Hoa tiên/III
Diêu-sinh thăm hỏi ân-cần,
Lấy kỳ thi-cử, ép phần thuốc thang.
Sinh rằng :"Duyên nghiệp dở-dang,
"Thôi thời còn nghĩ chi đường lợi-danh".
Dám thưa : "Dạy thế sao đành,
"Sân lai sáu kỷ, song huỳnh mười thu.
"Lại gì cho trọng hơn ru ?
"Mà coi muôn dặm vân cù làm chơi.
"Gió bằng chín vạn bay khơi,
"Bất bình dẫu việc tày trời cũng xong".
Nghe lời như dẹp cơn nồng,
Nhân kỳ phó cử quyết lòng tầm phương.
Sử-kinh lại gắng việc thường,
Gấm hoa thêm cải, ngọc vàng thêm lau.
Sắc thi vang dậy đâu đâu,
Hồi trang sinh mới gióng câu dặm hồng.
Tôn-sư án khảo vừa xong,
Lọt tài sớm đã tỏ dòng tiền xanh.
Tản hòe vàng chất sây cành,
Trước sân vào gởi đăng trình ra thi.
Dạy rằng : "Mây gió gặp kỳ,
"Vín rồng nay hội nam-nhi vẫy-vùng.
"Tiện cho Diêu-đệ theo cùng,
"Hàn song phong nguyệt bõ công sách đèn.
"Bảng thu sớm sớm đề tên,
"Tiện đường sớm lại ruỗi liền hội xuân.
"Đi về lọ quản dưới chân,
"Hãy cho ba tiệp trao lần nay mai".
Lĩnh lời lạy trước sân Lai,
Diêu-sinh đã hẹn cũng dời chân sang.
Túi "ôn", tráp "lý" nhẹ-nhàng,
"Đồ-thư nửa mạn, phong-quang một chèo.
Đòi phen dốc sớm địch chiều,
Bóng ngư mặt nước, tiếng tiều chân mây.
Cảnh thanh trải mấy mà hay,
Gót phồn-hoa thực nơi này Nam-kinh.
Y kỳ nạp quyển đề danh,
Trận thu cờ trống, lũy thành một ai.
Mấy phen thử sức đua tài,
Tỉnh nguyên giật giải, tên bài Diệc-thương.
Vòng năm Diêu cũng chen hàng,
Gió đưa cờ tiệp bờ sương nhặt truyền.
Trải tuần yến-ẩm lưu liên,
Yên-kinh lại gióng con thuyền ruổi mau.
Vui này dễ bỏ sầu đâu,
Nỗi riêng riêng chạnh, đòi nau một mình !
Trông về khóm biếc chòm xanh,
Núi gầy-gò vóc, sông quanh-quất lòng.
Phẩm đề biếng giở thư-đồng,
Thành xuân đã rõ mây lồng thứ năm.
Tin xưa vốn đã toan thầm,
Mật sai kíp đã cho thăm việc nàng.
Chỉ nghe phấp-phỏng tin Dương,
Còn ai lưu-lạc chưa tường biết nơi.
Mặt bèo chân sóng tuyệt vời,
Giận duyên xốc-nổi, thương người bơ vơ.
Việc thi nên cũng hững-hờ,
Hết ngày Diêu nói tận-từ mới nghe.
Nẩy tài nhả ngọc phun khuê,
Nhẹ-nhàng vây sóng, lập-lòe cánh mây.
Đất bằng một tiếng sấm bay,
Hai sinh đều dự một ngày nguy khoa,
Truyền lô Lương dự Thám-hoa,
Diêu-sinh Hoàng-giáp cũng là Á-khôi.
Phấn vua, lộc nước, ân trời,
Muôn nghìn danh-giá năm mười nhân-duyên,
Đá đưa thêm gợi tấc phiền,
Chén trăng xưa đã nặng nguyền sá đâu.
Vinh quy vừa định tuần sau,
Vừa nghe biên báo vội hầu quan sai.
Diêu ra quan-chính cõi ngoài,
Lương vào Hàn uyển thảnh-thơi ngọc đường.
Vườn sau trúc thạch sẵn-sàng,
Liền công-thự đó, là tường Tiền-nha.
Nàng từ tin ải truyền ra,
Nỗi mình, nỗi khách, biết là bao nhiêu
Trọn ngày khóa lặng song thêu,
Nguyệt, Hương biết ý dập-dìu ra chơi.
Trước hoa lần bóng hoa rơi,
Dưới trăng lần bóng, trăng soi người sầu.
Cảnh đâu dễ nhắc lòng đâu,
Vừa than tình mới, vừa sầu nỗi xưa :
"Ngàn mây trắng bạc như tờ,
"Bóng dâu chênh chếch đã vừa ngang vai.
"Bờ sương dặm tuyết bao nài,
"Nào ai ấm lạnh, nào ai ngọt bùi.
"Tưởng người chén nguyệt thề bồi,
"Phòng hương trộm tưởng đã người nào thôi !
"Ba xuân những chốn làm vui !
Dương thanh liễu lục những ai đó giờ"!
Cho hay thanh khí tương cờ,
Cách tường sinh cũng khi vừa dạo thanh,
Buồn tanh trăng ngọn gió cành,
Dịp chân dạ khách, tiếng kềnh đêm thu.
Cảnh sầu như ghẹo người sầu,
Khi than-thở bóng, khi châu-chan mày.
"Nghĩ người mặt sóng chân mây,
"Tiên thề đành để đến ngày tái sinh.
"Lỡ-làng bèo nước lênh-đênh,
"Ấy duyên phụ khách, hay mình phụ duyên.
"Nào ai bể dặn non nguyền,
"Lòng nào chuông vạn, ngựa nghìn với ai",
Nỉ-non đêm ngắn tình dài,
Nguyệt cài bên triện, hoa rơi trước rèm.
Cách hoa lạnh ngắt bóng thiềm,
Mây hồng tha-thướt làn xiêm một người.
Cây quỳnh thánh-thót sương rơi,
Đào rầu rầu ủ, liễu hơi hơi gầy.
Rõ người ngày trước chẳng sai,
Nguyệt, Hương cũng đến chi đây lạ đời.
Những là vắng mặt khuất lời,
Non bồng xem ngỡ mấy mươi mươi trùng.
Tường hoa quanh quất mấy vòng,
Bên hoa dường có nẻo thông cuối tường.
Hài văn lần bước bước sang,
Cách tường văng-vẳng tiếng vàng xa đưa.
Tưởng bây giờ là bao giờ ?
Song song đôi mặt còn ngờ chiêm-bao.
"Bấy lâu mưa khóa gió rào,
"Ngoài muôn nghìn dặm biết bao nhiêu tình.
"Biết đâu hương lửa ba sinh,
"Còn trăng còn gió còn dành duyên ta.
Dịp đâu đã lỡ lại hòa,
"Mới là tơ vận, mới là nguyệt xoay".
Nàng nghe giọt tủi thêm đầy,
Cạn lời lại giải niềm tây mọi lời.
Rằng vâng mừng trộm cho người,
"Đã duyên đằm-thắm, lại vời giàu-sang,
"Tiếc thay sương tuyết cũ càng,
"Lối duyên ai nghĩ tự chàng rắc gai.
"Thề hoa vì tiếng hơi hơi,
"Vẫn ghi lòng, kẻo thẹn lời với hoa.
"Soi người còn đó trăng già,
"Ai ngờ vàng đá, xảy ra cát lầm.
"Duyên đâu nữa để mà cầm !
"Nhện vương lại mấy phen lầm nữa đây.
"Bấy lâu chút mảnh riêng tây,
"Ái-ân này đến đêm này là xong.
"Tiên thề dù hãi chút lòng,
"Trên mồ một chén, rượu trong cũng là.
"thói thường ấm-lạnh thế mà,
"Trách ai rẻ rúng cho ta sượng-sùng.
"Giãi lòng với mảnh trăng trong,
"Tạ lòng vâng đã biết lòng thế thôi".
Trước lan so bóng ngán lời,
Trăng mờ gương lạnh, dế rời khúc ngâm.
Gió thương mây thảm âm-thầm,
Dần dần ngọn hạnh như đầm hạt mưa.
"Chủ-trương kia bởi ông tơ,
"Nào ai gió lật trăng lừa với ai !
"Mảnh gương ai bẻ làm hai,
"Biết đâu mà được giãi bày duyên-do.
"Mảnh son dầu được giãi cho,
"Thí cam há quản tươi khô đâu mà.
"Kể từ doanh-liễu dời xa,
"Cửa Lưu khi ép, đình Ba khi tìm.
"Bắc nam dặm dứt đường chim,
"Vì ai bèo nổi mây chìm bấy lâu !
"Nắm xương mai, sá nghĩ đâu,
"Nghĩ chăng, những nghĩ lầm nhau tại mình.
"Hay đâu cơ-hội còn dành,
"Gác Đằng lại nhủ gió thanh đem đường.
"Buổi này họp mặt tròn gương,
"Mới hay còn có lửa-hương kiếp này.
"Nhân sao nương náu chi đây,
"Những sao nông nỗi bấy nay dạy cùng".
Càng nghe càng một não nùng,
Ai hay ai cũng còn lòng chưa quên.
"Tình kia nào phụ chi duyên,
"Gió giun mây giẩy cho nên cớ nào !
"Sự mình kể hết tiêu-hao,
"Đã đành chiếc bách sóng đào lênh-đênh.
"Thương ôi muôn dặm biên-thành,
"Xa xôi nào thấu dữ lành tin hơi.
"Xót lời nên mới ngỏ lời,
"Gặp nhau cùng khách quê người biết sao !"
Một cơn gió giật, mưa dào,
Lẽ này người quyết dạ nào đinh ninh.
"Bụi Hồ quét sạch-sành-sanh,
"Ơn trên sau nữa nghĩa mình trả xuôi.
"Hẳn dù lầm-lỡ lứa đôi,
"Trót thề để chút đền-bồi cũng xong.
"Họa khi trời cũng chiều lòng,
"Một chuông vàng một chỉ hồng cũng hay.
"Bọc da dù đến thân này,
"Cũng đành tỏ chút tình ngay với người.
"Kiếp này đã dở-dang rồi,
"Sá chi mà có tiếc đời làm chi !
"Thôi thời thôi có nghĩ gì,
"Thiệt mình mà trả được nghì cũng nên".
Tử sinh quyết một mảnh nguyền,
Cành than ngọn thở dường quên bóng trời.
Giục khuya hoàn chợt gửi lời,
Hiểu-trang lầu nọ tiếng người đã đông.
Biệt ly ai vẽ nên lòng,
Càng nhau giọt tủi, càng nồng tấm thương.
Kẻ về, người lại sảnh-đường,
Liền tay chép biểu, tan sương lên chầu.
Lãm qua chuẩn doãn lời tâu,
Cờ sai gươm hộp mặc dầu tiện-nghi.
Lệnh trao ruổi phát tức thì,
Tinh binh mười vạn, thuộc tùy trăm viên.
Bệ từ vâng chỉ đặc truyền,
Ầm ầm ngựa gác xe chen khởi hành.
Mịt-mù bãi cát đồi tranh,
Cùng nhau khi nặng vì tình quản bao.
Ải xa mấy trận binh-đao,
Truy quân quá đất lầm vào thành không.
Súng đâu dậy tiếng đùng đùng,
Bốn bề giáp đánh ba vòng bọc quanh.
Một hai tin lũ bại binh,
Đồn rằng Lương đã liều mình trong quân.
Miếu-đường rốt lẽ xử phân,
Hành-biên lại khiến trọng thần chỉ-huy.
Tiện nghi các việc biên thùy,
Vận lương, Diêu cũng tức thì trẩy ra.
Mới hay mợ trú Tiền nha,
Vấn an tiện thể cáo qua lên đường.
Việc biên nói chuyện tin Lương,
Chực sau, Hương đã tỏ tường tai nghe.
Liền vào gửi trước phòng khuê,
Nghe tin nàng những e-nề đòi cơn.
Vật mình khóc-lóc thở-than,
Quyết ngay vào sá lời can lẽ nài,
"Vì ai cho lụy đến ai,
"Thà liều mạng bạc, kẻo sai chữ đồng".
Cháo cơm quyết chẳng bợn lòng,
Nguyệt đà gạn lẽ riêng chung chung rầm-rì.
Trình rằng : "Thôi đã vậy thì,
"Dẫu liều, đâu nữa ích gì đây chăng ?
"Tình kia bể núi thực rằng,
"Tình này sao lại xem bằng hiếu kia.
"Gìn lòng ngọc tạc vàng ghi,
"Hiếu tình cân lại nhắc đi cho tuyền".
Chấp-nê nàng đã đâu tin,
Gỡ dần, Hương lại đứng bên rén bày :
"Đào kia đành trả mận này,
"Có chăng đợi chút một giây ông về.
"Cho phu-nhân chút hả hê,
"Vẹn trong lúc ấy chi hề dám ngăn".
Êm lời nàng cũng dã dần,
Ngày giờ núm-náu, đêm tuần khói hương.
Nghe tin chẳng xiết nỗi nàng,
Dặm xa lại nỗi Đài Lương ở nhà.
Vừa mừng cá nhảy đợt ba,
Lại thêm chinh-tiễu sa-đà hành biên.
Sau nghe những sự ngoa truyền,
Xót lòng luống những xây phiền đắp thương.
Thực hư ai biện cho tường,
Lễ chiêu tuần điện lệ thường thiếu đâu.
Bỗng dưng mua não chuốc sầu mà chơi.
Tiếng oan dậy dậy đất lở trời,
Tin đưa Lưu cũng rã rơi tâm-thần.
Ngọc Khanh xiết nỗi ngại-ngần,
Đổi màu xiêm trắng, kém phân cơm vàng.
Xót vì, chúng cũng khuyên nàng :
"Dây đàn đứt nối là thường, nghĩ sao ?
Thấy lời oanh-yến lao xao,
Càng chan giọt thắm, càng bào lòng son.
Rằng : "Cương thường nặng núi non,
"Hãy còn trời đất, hãy còn di luân.
"Vẻ chi một mảnh hồng-quần,
"Chủ hoa đành đã đông quân đấy rồi.
"Thôi thôi đã vậy thì thôi,
"Cũng liều má phấn, cho rồi ngày xanh.
"Luân thường quyết gánh lấy mình,
"Treo gương trinh-bạch rành rành cho coi.
"Mảnh bao dày mỏng thói đời,
"Đợi tuần ráo cỏ chê cười như không.
"Dẫu rằng mòn núi cạn sông,
"Gương này quyết chẳng soi chung với người".
Lưỡi oanh khéo uốn ra lời,
Gớm thay cái mặt con người vô lương.
Mấy lời tạc đá ghi vàng,
Mối manh ai dám dọc đường nữa đâu.
Duyên kia thôi vậy cũng dầu,
Nợ kia, ai lại làm rầu cho ai.
Ngày xuân lo những thiệt thòi,
Phu-nhân vội đã toan bài ép duyên.
Lễ đưa truyền lại dẫn điền,
Tước bình thử mở xem tên ai vào.
Họ Lam có một người nào,
Nghe tin sai mối lại trao chỉ hồng.
Một lời gắn bó vừa xong,
Biết con đã hẳn như lòng cho chưa.
Đòi nàng khuyên-nhủ sau xưa,
Rén quì, thoắt đã tuôn mưa đôi hàng.
Ngập-ngừng nàng mới gửi tường :
"Yếu-thơ bồ liễu, lỡ-làng tóc-tơ.
"Phận sao, phận bạc như tờ,
"Nợ sinh-thành biết bao giờ trả xong.
"Nâng khăn trót đã long-đong.
"Còn toan tiếc mảnh má hồng nữa ru.
"Bên đường, nấm cỏ dầu dầu,
"Mặt nào quên não, khuây sầu với ai.
"Dẫu sao cũng một thân người,
"Dong cho chiếc gối trọn đời là cam".
Lời ngay dễ trái dạ tham,
Đem lời nửa mặt coi làm trăm năm.
Chước nên mụ những mừng thầm,
Lại đem trời bể mà cầm giầu-sang.
Uốn mềm hết tấc khoe khoang,
Trái tai nàng mới kể tường gần xa :
"Nói chi những sự người ta,
"Nghĩ mình nên chửa hay là chửa nên ?
"Chữ trinh là phận thuyền-quyên,
"Ôm cầm ấy, lại qua thuyền nào ru !
"Nỗi mình, riêng những thẹn-thò,
"Lại mang lấy tiếng pha-trò mà chơi".
Phu-nhân nghe hết mọi lời,
Dạy rằng : "Khuê-các sao hay chuyện ngoài.
"Duyên này chẳng được bàn dai,
"Nhẹ đem vàng-đá mà coi làm thường".
Thiếp-canh truyền hãy phó sang,
"Được lời gửi trước đài-trang bước vào.
"Trăng già xe vẩn hay sao,
"Tơ kia lựa với mối nào khéo sinh ?
"Dựng gây dám nghĩ sinh-thành,
"Biết thân mình, biết phận mình thế thôi.
"Hiếu trinh riêng những gồm đôi,
"Ơn nhà hãy trước, nghĩa người thì sau.
"Phận mà ra vậy cũng dầu,
"Nghĩ người đáy giếng thang lầu chẳng nhưng.
"U-minh đôi ngả khơi chừng,
"Một niềm sắt-đá biết rằng thấu không ?
"Kiếp này đã lỏng giải đồng,
"Mảnh duyên gắn-bó còn hòng kiếp sau".
Nỗi riêng càng nghĩ càng đau,
Càng hờn non-nước, càng rầu gió-trăng.
Nghĩ đi nghĩ lại ngập-ngừng,
Ngọc xuôi đồ sắm, hương lừng mã thay.
Lầu khuya vắng-vẻ ai hay,
Lần nghe văng vẳng canh chầy điểm ba.
Vườn sau rén ngõ then hoa,
Đè chừng sông cái ruổi pha một mình.
Khóc than ri-rỉ cuối ghềnh,
Giãi lòng với nước, bày tình với trăng
"Tiếc đời chi nữa cũng rằng,
"Dầu mà có thác cầm bằng không sinh.
"Há rằng chuốc tiếng mua danh,
"Sao cho phải phận-sự mình thì cam.
"Trông vời trời bể mênh-mang,
"Đem thân băng-tuyết gửi hàm giao-long".
Bất tình chi bấy hóa-công,
Cho người lấy mảnh má hồng làm chi ?
Người hạnh-nghị, khách dung-nghi,
Làm cho trâm gãy gương lìa mới thôi.
Mênh mang bể khổ sống trôi,
Biết rằng phúc thiện có trời nữa không ?
Có quan Đề-học họ Long,
Hồi kinh vừa gặp thuận giòng chạy qua.
Tiếng người lanh-lảnh nghe xa,
Kíp truyền thủy-thủ bỏ chà vớt xem.
Trước thuyền lướt mướt làn xiêm,
Gạn tường, mới giải mọi niềm sâu nông.
Thung-dung quan mới ướm lòng,
Khen rằng : "Tuyết sạch, giá trong thực là.
"Tiếc thay trong ngọc trắng ngà,
"Nỡ hoài chi để trôi hoa, giạt bèo.
"Rừng thuyền cõi tĩnh là nhiều,
"Sạch mình chi lọ là liều đến ai.
"Đem mình mà trả nghĩa người,
"Để công chín chữ thiệt-thòi về sau.
"May đây bèo nước gặp nhau,
"Thôi thì hợp phố cho châu lại về".
Lặng nghe giọt ngọc đầm-đìa,
Lại thôi mới kể tỉ-tê sự mình :
"Trẻ thơ đội đức sinh-thành,
"Sớm khuya ai dễ dứt tình được đâu.
"Ông tơ lật lọng lừa nhau,
"Cực thân nên phải ngậm sầu bước ra.
"Gốc phần dù lại dạo qua,
"Cành vin chẳng kẻo bẻ hoa tay người.
"Lại trơ mặt với người đời,
"Thà liều sóng bạc cho rồi ngày xanh.
"Muôn vàn tạ chút hậu tình,
"Ơn này may có lai sinh là còn.
"Rồi đây đáy vực ngọn nguồn,
"Xin cho bụng cá lại chôn mày ngài.
Yêu vì nết trọng vì người,
Phu-nhân lại dạy đến lời đa mang :
"Thân già vì chút muộn-màng,
"Mới hay máy Tạo tuần-hoàn dành cho.
"Trăm năm dan-díu nghĩa vò,
"Mai sau trông-cậy già-nua được dành.
"Rồi ra lá kệ câu kinh,
"Mặc tiêu-sái đó cho thanh-thả đời".
Ơn lòng dám lĩnh lược lời,
Tạ từ thôi thoắt thuyền xuôi bến nào.
Nhà Lưu kinh-hãi xiết bao,
Mơ-màng đón hỏi, xôn-xao sai tìm.
Đầu gành cuối bãi lần xem,
Khác gì đáy bể mò kim hững-hờ.
Mối sầu đòi-đoạn như tơ,
Nguồn cơn nghĩ lại sau xưa tại mình :
"Quá thương chút phận lênh-đênh,
"Nghìn thu để chịu bạc tình với con.
"Máy duyên nghĩ đã vào khuôn,
"Toan này chỉ thắm cho tròn tuổi xanh.
"Ai mà xem nghĩa hơn mình,
"Nổi-nênh bèo-bọt, tan-tành cải-kim.
"Đã đành mặt nước nổi chìm,
"Biết đâu tăm cá bóng chim bây giờ".
Nàng đành được chốn nương-nhờ,
Khéo là khóc vẩn, thương vơ nực cười.
Bến mê ngán-ngẩm sự đời,
Cái vòng con tạo, khéo chơi lững-lờ.
Người còn đôi mặt sờ sờ,
Bên mê Thủy-quốc, bên ngờ Vân-Hương.
Vàng thau ngọc đá mơ-màng,
Làm cho ố thắm, phai vàng thế thôi.

Lục bát