text:
Thung lũng Trung tâm (California)
Thung lũng Trung tâm (tiếng Anh: Central Valley) của California là một thung lũng rộng và bằng phẳng, chiếm ưu thế tại khu vực trung tâm của bang California, Hoa Kỳ. Thung lũng rộng 40 đến 60 dặm (60 đến 100 km) và trải dài xấp xỉ 450 dặm (720 km) từ tây bắc đến đông nam, nằm trong lục địa và song song với bờ biển Thái Bình Dương. Thung lũng có diện tích xấp xỉ 22.500 dặm vuông Anh (58.000 km2), tức khoảng 13,7% tổng diện tích đất liền của California (nhỏ hơn một chút so với bang Tây Virginia), và có một vài trong số các khu vực nông nghiệp có năng suất suất cao nhất California.
Thung lũng Trung tâm có nhiều hệ thống lưu vực chính: thung lũng Sacramento nằm ở phía bắc và nhận được lượng mưa 20 inch (510 mm) mỗi năm, thung lũng San Joaquin khô hạn hơn nằm ở phía nam, bồn địa Tulare có khí hậu sa mạc bán khô hạn nằm ở cực nam. Các hệ thống sông Sacramento và sông San Joaquin thoát nước cho các thung lũng tương ứng với tên của chúng và cùng tạo thành đồng bằng châu thổ sông Sacramento-San Joaquin, một dải đất rộng lớn với các kênh đào, lòng sông, đầm lầy, đồng lầy và các hòn đảo than bùn, cuối cùng thông qua vịnh San Francisco để đổ ra Thái Bình Dương.[1] Nguồn nước mặt tại bồn địa Tulare về bản chất không bao giờ chảy ra đại dương, song chúng được kết nối thông qua các kênh đào nhân tạo đến San Joaquin và có thể thoát nước ra đó một cách tự nhiên một lần nữa nếu mực nước lên đủ cao.
Mục lục
Ranh giới và dân số[sửa | sửa mã nguồn]
Thung lũng Trung tâm được giới hạn bằng các dãy núi Cascade, Sierra Nevada, và Tehachapi ở phía đông, và dãy núi Bờ biển cùng vịnh San Francisco ở phía tây. Vùng đáy rộng lớn của thung lũng là các khu vực nông nghiệp rộng lớn với nhiều trung tâm dân cư nằm rải rác. Các quận thường đợc xem là có liên hệ với thung lũng:[2]
- Thung lũng Bắc Sacramento (Shasta, Tehama, Glenn, Butte, Colusa)
- Metro Sacramento (Sacramento, El Dorado, Sutter, Yuba, Yolo, Placer)
- Bắc San Joaquin (San Joaquin, Stanislaus, Merced)
- Nam San Joaquin (Madera, Fresno, Kings, Tulare, Kern)
Ngày nay có khoảng 6,5 triệu người sinh sống tại Thung lũng Trung tâm, và đây là khu vực phát triển nhanh nhất tại California.[cần dẫn nguồn] Có 12 vùng thống kê đô thị (MSA) và 1 vùng thống kê tiểu đô thị (μSA) tại Thung lũng Trung tâm. Thành phố lớn nhất tại Thung lũng Trung tâm là Fresno, theo sau là thủ phủ Sacramento của California.
- Vùng đô thị Sacramento (2.158.910)
- Vùng đô thị Fresno (942.904)
- Vùng đô thị Bakersfield (851.710)
- Vùng đô thị Stockton (696.214)
- Vùng đô thị Modesto (518.522)
- Vùng đô thị Visalia-Porterville (449.253)
- Vùng đô thị Merced (259.898)
- Vùng đô thị Chico (220.266)
- Vùng đô thị Redding (177.774)
- Vùng đô thị thành phố Yuba (167.497)
- Vùng đô thị Hanford-Corcoran (153.765)
- Vùng đô thị Madera (152.925)
- Vùng đô thị Red Bluff (63.601)
Địa chất[sửa | sửa mã nguồn]
Sự bằng phẳng của đáy Thung lũng Trung tâm tương phản với đặc trưng của hầu hết địa hình California- tức những ngọn đồi gồ ghề hay các dãy núi thoai thoải. Thung lũng được cho là ban đầu nằm dưới mực nước biển, do một khu vực ngoài khơi bị nén xuống bởi sự hút chìm của phiến Farallon vào một rãnh xa hơn ngoài khơi. Đới đứt gãy San Joaquin là một đặc điểm địa chất đáng chú ý của Thung lũng Trung tâm.
Thung lũng sau đó bị bao quanh khi dãy núi Bờ biển được nâng lên, cửa thoát nước ban đầu của nó là vịnh Monterey. Đới đứt gãy làm di chuyển dãy núi Bờ biển, và một cửa thoát nước mới được hình thành gần nơi mà nay được gọi là vịnh San Francisco. Trong hàng thiên niên kỉ, thung lũng bị bồi lấp do trầm tích từ các dãy núi, cùng với đó là Sierra Nevada nổi lên ở phía đông; sự bồi lấp cuối cùng tạo ra một vùng đất bằng phẳng lạ thường có độ cao chỉ vừa đủ ở trên mực nước biển. Trước khi xây dựng hệ thống cống dẫn nước và kiểm soát lũ lụt đồ sộ của California, lượng tuyết tan hàng năm biến nhiều khu vực của thung lũng thành một biển nội địa.
Một ngoại lệ đáng chú ý của vùng đáy bằng phẳng của Thung lũng Trung tâm là Sutter Buttes, tàn tích của một ngọn núi lửa đã tắt ở ngay phía tây bắc của thành phố Yuba và nằm cách 44 dặm (71 km) về phía bắc của Sacramento.
Về mặt địa văn học, Thung lũng Trung tâm nằm trong khu vực địa văn học của máng California, và bản thân nó lại là một phần của vùng Ranh giới Thái Bình Dương, mà tiếp theo lại thuộc về hệ thống núi Thái Bình Dương.[3][4]
Môi trường[sửa | sửa mã nguồn]
'Đồng cỏ Thung lũng Trung tâm' là vùng sinh thái đồng cỏ, xa van và cây bụi ôn hòa và cận nhiệt Tân Bắc Cực, nó từng là một đồng cỏ đa dạng bao gồm các khu vực đồng cỏ sa mạc (ở cực nam), đồng cỏ, xa van, vùng rừng ven sông, đồng lầy, một vài loại hình hồ nước theo mùa, các hồ lớn nhất là hồ Tulare (nay đã khô hạn), cũng là hồ lớn nhất Hoa Kỳ ở phía tây của Mississippi, hồ Buena Vista và hồ Kern. Tuy nhiên, phần lớn môi trường tự nhiên của Thung lũng Trung tâm đã bị hoạt động của con người loại bỏ hoặc biến đổi bao gồm cả việc đưa đến các loài thực vật ngoại lai, đặc biệt là các loại cỏ. Các vùng rừng sồi và chapparal (cây bụi và cây thạch nam) ở vùng diềm của thung lũng được phân loại là vùng sinh thái vùng rừng và chaparral nội địa California.[5] Các vùng đất ngập nước là mục tiêu của các hoạt động giải cứu nhằm phục hồi các khu vực sinh thái gần như đã bị nông nghiệp tàn phá.[6]
Thực vật[sửa | sửa mã nguồn]
Loại cỏ chi phối trong thung lũng là Nassella pulchra, chúng mọc xen với các loài khác, song ngày nay chỉ có 1% đồng cỏ trong thung lũng là nguyên gốc và còn nguyên vẹn. Vẫn còn có thể trông thấy các loại cỏ hoa bao gồm Eschscholzia californica (anh túc California), Lupinus, và Castilleja exserta, đặc biệt là tại thung lũng Antelope ở vùng đồi Tehachapi. Các loại cây ven sông bao gồm liễu, Platanus racemosa, Acer negundo, Populus fremontii, và loài sồi Thung lũng (Quercus lobata) đặc hữu.
Động vật[sửa | sửa mã nguồn]
Thung lũng Trung tâm từng là nơi sinh sống của một số lượng lớn các cá thể linh dương gạc nhiều nhánh (Antilocapra americana), nai sừng tấm bao gồm phân loài nai sừng tấm Tule đặc hữu (Cervus elaphus nannodes), nai đuôi trắng (Odocoileus hemionus), sóc đất California (Otospermophilus beecheyi), động vật gặm nhấm đào hang, chuột nhắt, thỏ rừng, thỏ và chuột kangaroo, cùng với các loài động vật ăn thịt chúng như cáo Kit San Joaquin, một phân loài mà nay đang có nguy cơ tuyệt chủng, chúng vẫn còn sống trên các vùng sườn đồi của thung lũng San Joaquin. Các vùng đất ngập nước của thung lũng là một môi trường sống quan trọng của các loài chim nước trú đông và chim di cư khác nhau. Thung lũng có các loài bò sát và lưỡng cư như rắn Masticophis flagellum ruddocki, thằn lằn mũi cùn Gambelia sila, thằn lằn bóng chân ngắn Eumeces gilberti và rắn Thamnophis couchii. Ngoài ra, thung lũng còn có một số loài động vật không xương sống đặc hữu.
Các mối đe dọa và bảo tồn[sửa | sửa mã nguồn]
Nông nghiệp, đặc biệt là việc phát quang để tạo ra bãi đất chăn thả, và hút nước từ các hồ và sông đã làm thay đổi hoàn toàn môi trường sống của Thung lũng. Hầu hết các đồng cỏ bản địa đã bị các loài mới đánh bại, hầu hết các hồ nước theo mùa đã bị lấy để tướng hoặc biến mất theo một hình thức khác và chỉ còn lại ở các sườn núi cao, vùng đồng lầy hầu hết cũng bị lấy nước để tưới, và các vùng rừng ven sông gần như đều bị ảnh hưởng.
Công viên tiểu bang Great Valley Grasslands vẫn bảo tồn một hình mẫu của môi trường sống đồng cỏ bản địa trong thung lũng, trong khi môi trường sống xa van sồi vẫn còn lại ở gần Visalia. Thung lũng có các khu vực đất ngập nước và rừng ven sông ở phía bắc, đặc biệt là ở hệ thống sông Sacramento như Khu bảo tồn sông Cosumnes của Hội bảo tồn thiên nhiên Hoa Kỳ nằm ngay phía nam của Sacramento, khu vực loài hoang dã Gray Lodge, khu quản lý loài hoang dã Butte Sink, và các vùng đất nhỏ ở vùng châu thổ. Các hồ nước theo mùa còn lại bao gồm Khu bảo tồn loài hoang dã quốc gia Pixley nằm giữa Tulare và Bakersfield và khu bảo tồn đồng cỏ Jepson Prairie ở vùng đồng bằng châu thổ. Có các vùng đất cây bụi sa mạc ở phía nam thung lũng San Joaquin và tại đồng bằng Carrizo, đồng bằng này nằm ngay bên ngoài thung lũng song có một cảnh quan tương đồng.
Khí hậu[sửa | sửa mã nguồn]
Phía bắc Thung lũng Trung tâm có khí hậu Địa Trung Hải nóng (phân loại khí hậu Köppen: Csa); các khu vực ở xa hơn về phía nam thuộc vùng bóng mưa, đủ khô để xác định thuộc khí hậu đồng cỏ Địa Trung Hải (BShs, như ở quanh Fresno) hay thậm chí là sa mạc vĩ độ thấp (BWh, như ở các khu vực quanh Bakersfield). Thung lũng có thời tiết nóng và khô trong mùa hè, có thời tiết mát mẻ và ẩm trong mùa đông, khi đó sương mù trên mặt đất xuất hiện thường xuyên và được người dân khu vực gọi với cái tên là "sương mù Tule", nó khiến cho tầm nhìn bị che khuất. Nhiệt độ ban ngày vào mùa hè tiến gần đến 100 °F (38 °C), và các sóng nhiệt thường thấy có thể đưa nhiệt độ vượt quá 115 °F (46 °C). Từ giữa thu đến giữa xuân được xem là mùa mưa — mặc dù vào cuối hè, gió đông nam trên cao có thể đem đến các cơn bão có nguồn gốc nhiệt đới, chủ yếu là ở nửa phía nam của thung lũng San Joaquin song đôi khi cũng xuất hiện ở thung lũng Sacramento. Nửa phía bắc của thung lũng Trung tâm nhận được lượng mưa lớn hơn so với nửa phía nam bán sa mạc. Sương giá xảy ra nhiều lần trong những tháng mùa đông, song tuyết vô cùng hiếm gặp.[7]
Thủy văn[sửa | sửa mã nguồn]
Hai hệ thống sông chính tiêu thoát nước và xác định hai phần của Thung lũng Trung tâm. Sông Sacramento, cùng với các chi lưu sông Feather và sông American, chảy theo hướng nam qua khoảng 447 dặm (719 km) của thung lũng Sacramento.[8] Tại thung lũng San Joaquin, sông San Joaquin dài khoảng 365 dặm (587 km), nhận nước từ các chi lưu như sông Merced, sông Tuolumne, sông Stanislaus và sông Mokelumne.[9]
Ở phần phía nam của thung lũng San Joaquin, quạt bồi tích của sông Kings và một sông khác bắt nguồn từ các dòng suối ở dãy núi Bờ biển đã tạo thành một sự phân chia và kết quả là bồn địa Tulare khô hạn của Trung lũng Trung tâm, chảy vào nó là bốn con sông từ Sierra Nevada bao gồm Kings. Bồn địa này, thường xuyên nội lưu, trước đây nó bị bao phủ đầy nước khi tuyết tan nhiều và đổ ra sông San Joaquin. Cái được gọi là hồ Tulare ngày nay thường xuyên khô hạn vì nước của các con sông cấp nước cho nó đã được sử dụng cho mục đích nông nghiệp.[10]
Các con sông ở Thung lũng Trung tâm tụ hội về đồng bằng châu thổ Sacramento-San Joaquin, một mạng lưới phức tạp với các kênh đào đồng lầy, các phân lưu và vũng nước, chúng uống khúc quanh các đảo chủ yếu được sử dụng cho mục đích nông nghiệp. Tại đây, nước ngọt của các sông hòa với dòng nước thủy triều, và cuối cùng đổ ra Thái Bình Dương sau khi đi qua vịnh Suisun, vịnh San Pablo, phần thượng của vịnh San Francisco và cuối cùng là Golden Gate. Nhiều hòn đảo nay nằm dưới mực nước biển do sản xuất nông nghiệp thâm canh, và có nguy cơ bị lũ lụt, mà sẽ khiến nước mặn xâm nhập vào trong đồng bằng châu thổ, đặc biệt là khi có quá ít nước ngọt chảy từ Thung lũng.[11]
Sông Sacramento có lưu lượng chiếm phần lớn với 24.000 foot khối một giây (680 m3/s), trong khi lưu lượng trung bình tương đối của sông San Joaquin chỉ là 4.500 foot khối một giây (130 m3/s). Trên 25 triệu người sống cả ở trong thung lũng và các khu vực khác trong bang phải dựa vào nguồn nước từ các sông này.[12]
Kỹ thuật[sửa | sửa mã nguồn]
Các dòng chảy từ Sierra Nevada tạo nên các con sông chảy vào vịnh San Francisco, chúng cung cấp một lượng tài nguyên nước to lớn cho California. Sông Sacramento là sông lớn thứ hai đổ ra Thái Bình Dương từ Hoa Kỳ lục địa, chỉ xếp sau sông Columbia và lớn hơn sông Colorado.[13] Với khu vực đất đai phì nhiêu và rộng rãi ở đáy, Thung lũng Trung tâm là một nơi lý tưởng để phát triển nông nghiệp.[14]
Ngày nay, Thung lũng Trung tâm là một trong các khu vực nông nghiệp có năng xuất cao nhất tại Hoa Kỳ. Người ta đã kiểm soát để ngăn chặn các con sông tràn bờ vào mùa xuân và mùa hè trong khi khô hạn trong mùa thu và mùa đông.[15] Do vậy, nhiều đập lớn, bao gồm đập Shasta, đập Oroville, đập Folsom, đập New Melones, đập Don Pedro, đập Friant, đập Pine Flat và đập Isabella, đã được xây dựng trên các con sông chảy vào Thung lũng Trung tâm, nhiều đập thuộc về Dự án Thung lũng Trung tâm.[15] Các đập này đã có một tác động sâu sắc đến tình trạng tự nhiên và sinh thái của các con sông tại Thung lũng Trung tâm, bao gồm cả việc mất đi cá hồi Chinook.[16]
Sự phát triển và tăng trưởng nhanh chóng của hai khu vực đô thị chính tại California là khu vực vịnh San Francisco và Los Angeles/Inland Empire/San Diego, cũng đồng nghĩa rằng nguồn nước địa phương ở đó không đủ để cung cấp cho dân cư. Thung lũng Trung tâm được nhìn nhận là một nguồn nước, dẫn đến việc thiết lập Dự án nước tiểu bang California, trong đó sẽ vận chuyển nước từ Thung lũng Trung tâm đến Miền Nam California.[17]
Dòng chảy từ các sông Sacramento và San Joaquin Rivers bị chặn lại ở vùng đồng bằng châu thổ thông qua một loạt máy bơm lớn và kênh mương, thông qua cống dẫn nước California, nước sẽ được dẫn về phía nam dọc theo toàn bộ chiều dài của thung lũng San Joaquin.[18] Dòng chảy của sông Sacramento được bổ sung bằng một đường hầm từ sông Trinity (một chi lưu của sông Klamath) gần Redding.[19] Các thành phố trong khu vực vịnh San Francisco cũng cần đến một lượng lớn nước, người ta đã xây dựng các cống dẫn nước từ sông Mokelumne và sông Tuolumne, các sông này chảy từ đông sang tây ở phần giữa của Thung lũng Trung tâm.[20][21]
Lũ lụt[sửa | sửa mã nguồn]
Hầu hết các vùng đất thấp của Thung lũng Trung tâm đều có nguy cơ phải chịu lũ lụt, đặc biệt là đáy của các hồ cũ đã khô cạn là hồ Tulare, hồ Buena Vista, và Kern. Các sông Kings, Kaweah, Tule và Kern ban đầu chảy vào các hồ theo mùa này, khi đó các khu vực ngập nước sẽ mở rộng ra phần lớn phía nam thung lũng San Joaquin vào mùa xuân. Sau này con người xây dựng nên các trang trại, đô thị và cơ sở hạ tầng tại đáy các hồ này trong khi ngăn chặn chúng khỏi bị lụt bằng hệ thống đê.
Các dự án công trình công cộng lớn đã được khởi công vào thập niên 1930, trong đó tìm cách để giảm lượng tuyết tan làm ngập lụt bằng việc xây dựng các con đập lớn. Năm 2003, Sacramento được xác định là được bảo vệ chống lại ở mức thấp nhất và gần như có nguy cơ cao nhất trước lũ lụt. Quốc hội sau đó đã cấp một khoản vay trị giá 220 triệu Đô la Mỹ cho quận Sacramento để nâng cấp cơ sở hạ tầng chống lụt.[22] Các quận khác phải thường xuyên đối mặt với lụt lội trong thung lũng là Yuba, Stanislaus, và San Joaquin.
Kinh tế[sửa | sửa mã nguồn]
Nông nghiệp là ngành kinh tế chính tại hầu hết Thung lũng Trung tâm. Một ngoại lệ đáng chú ý về ưu thế của nông nghiệp là tại khu vực Sacramento, nơi có một lực lượng lao động lớn và ổn định làm việc cho chính quyền bang đã khiến nền kinh tế ở đây cách xa khỏi nông nghiệp. Mặc dù xảy ra việc cắt giảm tuyển dụng nhà nước và đóng cửa một số căn cứ quân sự, song kinh tế của Sacramento vẫn tiếp tục phát triển, đa dạng hóa và nay rất tương đồng với kinh tế của khu vực vịnh San Francisco lân cận. Các nguồn chính trong việc gia tăng dân số trong Thung lũng Trung tâm là những người nhập cư từ khu vực vịnh San Francisco để tìm kiếm chi phí nhà ở thấp hơn, cũng như những người nhập cư đến từ châu Á, Trung Mỹ, México, Ukraina và phần còn lại của Liên Xô cũ.[2]
Thung lũng Trung tâm là một trong các khu vực sản xuất nông nghiệp năng suất nhất trên thế giới và là vùng đất loại 1 lớn nhất thế giới.[1] Có trên 230 cây trồng được phát triển tại đây.[1] Với ít hơn 1% tổng diện tích đất nông nghiệp tại Hoa Kỳ, Thung lũng Trung tâm sản xuất 8% giá trị tổng sản lượng nông nghiệp quốc gia: 17 tỉ USD vào năm 2002. Sản xuất nông nghiệp của Thung lũng Trung tâm dựa vào hệ thống tưới lấy nước từ cả nguồn nước mặt và nguồn nước ngầm. Khoảng một phần sáu diện tích đất đai được tưới tại Hoa Kỳ là ở Thung lũng Trung tâm.[23]
Gần như toàn bộ các cây trồng phi nhiệt đới đều được trồng tại Thung lũng Trung tâm, nó là nguồn cung cấp chính của một số nông sản trên khắp Hoa Kỳ, bao gồm cà chua, hạnh, nho, sợi bông, mơ, và măng tây.[24] Tại Thung lũng Trung tâm có 6.000 người trồng hạnh và mỗi năm sản xuất ra trên 600 triệu pound (~272 nghìn tấn), chiếm khoảng 70% nguồn cung của thế giới.[25] Năm 2007, bốn quận có doanh thu nông nghiệp hàng đầu ở Hoa Kỳ đều nằm tại Thung lũng Trung tâm. Chúng là quận Fresno (#1 với doanh thu 3,731 tỷ USD), quận Tulare (#2 với 3,335 tỉ USD), quận Kern (#3 với 3,204 tỷ USD), và quận Merced (#4 với 2,330 tỉ USD.[2][26]
Ban đầu, nông nghiệp tại Thung lũng Trung tâm tập trung gần đồng bằng châu thổ Sacramento-San Joaquin, nơi có mực nước cao quanh năm và dễ dàng đưa vào đồng ruộng, nhưng các dự án tưới tiêu sau đó đã khiến cho sản xuất nông nghiệp mở rộng ra nhiều khu vực khác của thung lũng.
Dân tộc học[sửa | sửa mã nguồn]
Sau tiếng Anh và tiếng Tây Ban Nha, tiếng H'Mông là ngôn ngữ phổ biến thứ ba tại Thung lũng Trung tâm.[27]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ a ă â “Everyone Eats There”. New York Times. Ngày 10 tháng 10 năm 2012. Truy cập ngày 10 tháng 10 năm 2012.
Central Valley, which is really two valleys: the San Joaquin to the south and Sacramento to the north. All tolled,[sic] the Central Valley is about 450 miles long, from Bakersfield up to Redding, and is 60 miles at its widest, between the Sierra Nevada to the east and the Coast Ranges to the west.
- ^ a ă â “A Statistical Tour of California's Great Central Valley”. California Research Bureau. California State LIbrary. Truy cập ngày 27 tháng 7 năm 2009.
- ^ “Physiographic divisions of the conterminous U. S.”. U.S. Geological Survey. Truy cập ngày 6 tháng 12 năm 2007.
- ^ Benke, Arthur C.; Cushing, Colbert E. (2005). Rivers of North America. Academic Press. tr. 554. ISBN 0120882531.
- ^ “California Central Valley grasslands”. Khu vực sinh thái lục địa. Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên. Truy cập ngày 13 tháng 11 năm 2011.
- ^ Philip Garone, The Fall and Rise of the Wetlands of California's Great Central Valley (University of California Press; 2011)
- ^ “Climate of California”. Western Regional Climate Center. .www.wrcc.dri.edu. Truy cập ngày 26 tháng 7 năm 2009.
- ^ “Sacramento River Basin National Water Quality Assessment Program: Study Unit Description”. United States Geological Survey. ca.water.usgs.gov. Truy cập ngày 26 tháng 7 năm 2009.
- ^ “Restoring the San Joaquin River: Following an 18-year legal battle, a great California river once given up for dead is on the verge of a comeback”. Natural Resources Defense Council. www.nrdc.org. Ngày 17 tháng 9 năm 2007. Truy cập ngày 26 tháng 7 năm 2009.
- ^ Gorelick, Ellen. “Tulare Lake”. Tulare Historical Museum. www.tularehistoricalmueseum.org. Bản gốc lưu trữ ngày 19 tháng 2 năm 2010. Truy cập ngày 26 tháng 7 năm 2009.
- ^ “Delta Subsidence in California: The sinking heart of the State” (PDF). United States Geological Survey. ca.water.usgs.gov. Truy cập ngày 26 tháng 7 năm 2009.
- ^ “Sacramento-San Joaquin River System, California”. American Rivers. America's Most Endangered Rivers Report: 2009 Edition. Truy cập ngày 26 tháng 7 năm 2009.
- ^ Sông Columbia lớn nhất với lưu lượng trung bình 265.000 cu ft/s (7.500 m3/s). Sông Sacramento xếp sau với 30.215 cu ft/s (855,6 m3/s), và mặc dù sông Colorado dài hơn song lưu lượng trung bình chỉ từ 10.000 cu ft/s (280 m3/s) đến 22.000 cu ft/s (620 m3/s). Các sông quan trọng khác gồm Klamath 17.010 cu ft/s (482 m3/s), Skagit 16.598 cu ft/s (470,0 m3/s), Snohomish 13.900 cu ft/s (390 m3/s), và San Joaquin 10.397 cu ft/s (294,4 m3/s).
- ^ “California’s Central Valley”. National Public Radio. Ngày 11 tháng 11 năm 2002 to 14. Truy cập ngày 27 tháng 5 năm 2010. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|date=(trợ giúp)
- ^ a ă Stene, Eric A. “The Central Valley Project: Introduction”. U.S. Bureau of Reclamation. Truy cập ngày 27 tháng 5 năm 2010.
- ^ “Ecosystem Restoration: Systemwide Central Valley Chinook Salmon” (PDF). CALFED Bay-Delta Program. Truy cập ngày 27 tháng 5 năm 2010.
- ^ “California State Water Project Overview”. California State Water Project. California Department of Water Resources. Ngày 15 tháng 4 năm 2009. Truy cập ngày 27 tháng 5 năm 2010.
- ^ “California State Water Project Today”. California State Water Project. California Department of Water Resources. Ngày 18 tháng 7 năm 2008. Truy cập ngày 27 tháng 5 năm 2010.
- ^ Anderson, David (ngày 4 tháng 7 năm 1999). “A temporary diversion”. Times-Standard. Truy cập ngày 27 tháng 5 năm 2010.
- ^ “The Hetch Hetchy Aqueduct”. Aquafornia. Ngày 19 tháng 8 năm 2008. Truy cập ngày 27 tháng 5 năm 2010.
- ^ “Mokelumne Aqueduct”. Aquafornia. Ngày 19 tháng 8 năm 2008. Truy cập ngày 27 tháng 5 năm 2010.
- ^ “Sacramento Flood Protection”.
- ^ Reilly, Thomas E. (2008). Ground-Water Availability in the United States: U.S. Geological Survey Circular 1323. Denver, CO: U.S. Geological Survey. tr. 84. ISBN 978-1-4113-2183-0.
- ^ Michael Pollan. “Our Decrepit Food Factories”. Truy cập ngày 13 tháng 11 năm 2011.
- ^ Purdum, Todd S. (ngày 6 tháng 9 năm 2000). “California's Central Valley. Where the Mountains Are Almonds”. New York Times. Truy cập ngày 16 tháng 12 năm 2008.
The state's 6,000 growers produce more than 600 million pounds a year, more than 70 percent of the world's supply and virtually 100 percent of domestic production.
- ^ Timothy S. Parker (ngày 27 tháng 10 năm 2011). “United States Fact Sheet: US agriculture income population food education employment unemployment federal funds farms top commodities exports counties financial indicators poverty food security farm income Rural Nonmetro Urban Metropolitan America USDA organic Census of Agriculture”. Ers.usda.gov. Truy cập ngày 13 tháng 11 năm 2011.
- ^ “Hmong”. Science and Environment Podcast. University of California Merced. Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 7 năm 2008. Truy cập ngày 20 tháng 9 năm 2010.. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|accessdate=(trợ giúp)

markdown:
# Thung lũng Trung tâm (California)
|Thung lũng Trung tâm|
|Great Central Valley, The Valley|
|
|![]()
[California](/wiki/California), [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) 2) [Sierra Nevada](/wiki/Sierra_Nevada_(Hoa_K%E1%BB%B3))(đông), [dãy núi Cascade](/wiki/D%C3%A3y_n%C3%BAi_Cascade), [dãy núi Klamath](/w/index.php?title=D%C3%A3y_n%C3%BAi_Klamath&action=edit&redlink=1)(bắc), [dãy núi Ven biển](/w/index.php?title=D%C3%A3y_n%C3%BAi_Ven_bi%E1%BB%83n_California&action=edit&redlink=1), [vịnh San Francisco](/wiki/V%E1%BB%8Bnh_San_Francisco)(tây), [dãy núi Tehachapi](/w/index.php?title=D%C3%A3y_n%C3%BAi_Tehachapi&action=edit&redlink=1)(nam) [Redding](/wiki/Redding,_California), [Chico](/wiki/Chico,_California), [Yuba City](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_Yuba,_California), [Sacramento](/wiki/Sacramento,_California), [Stockton](/wiki/Stockton,_California), [Porterville](/wiki/Porterville,_California), [Modesto](/wiki/Modesto,_California), [Merced](/wiki/Merced,_California), [Fresno](/wiki/Fresno,_California), [Visalia](/wiki/Visalia,_California), [Bakersfield](/wiki/Bakersfield,_California), [Clovis](/wiki/Clovis,_California) [Interstate 5](/wiki/Xa_l%E1%BB%99_Li%C3%AAn_ti%E1%BB%83u_bang_5), [Interstate 80](/wiki/Xa_l%E1%BB%99_Li%C3%AAn_ti%E1%BB%83u_bang_80), [State Route 99](/w/index.php?title=Xa_l%E1%BB%99_ti%E1%BB%83u_bang_California_99&action=edit&redlink=1) [sông Sacramento](/wiki/S%C3%B4ng_Sacramento), [sông San Joaquin](/wiki/S%C3%B4ng_San_Joaquin) **Thung lũng Trung tâm** ( [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh): *Central Valley*) của California là một thung lũng rộng và bằng phẳng, chiếm ưu thế tại khu vực trung tâm của [bang](/wiki/Ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3) [California](/wiki/California), [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Thung lũng rộng 40 đến 60 dặm (60 đến 100 km) và trải dài xấp xỉ 450 dặm (720 km) từ tây bắc đến đông nam, nằm trong lục địa và song song với bờ biển [Thái Bình Dương](/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng). Thung lũng có diện tích xấp xỉ 22.500 dặm vuông Anh (58.000 km 2), tức khoảng 13,7% tổng diện tích đất liền của California (nhỏ hơn một chút so với bang [Tây Virginia](/wiki/T%C3%A2y_Virginia)), và có một vài trong số các khu vực nông nghiệp có năng suất suất cao nhất California.
Thung lũng Trung tâm có nhiều hệ thống lưu vực chính:
[thung lũng Sacramento](/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_Sacramento&action=edit&redlink=1) nằm ở phía bắc và nhận được lượng mưa 20 inch (510 mm) mỗi năm, [thung lũng San Joaquin](/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_San_Joaquin&action=edit&redlink=1) khô hạn hơn nằm ở phía nam, [bồn địa Tulare](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Tulare&action=edit&redlink=1) có khí hậu sa mạc bán khô hạn nằm ở cực nam. Các hệ thống [sông Sacramento](/wiki/S%C3%B4ng_Sacramento) và [sông San Joaquin](/wiki/S%C3%B4ng_San_Joaquin) thoát nước cho các thung lũng tương ứng với tên của chúng và cùng tạo thành [đồng bằng châu thổ sông Sacramento-San Joaquin](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93ng_b%E1%BA%B1ng_ch%C3%A2u_th%E1%BB%95_s%C3%B4ng_Sacramento-San_Joaquin&action=edit&redlink=1), một dải đất rộng lớn với các [kênh đào](/wiki/K%C3%AAnh_%C4%91%C3%A0o), [lòng sông](/w/index.php?title=L%C3%B2ng_s%C3%B4ng&action=edit&redlink=1), [đầm lầy](/wiki/%C4%90%E1%BA%A7m_l%E1%BA%A7y), [đồng lầy](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_l%E1%BA%A7y) và các hòn đảo than bùn, cuối cùng thông qua [vịnh San Francisco](/wiki/V%E1%BB%8Bnh_San_Francisco) để đổ ra Thái Bình Dương. Nguồn nước mặt tại bồn địa Tulare về bản chất không bao giờ chảy ra đại dương, song chúng được kết nối thông qua các kênh đào nhân tạo đến San Joaquin và có thể thoát nước ra đó một cách tự nhiên một lần nữa nếu mực nước lên đủ cao. [1]
## Mục lục
## Ranh giới và dân số[
[sửa](/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_Trung_t%C3%A2m_(California)&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_Trung_t%C3%A2m_(California)&action=edit§ion=1)]
Thung lũng Trung tâm được giới hạn bằng các dãy núi
[Cascade](/wiki/D%C3%A3y_n%C3%BAi_Cascade), [Sierra Nevada](/wiki/Sierra_Nevada_(Hoa_K%E1%BB%B3)), và [Tehachapi](/w/index.php?title=D%C3%A3y_n%C3%BAi_Tehachapi&action=edit&redlink=1) ở phía đông, và [dãy núi Bờ biển](/w/index.php?title=D%C3%A3y_n%C3%BAi_B%E1%BB%9D_bi%E1%BB%83n_California&action=edit&redlink=1) cùng [vịnh San Francisco](/wiki/V%E1%BB%8Bnh_San_Francisco) ở phía tây. Vùng đáy rộng lớn của thung lũng là các khu vực nông nghiệp rộng lớn với nhiều trung tâm dân cư nằm rải rác. Các [quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Hoa_K%E1%BB%B3) thường đợc xem là có liên hệ với thung lũng: [[2]](#cite_note-overview-2)
- Thung lũng Bắc Sacramento (
[Shasta](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Shasta,_California), [Tehama](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Tehama,_California), [Glenn](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Glenn,_California), [Butte](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Butte,_California), [Colusa](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Colusa,_California))
- Metro Sacramento (
[Sacramento](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Sacramento,_California), [El Dorado](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_El_Dorado,_California), [Sutter](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Sutter,_California), [Yuba](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Yuba,_California), [Yolo](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Yolo,_California), [Placer](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Placer,_California))
- Bắc San Joaquin (
[San Joaquin](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_San_Joaquin,_California), [Stanislaus](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Stanislaus,_California), [Merced](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Merced,_California))
- Nam San Joaquin (
[Madera](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Madera,_California), [Fresno](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Fresno,_California), [Kings](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Kings,_California), [Tulare](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Tulare,_California), [Kern](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Kern,_California))
Ngày nay có khoảng 6,5 triệu người sinh sống tại Thung lũng Trung tâm, và đây là khu vực phát triển nhanh nhất tại California.
[ Có 12 [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)] [vùng thống kê đô thị](/wiki/V%C3%B9ng_%C4%91%C3%B4_th%E1%BB%8B_Hoa_K%E1%BB%B3)(MSA) và 1 [vùng thống kê tiểu đô thị](/wiki/V%C3%B9ng_ti%E1%BB%83u_%C4%91%C3%B4_th%E1%BB%8B_Hoa_K%E1%BB%B3)(μSA) tại Thung lũng Trung tâm. Thành phố lớn nhất tại Thung lũng Trung tâm là [Fresno](/wiki/Fresno,_California), theo sau là thủ phủ [Sacramento](/wiki/Sacramento,_California)của California. [Vùng đô thị Sacramento](/w/index.php?title=V%C3%B9ng_%C4%91%C3%B4_th%E1%BB%8B_Sacramento&action=edit&redlink=1)(2.158.910) [Vùng đô thị Fresno](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Fresno,_California)(942.904) [Vùng đô thị Bakersfield](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Kern,_California)(851.710) [Vùng đô thị Stockton](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_San_Joaquin,_California)(696.214) [Vùng đô thị Modesto](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Stanislaus,_California)(518.522) [Vùng đô thị Visalia-Porterville](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Tulare,_California)(449.253) [Vùng đô thị Merced](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Merced,_California)(259.898) [Vùng đô thị Chico](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Butte,_California)(220.266) [Vùng đô thị Redding](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Shasta,_California)(177.774) [Vùng đô thị thành phố Yuba](/w/index.php?title=V%C3%B9ng_Yuba-Sutter&action=edit&redlink=1)(167.497) [Vùng đô thị Hanford-Corcoran](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Kings,_California)(153.765) [Vùng đô thị Madera](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Madera,_California)(152.925) [Vùng đô thị Red Bluff](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Tehama,_California)(63.601)
## Địa chất[
[sửa](/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_Trung_t%C3%A2m_(California)&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_Trung_t%C3%A2m_(California)&action=edit§ion=2)]
Sự bằng phẳng của đáy Thung lũng Trung tâm tương phản với đặc trưng của hầu hết địa hình California- tức những ngọn đồi gồ ghề hay các dãy núi thoai thoải. Thung lũng được cho là ban đầu nằm dưới mực nước biển, do một khu vực ngoài khơi bị nén xuống bởi
[sự hút chìm](/wiki/H%C3%BAt_ch%C3%ACm) của [phiến Farallon](/w/index.php?title=Phi%E1%BA%BFn_Farallon&action=edit&redlink=1) vào một rãnh xa hơn ngoài khơi. Đới đứt gãy San Joaquin là một đặc điểm địa chất đáng chú ý của Thung lũng Trung tâm.
Thung lũng sau đó bị bao quanh khi
[dãy núi Bờ biển](/w/index.php?title=D%C3%A3y_n%C3%BAi_B%E1%BB%9D_bi%E1%BB%83n_California&action=edit&redlink=1) được nâng lên, cửa thoát nước ban đầu của nó là [vịnh Monterey](/w/index.php?title=V%E1%BB%8Bnh_Monterey&action=edit&redlink=1). Đới đứt gãy làm di chuyển dãy núi Bờ biển, và một cửa thoát nước mới được hình thành gần nơi mà nay được gọi là [vịnh San Francisco](/wiki/V%E1%BB%8Bnh_San_Francisco). Trong hàng thiên niên kỉ, thung lũng bị bồi lấp do trầm tích từ các dãy núi, cùng với đó là [Sierra Nevada](/wiki/Sierra_Nevada_(Hoa_K%E1%BB%B3)) nổi lên ở phía đông; sự bồi lấp cuối cùng tạo ra một vùng đất bằng phẳng lạ thường có độ cao chỉ vừa đủ ở trên mực nước biển. Trước khi xây dựng hệ thống [cống dẫn nước](/wiki/Aqueduct) và kiểm soát lũ lụt đồ sộ của California, lượng [tuyết](/wiki/Tuy%E1%BA%BFt) tan hàng năm biến nhiều khu vực của thung lũng thành một biển nội địa.
Một ngoại lệ đáng chú ý của vùng đáy bằng phẳng của Thung lũng Trung tâm là
[Sutter Buttes](/w/index.php?title=Sutter_Buttes&action=edit&redlink=1), tàn tích của một ngọn núi lửa đã tắt ở ngay phía tây bắc của [thành phố Yuba](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_Yuba,_California) và nằm cách 44 dặm (71 km) về phía bắc của [Sacramento](/wiki/Sacramento,_California).
Về mặt địa văn học, Thung lũng Trung tâm nằm trong khu vực địa văn học của máng California, và bản thân nó lại là một phần của vùng Ranh giới Thái Bình Dương, mà tiếp theo lại thuộc về hệ thống núi Thái Bình Dương.
[[3]](#cite_note-USGS-Water-3) [[4]](#cite_note-4)
## Môi trường[
[sửa](/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_Trung_t%C3%A2m_(California)&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_Trung_t%C3%A2m_(California)&action=edit§ion=3)]
'Đồng cỏ Thung lũng Trung tâm' là vùng sinh thái đồng cỏ, xa van và cây bụi ôn hòa và cận nhiệt Tân Bắc Cực, nó từng là một đồng cỏ đa dạng bao gồm các khu vực đồng cỏ sa mạc (ở cực nam), đồng cỏ, xa van, vùng rừng ven sông,
[đồng lầy](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_l%E1%BA%A7y), một vài loại hình hồ nước theo mùa, các hồ lớn nhất là [hồ Tulare](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Tulare&action=edit&redlink=1) (nay đã khô hạn), cũng là hồ lớn nhất Hoa Kỳ ở phía tây của Mississippi, [hồ Buena Vista](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Buena_Vista&action=edit&redlink=1) và [hồ Kern](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Kern_(qu%E1%BA%ADn_Kern)&action=edit&redlink=1). Tuy nhiên, phần lớn môi trường tự nhiên của Thung lũng Trung tâm đã bị hoạt động của con người loại bỏ hoặc biến đổi bao gồm cả việc đưa đến các loài thực vật ngoại lai, đặc biệt là các loại cỏ. Các vùng rừng sồi và [chapparal](/w/index.php?title=Chapparal&action=edit&redlink=1) (cây bụi và cây thạch nam) ở vùng diềm của thung lũng được phân loại là vùng sinh thái vùng rừng và chaparral nội địa California. Các vùng đất ngập nước là mục tiêu của các hoạt động giải cứu nhằm phục hồi các khu vực sinh thái gần như đã bị nông nghiệp tàn phá. [5] [[6]](#cite_note-6)
### Thực vật[
[sửa](/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_Trung_t%C3%A2m_(California)&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_Trung_t%C3%A2m_(California)&action=edit§ion=4)]
Loại cỏ chi phối trong thung lũng là
*, chúng mọc xen với các loài khác, song ngày nay chỉ có 1% đồng cỏ trong thung lũng là nguyên gốc và còn nguyên vẹn. Vẫn còn có thể trông thấy các loại cỏ hoa bao gồm Nassella pulchra* *(anh túc California),* [Eschscholzia californica](/wiki/H%E1%BB%8D_Anh_t%C3%BAc) *, và* [Lupinus](/wiki/Lupinus) *, đặc biệt là tại* [Castilleja exserta](/wiki/Castilleja_exserta) [thung lũng Antelope](/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_Antelope&action=edit&redlink=1)ở vùng đồi Tehachapi. Các loại cây ven sông bao gồm [liễu](/wiki/Li%E1%BB%85u), *,* [Platanus racemosa](/w/index.php?title=Platanus_racemosa&action=edit&redlink=1) *,* [Acer negundo](/wiki/Acer_negundo) *, và loài sồi Thung lũng* [Populus fremontii](/wiki/Populus_fremontii) *(*đặc hữu. [Quercus lobata](/wiki/Quercus_lobata))
### Động vật[
[sửa](/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_Trung_t%C3%A2m_(California)&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_Trung_t%C3%A2m_(California)&action=edit§ion=5)]
Thung lũng Trung tâm từng là nơi sinh sống của một số lượng lớn các cá thể
[linh dương gạc nhiều nhánh](/wiki/Linh_d%C6%B0%C6%A1ng_g%E1%BA%A1c_nhi%E1%BB%81u_nh%C3%A1nh) *(Antilocapra americana)*, [nai sừng tấm](/wiki/Nai_s%E1%BB%ABng_t%E1%BA%A5m_ch%C3%A2u_%C3%82u) bao gồm phân loài nai sừng tấm Tule đặc hữu *( Cervus elaphus nannodes)*, [nai đuôi trắng](/w/index.php?title=Nai_%C4%91u%C3%B4i_tr%E1%BA%AFng&action=edit&redlink=1) *(Odocoileus hemionus)*, [sóc đất California](/wiki/Otospermophilus_beecheyi)( *Otospermophilus beecheyi*), động vật gặm nhấm đào hang, [chuột nhắt](/wiki/Chu%E1%BB%99t_nh%E1%BA%AFt), [thỏ rừng](/wiki/Th%E1%BB%8F_r%E1%BB%ABng), [thỏ](/wiki/Th%E1%BB%8F)và [chuột kangaroo](/w/index.php?title=Chi_Chu%E1%BB%99t_hai_ch%C3%A2n&action=edit&redlink=1), cùng với các loài động vật ăn thịt chúng như [cáo Kit](/wiki/C%C3%A1o_Kit)San Joaquin, một phân loài mà nay đang có nguy cơ tuyệt chủng, chúng vẫn còn sống trên các vùng sườn đồi của thung lũng San Joaquin. Các vùng đất ngập nước của thung lũng là một môi trường sống quan trọng của các loài chim nước trú đông và chim di cư khác nhau. Thung lũng có các loài bò sát và lưỡng cư như rắn *, thằn lằn mũi cùn* [Masticophis flagellum](/w/index.php?title=Masticophis_flagellum&action=edit&redlink=1)ruddocki *, thằn lằn bóng chân ngắn* [Gambelia sila](/wiki/Gambelia_sila) *và rắn* [Eumeces gilberti](/w/index.php?title=Eumeces_gilberti&action=edit&redlink=1) *. Ngoài ra, thung lũng còn có một số loài động vật không xương sống đặc hữu.* [Thamnophis couchii](/wiki/Thamnophis_couchii)
### Các mối đe dọa và bảo tồn[
[sửa](/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_Trung_t%C3%A2m_(California)&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_Trung_t%C3%A2m_(California)&action=edit§ion=6)]
Nông nghiệp, đặc biệt là việc phát quang để tạo ra bãi đất chăn thả, và hút nước từ các hồ và sông đã làm thay đổi hoàn toàn môi trường sống của Thung lũng. Hầu hết các đồng cỏ bản địa đã bị các loài mới đánh bại, hầu hết các hồ nước theo mùa đã bị lấy để tướng hoặc biến mất theo một hình thức khác và chỉ còn lại ở các sườn núi cao, vùng đồng lầy hầu hết cũng bị lấy nước để tưới, và các vùng rừng ven sông gần như đều bị ảnh hưởng.
Công viên tiểu bang Great Valley Grasslands vẫn bảo tồn một hình mẫu của môi trường sống đồng cỏ bản địa trong thung lũng, trong khi môi trường sống xa van sồi vẫn còn lại ở gần
[Visalia](/wiki/Visalia,_California). Thung lũng có các khu vực đất ngập nước và rừng ven sông ở phía bắc, đặc biệt là ở hệ thống sông Sacramento như Khu bảo tồn sông Cosumnes của [Hội bảo tồn thiên nhiên Hoa Kỳ](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_b%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n_thi%C3%AAn_nhi%C3%AAn_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1) nằm ngay phía nam của Sacramento, khu vực loài hoang dã Gray Lodge, khu quản lý loài hoang dã Butte Sink, và các vùng đất nhỏ ở vùng châu thổ. Các hồ nước theo mùa còn lại bao gồm Khu bảo tồn loài hoang dã quốc gia Pixley nằm giữa [Tulare](/w/index.php?title=Tulare,_California&action=edit&redlink=1) và Bakersfield và khu bảo tồn đồng cỏ Jepson Prairie ở vùng đồng bằng châu thổ. Có các vùng đất cây bụi sa mạc ở phía nam thung lũng San Joaquin và tại [đồng bằng Carrizo](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93ng_b%E1%BA%B1ng_Carrizo&action=edit&redlink=1), đồng bằng này nằm ngay bên ngoài thung lũng song có một cảnh quan tương đồng.
## Khí hậu[
[sửa](/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_Trung_t%C3%A2m_(California)&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_Trung_t%C3%A2m_(California)&action=edit§ion=7)]
Phía bắc Thung lũng Trung tâm có
[khí hậu Địa Trung Hải](/wiki/Kh%C3%AD_h%E1%BA%ADu_%C4%90%E1%BB%8Ba_Trung_H%E1%BA%A3i) nóng ( [phân loại khí hậu Köppen](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_kh%C3%AD_h%E1%BA%ADu_K%C3%B6ppen): *Csa*); các khu vực ở xa hơn về phía nam thuộc vùng [bóng mưa](/w/index.php?title=B%C3%B3ng_m%C6%B0a&action=edit&redlink=1), đủ khô để xác định thuộc khí hậu đồng cỏ Địa Trung Hải ( *BShs*, như ở quanh [Fresno](/wiki/Fresno,_California)) hay thậm chí là sa mạc vĩ độ thấp ( *BWh*, như ở các khu vực quanh [Bakersfield](/wiki/Bakersfield,_California)). Thung lũng có thời tiết nóng và khô trong mùa hè, có thời tiết mát mẻ và ẩm trong mùa đông, khi đó sương mù trên mặt đất xuất hiện thường xuyên và được người dân khu vực gọi với cái tên là "sương mù Tule", nó khiến cho tầm nhìn bị che khuất. Nhiệt độ ban ngày vào mùa hè tiến gần đến 100 °F (38 °C), và các [sóng nhiệt](/w/index.php?title=S%C3%B3ng_nhi%E1%BB%87t&action=edit&redlink=1) thường thấy có thể đưa nhiệt độ vượt quá 115 °F (46 °C). Từ giữa thu đến giữa xuân được xem là *mùa mưa* — mặc dù vào cuối hè, gió đông nam trên cao có thể đem đến các cơn bão có nguồn gốc nhiệt đới, chủ yếu là ở nửa phía nam của [thung lũng San Joaquin](/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_San_Joaquin&action=edit&redlink=1) song đôi khi cũng xuất hiện ở [thung lũng Sacramento](/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_Sacramento&action=edit&redlink=1). Nửa phía bắc của thung lũng Trung tâm nhận được lượng mưa lớn hơn so với nửa phía nam bán sa mạc. Sương giá xảy ra nhiều lần trong những tháng mùa đông, song tuyết vô cùng hiếm gặp. [[7]](#cite_note-7)
## Thủy văn[
[sửa](/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_Trung_t%C3%A2m_(California)&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_Trung_t%C3%A2m_(California)&action=edit§ion=8)]
Hai hệ thống sông chính tiêu thoát nước và xác định hai phần của Thung lũng Trung tâm.
[Sông Sacramento](/wiki/S%C3%B4ng_Sacramento), cùng với các chi lưu [sông Feather](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Feather&action=edit&redlink=1) và [sông American](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_American&action=edit&redlink=1), chảy theo hướng nam qua khoảng 447 dặm (719 km) của thung lũng Sacramento. Tại thung lũng San Joaquin, [8] [sông San Joaquin](/wiki/S%C3%B4ng_San_Joaquin)dài khoảng 365 dặm (587 km), nhận nước từ các chi lưu như [sông Merced](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Merced&action=edit&redlink=1), [sông Tuolumne](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Tuolumne&action=edit&redlink=1), [sông Stanislaus](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Stanislaus&action=edit&redlink=1)và [sông Mokelumne](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Mokelumne&action=edit&redlink=1). [[9]](#cite_note-9)
Ở phần phía nam của thung lũng San Joaquin,
[quạt bồi tích](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%A1t_b%E1%BB%93i_t%C3%ADch&action=edit&redlink=1) của [sông Kings](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Kings_(California)&action=edit&redlink=1) và một sông khác bắt nguồn từ các dòng suối ở dãy núi Bờ biển đã tạo thành một sự phân chia và kết quả là bồn địa Tulare khô hạn của Trung lũng Trung tâm, chảy vào nó là bốn con sông từ Sierra Nevada bao gồm Kings. Bồn địa này, thường xuyên [nội lưu](/wiki/L%C3%B2ng_ch%E1%BA%A3o_n%E1%BB%99i_l%E1%BB%A5c), trước đây nó bị bao phủ đầy nước khi tuyết tan nhiều và đổ ra sông San Joaquin. Cái được gọi là [hồ Tulare](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Tulare&action=edit&redlink=1) ngày nay thường xuyên khô hạn vì nước của các con sông cấp nước cho nó đã được sử dụng cho mục đích nông nghiệp. [[10]](#cite_note-10)
Các con sông ở Thung lũng Trung tâm tụ hội về
[đồng bằng châu thổ Sacramento-San Joaquin](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93ng_b%E1%BA%B1ng_ch%C3%A2u_th%E1%BB%95_Sacramento-San_Joaquin&action=edit&redlink=1), một mạng lưới phức tạp với các kênh đào đồng lầy, các phân lưu và vũng nước, chúng uống khúc quanh các đảo chủ yếu được sử dụng cho mục đích nông nghiệp. Tại đây, nước ngọt của các sông hòa với dòng nước thủy triều, và cuối cùng đổ ra Thái Bình Dương sau khi đi qua [vịnh Suisun](/w/index.php?title=V%E1%BB%8Bnh_Suisun&action=edit&redlink=1), [vịnh San Pablo](/w/index.php?title=V%E1%BB%8Bnh_San_Pablo&action=edit&redlink=1), phần thượng của [vịnh San Francisco](/wiki/V%E1%BB%8Bnh_San_Francisco) và cuối cùng là [Golden Gate](/wiki/Golden_Gate). Nhiều hòn đảo nay nằm dưới mực nước biển do sản xuất nông nghiệp thâm canh, và có nguy cơ bị lũ lụt, mà sẽ khiến nước mặn xâm nhập vào trong đồng bằng châu thổ, đặc biệt là khi có quá ít nước ngọt chảy từ Thung lũng. [[11]](#cite_note-11)
Sông Sacramento có lưu lượng chiếm phần lớn với 24.000 foot khối một giây (680 m
3/s), trong khi lưu lượng trung bình tương đối của sông San Joaquin chỉ là 4.500 foot khối một giây (130 m 3/s). Trên 25 triệu người sống cả ở trong thung lũng và các khu vực khác trong bang phải dựa vào nguồn nước từ các sông này. [[12]](#cite_note-12)
### Kỹ thuật[
[sửa](/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_Trung_t%C3%A2m_(California)&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_Trung_t%C3%A2m_(California)&action=edit§ion=9)]
Các dòng chảy từ Sierra Nevada tạo nên các con sông chảy vào vịnh San Francisco, chúng cung cấp một lượng tài nguyên nước to lớn cho California. Sông Sacramento là sông lớn thứ hai đổ ra Thái Bình Dương từ
[Hoa Kỳ lục địa](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3_l%E1%BB%A5c_%C4%91%E1%BB%8Ba), chỉ xếp sau [sông Columbia](/wiki/S%C3%B4ng_Columbia) và lớn hơn [sông Colorado](/wiki/S%C3%B4ng_Colorado). Với khu vực đất đai phì nhiêu và rộng rãi ở đáy, Thung lũng Trung tâm là một nơi lý tưởng để phát triển nông nghiệp. [13] [[14]](#cite_note-14)
Ngày nay, Thung lũng Trung tâm là một trong các khu vực nông nghiệp có năng xuất cao nhất tại Hoa Kỳ. Người ta đã kiểm soát để ngăn chặn các con sông tràn bờ vào mùa xuân và mùa hè trong khi khô hạn trong mùa thu và mùa đông.
Do vậy, nhiều đập lớn, bao gồm [15] [đập Shasta](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%ADp_Shasta&action=edit&redlink=1), [đập Oroville](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%ADp_Oroville&action=edit&redlink=1), [đập Folsom](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%ADp_Folsom&action=edit&redlink=1), [đập New Melones](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%ADp_New_Melones&action=edit&redlink=1), [đập Don Pedro](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%ADp_Don_Pedro&action=edit&redlink=1), [đập Friant](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%ADp_Friant&action=edit&redlink=1), [đập Pine Flat](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%ADp_Pine_Flat&action=edit&redlink=1)và [đập Isabella](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%ADp_Isabella&action=edit&redlink=1), đã được xây dựng trên các con sông chảy vào Thung lũng Trung tâm, nhiều đập thuộc về [Dự án Thung lũng Trung tâm](/w/index.php?title=D%E1%BB%B1_%C3%A1n_Thung_l%C5%A9ng_Trung_t%C3%A2m&action=edit&redlink=1). Các đập này đã có một tác động sâu sắc đến tình trạng tự nhiên và sinh thái của các con sông tại Thung lũng Trung tâm, bao gồm cả việc mất đi [[15]](#cite_note-CVPhist-15) [cá hồi Chinook](/wiki/C%C3%A1_h%E1%BB%93i_Chinook). [[16]](#cite_note-16)
Sự phát triển và tăng trưởng nhanh chóng của hai khu vực đô thị chính tại California là
[khu vực vịnh San Francisco](/wiki/Khu_v%E1%BB%B1c_v%E1%BB%8Bnh_San_Francisco) và [Los Angeles](/wiki/Los_Angeles)/ [Inland Empire](/wiki/Inland_Empire_(California))/ [San Diego](/wiki/San_Diego), cũng đồng nghĩa rằng nguồn nước địa phương ở đó không đủ để cung cấp cho dân cư. Thung lũng Trung tâm được nhìn nhận là một nguồn nước, dẫn đến việc thiết lập [Dự án nước tiểu bang California](/w/index.php?title=D%E1%BB%B1_%C3%A1n_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_ti%E1%BB%83u_bang_California&action=edit&redlink=1), trong đó sẽ vận chuyển nước từ Thung lũng Trung tâm đến [Miền Nam California](/wiki/Mi%E1%BB%81n_Nam_California). [[17]](#cite_note-17)
Dòng chảy từ các sông Sacramento và San Joaquin Rivers bị chặn lại ở vùng đồng bằng châu thổ thông qua một loạt máy bơm lớn và kênh mương, thông qua
[cống dẫn nước California](/w/index.php?title=C%E1%BB%91ng_d%E1%BA%ABn_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_California&action=edit&redlink=1), nước sẽ được dẫn về phía nam dọc theo toàn bộ chiều dài của thung lũng San Joaquin. Dòng chảy của sông Sacramento được bổ sung bằng một đường hầm từ [18] [sông Trinity](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Trinity_(California)&action=edit&redlink=1)(một chi lưu của [sông Klamath](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Klamath&action=edit&redlink=1)) gần [Redding](/wiki/Redding,_California). Các thành phố trong [[19]](#cite_note-19) [khu vực vịnh San Francisco](/wiki/Khu_v%E1%BB%B1c_v%E1%BB%8Bnh_San_Francisco)cũng cần đến một lượng lớn nước, người ta đã xây dựng các cống dẫn nước từ [sông Mokelumne](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Mokelumne&action=edit&redlink=1)và [sông Tuolumne](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Tuolumne&action=edit&redlink=1), các sông này chảy từ đông sang tây ở phần giữa của Thung lũng Trung tâm. [[20]](#cite_note-20) [[21]](#cite_note-21)
### Lũ lụt[
[sửa](/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_Trung_t%C3%A2m_(California)&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_Trung_t%C3%A2m_(California)&action=edit§ion=10)]
Hầu hết các vùng đất thấp của Thung lũng Trung tâm đều có nguy cơ phải chịu lũ lụt, đặc biệt là đáy của các hồ cũ đã khô cạn là
[hồ Tulare](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Tulare&action=edit&redlink=1), [hồ Buena Vista](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Buena_Vista&action=edit&redlink=1), và [Kern](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Kern_(qu%E1%BA%ADn_Kern)&action=edit&redlink=1). Các sông [Kings](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Kings_(California)&action=edit&redlink=1), [Kaweah](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Kaweah&action=edit&redlink=1), [Tule](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Tule&action=edit&redlink=1) và [Kern](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Kern&action=edit&redlink=1) ban đầu chảy vào các hồ theo mùa này, khi đó các khu vực ngập nước sẽ mở rộng ra phần lớn phía nam thung lũng San Joaquin vào mùa xuân. Sau này con người xây dựng nên các trang trại, đô thị và cơ sở hạ tầng tại đáy các hồ này trong khi ngăn chặn chúng khỏi bị lụt bằng hệ thống đê.
Các dự án công trình công cộng lớn đã được khởi công vào thập niên 1930, trong đó tìm cách để giảm lượng tuyết tan làm ngập lụt bằng việc xây dựng các con đập lớn. Năm 2003, Sacramento được xác định là được bảo vệ chống lại ở mức thấp nhất và gần như có nguy cơ cao nhất trước lũ lụt. Quốc hội sau đó đã cấp một khoản vay trị giá 220 triệu
[Đô la Mỹ](/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9) cho quận Sacramento để nâng cấp cơ sở hạ tầng chống lụt. Các quận khác phải thường xuyên đối mặt với lụt lội trong thung lũng là [22] [Yuba](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Yuba,_California), [Stanislaus](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Stanislaus,_California), và [San Joaquin](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_San_Joaquin,_California).
## Kinh tế[
[sửa](/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_Trung_t%C3%A2m_(California)&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_Trung_t%C3%A2m_(California)&action=edit§ion=11)]
Nông nghiệp là ngành kinh tế chính tại hầu hết Thung lũng Trung tâm. Một ngoại lệ đáng chú ý về ưu thế của nông nghiệp là tại khu vực Sacramento, nơi có một lực lượng lao động lớn và ổn định làm việc cho chính quyền bang đã khiến nền kinh tế ở đây cách xa khỏi nông nghiệp. Mặc dù xảy ra việc cắt giảm tuyển dụng nhà nước và đóng cửa một số căn cứ quân sự, song kinh tế của Sacramento vẫn tiếp tục phát triển, đa dạng hóa và nay rất tương đồng với kinh tế của khu vực vịnh San Francisco lân cận. Các nguồn chính trong việc gia tăng dân số trong Thung lũng Trung tâm là những người nhập cư từ khu vực vịnh San Francisco để tìm kiếm chi phí nhà ở thấp hơn, cũng như những người nhập cư đến từ
[châu Á](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81), [Trung Mỹ](/wiki/Trung_M%E1%BB%B9), [México](/wiki/M%C3%A9xico), [Ukraina](/wiki/Ukraina) và phần còn lại của [Liên Xô](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) cũ. [[2]](#cite_note-overview-2)
Thung lũng Trung tâm là một trong các khu vực sản xuất nông nghiệp năng suất nhất trên thế giới và là vùng đất loại 1 lớn nhất thế giới.
Có trên 230 cây trồng được phát triển tại đây. [1] Với ít hơn 1% tổng diện tích đất nông nghiệp tại Hoa Kỳ, Thung lũng Trung tâm sản xuất 8% giá trị tổng sản lượng nông nghiệp quốc gia: 17 tỉ USD vào năm 2002. Sản xuất nông nghiệp của Thung lũng Trung tâm dựa vào hệ thống tưới lấy nước từ cả nguồn nước mặt và nguồn nước ngầm. Khoảng một phần sáu diện tích đất đai được tưới tại Hoa Kỳ là ở Thung lũng Trung tâm. [[1]](#cite_note-every-1) [[23]](#cite_note-23)
Gần như toàn bộ các cây trồng phi nhiệt đới đều được trồng tại Thung lũng Trung tâm, nó là nguồn cung cấp chính của một số nông sản trên khắp Hoa Kỳ, bao gồm
[cà chua](/wiki/C%C3%A0_chua), [hạnh](/wiki/H%E1%BA%A1nh), [nho](/wiki/Nho), [sợi bông](/wiki/S%E1%BB%A3i_b%C3%B4ng), [mơ](/wiki/M%C6%A1_ch%C3%A2u_%C3%82u), và [măng tây](/wiki/M%C4%83ng_t%C3%A2y). Tại Thung lũng Trung tâm có 6.000 người trồng hạnh và mỗi năm sản xuất ra trên 600 triệu pound (~272 nghìn tấn), chiếm khoảng 70% nguồn cung của thế giới. [24] Năm 2007, bốn quận có doanh thu nông nghiệp hàng đầu ở Hoa Kỳ đều nằm tại Thung lũng Trung tâm. Chúng là quận Fresno (#1 với doanh thu 3,731 tỷ USD), quận Tulare (#2 với 3,335 tỉ USD), quận Kern (#3 với 3,204 tỷ USD), và quận Merced (#4 với 2,330 tỉ USD. [[25]](#cite_note-25) [[2]](#cite_note-overview-2) [[26]](#cite_note-26)
Ban đầu, nông nghiệp tại Thung lũng Trung tâm tập trung gần đồng bằng châu thổ Sacramento-San Joaquin, nơi có mực nước cao quanh năm và dễ dàng đưa vào đồng ruộng, nhưng các dự án tưới tiêu sau đó đã khiến cho sản xuất nông nghiệp mở rộng ra nhiều khu vực khác của thung lũng.
## Dân tộc học[
[sửa](/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_Trung_t%C3%A2m_(California)&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_Trung_t%C3%A2m_(California)&action=edit§ion=12)]
Sau tiếng Anh và
[tiếng Tây Ban Nha](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_T%C3%A2y_Ban_Nha), [tiếng H'Mông](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_H%27M%C3%B4ng) là ngôn ngữ phổ biến thứ ba tại Thung lũng Trung tâm. [[27]](#cite_note-27)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_Trung_t%C3%A2m_(California)&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_Trung_t%C3%A2m_(California)&action=edit§ion=13)]
- ^
**a** **ă** **â** [“Everyone Eats There”](http://www.nytimes.com/2012/10/14/magazine/californias-central-valley-land-of-a-billion-vegetables.html?hp). *. Ngày 10 tháng 10 năm 2012. Truy cập ngày 10 tháng 10 năm 2012.* [New York Times](/wiki/The_New_York_Times)
Central Valley, which is really two valleys: the San Joaquin to the south and Sacramento to the north. All tolled,[sic] the Central Valley is about 450 miles long, from Bakersfield up to Redding, and is 60 miles at its widest, between the Sierra Nevada to the east and the Coast Ranges to the west.
- ^
**a** **ă** **â** [“A Statistical Tour of California's Great Central Valley”](http://www.library.ca.gov/crb/97/09/). *California Research Bureau*. California State LIbrary. Truy cập ngày 27 tháng 7 năm 2009. [^](#cite_ref-USGS-Water_3-0) [“Physiographic divisions of the conterminous U. S.”](http://water.usgs.gov/GIS/metadata/usgswrd/XML/physio.xml). U.S. Geological Survey. Truy cập ngày 6 tháng 12 năm 2007. **Benke, Arthur C.; Cushing, Colbert E. (2005).** [^](#cite_ref-4) *Rivers of North America*. Academic Press. tr. 554. [ISBN](/wiki/ISBN) [0120882531](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0120882531). [^](#cite_ref-5) [“California Central Valley grasslands”](http://worldwildlife.org/ecoregions/na0801). *Khu vực sinh thái lục địa*. Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên. Truy cập ngày 13 tháng 11 năm 2011. **Philip Garone,** [^](#cite_ref-6) *The Fall and Rise of the Wetlands of California's Great Central Valley*(University of California Press; 2011) [^](#cite_ref-7) [“Climate of California”](http://www.wrcc.dri.edu/narratives/CALIFORNIA.htm). *Western Regional Climate Center*. .www.wrcc.dri.edu. Truy cập ngày 26 tháng 7 năm 2009. [^](#cite_ref-8) [“Sacramento River Basin National Water Quality Assessment Program: Study Unit Description”](http://ca.water.usgs.gov/sac_nawqa/study_description.html). *. ca.water.usgs.gov. Truy cập ngày 26 tháng 7 năm 2009.* [United States Geological Survey](/wiki/United_States_Geological_Survey) [^](#cite_ref-9) [“Restoring the San Joaquin River: Following an 18-year legal battle, a great California river once given up for dead is on the verge of a comeback”](http://www.nrdc.org/water/conservation/sanjoaquin.asp). *Natural Resources Defense Council*. www.nrdc.org. Ngày 17 tháng 9 năm 2007. Truy cập ngày 26 tháng 7 năm 2009. **Gorelick, Ellen.** [^](#cite_ref-10) [“Tulare Lake”](http://web.archive.org/web/20100219075308/http://www.tularehistoricalmuseum.org/Articles/tularelake.htm). *Tulare Historical Museum*. www.tularehistoricalmueseum.org. [Bản gốc](http://www.tularehistoricalmuseum.org/Articles/tularelake.htm)lưu trữ ngày 19 tháng 2 năm 2010. Truy cập ngày 26 tháng 7 năm 2009. [^](#cite_ref-11) [“Delta Subsidence in California: The sinking heart of the State”](http://pubs.usgs.gov/fs/2000/fs00500/pdf/fs00500.pdf)(PDF). *. ca.water.usgs.gov. Truy cập ngày 26 tháng 7 năm 2009.* [United States Geological Survey](/wiki/United_States_Geological_Survey) [^](#cite_ref-12) [“Sacramento-San Joaquin River System, California”](http://www.americanrivers.org/our-work/protecting-rivers/endangered-rivers/sac-san-joaquin.html). *American Rivers*. America's Most Endangered Rivers Report: 2009 Edition. Truy cập ngày 26 tháng 7 năm 2009. **Sông Columbia lớn nhất với lưu lượng trung bình 265.000 cu ft/s (7.500 m** [^](#cite_ref-13) 3/s). Sông Sacramento xếp sau với 30.215 cu ft/s (855,6 m 3/s), và mặc dù sông Colorado dài hơn song lưu lượng trung bình chỉ từ 10.000 cu ft/s (280 m 3/s) đến 22.000 cu ft/s (620 m 3/s). Các sông quan trọng khác gồm Klamath 17.010 cu ft/s (482 m 3/s), Skagit 16.598 cu ft/s (470,0 m 3/s), Snohomish 13.900 cu ft/s (390 m 3/s), và San Joaquin 10.397 cu ft/s (294,4 m 3/s). [^](#cite_ref-14) [“California’s Central Valley”](http://www.npr.org/programs/atc/features/2002/nov/central_valley/). National Public Radio. Ngày 11 tháng 11 năm 2002 to 14. Truy cập ngày 27 tháng 5 năm 2010. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|date=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_date))
- ^
**a** [Stene, Eric A.](#cite_ref-CVPhist_15-1) **ă** [“The Central Valley Project: Introduction”](http://www.usbr.gov/history/cvpintro.html). U.S. Bureau of Reclamation. Truy cập ngày 27 tháng 5 năm 2010. [^](#cite_ref-16) [“Ecosystem Restoration: Systemwide Central Valley Chinook Salmon”](http://science.calwater.ca.gov/pdf/eco_restor_all_salmon.pdf)(PDF). CALFED Bay-Delta Program. Truy cập ngày 27 tháng 5 năm 2010. [^](#cite_ref-17) [“California State Water Project Overview”](http://www.water.ca.gov/swp/). *California State Water Project*. California Department of Water Resources. Ngày 15 tháng 4 năm 2009. Truy cập ngày 27 tháng 5 năm 2010. [^](#cite_ref-18) [“California State Water Project Today”](http://www.water.ca.gov/swp/swptoday.cfm). *California State Water Project*. California Department of Water Resources. Ngày 18 tháng 7 năm 2008. Truy cập ngày 27 tháng 5 năm 2010. **Anderson, David (ngày 4 tháng 7 năm 1999).** [^](#cite_ref-19) [“A temporary diversion”](http://sunnyfortuna.com/explore/trinity_diversion.htm). *Times-Standard*. Truy cập ngày 27 tháng 5 năm 2010. [^](#cite_ref-20) [“The Hetch Hetchy Aqueduct”](http://aquafornia.com/where-does-californias-water-come-from/the-hetch-hetchy-aqueduct). Aquafornia. Ngày 19 tháng 8 năm 2008. Truy cập ngày 27 tháng 5 năm 2010. [^](#cite_ref-21) [“Mokelumne Aqueduct”](http://aquafornia.com/where-does-californias-water-come-from/the-mokelumne-east-bay-aqueduct). Aquafornia. Ngày 19 tháng 8 năm 2008. Truy cập ngày 27 tháng 5 năm 2010. [^](#cite_ref-22) [“Sacramento Flood Protection”](http://goliath.ecnext.com/coms2/gi_0199-705251/Sacramento-flood-protection.html). **Reilly, Thomas E. (2008).** [^](#cite_ref-23) *Ground-Water Availability in the United States: U.S. Geological Survey Circular 1323*. Denver, CO: U.S. Geological Survey. tr. 84. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-1-4113-2183-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-1-4113-2183-0). [^](#cite_ref-24) [Michael Pollan](/w/index.php?title=Michael_Pollan&action=edit&redlink=1). [“Our Decrepit Food Factories”](http://michaelpollan.com/articles-archive/our-decrepit-food-factories/). Truy cập ngày 13 tháng 11 năm 2011. **Purdum, Todd S. (ngày 6 tháng 9 năm 2000).** [^](#cite_ref-25) [“California's Central Valley. Where the Mountains Are Almonds”](http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950DE7DD1639F935A3575AC0A9669C8B63&n=Top%2FReference%2FTimes%20Topics%2FSubjects%2FC%2FCooking%20and%20Cookbooks). *. Truy cập ngày 16 tháng 12 năm 2008.* [New York Times](/wiki/The_New_York_Times)
The state's 6,000 growers produce more than 600 million pounds a year, more than 70 percent of the world's supply and virtually 100 percent of domestic production.
**Timothy S. Parker (ngày 27 tháng 10 năm 2011).** [^](#cite_ref-26) [“United States Fact Sheet: US agriculture income population food education employment unemployment federal funds farms top commodities exports counties financial indicators poverty food security farm income Rural Nonmetro Urban Metropolitan America USDA organic Census of Agriculture”](http://www.ers.usda.gov/StateFacts/US.htm#TCEC). Ers.usda.gov. Truy cập ngày 13 tháng 11 năm 2011. [^](#cite_ref-27) [“Hmong”](http://web-beta.archive.org/web/20080724200807/http://www.ucmerced.edu/podcasts/medina/hmong.asp). *Science and Environment Podcast*. [University of California Merced](/w/index.php?title=University_of_California_Merced&action=edit&redlink=1). [Bản gốc](http://www.ucmerced.edu/podcasts/medina/hmong.asp)lưu trữ ngày 24 tháng 7 năm 2008. Truy cập ngày 20 tháng 9 năm 2010.. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|accessdate=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_date))
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_Trung_t%C3%A2m_(California)&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_Trung_t%C3%A2m_(California)&action=edit§ion=14)] [Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [37°42′22″B 120°59′29″T / 37,70611°B 120,99139°T](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Thung_l%C5%A9ng_Trung_t%C3%A2m_%28California%29¶ms=37_42_22_N_120_59_29_W_region:US-CA_type:landmark_source:dewiki)

X-Cache-Status: hit

X-Cache: cp1052 hit/1, cp1052 miss


text:
caractériel
Từ điển mở Wiktionary
Tiếng Pháp[sửa]
Cách phát âm[sửa]
Tính từ[sửa]
caractériel /ka.ʁak.te.ʁjɛl/
- Xem caractère.
- Trouble caractériel — rối loạn tính nết
Danh từ[sửa]
caractériel gđ /ka.ʁak.te.ʁjɛl/
Tham khảo[sửa]
- Hồ Ngọc Đức, Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí (chi tiết)

markdown:
# caractériel
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Pháp[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-fra-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Tính từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-adj-&action=edit§ion=T-1)]
|
|Số ít |
|Số nhiều
|
|Giống đực |
|caractériel |
|
|
|Giống cái |
||
|**caractériel** [/ka.ʁak.te.ʁjɛl/](/wiki/Wiktionary:IPA)
- Xem
[caractère](/wiki/caract%C3%A8re). *Trouble*— rối loạn tính nết **caractériel**
-
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-noun-&action=edit§ion=T-1)]
|
|Số ít |
|Số nhiều
|
||
|**caractériel** gđ [/ka.ʁak.te.ʁjɛl/](/wiki/Wiktionary:IPA)
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.04:-77.49:v4; Path=/; secure; Domain=.wiktionary.org

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

X-Cache-Status: miss

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wiktionary.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Content-Language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

X-Cache: cp1055 miss, cp1068 miss

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Accept-Ranges: bytes


text:
instability
Từ điển mở Wiktionary
Bước tới:
dẫn lái
,
tìm
Mục lục
1
Tiếng Anh
1.1
Cách phát âm
1.2
Danh từ
1.3
Tham khảo
Tiếng Anh
[
sửa
]
Cách phát âm
[
sửa
]
IPA
:
/ˌɪn(t).stə.ˈbɪ.lə.ti/
Danh từ
[
sửa
]
instability
/ˌɪn(t).stə.ˈbɪ.lə.ti/
Tính
không
ổn định
,
tính
không
kiên định
,
tính
không
vững
.
Tham khảo
[
sửa
]
Hồ Ngọc Đức,
Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí
(
chi tiết
)
Lấy từ “
https://vi.wiktionary.org/w/index.php?title=instability&oldid=1599966
”
Thể loại
:
Mục từ tiếng Anh
Danh từ
Danh từ tiếng Anh
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Chưa đăng nhập
Thảo luận
Đóng góp
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Mục từ
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Tra
Sửa đổi
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Chuyển hướng
Trang Chính
Cộng đồng
Thay đổi gần đây
Mục từ ngẫu nhiên
Trợ giúp
Thảo luận chung
Quyên góp
Chỉ mục
Ngôn ngữ
Chữ cái
Bộ thủ
Từ loại
Chuyên ngành
In/xuất ra
Tạo một quyển sách
Tải về dưới dạng PDF
Bản in được
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Tải tập tin lên
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Trích dẫn trang này
Ngôn ngữ định nghĩa
Čeština
Cymraeg
Ελληνικά
English
Eesti
Suomi
Français
Magyar
Հայերեն
Ido
ಕನ್ನಡ
한국어
Kurdî
മലയാളം
Nederlands
Polski
தமிழ்
తెలుగు
Türkçe
中文
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 19:15 ngày 13 tháng 8 năm 2015.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công–Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Xem
Điều khoản Sử dụng
để biết thêm chi tiết.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wiktionary
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Tuyên bố về cookie
Phiên bản di động

markdown:
# instability
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-noun-&action=edit§ion=T-1)] **instability** /ˌɪn(t).stə.ˈbɪ.lə.ti/
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP)) **instability** /ˌɪn(t).stə.ˈbɪ.lə.ti/

X-Cache: cp1052 miss, cp1068 miss


text:
Tổng đài chăm sóc và Hỗ trợ Khách hàng hoạt động suốt 7 ngày trong tuần
Thứ 2 - 7: hoạt động từ 7:30 - 20:00
Chủ nhật: hoạt động từ 8:00 - 17:00
Vǎn hoá Trung Quốc có rất nhiều nét tương đồng với vǎn hóa Việt Nam. Vì vậy, những tác phẩm vǎn học của Trung Quốc nói chung và truyện ngắn của Trung Quốc nói riêng sẽ khá gần gũi và dễ đi vào lòng độc giả Việt Nam. Hy vọng tác phẩm chọn lọc ... Xem chi tiết
Hãy Đăng ký

markdown:
Chưa có tài khoản vui lòng ĐĂNG
KÝ
Giỏ hàng rỗng
Giá bán
Vui lòng nhập các chữ số ở hình bên cạnh.
Vinabook
CÔNG TY CỔ PHẦN THƯƠNG MẠI DỊCH VỤ MÊ KÔNG COM Địa chỉ: 292A Hòa Bình, Phường Hiệp Tân, Quận Tân Phú, Tp. Hồ Chí Minh
MST: 0303615027 do Sở Kế Hoạch Và Đầu Tư Tp.HCM cấp ngày 10/03/2011
Tel: 08.73008182 - Fax: 08.39733234 - Email: hotro@vinabook.com
★ ★ ★ ★ ★
Hãy Đăng ký

WARC-Truncated: length

Server: nginx

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Vary: Accept-Encoding

X-Frame-Options: sameorigin

Set-Cookie: debugger=deleted; expires=Thu, 01-Jan-1970 00:00:01 GMT; path=/

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Pragma: no-cache


text:
Trọng sinh báo thù thiên kim
Tác giả: nhiều điểm tử vũ
Nội dung giới thiệu:
Trọng sinh , thượng nhất thế, sở hữu hại ta người, khiếm của ta người,
ta sẽ không trông cậy vào trứ lão thiên gia báo ứng, ta sẽ tự tay đòi
lại đến!
Ta sẽ cười xem bọn hắn khóc, các ngươi không phải tình thâm nghĩa trọng?
Tương thân tương ái, ta sẽ từng bước một cho các ngươi theo người yêu,
biến thành cừu nhân.
Ngắt quảng:
"Hét lên nó." Nàng yêu nhất lão công tính cả nàng tối thân muội muội,
đem đựng mị dược sái quán tiến của nàng trong miệng, đem nàng đâu nhập
nam nhân phòng.
"Tiên người, hôm nay buổi tối hảo hảo bồi tam thiếu, nếu không ta đem
ngươi cùng gian phu tần số nhìn toàn bộ phát đến trên mạng, đến lúc đó
chỉ sợ cái kia lão gia này chịu không nổi kích thích, một mạng ô hô, đến
lúc đó nhưng không trách được ta." Nam nhân lạnh lùng mở miệng, lập tức
xoay người rời đi, lưu cho nàng một cái lãnh khốc vô tình bóng dáng.
"Tỷ tỷ, tam thiếu để ý ngươi, là ngươi vinh hạnh. Ngươi hảo hảo bồi tam
thiếu, dùng thân thể của ngươi, có thể vì tỷ phu công ty làm thành
thượng triệu sinh ý. Thân thể của ngươi còn có thể như thế giá trị tiền,
ngươi hẳn là cảm thấy cao hứng." Muội muội ngọt ngào mở miệng, hai tay
kháp ở cằm của nàng, một cái bàn tay hung hăng quăng đi qua. Nguyên bản
thanh thuần đôi mắt bên trong tràn đầy oán hận.
Khi lại một lần nữa mở to mắt, nàng biến thành bị lưu đày bên ngoài tự
bế tiểu thư, bị gia đình vứt bỏ quân cờ, lúc này đây, nàng chỉ vì báo
thù mà sống, kiếp trước trái nàng hội chậm rãi , một chút một chút đòi
lại đến.
Màu tím không gian, thần bí dược vương tháp, rỉ sắt dược vương đỉnh,
cường đại khế ước văn thư, thế gian khó cầu cực phẩm đan dược, thao túng
nguyên tố lực lượng, triệu hồi tử linh lực lượng, thần bí khó lường
truyền trạm, thần bí Diệp Tam Thiếu, thủy tinh quan bên trong nữ nhân,
Trọng sinh báo thù thiên kim_Hiện đại [tangthuvien.com]
1.5K 3 0

markdown:
Trọng sinh báo thù thiên kim
Tác giả: nhiều điểm tử vũ
Nội dung giới thiệu:
Trọng sinh , thượng nhất thế, sở hữu hại ta người, khiếm của ta người,
ta sẽ không trông cậy vào trứ lão thiên gia báo ứng, ta sẽ tự tay đòi
lại đến!
Ta sẽ cười xem bọn hắn khóc, các ngươi không phải tình thâm nghĩa trọng?
Tương thân tương ái, ta sẽ từng bước một cho các ngươi theo người yêu,
biến thành cừu nhân.
Ngắt quảng:
"Hét lên nó." Nàng yêu nhất lão công tính cả nàng tối thân muội muội,
đem đựng mị dược sái quán tiến của nàng trong miệng, đem nàng đâu nhập
nam nhân phòng.
"Tiên người, hôm nay buổi tối hảo hảo bồi tam thiếu, nếu không ta đem
ngươi cùng gian phu tần số nhìn toàn bộ phát đến trên mạng, đến lúc đó
chỉ sợ cái kia lão gia này chịu không nổi kích thích, một mạng ô hô, đến
lúc đó nhưng không trách được ta." Nam nhân lạnh lùng mở miệng, lập tức
xoay người rời đi, lưu cho nàng một cái lãnh khốc vô tình bóng dáng.
"Tỷ tỷ, tam thiếu để ý ngươi, là ngươi vinh hạnh. Ngươi hảo hảo bồi tam
thiếu, dùng thân thể của ngươi, có thể vì tỷ phu công ty làm thành
thượng triệu sinh ý. Thân thể của ngươi còn có thể như thế giá trị tiền,
ngươi hẳn là cảm thấy cao hứng." Muội muội ngọt ngào mở miệng, hai tay
kháp ở cằm của nàng, một cái bàn tay hung hăng quăng đi qua. Nguyên bản
thanh thuần đôi mắt bên trong tràn đầy oán hận.
Khi lại một lần nữa mở to mắt, nàng biến thành bị lưu đày bên ngoài tự
bế tiểu thư, bị gia đình vứt bỏ quân cờ, lúc này đây, nàng chỉ vì báo
thù mà sống, kiếp trước trái nàng hội chậm rãi , một chút một chút đòi
lại đến.
Màu tím không gian, thần bí dược vương tháp, rỉ sắt dược vương đỉnh,
cường đại khế ước văn thư, thế gian khó cầu cực phẩm đan dược, thao túng
nguyên tố lực lượng, triệu hồi tử linh lực lượng, thần bí khó lường
truyền trạm, thần bí Diệp Tam Thiếu, thủy tinh quan bên trong nữ nhân,
## Trọng sinh báo thù thiên kim_Hiện đại [tangthuvien.com]
1.5K 3

Set-Cookie: laravel_session=mye6MgFIjpakdTJFazDG1z9L60Jjmc9SvurKWPjx; expires=Tue, 27-Sep-2016 06:30:16 GMT; Max-Age=3600; path=/; HttpOnly

X-Powered-By: wp

Server: cloudflare-nginx