok](/wiki/Bangkok), [Berlin](/wiki/Berlin), [Bắc Kinh](/wiki/B%E1%BA%AFc_Kinh), [Brussels](/wiki/Bruxelles), [Budapest](/wiki/Budapest), [Cairo](/wiki/Cairo), [Canberra](/wiki/Canberra), [Warsaw](/wiki/Warszawa), [Washington, D.C.](/wiki/Washington,_D.C.), [Viên](/wiki/Vi%C3%AAn), [Viên Chăn](/wiki/Vi%C3%AAng_Ch%C4%83n), [La Habana](/wiki/La_Habana), [Delhi](/wiki/Delhi), [Luân Đôn](/wiki/Lu%C3%A2n_%C4%90%C3%B4n), [Moskva](/wiki/Moskva), [Ottawa](/wiki/Ottawa), [Paris](/wiki/Paris), [Praha](/wiki/Praha), [Bình Nhưỡng](/wiki/B%C3%ACnh_Nh%C6%B0%E1%BB%A1ng), [Seoul](/wiki/Seoul), [Sofia](/wiki/Sofia), [Tokyo](/wiki/T%C5%8Dky%C5%8D), [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i), và [Singapore](/wiki/Singapore), một lãnh sự tại [Irkutsk](/wiki/Irkutsk) và [Ulan-Ude](/wiki/Ulan-Ude), và một phái bộ ngoại giao tại [Liên hiệp quốc](/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) ở [Thành phố New York](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_New_York) và tại [Liên minh châu Âu](/wiki/Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u) ở [Geneva](/wiki/Gen%C3%A8ve). [[3]](#cite_note-3)
## Địa lý và khí hậu[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit§ion=7)]
Với diện tích 1.564.116 km
2 (603,909 mi²), Mông Cổ là nước rộng thứ 19 trên thế giới, sau [4] [Iran](/wiki/Iran). Nước này lớn hơn rất nhiều so với nước đứng kế tiếp là [Peru](/wiki/Peru).
Địa lý Mông Cổ đa dạng với
[Sa mạc Gobi](/wiki/Sa_m%E1%BA%A1c_Gobi) ở phía nam và các vùng núi lạnh ở phía bắc và phía tây. Đa phần lãnh thổ Mông Cổ gồm các [thảo nguyên](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_c%E1%BB%8F). Đỉnh cao nhất tại Mông Cổ là [Đỉnh Khüiten](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%89nh_Kh%C3%BCiten&action=edit&redlink=1) thuộc khối núi *Tavan bogd* ở cực tây với độ cao 4,374 m (14,350 ft). Châu thổ hồ [Uvs Nuur](/wiki/H%E1%BB%93_Uvs), chung với nước [Cộng hoà Tuva](/wiki/Tuva) tại [Nga](/wiki/Nga), là một [Địa điểm di sản tự nhiên thế giới](/wiki/Di_s%E1%BA%A3n_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi). Hầu hết nước này đều nóng vào mùa hè và rất lạnh về mùa đông, với nhiệt độ trung bình tháng 1 hạ xuống chỉ còn -30 °C (-22 °F). [[5]](#cite_note-5)
Nước này cũng thỉnh thoảng gặp phải những đợt thời tiết khắc nghiệt được gọi là
*. Ulan Bator có nhiệt độ trung bình thấp nhất so với bất kỳ thủ đô nào khác trên thế giới. Mông Cổ cao, lạnh và nhiều gió. Nước này có khí hậu lục địa cực đoan với mùa đông dài và lạnh, mùa hè ngắn, và đa phần lượng mưa trong năm cũng diễn ra vào mùa hè. Nước này trung bình có 257 ngày không mây mỗi năm, và thường ở trung tâm của một vùng có áp lực khí quyển cao. Lượng mưa cao nhất ở phía bắc (trung bình 20 tới 35 centimét một năm) và thấp nhất ở phía nam, với lượng mưa hàng năm 10 tới 20 centimét. Vùng cư cực nam là Sa mạc Gobi, một số vùng tại đó có hầu như không có mưa trong nhiều năm. zud*
Cái tên "Gobi" là một thuật ngữ tiếng Mông Cổ để chỉ một thảo nguyên sa mạc, thường nói tới một đặc tính của loại đất không có đủ thực vật cho những con
[marmot](/wiki/Marmot) nhưng đủ cho [lạc đà](/wiki/L%E1%BA%A1c_%C4%91%C3%A0). Người Mông Cổ phân biệt Gobi khỏi sa mạc thực sự, dù sự khác biệt không phải luôn rõ ràng với những người bên ngoài không quen thuộc với cảnh vật Mông Cổ. Các vùng đất Gobi rất mong manh và dễ bị tàn phá bởi sự quá tải, dẫn tới sự mở rộng của sa mạc thực sự, một vùng đá vô dụng nơi thậm chí cả [lạc đà Bactrian](/w/index.php?title=L%E1%BA%A1c_%C4%91%C3%A0_Bactrian&action=edit&redlink=1) cũng không sống nổi.
### Hệ sinh thái[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit§ion=8)]
Đặc trưng của hệ sinh thái Mông Cổ chính là đồng bằng lớn với những thảo nguyên rộng bao la và sự ưu thế của những
[động vật móng guốc](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_m%C3%B3ng_gu%E1%BB%91c) [ăn cỏ](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_%C4%83n_c%E1%BB%8F). Thảo nguyên Mông Cổ nổi bật với những đàn thú móng guốc sinh sống, trong đó đáng chú ý là những đàn [linh dương](/wiki/Linh_d%C6%B0%C6%A1ng) quần tụ cùng nhau với số lượng rất lớn, các bầy thú móng guốc thường tụ hội cùng nhau trước khi di chuyển đến nơi có nguồn [thức ăn](/wiki/Th%E1%BB%A9c_%C4%83n) phong phú. [[6]](#cite_note-source0-6) [Gia súc](/wiki/Gia_s%C3%BAc) ở Mông Cổ cũng chiếm số lượng rất lớn và đông đúc trên đồng cỏ.
Hệ sinh vật và động vật Mông Cổ có tổng số 138 loài động vật có vú, có 449 loài chim, 75 loài cá cũng như các loài động vật lưỡng cư và bò sát. Tổng cộng có 30 loài động vật có vú và phân loài đã được đưa vào phân loại hiếm và rất hiếm của Sách đỏ Mông Cổ, bao gồm cả các những con
[ngựa hoang Mông Cổ](/wiki/Ng%E1%BB%B1a_hoang_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95) (còn gọi là Takhi) cũng như nhiều động vật có vú khác, đặc biệt là quần thể [linh dương Mông Cổ](/wiki/Linh_d%C6%B0%C6%A1ng_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95) khá đông đảo. Mặc dù Mông Cổ hiện có 30 loài động vật có vú đặc trưng, nhưng chỉ có năm loại phổ biến, đó là ngựa, dê, cừu, bò, lạc đà với tổng đàn 60 triệu con, trong đó [ngựa Mông Cổ](/wiki/Ng%E1%BB%B1a_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95) có khoảng trên 2,5 triệu con.
## Phân chia hành chính[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit§ion=9)]
Mông Cổ được chia thành 21
[aimag](/wiki/Aimag) ( [tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh)), và các tỉnh được chia tiếp thành 315 [sum](/wiki/Sum_c%E1%BB%A7a_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95) ( [quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn)). Thủ đô [Ulan Bator](/wiki/Ulaanbaatar) được quản lý hành chính riêng biệt như một *khot* ( [khu đô thị](/wiki/V%C3%B9ng_%C4%91%C3%B4_th%E1%BB%8B)) với vị thế tỉnh. Các *aimag* gồm:
## Kinh tế[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit§ion=10)]
Kinh tế Mông Cổ tập trung vào
[nông nghiệp](/w/index.php?title=N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit&redlink=1) và khai thác mỏ. Mông Cổ có nhiều nguồn tài nguyên thiên nhiên, và [7] [đồng](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng), [than](/wiki/Than_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)), [môlípđen](/wiki/M%C3%B4l%C3%ADp%C4%91en), [kẽm](/wiki/K%E1%BA%BDm), [tungsten](/wiki/Wolfram), và [vàng](/wiki/V%C3%A0ng)chiếm một phần lớn sản phẩm công nghiệp.
Hiện có hơn 30,000 doanh nghiệp độc lập tại Mông Cổ, chủ yếu tập trung quanh thành phố thủ đô
[. Đa số dân cư bên ngoài các khu vực đô thị sinh sống bằng [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)] [chăn thả](/w/index.php?title=Ch%C4%83n_th%E1%BA%A3&action=edit&redlink=1)tự cấp tự túc; các loại gia súc chủ yếu gồm [cừu](/wiki/C%E1%BB%ABu_nh%C3%A0), [dê](/wiki/D%C3%AA), [trâu bò](/wiki/Gia_s%C3%BAc), [ngựa](/wiki/Ng%E1%BB%B1a), và [lạc đà Bactrian](/w/index.php?title=L%E1%BA%A1c_%C4%91%C3%A0_Bactrian&action=edit&redlink=1). Các sản phẩm lương thực gồm [bột mì](/wiki/B%E1%BB%99t_m%C3%AC), [lúa mạch](/wiki/L%C3%BAa_m%E1%BA%A1ch), [khoai tây](/wiki/Khoai_t%C3%A2y), các loại rau, [cà chua](/wiki/C%C3%A0_chua), [dưa hấu](/wiki/D%C6%B0a_h%E1%BA%A5u), [sea-buckthorn](/w/index.php?title=Sea-buckthorn&action=edit&redlink=1)cỏ cho gia súc. GDP trên đầu người năm 2006 là $2,100. [[8]](#cite_note-factbook-mn-8)
Dù GDP đã tăng ổn định từ năm 2002 ở tốc độ 7.5% theo một ước tính chính thức năm 2006, nước này vẫn đang phải cố gắng để giải quyết một khoản thâm hụt thương mại khá lớn. Một khoản nợ nước ngoài lớn ($11 tỷ) với Nga đã được chính phủ Mông Cổ giải quyết năm 2004 với một khoản chi trả $250 triệu. Dù có tăng trưởng, tỷ lệ dân số sống dưới mức nghèo khổ ước tính là 35.6% năm 1998, 36.1% năm 2002–2003, 32.2% năm 2006,
và cả tỷ lệ thất nghiệp và lạm phát đều khá cao ở mức 3.2% và 6.0%, (năm 2006) Đối tác thương mại lớn nhất của Mông Cổ là [9] [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c). Ở thời điểm năm 2006, 68.4% xuất khẩu của Mông Cổ là sang Trung Quốc và Trung Quốc cung cấp 29.8% nhập khẩu của Mông Cổ. [[10]](#cite_note-10) [Thị trường Chứng khoán Mông Cổ](/w/index.php?title=Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Ch%E1%BB%A9ng_kho%C3%A1n_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit&redlink=1), được thành lập năm 1991 tại Ulan Bator, là [thị trường chứng khoán](/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_ch%E1%BB%A9ng_kho%C3%A1n) nhỏ nhất thế giới xét theo [tư bản hoá thị trường](/w/index.php?title=T%C6%B0_b%E1%BA%A3n_ho%C3%A1_th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng&action=edit&redlink=1). [[11]](#cite_note-Jeffs-11) [[12]](#cite_note-IHT-12)
### Lĩnh vực công nghiệp[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit§ion=11)]
Công nghiệp hiện chiếm 21.4% GDP, xấp xỉ tương đương với lĩnh vực nông nghiệp (20.4%). Các ngành công nghiệp gồm vật liệu xây dựng, khai mỏ (than, đồng, môlípđen, fluorspar, kẽm, tungsten, và vàng), dầu, thực phẩm và đồ uống, chế biến các sản phẩm từ gia súc, và casơmia và sản xuất sợi tự nhiên. Tỷ lệ tăng trưởng sản xuất công nghiệp ước tính ở mức 4.1% năm 2002. Khai mỏ tiếp tục phát triển như một ngành công nghiệp chính của Mông Cổ với bằng chứng ở số lượng công ty Trung Quốc, Nga và Canada có mặt và tiến hành kinh doanh tại Mông Cổ.
Sản xuất thực phẩm trong nước, đặc biệt thực phẩm đóng gói đã tăng nhanh cùng tốc độ đầu tư từ các công ty nước ngoài. [8]
### Khoa học và công nghệ[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit§ion=12)]
Một số công ty cộng nghệ từ các quốc gia láng giềng, như Hàn Quốc và Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa đã bắt đầu mở văn phòng tại Mông Cổ. Những công ty này có ý định tập trung vào phát triển phần mềm hơn là sản xuất phần cứng
[. Một số công ty [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)] [viễn thông](/wiki/Vi%E1%BB%85n_th%C3%B4ng)và [nhà cung cấp dịch vụ internet](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_cung_c%E1%BA%A5p_d%E1%BB%8Bch_v%E1%BB%A5_internet&action=edit&redlink=1)đã được thành lập dẫn tới sự cạnh tranh lớn trên thị trường internet và điện thoại, đặc biệt là điện thoại di động như [Mobicom Corporation](/w/index.php?title=Mobicom_Corporation&action=edit&redlink=1)và [Magicnet](/w/index.php?title=Magicnet&action=edit&redlink=1), đây là những nhà điều hành [điện thoại di động](/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_tho%E1%BA%A1i_di_%C4%91%E1%BB%99ng)và [ISP](/wiki/Nh%C3%A0_cung_c%E1%BA%A5p_d%E1%BB%8Bch_v%E1%BB%A5_Internet)lớn nhất ở Mông Cổ.
### Lĩnh vực dịch vụ[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit§ion=13)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7f/TsetserlegMarket.jpg/220px-TsetserlegMarket.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7f/TsetserlegMarket.jpg/220px-TsetserlegMarket.jpg)
[Tsetserleg](/wiki/Tsetserleg_(th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91)). Các thị trường hàng không mở là nơi thường diễn ra giao dịch thương mại tại Mông Cổ
Sau những cú sốc chuyển tiếp đầu thập niên 1990, sản xuất nội địa Mông Cổ đã tăng trở lại. Theo CIA World Factbook, năm 2003, lĩnh vực dịch vụ chiếm 58% GDP, với 29% lực lượng lao động và 1.488 triệu người tham gia.
Đầu tư nước ngoài từ các quốc gia khác (gồm
[Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n), [Hàn Quốc](/wiki/H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c), [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) [ và [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)] [Nga](/wiki/Nga)) đã giúp làm gia tăng số lượng đường sá. Quan trọng nhất là một con đường theo hướng nam bắc dài 1000 km dẫn từ biên giới Nga ở [Sükhbaatar](/wiki/S%C3%BCkhbaatar_(th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91))tới biên giới Trung Quốc tại [Zamyn-Üüd](/wiki/Zamyn-%C3%9C%C3%BCd). Có nhiều công ty vận tải tại Mông Cổ, gồm [MIAT](/wiki/MIAT_Mongolian_Airlines), [Aero Mongolia](/wiki/Aero_Mongolia), và [Eznis Airways](/w/index.php?title=Eznis_Airways&action=edit&redlink=1).
Các sản phẩm
[dầu mỏ](/wiki/D%E1%BA%A7u_m%E1%BB%8F) chủ yếu (80%) được nhập khẩu từ Nga, khiến Mông Cổ dễ bị ảnh hưởng bởi các cú sốc từ phía nhà cung cấp. Đây là một ví dụ cụ thể về ảnh hưởng của các quốc gia láng giềng trên nền kinh tế của họ.
## Vận tải[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit§ion=14)] [Đường sắt xuyên Mông Cổ](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_s%E1%BA%AFt_xuy%C3%AAn_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit&redlink=1) là tuyến đường sắt chính nối giữa Mông Cổ và các nước láng giềng. Nó khởi đầu tại [Đường sắt xuyên Siberia](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_s%E1%BA%AFt_xuy%C3%AAn_Siberia&action=edit&redlink=1) ở Nga tại thị trấn [Ulan Ude](/w/index.php?title=Ulan_Ude&action=edit&redlink=1), chạy vào Mông Cổ, chạy qua Ulaanbaatar, sau đó vào Trung Quốc tại [Erenhot](/wiki/Erenhot) nơi nó nhập vào hệ thống đường sắt Trung Quốc. Một tuyến đường sắt riêng biệt nối thành phố phía đông [Choibalsan](/wiki/Choibalsan_(th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91)) với tuyến Đường sắt xuyên Siberia; tuy nhiên, tuyến đường nối này đã bị đóng với hành khách sau thị trấn Chuluunkhoroot của Mông Cổ. [[13]](#cite_note-13)
Mông Cổ có một số sân bay nội địa. Sân bay quốc tế duy nhất là
[Sân bay Quốc tế Chinggis Khaan](/w/index.php?title=S%C3%A2n_bay_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Chinggis_Khaan&action=edit&redlink=1) gần Ulaanbaatar. Có các chuyến bay thẳng giữa Mông Cổ và [Hàn Quốc](/wiki/H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c), [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n), [Nga](/wiki/Nga) và [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c). [MIAT](/wiki/MIAT_Mongolian_Airlines) là hãng hàng không lớn nhất tại Mông Cổ và cung cấp cả các chuyến bay nội địa [ và quốc tế. [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)]
Đa phần đường bộ ở Mông Cổ chỉ là đường rải sỏi hay đơn giản chỉ là những con đường đất. Có những tuyến đường trải nhựa từ Ulaanbaatar tới biên giới Nga và Trung Quốc, và từ Darkhan tới
[Bulgan](/wiki/Bulgan_(th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91)). Một số dự án xây dựng đường hiện đang được thực hiện, ví dụ việc xây dựng cái gọi là tuyến đường "Đường Thiên niên kỷ" đông tây.
## Nhân khẩu[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit§ion=15)]
Tổng dân số Mông Cổ vào tháng 7 năm 2007 ước tính bởi
[Văn phòng Điều tra Hoa Kỳ](/w/index.php?title=V%C4%83n_ph%C3%B2ng_%C4%90i%E1%BB%81u_tra_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1) là 2.951.786 người, xếp khoảng hạng thứ 138 trên thế giới theo quy mô dân số. Nhưng [14] [Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ](/wiki/B%E1%BB%99_Ngo%E1%BA%A1i_giao_Hoa_K%E1%BB%B3) [Văn phòng các Công việc Đông Á và Thái Bình Dương](/w/index.php?title=V%C4%83n_ph%C3%B2ng_c%C3%A1c_C%C3%B4ng_vi%E1%BB%87c_%C4%90%C3%B4ng_%C3%81_v%C3%A0_Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1)sử dụng những ước tính của [Liên hiệp quốc](/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) thay vì các con số của [[15]](#cite_note-15) [Văn phòng Thống kê Hoa Kỳ](/w/index.php?title=V%C4%83n_ph%C3%B2ng_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1). [Cục Kinh tế và các Vấn đề Xã hội Liên hiệp quốc](/w/index.php?title=C%E1%BB%A5c_Kinh_t%E1%BA%BF_v%C3%A0_c%C3%A1c_V%E1%BA%A5n_%C4%91%E1%BB%81_X%C3%A3_h%E1%BB%99i_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1)Phòng dân số ước tính tổng dân số Mông Cổ (giữa năm 2007) là 2.629.000 (11% nhỏ hơn con số của [[16]](#cite_note-UN_DESA_PD-16) [Phòng Thống kê Hoa Kỳ](/w/index.php?title=Ph%C3%B2ng_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1)). Ước tính của Liên hiệp quốc giống với con số của Phòng Thống kê Quốc gia Mông Cổ (2.612.900, cuối tháng 6 năm 2007). Tỷ lệ tăng trưởng dân số của Mông Cổ ở mức 1.2% (ước tính 2007). Khoảng 59% trong tổng dân số dưới 30 tuổi, 27% trong số đó dưới 14. Đây là dân số khá trẻ và sự tăng trưởng dân số đã đặt ra một số vấn đề với nền kinh tế Mông Cổ. [[16]](#cite_note-UN_DESA_PD-16)
Từ cuối thời kỳ xã hội chủ nghĩa, Mông Cổ đã trải qua sự sụt giảm trong
[tổng tỷ suất sinh](/w/index.php?title=T%E1%BB%95ng_t%E1%BB%B7_su%E1%BA%A5t_sinh&action=edit&redlink=1) (trẻ em trên phụ nữ) cao hơn ở bất kỳ một quốc gia nào khác trên thế giới, the những ước tính gần đây của [Liên hiệp quốc](/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c): giai đoạn 1970-1975, tỷ lệ sinh được ước tính ở mức 7.33 trẻ em trên phụ nữ, nhưng những dự đoán cho giai đoạn 2005-2010 là 1.87 (thấp hơn 4 lần). [16]
Mông Cổ đã trở nên đô thị hoá hơn. Khoảng 40% dân số sống tại
[Ulaanbaatar](/wiki/Ulaanbaatar), và vào năm 2002 khoảng thêm 23% nữa sống tại [Darkhan](/wiki/Darkhan_(th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91)), [Erdenet](/wiki/Erdenet), các trung tâm [aimag](/w/index.php?title=C%C3%A1c_aimag_c%E1%BB%A7a_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit&redlink=1) và các khu định cư thường trực cấp [sum](/w/index.php?title=C%C3%A1c_sum_c%E1%BB%A7a_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit&redlink=1). Một phần dân số khác sống tại các trung tâm sum. Năm 2002, khoảng 30% tổng số hộ tại Mông Cổ sống bằng chăn nuôi gia súc. [17] Đa số những người chăn nuôi ở Mông Cổ vẫn sống theo mô hình sinh hoạt [[18]](#cite_note-18) [du mục](/wiki/Du_m%E1%BB%A5c)hay bán du mục.
Sắc tộc Mông Cổ chiếm khoảng 85% dân số và gồm Khalkha cùng các nhóm khác, tất cả được phân biệt chủ yếu bởi các phương ngữ của ngôn ngữ Mông Cổ. Người
[Khalkha](/w/index.php?title=Khalkha&action=edit&redlink=1) chiếm 90% dân số Mông Cổ. 10% còn lại gồm Buryat, Durbet Mông Cổ và các nhóm khác ở phía bắc và Dariganga Mông Cổ ở phía đông. [Người Turk](/wiki/C%C3%A1c_d%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Turk) ( [Kazakh](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kazakh), [Tuva](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Tuva), và Chantuu ( [Uzbek](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Uzbek)) chiếm 7% dân số Mông Cổ, và số còn lại là [người Tungus](/wiki/C%C3%A1c_d%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Tungus), [Trung Quốc](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_H%C3%A1n_%E1%BB%9F_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit&redlink=1), và [19] [người Nga](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Nga). Đa số, nhưng không phải toàn bộ, người Nga đã rời khỏi quốc gia này sau sự rút lui hỗ trợ kinh tế và sự sụp đổ của Liên bang Xô viết năm 1991. [[20]](#cite_note-20)
### Ngôn ngữ[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit§ion=16)]
Ngôn ngữ chính thức của Mông Cổ là
[tiếng Mông Cổ Khalkha](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95), và được 90% dân số sử dụng. Nhiều [phương ngữ](/wiki/Ph%C6%B0%C6%A1ng_ng%E1%BB%AF) khác nhau được dùng trên khắp nước. Những phương ngữ này gồm trong các [ngôn ngữ Mông Cổ](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95). Tiếng Mông Cổ thường được gộp vào trong [các ngôn ngữ Altaic](/w/index.php?title=C%C3%A1c_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_Altaic&action=edit&redlink=1), một [nhóm các ngôn ngữ](/wiki/Ng%E1%BB%AF_h%E1%BB%87) được đặt theo tên [dãy núi Altay](/wiki/D%C3%A3y_n%C3%BAi_Altay) và cũng bao gồm cả [các ngôn ngữ Turk](/wiki/Nh%C3%B3m_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_Turk) và [Tungus](/w/index.php?title=Nh%C3%B3m_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_Tungus&action=edit&redlink=1).
Ngày nay, tiếng Mông Cổ được viết bằng
[bảng chữ cái Kirin](/wiki/B%E1%BA%A3ng_ch%E1%BB%AF_c%C3%A1i_Kirin), dù trong quá khứ nó được viết bằng [ký tự Mông Cổ](/w/index.php?title=K%C3%BD_t%E1%BB%B1_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit&redlink=1). Một kế hoạch tái sử dụng ký tự cũ được dự định vào năm 1994, nhưng vẫn chưa diễn ra vì nhiều lý do. [[21]](#cite_note-21)
Ở phía tây đất nước,
[tiếng Kazakh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Kazakh) và [tiếng Tuva](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Tuva&action=edit&redlink=1), cùng với các ngôn ngữ khác, cũng được sử dụng. [Tiếng Nga](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Nga) là ngoại ngữ được dùng phổ thông nhất ở Mông Cổ, tiếp sau là [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh), dù tiếng Anh đã dần thay thế tiếng Nga trở thành ngôn ngữ thứ hai. [ [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)] [Tiếng Triều Tiên](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn)đã trở thành phổ thông bởi có hàng chục nghìn [người Mông Cổ làm việc ở Hàn Quốc](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95_%E1%BB%9F_H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1). Sự quan tâm tới [[22]](#cite_note-22) [tiếng Trung Quốc](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Hoa_ti%C3%AAu_chu%E1%BA%A9n&action=edit&redlink=1), ngôn ngữ của cường quốc láng giềng, cũng đã gia tăng. [Tiếng Nhật](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Nh%E1%BA%ADt)cũng phổ biến trong giới trẻ. Một số người có học và lớn tuổi Mông Cổ nói một chút [tiếng Đức](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%C4%90%E1%BB%A9c), bởi họ đã từng theo học tại [Đông Đức](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_%C4%90%E1%BB%A9c)cũ, trong khi một số nói các ngôn ngữ thuộc của các quốc gia [Khối Đông Âu](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u)cũ. Bên cạnh đó, nhiều thanh niên Mông Cổ sử dụng thành thạo các ngôn ngữ Tây Âu bởi họ học và làm việc tại các quốc gia đó gồm [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c), [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p)và [Italia](/wiki/%C3%9D). Người điếc ở Mông Cổ sử dụng [ngôn ngữ ký hiệu Mông Cổ](/w/index.php?title=Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_k%C3%BD_hi%E1%BB%87u_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit&redlink=1).
### Tôn giáo[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit§ion=17)]
Theo CIA World Factbook
và [23] [Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ](/wiki/B%E1%BB%99_Ngo%E1%BA%A1i_giao_Hoa_K%E1%BB%B3) , 50% dân số Mông Cổ theo [[24]](#cite_note-24) [Phật giáo Tây Tạng](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o_T%C3%A2y_T%E1%BA%A1ng)tức 1.009.357 tín đồ, 40% được coi là vô thần, 6% theo [Shaman giáo](/w/index.php?title=Shaman_gi%C3%A1o&action=edit&redlink=1)tức 55.174 tín đồ và [Thiên chúa giáo](/wiki/Thi%C3%AAn_Ch%C3%BAa_gi%C3%A1o)là 41,117 tín đồ, và 4% là các [tín đồ Hồi giáo](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o)với 57.702 tín đồ. [[25]](#cite_note-25)
Nhiều hình thức
[Tengri giáo](/w/index.php?title=Tengri_gi%C3%A1o&action=edit&redlink=1) và [Shaman giáo](/w/index.php?title=Shaman_gi%C3%A1o&action=edit&redlink=1) đã được thực hiện trong suốt lịch sử của vùng là nước Mông Cổ hiện đại ngày nay, bởi những đức tin đó là phổ thông trong số những người du mục trong lịch sử châu Á. Những đức tin đó dần nhường chỗ cho [Phật giáo Tây Tạng](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o_T%C3%A2y_T%E1%BA%A1ng), nhưng Shaman giáo đã để lại một dấu ấn trong văn hoá tôn giáo Mông Cổ, và vẫn tiếp tục được thực hiện. Trong tầng lớp tinh hoa của Mông Cổ thời [Đế chế Mông Cổ](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95), [Hồi giáo](/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o) dần được ưa chuộng hơn những tôn giáo khác, bởi ba trong bốn vị hãn danh tiếng nhất đều là tín đồ Hồi giáo. [[26]](#cite_note-26)
Trong suốt thế kỷ 20, chính phủ
[cộng sản](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_c%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n) luôn đàn áp việc thực thi tôn giáo của người dân Mông Cổ. [Khorloogiin Choibalsan](/wiki/Khorloogiin_Choibalsan) đã phá huỷ hầu hết trong tổng số hơn 700 tu viện Phật giáo của Mông Cổ và giết hại hàng nghìn tăng lữ. Số lượng tu sĩ Phật giáo đã giảm từ 100.000 năm 1924 xuống còn 110 năm 1990. [[27]](#cite_note-27)
Sự sụp đổ của chủ nghĩa cộng sản năm 1991 đã giúp tái lập tính pháp lý của việc thực thi tôn giáo, và Phật giáo Tây Tạng, vốn từng là tôn giáo phổ biến nhất trước đây trong vùng trước sự trỗi dậy của chủ nghĩa cộng sản, một lần nữa nổi lên trở thành tôn giáo có số tín đồ đông nhất tại Mông Cổ. Sự chấm dứt đàn áp tôn giáo trong thập niên 1990 cũng cho phép các tôn giáo khác, như Hồi giáo và Thiên chúa giáo, phát triển ở nước này. Theo Nhóm truyền giáo Thiên chúa giáo
[Barnabas Fund](/w/index.php?title=Barnabas_Fund&action=edit&redlink=1), số lượng tín đồ Thiên chúa đã tăng từ chỉ 4 người năm 1989 lên khoảng 40.000 vào thời điểm năm 2008. [ [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)]
### Giáo dục[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&veaction=edit&vesection=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit§ion=18)]
Trong thời kỳ nhà nước xã hội chủ nghĩa, giáo dục là một trong những lĩnh vực đạt thành tựu đáng chú ý ở Mông Cổ. Tử lệ mù chữ đã giảm nhiều, một phần nhờ việc sử dụng các trường học theo mùa cho trẻ em thuộc các gia đình du mục. Tài chính cung cấp cho những trường theo mùa này đã bị cắt trong thập niên 1990, góp phần làm gia tăng trở lại nạn mù chữ.
Giáo dục tiểu học và cấp hai trước kia kéo dài 10 năm, nhưng đã được mở rộng lên thành 11 năm. Từ năm học 2008-2009, những trẻ em mới bước vào cấp một theo hệ 12 năm. Như vậy, việc chuyển tiếp hoàn toàn sang hệ thống 12 năm mãi tới năm học 2019-2020 mới hoàn thành, khi những trẻ em đó tốt nghiệp.
[[28]](#cite_note-28)
Các trường đại học quốc gia Mông Cổ đều thuộc
[Đại học Quốc gia Mông Cổ](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Qu%E1%BB%91c_gia_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit&redlink=1) và [Đại học Khoa học và Kỹ thuật Mông Cổ](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Khoa_h%E1%BB%8Dc_v%C3%A0_K%E1%BB%B9_thu%E1%BA%ADt_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit&redlink=1).
Quá trình tự do hoá rộng rãi hồi thập niên 1990 đã dẫn tới một sự bùng nổ các định chế giáo dục cao học tư nhân, dù nhiều cơ sở trong số đó gặp khó khăn trong việc được chấp nhận tên gọi "cao đẳng" hay "đại học".
[ [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)]
### Y tế[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&veaction=edit&vesection=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit§ion=19)]
Từ năm 1990, các chỉ số y tế chính như tuổi thọ và
[tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh](/w/index.php?title=T%E1%BB%B7_l%E1%BB%87_t%E1%BB%AD_vong_tr%E1%BA%BB_s%C6%A1_sinh&action=edit&redlink=1) và [tử vong trẻ em](/w/index.php?title=T%E1%BB%AD_vong_tr%E1%BA%BB_em&action=edit&redlink=1) đã được cải thiện vững chắc, cả vì những thay đổi xã hội và vì những cải tiến trong lĩnh vực y tế. Tuy nhiên, những vấn đề nghiêm trọng vẫn còn tồn tại, đặc biệt tại vùng nông thôn. [[29]](#cite_note-29)
Số trẻ em ra đời trung bình (
[tỷ lệ sinh](/w/index.php?title=T%E1%BB%B7_l%E1%BB%87_sinh&action=edit&redlink=1)) khoảng 2.25 - 1.87 [14] trẻ trên phụ nữ (2007) và [[16]](#cite_note-UN_DESA_PD-16) [tuổi thọ](/wiki/Tu%E1%BB%95i_th%E1%BB%8D)trung bình là 67 -68 [[14]](#cite_note-US_Census-14) năm. Tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh ở mức 1.9% [[16]](#cite_note-UN_DESA_PD-16) -4% [[30]](#cite_note-NMH_Yearbook_2006-30) và tỷ lệ tử vong trẻ em ở mức 4.3%. [[31]](#cite_note-31) [[32]](#cite_note-32)
Lĩnh vực y tế gồm 17 bệnh viện và trung tâm chuyên khoa, 4 trung tâm chẩn đoán và điều trị khu vực, 9 bệnh viện đa khoa cấp quận và 21 cấp aimag, 323 bệnh viện soum, 18 điểm feldsher, 233 phòng khám nhóm gia đình, và 536 bệnh viện tư và 57 công ty dược. Năm 2002 tổng số nhân viên y tế là 33,273 người, trong số đó có 6,823 bác sĩ, 788 dược sĩ, 7,802 y tá và 14,091 nhân viên trung cấp. Hiện tại, có 27.7 bác sĩ và 75.7 giường bệnh viện cho mỗi 10,000 dân.
## Văn hoá[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&veaction=edit&vesection=20) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit§ion=20)]
Lễ hội chính là
[Naadam](/w/index.php?title=Naadam&action=edit&redlink=1), đã từng được tổ chức từ nhiều thế kỷ, gồm ba môn thể thao truyền thống của Mông Cổ, [bắn cung](/wiki/B%E1%BA%AFn_cung), đua ngựa (qua những khoảng cách điền dã dài, chứ không phải đua những quãng ngắn quanh một sân vận động như kiểu phương Tây), và vật. Hiện tại nó được tổ chức ngày 11 tháng 1 đến ngày 13 tháng 7 để kỷ niệm ngày Cách mạng Dân chủ Quốc gia và thành lập Nhà nước Đại Mông Cổ. Một hoạt động rất phổ biến khác được gọi là "búng" một đốt xương chân cừu vào một bia xa nhiều bộ, sử dụng một chuyển động búng của ngón tay để bắn đốt xương nhỏ vào các mục tiêu và bắn những viên xương mục tiêu bay đi. Cuộc đấu này tại Naadam rất phổ thông và có một lượng khán giả là những người lớn tuổi rất trung thành. Tại Mông Cổ, [khoomei](/w/index.php?title=Khoomei&action=edit&redlink=1) (hay hát cổ họng), kiểu âm nhạc phổ thông, đặc biệt tại các khu vực phía tây Mông Cổ.
Biểu tượng trang trí ở góc phía trái của lá quốc kỳ là một hình tượng Phật giáo được gọi là
[Soyombo](/w/index.php?title=Bi%E1%BB%83u_t%C6%B0%E1%BB%A3ng_Soyombo&action=edit&redlink=1). Nó thể hiện mặt trời, mặt trăng, các vì sao, và các thiên đường theo biểu tượng thiên văn tiêu chuẩn đã được trừu tượng hoá từ những biểu tượng được thấy trong những bức tranh [thangka](/w/index.php?title=Thangka&action=edit&redlink=1) truyền thống.
### Thể thao và giải trí[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&veaction=edit&vesection=21) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit§ion=21)]
Lễ hội
[Naadam](/w/index.php?title=Naadam&action=edit&redlink=1) của Mông Cổ diễn ra trong ba ngày vào mùa hè và bao gồm [đua ngựa](/wiki/%C4%90ua_ng%E1%BB%B1a), [bắn cung](/wiki/B%E1%BA%AFn_cung), và [vật Mông Cổ](/w/index.php?title=V%E1%BA%ADt_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit&redlink=1). Ba môn thể thao này, theo truyền thống được ghi nhận là ba hoạt động chủ yếu của nam giới, là những môn thể thao được theo dõi và tập luyện nhiều nhất trong nước. [Cưỡi ngựa](/w/index.php?title=C%C6%B0%E1%BB%A1i_ng%E1%BB%B1a&action=edit&redlink=1) có vai trò đặc biệt trung tâm trong văn hoá Mông Cổ. Những cuộc đua đường trường được thực hiện trong các lễ hội Naadam là một trong những khía cạnh của nó, bởi sự phổ biến của kỹ thuật đua ngựa. Một ví dụ về kỹ thuật đua ngựa là truyền thuyết rằng anh hùng quân sự Mông Cổ [Damdin Sükhbaatar](/wiki/Damdin_S%C3%BCkhbaatar) đã rải những đồng xu trên mặt đất và sau đó nhặt chúng lên trên lưng một chú ngựa phi nước đại.
Các môn thể thao khác như bóng bàn, bóng rổ, và bóng đá cũng đang dần được ưa chuộng. Ngày càng có nhiều vận động viên bóng bàn Mông Cổ thi đấu quốc tế.
Vật là một thể thao phổ thông nhất trong số tất cả các môn thể thao Mông Cổ. Nó là điểm nhấn của Ba Môn Thể thao Nam giới tại Naadam. Các nhà sử học cho rằng vật kiểu Mông cổ có nguồn gốc từ khoảng bảy nghìn năm trước. Hàng trăm vận động viên vật từ các thành phố và aimag khác nhau khắp đất nước tham gia vào cuộc thi đấu quốc gia.
Không có các quy định về trọng lượng hay giới hạn tuổi tác. Mỗi đô vật có người phục vụ riêng. Mục đích của môn thể thao là làm đối thủ mất cân bằng và ném anh ta xuống đất, khiến anh ta phải chạm khuỷu tay và đầu gối xuống đất.
Những người thắng cuộc được vinh danh bằng những danh hiệu cổ: người thắng ở vòng thứ năm được danh hiệu nachin (chim ưng), ở vòng bảy và tám là zaan (voi), và vòng mười và mười một là arslan (sư tử). Đô vật trở thành vô địch tuyệt đối được trao danh hiệu avarga (Người khổng lồ). Mọi thắng lợi sau đó tại lễ hội quốc gia Naadam sẽ được thêm một tính ngữ cho danh hiệu avarga, như "Người Khổng lồ Bất bại được mọi người nhớ đến". Bắt đầu từ năm 2003, nghị viện Mông Cổ đã thông qua một luật mới về Naadam, đưa ra những sửa đổi với một số danh hiệu vật. Các danh hiệu iarudi và Khartsaga (Chim ưng) được thêm vào những quy định đã đề cập ở trên.
Trang phục vật truyền thống gồm một áo hở phía trước, được buộc chặt quanh eo bằng một sợi dây. Kiểu áo này được cho là đã được đưa vào sử dụng sau khi nhà vô địch môn vật nhiều năm trước bị phát hiện là một phụ nữ. Chiếc áo được đưa ra để đảm bảo rằng chỉ nam giới mới được tranh tài.
#### Các môn thể thao quốc tế[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&veaction=edit&vesection=22) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit§ion=22)]
Các đô vật truyền thống Mông Cổ đã chuyển sang môn
[vật sumo](/w/index.php?title=V%E1%BA%ADt_sumo&action=edit&redlink=1) Nhật Bản với nhiều thành công lớn. [Asashōryū Akinori](/wiki/Asash%C5%8Dry%C5%AB_Akinori) là người Mông Cổ đầu tiên được phong lên hàng sumo hạng nhất * năm 2003 và tiếp đó là người đồng hương yokozuna* [Hakuhō Shō](/wiki/Hakuh%C5%8D_Sh%C5%8D)của anh năm 2007. [Naidangiin Tüvshinbayar](/wiki/Naidangiin_T%C3%BCvshinbayar) đã giành huy chương vàng Olympic đầu tiên cho Mông Cổ ở môn judo nam hạng 100 kg. [[33]](#cite_note-33) [Bóng đá](/wiki/B%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1) cũng được chơi ở Mông Cổ. [Đội tuyển bóng đá quốc gia Mông Cổ](/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95) đã bắt đầu chơi lại trong thập niên 1990; tuy nhiên họ vẫn chưa có cơ hội tham gia vào một giải đấu lớn. [Mongolia Premier League](/w/index.php?title=Mongolia_Premier_League&action=edit&redlink=1) là giải hạng cao nhất của Mông Cổ.
Nhiều phụ nữ Mông Cổ có khả năng vượt trội trong các môn
[bắn súng](/wiki/B%E1%BA%AFn_s%C3%BAng_(th%E1%BB%83_thao)): [Otryadyn Gündegmaa](/w/index.php?title=Otryadyn_G%C3%BCndegmaa&action=edit&redlink=1) là người giành được huy chương bạc tại Olympic năm 2008, [Munkhbayar Dorjsuren](/w/index.php?title=Munkhbayar_Dorjsuren&action=edit&redlink=1) đã hai lần là vô địch thế giới và giành huy chương đồng (hiện đang thi đấu cho [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c)), trong khi [Tsogbadrakhyn Mönkhzul](/w/index.php?title=Tsogbadrakhyn_M%C3%B6nkhzul&action=edit&redlink=1) ở thời điểm tháng 5 năm 2007, được xếp hạng 3 thế giới môn [bắn súng 25 m](/w/index.php?title=B%E1%BA%AFn_s%C3%BAng_25_m&action=edit&redlink=1). [[34]](#cite_note-34)
### Kiến trúc[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&veaction=edit&vesection=23) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit§ion=23)]
Nơi cư ngụ truyền thống Mông Cổ được gọi là một
[yurt](/w/index.php?title=Yurt&action=edit&redlink=1) (Tiếng Mông Cổ: *ger*). Theo nghệ sĩ và nhà phê bình nghệ thuật Mông Cổ [N. Chultem](/w/index.php?title=N._Chultem&action=edit&redlink=1), các yurt và lều trại là căn bản cho sự phát triển của kiến trúc truyền thống Mông Cổ. Ở thế kỷ 16 và 17, các tu viện lama đã được xây dựng trên khắp đất nước. Nhiều công trình trong số đó khởi đầu như những đền yurt. Khi chúng cần được mở rộng để đủ chỗ cho số lượng tín đồ ngày càng đông đảo thêm, các kiến trúc sư Mông Cổ đã sử dụng các cấu trúc với 6 và 12 góc với các mái kiểu kim tự tháp để thích hợp với hình dáng tròn của yurt. Việc mở rộng thêm nữa dẫn tới hình dạng bậc hai của các đền. Các mái được làm theo hình dạng những lều lớn. Các bức tường kiểu lưới mắt cáo, các cột chống mái và các lớp nỉ được thay bằng đá, gạch, các dầm và những tấm ván và trở thành cấu trúc vĩnh cửu. [35] [[36]](#cite_note-36)
Chultem phân biệt ba kiểu kiến trúc truyền thống Mông Cổ: Mông Cổ,
[Tây Tạng](/wiki/T%C3%A2y_T%E1%BA%A1ng) và Trung Quốc và kiểu kết hợp. Trong số những đền dạng bậc hai đầu tiên có Batu-Tsagaan (1654) được thiết kế bởi [Zanabazar](/wiki/Zanabazar). Một ví dụ về phong cách kiến trúc yurt là lama Dashi-Choiling tại Ulan Bator. Đền Lavrin ( [thế kỷ 18](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_18)) tại lama [Erdene Zuu](/w/index.php?title=Erdene_Zuu&action=edit&redlink=1) được xây dựng theo truyền thống Tây Tạng. Một ví dụ về đền được xây dựng theo truyền thống Trung Quốc là lama Choijing Lamiin Sume (1904), ngày nay là một bảo tàng. Đền bậc hai Tsogchin tại lama Gandan ở Ulan Bator là một sự tổng hợp truyền thống Mông Cổ và Trung Quốc. Đền Maitreya (đã bị dỡ ra năm 1938) là một ví dụ về kiến trúc Tây Tạng-Mông Cổ. Tu viện Dashi-Choiling đã bắt đầu motọ dự án xây dựng lại đền và 80 ft điêu khắc Maitreya. [35]
### Âm nhạc[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&veaction=edit&vesection=24) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit§ion=24)]
#### Âm nhạc dân gian[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&veaction=edit&vesection=25) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit§ion=25)]
Âm nhạc Mông Cổ bị ảnh hưởng mạnh từ thiên nhiên, phong tục du mục, saman giáo, và cả Phật giáo Tây Tạng. Âm nhạc truyền thống bao gồm nhiều nhạc cụ, nổi tiếng nhất là
[mã đầu cầm](/w/index.php?title=M%C3%A3_%C4%91%E1%BA%A7u_c%E1%BA%A7m&action=edit&redlink=1) (morin khuur/morinhur) , và các phong cách hát như [37] [urtyn duu](/w/index.php?title=Long_song&action=edit&redlink=1)("long song"), và thuật hát trong cổ họng [đồng song thanh](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93ng_song_thanh&action=edit&redlink=1)(khoomei/khomij). "Tsam" được nhảy múa để tránh [ma quỷ](/wiki/Ma_qu%E1%BB%B7)và nó được coi là sự hồi tưởng về saman giáo.
#### Âm nhạc đại chúng[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&veaction=edit&vesection=26) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit§ion=26)]
Ban nhạc rock đầu tiên của Mông Cổ là
[Soyol Erdene](/w/index.php?title=Soyol_Erdene&action=edit&redlink=1), được thành lập trong thập niên 1960. Phong cách kiểu [Beatles](/wiki/The_Beatles) của họ đã bị giới kiểm duyệt Cộng sản chỉ trích mạnh mẽ. Tiếp sau đó là Mungunhurhree, Ineemseglel, Urgoo, vân vân, đã mở ra con đường cho thể loại nhạc này trong môi trường khắc nghiệt của lý tưởng Cộng sản. Mungunhurhree và Haranga là những người tiên phong trong âm nhạc rock nặng Mông Cổ. Haranga phát triển tới đỉnh cao hồi cuối thập niên 1980 và 1990.
Người lãnh đạo Haranga, nghệ sĩ guitar nổi tiếng Enh-Manlai, đã tận tình giúp đỡ những thế hệ ca sĩ nhạc rock sau này. Trong số những ban nhạc tiếp bước Haranga có ban nhạc Hurd. Đầu thập niên 1990, nhóm Har-Chono đã đặt ra bước khởi đầu của rock-dân gian Mông Cổ, pha trộn những yếu tố của "
[long song](/w/index.php?title=Long_song&action=edit&redlink=1)" Mông Cổ vào trong thể loại nhạc rock.
Tới thời điểm đó, môi trường cho sự phát triển của tư tưởng nghệ thuật đã được tự do hơn rất nhiều nhờ một xã hội dân chủ mới trong nước. Thập kỷ 1990 chứng kiến sự phát triển của rap, techno, hip-hop và cả những boy band và girl band ở thời điểm chuyển tiếp thiên niên kỷ.
### Truyền thông[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&veaction=edit&vesection=27) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit§ion=27)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3b/Mongolia_media.jpg/180px-Mongolia_media.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3b/Mongolia_media.jpg/180px-Mongolia_media.jpg)
[Đảng Xanh Mông Cổ](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3ng_Xanh_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit&redlink=1)đối lập. Truyền thông đã có nhiều tự do từ khi những cuộc cải cách dân chủ được thực hiện trong thập niên 1990.
Báo chí Mông Cổ bắt đầu năm 1920 với những quan hệ thân cận với
[Liên Xô](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) dưới sự quản lý của Đảng Cộng sản, với việc thành lập tờ báo *Unen* ("Sự thật") tương tự tờ * Xô viết. Pravda* Cho tới những cuộc cải cách trong thập niên 1990, chính phủ kiểm soát chặt chẽ truyền thông và quản lý mọi công việc xuất bản, và không cho phép sự tồn tại của truyền thông độc lập. [[38]](#cite_note-pr-38) [[38]](#cite_note-pr-38) [Sự giải tán Liên bang Xô viết](/wiki/S%E1%BB%B1_s%E1%BB%A5p_%C4%91%E1%BB%95_c%E1%BB%A7a_Li%C3%AAn_X%C3%B4#Gi.E1.BA.A3i_t.C3.A1n_Li.C3.AAn_bang_X.C3.B4_vi.E1.BA.BFt)đã có tác động mạnh tới Mông Cổ, nơi [Nhà nước độc đảng](/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_%C4%91%C6%A1n_%C4%91%E1%BA%A3ng)đã phát triển trở thành một chế độ [dân chủ](/wiki/D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7) [đa đảng](/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_%C4%91a_%C4%91%E1%BA%A3ng), và cùng với đó, những quyền tự do của truyền thông được đặt lên hàng đầu.
Một luật mới về tự do báo chí, được soạn thảo với sự giúp đỡ của các
[Tổ chức phi chính phủ](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_phi_ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7) quốc tế ngày 28 tháng 8 năm 1998 và được thông qua ngày 1 tháng 1 năm 1999, mở đường cho các tự do truyền thông. Truyền thông Mông Cổ hiện tại gồm khoảng 300 tờ báo in và các đài phát thanh, truyền hình. [39] [[40]](#cite_note-bbc-40)
Từ năm 2006, môi trường truyền thông đã được cải thiện với việc chính phủ thảo luận một Đạo luật
[Tự do Thông tin](/w/index.php?title=T%E1%BB%B1_do_Th%C3%B4ng_tin&action=edit&redlink=1), và loại bỏ bất kỳ một sự liên quan nào của truyền thông tới chính phủ. [[41]](#cite_note-baner-41) Những cuộc cải cách thị trường đã dẫn tới sự gia tăng của số người làm việc trong ngành truyền thông sau từng năm, cùng với số lượng các sinh viên và trường báo chí. [42] Trong báo cáo năm 2008 của mình, Tổ chức [[41]](#cite_note-baner-41) [Phóng viên Không Biên giới](/wiki/Ph%C3%B3ng_vi%C3%AAn_kh%C3%B4ng_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi)xếp hạng môi trường báo chí ở vị trí 93 trên 173, vị trí số 1 là tự do nhất. [[43]](#cite_note-43)
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&veaction=edit&vesection=28) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit§ion=28)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&veaction=edit&vesection=29) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit§ion=29)] [^](#cite_ref-1) [Ban Ki-Moon on press conference in Ulaanbaatar, July 27th, 2009](http://www.un.org/apps/sg/offthecuff.asp?nid=1312) [^](#cite_ref-2) [“President George W. Bush Visits Mongolia”](http://mongolia.usembassy.gov/potus_visit.html). US embassy in Mongolia, 2005. [^](#cite_ref-3) [Ulanbator](http://www.ulanbator.mn/index.php?option=com_content&task=view&id=241&Itemid=941) **CIA World Factbook** [^](#cite_ref-4) *countries by area* [^](#cite_ref-5) [“Republic of Mongolia”](http://www.imcg.net/gpd/asia/mongolia.pdf)(PDF). 2004. Truy cập ngày 10 tháng 2 năm 2008. [^](#cite_ref-source0_6-0) [“Đàn linh dương khổng lồ ở Mông Cổ”](http://www.thanhnien.com.vn/doi-song/khoa-hoc/dan-linh-duong-khong-lo-o-mong-co-402439.html). [Thanh Niên Online](/wiki/Thanh_Ni%C3%AAn_(b%C3%A1o)). Truy cập 6 tháng 8 năm 2015. [^](#cite_ref-7) [“Mông Cổ ngồi trên đống vàng mà lo - VnExpress”](http://vnexpress.net/gl/the-gioi/cuoc-song-do-day/2012/07/mong-co-ngoi-tren-dong-vang-ma-lo/). [VnExpress - Tin nhanh Việt Nam](/wiki/VnExpress). Truy cập 26 tháng 4 năm 2015.
- ^
**a** [CIA World Factbook:](#cite_ref-factbook-mn_8-1) **ă** *Mongolia* **Statistical Yearbook of Mongolia 2006, National Statistical Office, Ulaanbaatar, 2007** [^](#cite_ref-Yearbook2007_9-0) **Morris Rossabi,** [^](#cite_ref-10) [, The Jamestown Foundation, 2005-05-05, (truy cập 2007-05-29)](http://www.jamestown.org/publications_details.php?volume_id=408&issue_id=3322&article_id=2369703) *Beijing's growing politico-economic leverage over Ulaanbaatar* **Jeffs, Luke (ngày 12 tháng 2 năm 2007).** [^](#cite_ref-Jeffs_11-0) [“Mongolia earns a sporting chance with fledgling operation”](http://www.efinancialnews.com/content/1047180747). *Dow Jones Financial News Online*. Truy cập ngày 11 tháng 9 năm 2007. **Cheng, Patricia (ngày 19 tháng 9 năm 2006).** [^](#cite_ref-IHT_12-0) [“Mongolian bourse seeks foreign investment”](http://www.iht.com/articles/2006/09/19/bloomberg/bxmongol.php). *International Herald-Tribune*. Truy cập ngày 11 tháng 9 năm 2007. [^](#cite_ref-13) [Lonely Planet Mongolia: Choibalsan transport](http://www.lonelyplanet.com/mongolia/eastern-mongolia/choibalsan/transport/getting-there-away)
- ^
**a** **ă** **â** [U.S. Census Bureau International Data Base](http://www.census.gov/ipc/www/idb/country/mgportal.html) [^](#cite_ref-15) [U.S. Department of State. Bureau of East Asian and Pacific Affairs. Background Note:Mongolia](http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2779.htm)
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** [World Population Prospects](http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2006/WPP2006_Highlights_rev.pdf)The 2006 Revision Highlights [^](#cite_ref-17) [National Statistical Office: Statistical Yearbook 2002](http://202.131.5.91/yearbook/2002/yearbook2002.pdf), p. 39. "Villages" in this case refers to settlements that are not part of a sum, see p. 37 [^](#cite_ref-18) [National Statistical Office: Statistical Yearbook 2002](http://202.131.5.91/yearbook/2002/yearbook2002.pdf), pp. 43, 151 [^](#cite_ref-19) [Second wave of Chinese invasion](http://www.smh.com.au/news/business/second-wave-of-chinese-invasion/2007/08/12/1186857347594.html). The Sydney Morning Herald. 13 tháng 8, 2007. [^](#cite_ref-20) [Mongolia - Ethnic and Linguistic Groups](http://countrystudies.us/mongolia/38.htm). Source: *U.S. Library of Congress.* **Lonely Planet: Mongolian, 2008** [^](#cite_ref-21) **Han, Jae-hyuck (ngày 5 tháng 5 năm 2006).** [^](#cite_ref-22) [“Today in Mongolia: Everyone can speak a few words of Korean”](http://english.president.go.kr/cwd/en/archive/archive_view.php?meta_id=en_dip_2006&category=164&id=923b8c655856408486c7764f). Office of the President, Republic of Korea. Truy cập ngày 17 tháng 8 năm 2007. [^](#cite_ref-23) [CIA Factbook - Mongolia](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mg.html) [^](#cite_ref-24) [Bureau of East Asian and Pacific Affairs - Mongolia](http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2779.htm) [^](#cite_ref-25) [“Mongolia”](http://en.wikipedia.org/wiki/Mongolia#Religion). Truy cập 26 tháng 4 năm 2015. **The Encyclopedia Americana, By Grolier Incorporated, pg. 680** [^](#cite_ref-26) [^](#cite_ref-27) [Mongolia](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/389335/Mongolia). *Encyclopædia Britannica*Online. [^](#cite_ref-28) [Olloo.mn](http://www.olloo.mn/modules.php?name=News&file=article&sid=1134602)(Mongolian) [^](#cite_ref-29) [The National Statistical Office of Mongolia: Goal 4 - Reduce Child Mortality](http://www.nso.mn/mdg/eng_goals4.htm) [^](#cite_ref-NMH_Yearbook_2006_30-0) [National Ministry of Health Yearbook 2006](http://www.nchd.mn/pdf/uzuulelt/2006.pdf) [^](#cite_ref-31) [UNICEF - At a glance: Mongolia](http://www.unicef.org/infobycountry/mongolia.html) [^](#cite_ref-32) [UBPost: Child Mortality Rate Has Decreased, UNICEF Says](http://ubpost.mongolnews.mn/index.php?option=com_content&task=view&id=1244&Itemid=1) **Mark Bixler (ngày 15 tháng 8 năm 2008).** [^](#cite_ref-33) [“Mongolia wins first-ever gold medal”](http://edition.cnn.com/2008/SPORT/08/15/mongolia.medal/index.html). CNN.com/world sport. Truy cập ngày 16 tháng 8 năm 2008. [^](#cite_ref-34) [“World ranking: 25 m Pistol Women”](http://www.issf-shooting.org/update/worldranking.asp?mode=allbyevent&event=SP). [International Shooting Sport Federation](/w/index.php?title=International_Shooting_Sport_Federation&action=edit&redlink=1). Ngày 29 tháng 5 năm 2007. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2007.
- ^
**a** **ă** *Искусство Монголии*. Moscow. 1984. [^](#cite_ref-36) [“Cultural Heritage of Mongolia”](http://www.indiana.edu/~mongsoc/mong/heritage.htm). [Đại học Indiana](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Indiana&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 7 tháng 7 năm 2007. [^](#cite_ref-37) [Khê, Trần Văn](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_Kh%C3%AA). *Hồi Ký Trần Văn Khê*. 3. Bôn ba bốn biển năm châu. TP. Hồ Chí Minh: Nhà xuất bản Trẻ & Phương Nam. tr. 308.
- ^
**a** **ă** [Mongolia media](http://www.pressreference.com/Ma-No/Mongolia.html), *Press reference*. **Bruun, O. & Odgaard, O.** [^](#cite_ref-bruun_39-0) *Mongolia in Transition: Old Patterns, New Challenges.*Routledge, 1996. [ISBN 978-0-7007-0441-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780700704415). [^](#cite_ref-bbc_40-0) [Country Profile: Mongolia](http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/country_profiles/1235560.stm#media), *.* [BBC](/wiki/BBC)
- ^
**a** [Banerjee, I. & Logan, S.](#cite_ref-baner_41-1) **ă** *Asian Communication Handbook 2008.*AMIC, 2008. [ISBN 978-981-4136-10-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9789814136105). **Macrory, P. F. J., Appleton P. A. & Plummer, M. G.** [^](#cite_ref-42) *The World Trade Organization: Legal, Economic and Political Analysis.*Springer, 2005. [ISBN 978-0-387-22685-9](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780387226859). [^](#cite_ref-43) [2008 Press Freedom Index](http://web.archive.org/web/20081022233825/http://www.rsf.org/article.php3?id_article=29031), *Reporters Without Borders*.
## Đọc thêm[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&veaction=edit&vesection=30) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit§ion=30)] [, Encyclopaedia Britannica](http://www.britannica.com/nations/Mongolia) *Mongolia*
- Mục
[“Mongolia”](https://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/mg.html)trên trang của [CIA World Factbook](/wiki/The_World_Factbook). [, US Department of State](http://www.state.gov/p/eap/ci/mg/) *Background notes on Mongolia* [Desertification Documentary on](http://tv.oneworld.net/2009/05/01/desertification-erodes-mongolian-livelihoods/) [OneWorldTV](/w/index.php?title=OneWorldTV&action=edit&redlink=1) *Bài viết này kết hợp*. [các tài liệu thuộc phạm vi công cộng](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_quy%E1%BB%81n_thu%E1%BB%99c_v%E1%BB%81_ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_Li%C3%AAn_bang_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1)từ website hay thư mục thuộc Library of Congress Country Studies
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&veaction=edit&vesection=31) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95&action=edit§ion=31)]
|
|
Tìm hiểu thêm về
Mông Cổ
tại
|
|![]()
[Từ điển](https://vi.wiktionary.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:T%C3%ACm_ki%E1%BA%BFm/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95)từ Wiktionary ![ Tìm kiếm Commons](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/18px-Commons-logo.svg.png)
![ Tìm kiếm Commons](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/18px-Commons-logo.svg.png)
[Tập tin phương tiện](https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:Search/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95)từ Commons ![ Tìm kiếm Wikinews](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Wikinews-logo.svg/25px-Wikinews-logo.svg.png)
![ Tìm kiếm Wikinews](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Wikinews-logo.svg/25px-Wikinews-logo.svg.png)
[Tin tức](https://vi.wikinews.org/wiki/Special:Search/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95)từ Wikinews ![ Tìm kiếm Wikiquote](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/21px-Wikiquote-logo.svg.png)
![ Tìm kiếm Wikiquote](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/21px-Wikiquote-logo.svg.png)
[Danh ngôn](https://vi.wikiquote.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:T%C3%ACm_ki%E1%BA%BFm/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95)từ Wikiquote ![ Tìm kiếm Wikisource](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/24px-Wikisource-logo.svg.png)
![ Tìm kiếm Wikisource](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/24px-Wikisource-logo.svg.png)
[Văn kiện](https://vi.wikisource.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:T%C3%ACm_ki%E1%BA%BFm/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95)từ Wikisource ![ Tìm kiếm Wikibooks](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikibooks-logo.svg/25px-Wikibooks-logo.svg.png)
![ Tìm kiếm Wikibooks](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikibooks-logo.svg/25px-Wikibooks-logo.svg.png)
[Tủ sách giáo khoa](https://vi.wikibooks.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:T%C3%ACm_ki%E1%BA%BFm/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95)từ Wikibooks ![ Tìm kiếm Wikiversity](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Wikiversity-logo-en.svg/25px-Wikiversity-logo-en.svg.png)
![ Tìm kiếm Wikiversity](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Wikiversity-logo-en.svg/25px-Wikiversity-logo-en.svg.png)
[Tài nguyên học tập](https://vi.wikiversity.org/wiki/Special:Search/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95)từ Wikiversity
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
- Chính phủ
[Chính phủ mở Mông Cổ](http://www.open-government.mn/)từ Văn phòng Thủ tướng [Bộ Ngoại giao Mông Cổ](http://www.mongolia-foreign-policy.net/) [Mongolia Government Overview](http://www.pmis.gov.mn/indexeng.php) **(tiếng Mông Cổ)** [Chief of State and Cabinet Members](https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-m/mongolia.html)
- Thông tin chung
[Thông tin về Mông Cổ trên trang Web Bộ Ngoại giao Việt Nam](http://www.mofa.gov.vn/vi/cn_vakv/ca_tbd/nr040819103254/ns070621154625/)
- Mục
[“Mongolia”](https://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/mg.html)trên trang của [CIA World Factbook](/wiki/The_World_Factbook). [Mongolia](http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/mongolia.htm)at *UCB Libraries GovPubs* [Mông Cổ](http://www.dmoz.org/Regional/Asia/Mongolia)tại [DMOZ](/wiki/DMOZ) [Wikimedia Atlas của Mongolia](https://commons.wikimedia.org/wiki/Atlas_of_Mongolia), có một số bản đồ liên quan đến Mongolia. [Mongolia;](http://www.wikia.com/wiki/c:world:Mongolia) [Mongolia](http://www.wikia.com/wiki/c:internationalbusiness:Mongolia)trên [International Business;](http://www.wikia.com/wiki/c:internationalbusiness)
- Du lịch
|
|![]()
|
|
|
|
|
|
[Thể loại](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i):

X-Cache-Status: hit

X-Cache: cp1066 hit/2, cp1054 miss


markdown:
# Thể loại:Địa lý Jordan
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
## Thể loại con
Thể loại này gồm thể loại con sau.
### S
- ►
[Sơ khai địa lý Jordan](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:S%C6%A1_khai_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD_Jordan) (1 tr.)
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
Thể loại này gồm thể loại con sau.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.04:-77.49:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

X-Cache-Status: miss

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Content-Language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

X-Cache: cp1052 miss, cp1054 miss

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Accept-Ranges: bytes


markdown:
# Valley Grande, Alabama
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Valley Grande|
|
|
Location in
[32°30′32″B 08°65′91″T / 32,50889°B 9,10861°T](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Valley_Grande%2C_Alabama¶ms=32_30_32_N_08_65_91_W_type:city(3794)_region:US-AL) **Tọa độ: kinh phút >= 60** **Tọa độ: kinh giây >= 60** [Quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/Flag_of_the_United_States.svg/23px-Flag_of_the_United_States.svg.png)
[Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [Tiểu bang](/wiki/Ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3) [Alabama](/wiki/Alabama) [Dallas](/w/index.php?title=Danh_d%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BA%ADn_%E1%BB%9F_Alabama&action=edit&redlink=1) [Quận Dallas](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Dallas,_Alabama) 2(33.51 mi 2) 2(33.82 mi 2) 2(0.31 mi 2) [Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99) [[1]](#cite_note-elevation-1) [[2]](#cite_note-POP-2) [[3]](#cite_note-3) [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) 2(110/mi 2) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CST](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_Trung_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9))( [UTC-6](/wiki/UTC-6)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [CDT](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_%C4%90%C3%B4ng_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9))( [UTC-5](/wiki/UTC-5)) **Valley Grande** là một [thành phố](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91) thuộc [quận Dallas](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Dallas,_Alabama), tiểu bang [Alabama](/wiki/Alabama), [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Dân số năm 2009 là 3794 người, mật độ đạt 44 người/km². [[2]](#cite_note-POP-2)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Valley_Grande,_Alabama&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Valley_Grande,_Alabama&action=edit§ion=1)] **[** [^](#cite_ref-elevation_1-0) [Valley Grande, Alabama](http://geonames.usgs.gov/pls/gnispublic/f?p=gnispq:3:::NO::P3_FID:2405635)– [Hệ thống Thông tin Địa danh](/w/index.php?title=H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_Th%C3%B4ng_tin_%C4%90%E1%BB%8Ba_danh&action=edit&redlink=1)(GNIS), [Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ](/wiki/C%E1%BB%A5c_Kh%E1%BA%A3o_s%C3%A1t_%C4%90%E1%BB%8Ba_ch%E1%BA%A5t_Hoa_K%E1%BB%B3)(USGS) “USGS detail on Valley Grande”]. Truy cập ngày 27 tháng 4 năm 2012.
- ^
**a** **ă** [“US Census ngày 1 tháng 7 năm 2009 est”](http://www.census.gov/popest/data/cities/totals/2009/files/SUB-EST2009_ALL.csv). [^](#cite_ref-3) [“All Incorporated Places: 2000 to 2009”](http://www.census.gov/popest/data/cities/totals/2009/SUB-EST2009-4.html).

X-Cache: cp1065 miss, cp1054 miss