title: Tam quốc diễn nghĩa (Phan Kế Bính dịch, Bùi Kỷ hiệu đính)/Hồi 2

text:
Đổng Trác tên chữ là Trọng Dĩnh, quê ở huyện Lâm-thao, quận Lũng-tây, làm quan thái thú ở Hà-đông, xưa nay vốn tính kiêu ngạo. Lúc ấy vì khinh ba anh em Huyền Đức, nên Trương Phi nổi nóng muốn vào giết ngay. Huyền Đức, Quan Công vội ngăn mà rằng:

- Không nên, hắn là quan triều đình, em chớ nên tự tiện giết hắn.

Phi nói:

- Nếu không giết nó, mà lại ở đây làm đày tớ cho nó sai khiến, thì tôi không thể chịu được. Nếu hai anh muốn ở đây thì tôi xin đi ngay nơi khác.

Huyền Đức nói:

- Ba anh em kết nghĩa cùng sống chết, sao nỡ lìa nhau. Thôi cùng đi nơi khác là tiện hơn cả.

Phi nói:

- Có như thế thì cái tức này mới hơi hả.

Ngay đêm ấy ba người dẫn quân đến ở với Chu Tuấn. Tuấn khoản đãi rất hậu, cùng nhau hợp quân, tiến đánh Trương Bảo.

Bấy giờ Tào Tháo đương theo Hoàng phủ Tung đánh Trương Lương, hai bên đánh nhau một trận ở Khúc-dương rất lớn.

Bên này Chu Tuấn tiến đánh Trương Bảo, Bảo dẫn tám chín vạn quân đóng ở mé sau núi. Tuấn sai Huyền Đức dẫn đội tiên phong ra đối địch với giặc. Trương Bảo sai phó tướng Cao Thăng phi ngựa ra thách đánh, Huyền Đức sai Trương Phi cự với Cao Thăng. Phi phóng ngựa cầm mâu cùng Thăng giao chiến, chưa được vài hiệp đã đâm Thăng ngã ngựa. Huyền Đức thúc quân xông lên, Trương Bảo ngồi trên ngựa, xõa tóc múa gươm giở yêu thuật, phút chốc sấm gió ầm ầm, một luồng khí đen tự trên không tỏa xuống, trong luồng khí đen có vô số người ngựa xông ra, quân Huyền Đức sợ hãi rối loạn, Huyền Đức vội vàng thu quân về, cùng Chu Tuấn bàn mưu định kế. Tuấn nói:

- Nó dùng yêu thuật thì ta phá cũng dễ. Ngày mai nên sai quân chứa sẵn máu lợn, máu chó phục ở trên núi, đợi quân giặc kéo đến, đứng trên vảy xuống, tự khắc giải được phép yêu.

Huyền Đức tuân lệnh, sai Quan Công, Trương Phi mỗi người dẫn một nghìn quân đem sẵn máu chó, máu lợn và đồ uế vật phục trên đỉnh núi.

Hôm sau Trương Bảo lại kéo cờ gióng trống đem quân đến thách đánh. Huyền Đức tự ra nghênh địch. Trương Bảo lại dùng phép yêu, phút chốc gió, sấm nổi lên, cát đá tung trời, trong luồng khí đen kéo ra vô số người ngựa. Huyền Đức quay ngựa chạy, Trương Bảo thúc quân đuổi theo, khi vào đến gần núi, quân mai phục của Quan, Trương nổ một tiếng trống lệnh, uế vật vung ra, tức thì những người ngựa bằng giấy tự trên không rơi xuống, sấm gió yên lặng, cát đá không bay nữa.

Trương Bảo thấy phép yêu đã bị phá, vội vã lui quân, song tả có Quan Công, hữu có Trương Phi, hai bên đổ ra, sau lưng có Huyền Đức, Chu Tuấn kéo đến, quân giặc bị thua to. Huyền Đức trông thấy hiệu cờ “Địa công tướng quân” phi ngựa đuổi theo. Trương Bảo cuống cuồng chạy trốn, Huyền Đức bắn ngay một phát tên trúng cánh tay trái, Trương Bảo đeo tên cố chết mà chạy vào Dương-thành, đóng chặt cửa không dám ra nữa.

Chu Tuấn đem quân vây thành, một mặt sai người đi dò, xem tin tức Hoàng phủ Tung. Thám tử về báo:

- Hoàng phủ Tung đánh trận nào thắng trận ấy. Triều đình thấy Đổng Trác thua luôn, hạ lệnh cho Tung thay Trác. Lúc Tung đến nơi thì Trương Giốc đã chết rồi. Trương Lương thống xuất cả quân ấy cùng quân Tung chống cự, bị Tung đánh thắng luôn bảy trận chém được Trương Lương ở Khúc-dương. Trương Giốc chết rồi cũng bị quật mả, cắt lấy thủ cấp đem về bêu ở kinh sư, còn quân giặc ra hàng hết cả.

Hoàng phủ Tung có công, triều đình gia phong làm Sa kỵ tướng quân, lĩnh chức Ký-châu-mục.

Hoàng phủ Tung dâng biểu tâu Lư Thực có công không tội, triều đình lại cho Lư Thực giữ nguyên chức cũ. Tào Tháo cũng có công, được thăng Tế-nam-tướng, sắp sửa ban quân phó nhậm.

Chu Tuấn nghe nói, hạ lệnh thúc quân hết sức đánh lấy Dương-thành. Thế giặc bấy giờ rất nguy khốn. Một tên tướng giặc là Nghiêm Chánh đâm chết Trương Bảo, cắt lấy thủ cấp đầu hàng. Chu Tuấn đem quân bình luôn được mấy quận, rồi dâng biểu tâu bày việc thắng trận.

Bấy giờ còn ba tên dư đảng giặc khăn vàng là Triệu Hoằng, Hàn Trung và Tôn Trọng, hợp quân vài vạn, đi đến đâu cũng cướp của đốt nhà, nói là báo thù cho Trương Giốc. Triều đình giáng chỉ cho Chu Tuấn đem quân đắc thắng đi đánh. Tuấn vội vàng dẫn quân tiến ngay.

Lúc ấy giặc đương chiếm giữ Uyển-thành, Tuấn đem quân đến đánh, Triệu Hoằng sai Hàn Trung ra đối địch.

Tuấn phái Huyền Đức, Quan, Trương đánh góc thành tây-nam. Hàn Trung sợ góc tây-nam thất thủ, đem hết quân tinh nhuệ ra chống cự. Chu Tuấn đem hai nghìn quân thiết kỵ đến đánh góc đông-bắc, giặc sợ thành hãm, vội bỏ góc tây-nam. Huyền Đức đem quân đánh mạnh đằng sau, quân giặc thua to, phải chạy vào thành. Chu Tuấn chia quân vây kín bốn mặt, trong thành lương cạn, Hàn Trung sai người ra xin hàng. Tuấn không cho. Huyền Đức nói:
- Xưa vua Cao Tổ lấy được thiên hạ, cũng vì hay chiêu kẻ hàng, dong kẻ thuận, nay Hàn Trung đã hàng thuận, sao ông không cho?

Tuấn nói:

- Cái đó mỗi lúc mỗi khác, không thể câu nệ được. Xưa vào đời Tần, Sở, thiên hạ rối loạn, dân không biết ai là chủ, cho nên chiêu kẻ hàng, thưởng kẻ phục để khuyến khích kẻ khác về với mình. Nay bốn bể đã về một mối, chỉ có giặc khăn vàng phản nghịch, nếu dong cho nó hàng, thì không sao khuyên được người lương thiện. Bọn giặc lúc đắc ý thì tha hồ giết người cướp của, lúc bị thua lại ra đầu hàng. Nếu nhận cho chúng đầu hàng, tức là nuôi cái mầm phản nghịch cho chúng nó, không phải là chính sách hay.

Huyền Đức nói:

- Ngài dạy cũng phải, nhưng bây giờ bốn mặt thành vây kín như bờ rào sắt, giặc xin hàng không được, tất nhiên phải cố chết mà đánh. Nghìn người một bụng còn khó đương nổi, nữa là trong thành còn những mấy vạn người liều mạng. Chi bằng bỏ trống hai mặt đông, nam, chỉ đánh hai mặt tây, bắc. Giặc thấy có đường tháo, tất bỏ thành mà chạy, không còn bụng nào ham đánh, ta có thể bắt sống được chúng.

Tuấn lấy làm phải, lập tức hạ lệnh rút quân hai mặt đông, nam, dồn lại đánh vào mặt tây mặt bắc. Quả nhiên Hàn Trung dẫn quân bỏ thành chạy. Tuấn cùng Huyền Đức, Quan, Trương thúc quân đuổi đánh, bắt chết Hàn Trung, quân giặc đều tan vỡ chạy trốn.

Trong khi đang đuổi đánh xô xát, gặp ngay Triệu Hoằng, Tôn Trọng dẫn quân đến, cùng Tuấn đánh nhau. Tuấn thấy quân Hoằng thế mạnh, đem quân tạm lui. Hoằng thừa thế lại cướp được Uyển-thành. Tuấn đóng trại cách thành mười dặm để đánh vào.

Chu Tuấn đang sắp sửa đánh thành, bỗng thấy một toán ngựa tự phía đông dẫn đến, một viên tướng đi đầu mặt to trán rộng, mình hổ lưng gấu.

Tướng ấy họ Tôn tên Kiên, tên chữ là Văn Đài, dòng dõi Tôn Vũ ngày xưa, quê ở huyện Phú-xuân thuộc Ngô-quận.

Tôn Kiên năm mười bảy tuổi, một hôm cùng cha đi thuyền đến sông Tiền-đường, thấy một bọn giặc bể hơn mười đứa vừa cướp được tiền của khách buôn, đang chia nhau ở trên bờ. Kiên nói với cha rằng: “Con xin lên bắt lũ giặc này”. Bèn cầm đao nhảy vọt lên bờ, vừa múa đao vừa thét, chỉ đông chỉ tây như cách ra hiệu gọi người. Giặc tưởng quan quân đến, bỏ hết của cải chạy trốn. Kiên đuổi giết được một đứa, bởi thế nổi tiếng ở mấy quận huyện, được tiến cử làm chức hiệu-úy. Sau quân Cối-kê có đứa yêu tặc là Hứa Xương làm phản, tự xưng là Dương-minh hoàng-đế, tụ họp đến mấy vạn quân. Kiên cùng quan tư-mã quận ấy chiêu mộ dũng sĩ được hơn nghìn người hợp với quân mấy châu quận đánh tan giặc ấy, chém được Hứa Xương và con là Hứa Thiều. Quan thứ-sử Tang Mân dâng biểu tâu công cho Kiên, triều đình bổ Kiên làm quan thừa ở Giêm-độc; sau lại đổi làm thừa ở Vu-thai, làm thừa ở Hạ-bì. Nay thấy giặc khăn vàng nổi loạn, Kiên tụ tập thiếu niên trong làng cùng bọn khách buôn và quân tinh binh ở Hoài, Tứ cả thảy được một nghìn năm trăm người, dẫn đến tiếp ứng.

Chu Tuấn cả mừng, liền sai Kiên đánh cửa nam, Huyền Đức đánh cửa bắc, Tuấn tự đánh cửa tây, để cửa đông cho giặc chạy.

Tôn Kiên đi trước nhảy lên thành, chém luôn hơn hai mươi tên giặc, quân giặc sợ hãi bỏ chạy. Triệu Hoằng cầm giáo phi ngựa ra địch Tôn Kiên. Kiên bèn tự trên mặt thành nhảy xuống, cướp giáo của Hoằng đâm Hoằng ngã ngựa, rồi lại nhảy lên ngựa Hoằng xông vào giết giặc.

Tôn Trọng dẫn quân lẻn ra cửa bắc, gặp ngay Huyền Đức, không còn bụng nào đối địch, chỉ chực chạy thoát thân. Huyền Đức bắn một phát tên, Trọng tự trên ngựa lăn xuống.

Lúc ấy đại quân Chu Tuấn tự sau dồn đến, chém được vài vạn đầu giặc. Giặc đầu hàng không biết bao nhiêu mà kể. Một dải Nam-dương hơn mười quận đều yên. Tuấn ban quân về kinh, được phong làm sa-kỵ tướng-quân, lĩnh chức Hà-nam lệnh-doãn.

Tuấn dâng biểu tâu công Tôn Kiên và Lưu Bị. Vì Kiên có thầy thợ tay trong, nên được bổ làm Tư-mã đi nhậm chức ngay. Còn Lưu Bị chờ đợi mãi vẫn không được bổ dụng. Ba người buồn bã không vui, một hôm đi chơi rong đường phố, gặp quan lang-trung Trương Quân. Huyền Đức đến chào, nhân kể luôn công mình đánh giặc cho Quân nghe. Quân lấy làm kinh ngạc, bèn vào triều bệ kiến, và tâu rằng:

- Trước đây giặc khăn vàng phản nghịch, căn do cũng bởi bọn thường-thị mười người bán quan buôn tước, phi người thân không dùng, phi kẻ thù không giết, cho nên thiên hạ rối loạn. Xin bệ hạ sai chém ngay mười tên này, bêu đầu ở Nam-giao, rồi sai sứ giả đi bố cáo thiên hạ, ai có công trọng thưởng ngay. Như thế thì bốn bể tự khắc bình yên.

Mười thường-thị vội tâu vua rằng:

- Trương Quân đặt điều tâu bậy, đáng tội khi quân.

Vua sai võ sĩ đuổi Trương Quân ra.

Mười thường-thị bàn với nhau rằng: “Chắc hẳn có kẻ nào có công đánh giặc khăn vàng chưa được bổ dụng nên sinh ra oán hận. Ta hãy bảo nha môn ghi tên một số người, cất nhắc cho họ một chút, rồi sau sẽ liệu”.

Bởi vậy Huyền Đức được bổ làm quan úy huyện An-hỷ, và phái đi nhậm chức ngay.

Huyền Đức giải tán cho quân về làng, chỉ đem theo hơn hai mươi người thân tùy, cùng Quan, Trương đến huyện An-hỷ, làm việc quan suốt một tháng, chẳng lấy lễ của dân một chút gì, nên ai nấy đều cảm phục. Sau khi nhậm chức, cùng Quan, Trương ăn một mâm, nằm một chiếu; khi Huyền Đức ngồi chỗ đông người, thì Quan, Trương đứng hầu hai bên, cả ngày không biết mỏi.

Đến huyện chưa được bốn tháng, bỗng triều đình xuống chiếu: “Những người nào có công đánh giặc mà làm trưởng lại, thì đều bị thải hồi”.

Huyền Đức nghĩ mình có lẽ cũng ở trong số bị thải ấy, còn đang nghi hoặc, bỗng thấy báo có quan thanh tra là Đốc Bưu đến huyện. Huyền Đức vội đi đón tiếp. Lúc gặp Đốc Bưu, Huyền Đức vái chào một cách cung kính, Đốc Bưu ngồi trên mình ngựa, chỉ vẫy đầu roi đáp lại. Quan, Trương thấy vậy, tức giận vô cùng.

Khi đến nhà quán dịch (nhà để tiếp các quan to), Đốc Bưu ngoảnh mặt hướng nam ngồi cao ngất ngưởng. Huyền Đức đứng hầu ở dưới thềm. Lúc lâu Đốc Bưu cất tiếng hỏi:

- Thầy huyện Lưu do chân gì xuất thân?

Huyền Đức đáp:
- Bị này dòng dõi Trung-sơn Tĩnh Vương, khởi thân từ Trác-quận, chém giết giặc khăn vàng, lớn nhỏ hơn ba mươi trận đánh, có chút công lao, nên được bổ chức này.

Đốc Bưu thét mắng:

- Mi giả mạo hoàng thân, báo càn công trạng, hiện nay triều đình xuống chiếu, chính để thải bớt những bọn tham quan ô lại như mi đó!

Huyền Đức vâng dạ luôn mấy tiếng, lui về huyện nha, cùng viên đề lại bàn tính. Đề lại nói:

- Lão Đốc Bưu làm dữ như vậy, chẳng qua chỉ chực đòi của đút đấy thôi.

Huyền Đức nói:

- Ta không tơ hào của dân một tý gì, lấy đâu mà cung đốn hắn?

Ngày hôm Đốc Bưu đòi đề lại đến trước, bắt ép phải khai man là quan huyện hại dân.

Huyền Đức mấy lần đến để kêu van, cũng bị quân gác cửa không cho vào.

Lúc ấy Trương Phi vừa uống mấy chén rượu giải buồn, cưỡi ngựa đi chơi phiếm qua nhà quán dịch, thấy năm, sáu mươi ông già đang khóc than ở trước cửa. Phi hỏi cớ sao thì các lão đều nói:

- Đốc Bưu cố ép đề lại khai man để hại ông Lưu. Chúng tôi biết tin, đến đây kêu giúp, nhưng không cho vào, lại sai quân gác cửa đánh đuổi chúng tôi.

Trương Phi cả giận, giương mắt tròn xoe, hai hàm răng nghiến ken két, nhảy vùng ngay xuống ngựa, chạy sấn vào nhà quán dịch, những quân gác cửa không tài nào cản lại được. Phi chạy thẳng vào hậu đường, thấy Đốc Bưu đang ngồi chĩnh chện trên sảnh, đề lại bị trói ở dưới đất. Phi thét lớn lên rằng:

- Thng mọt dân kia! Có biết ta là ai không?

Đốc Bưu chưa kịp nói câu gì, đã bị Trương Phi túm tóc lôi tuột ra ngoài quán dịch, kéo thẳng về trước huyện, trói vào tầu ngựa, rồi bẻ cành liễu đánh vào hai mông đít Đốc Bưu, đánh gãy luôn đến hơn mười cành liễu.

Huyền Đức đang lúc ngồi buồn, bỗng nghe ngoài cửa huyện có tiếng xôn xao bèn hỏi, tả hữu nói rằng:

- Trương tướng quân đang trói đánh một người nào ở cửa huyện.

Huyền Đức vội chạy ra xem, tưởng trói đánh ai, té ra là quan Đốc Bưu! Huyền Đức kinh ngạc, hỏi đầu đuôi.

Phi nói:

- Cái thằng hại nước mọt dân này, chẳng đánh cho chết còn đợi đến bao giờ!

Đốc Bưu kêu:

- Ông Huyền Đức ơi! Cứu tôi mấy!

Huyền Đức vốn người nhân từ, trong lòng không nỡ, liền bảo Trương Phi không được đánh nữa.

Quan Công cũng chạy lại nói rằng:

- Huynh trưởng làm nên biết bao công lớn, chỉ mới được bổ chức huyện úy nhỏ mọn này. Nay lại còn bị thằng Đốc Bưu nó sỉ nhục. Tôi nghĩ cái bụi chông gai không phải là nơi chim loan hoàng đậu. Bất nhược ta giết quách thằng Đốc Bưu này đi, rồi bỏ quan về làng, mưu tính việc lớn còn hơn.

Huyền Đức bèn đem thao ấn treo vào cổ Đốc Bưu mà mắng rằng:

- Cứ cái tội mày hại dân, đáng nên giết chết mới phải, nhưng tao hãy tạm tha cho mày. Thao ấn đây, tao trả chúng mày. Từ nay chúng tao không ở đây nữa.

Đốc Bưu được sống sót, về nói với quan thái thú Định-châu, quan thái thú tư giấy đi các nơi, sai người nã bắt anh em Huyền Đức.

Huyền Đức cùng Quan, Trương sang Đại-châu ở với Lưu Khôi. Khôi thấy Huyền Đức là người tôn thất nhà Hán, bèn giấu ở trong nhà, không cho ai biết.

Nói về mười tên thường-thị, trong tay đã giữ trọng quyền, bèn bàn tính với nhau: hễ ai không theo chúng đều giết đi cả. Triệu Trung, Trương Nhượng sai người đến yêu sách các tướng có công phá giặc khăn vàng ngày trước phải lễ vàng bạc mới được làm quan, bằng không thì tâu vua bắt bãi chức. Vì lẽ ấy mà Hoàng phủ Tung, Chu Tuấn không chịu đút lót, đều bị bãi cả. Vua lại phong Triệu Trung làm sa-kỵ tướng quân, bọn Trương Nhượng mười ba người đều phong tước hầu, triều chánh mỗi ngày một suy đồi, nhân dân đâu cũng ta oán.

Bởi thế ở Trường-sa có Khu Tinh nổi loạn, ở Ngư-dương có Trương Thuần, Trương Cử làm phản. Cử tự xưng là thiên-tử, Thuần xưng là đại tướng quân. Những tờ biểu cáo cấp gửi về triều nhiều như bướm bay, bọn thường-thị đều giấu cả, không tâu vua biết.

Một hôm vua đang cùng mười kẻ thường-thị uống rượu ở vườn hoa sau cung, bỗng thấy quan gián-nghị đại-phu Lưu Đào đi tắt đến trước mặt vua mà khóc. Vua hỏi vì cớ gì. Đào nói:

- Cái cơ thiên hạ nguy ngập đã hiện ra trước mắt, bệ hạ còn cứ vui say tỉnh với bọn yêm hoạn như thế ru?

Vua nói:

- Nhà nước yên ổn có việc gì mà nguy ngập?

- Tâu bệ hạ! Hiện nay giặc cướp nổi lên tứ tung, xâm chiếm khắp các châu quận, cái vạ ấy đều bởi mười đứa thường-thị bán quan hại dân, lừa dối quân thượng mà ra cả. Cho nên những người chính nhân quân tử bỏ đi hết cả. Đó là vạ nguy đã ở ngay trước mắt rồi còn gì?

Mười kẻ thường-thị đều phủ phục trước mặt vua, tâu rằng:

- Muôn tâu thánh thượng, quan đại thần đã không lượng bao dong, thì chúng tôi biết mình chẳng thoát. Cúi xin thánh thượng cho toàn tính mạng được về quê quán, tình nguyện đem hết gia sản giúp đỡ việc quân.

Nói đoạn đều khóc nức nở.

Vua cả giận mắng Đào rằng:

- Nhà ngươi cũng có người hầu hạ, sao không cho trẫm có người hầu hạ?

Tức thì sai võ sĩ lôi Lưu Đào ra chém.

Lưu Đào vừa đi vừa kêu lớn rằng:

- Trời ôi! Đào này chết không đáng tiếc, chỉ tiếc cái cơ nghiệp nhà Hán hơn bốn trăm năm đến nay tiêu diệt trong khoảnh khắc!

Võ sĩ đem Lưu Đào ra, sắp hành hình thì có một quan đại thần nói to lên rằng:

- Khoan, không được hạ thủ vội, đợi ta vào can vua đã.

Chúng nhìn xem ai, thì là quan tư-đồ Trần Đam.

Đam đi tắt vào cung tâu rằng:

- Tâu bệ hạ! Chẳng hay Lưu gián-nghị can tội gì mà bị giết?

Vua phán:

- Nó dám gièm pha cận thần của trẫm, lại xúc phạm cả trẫm nữa.

Đam tâu:

- Hiện thiên hạ ai cũng muốn nuốt sống ăn tươi mười tên thường-thị. Vậy mà bệ hạ kính nó như cha mẹ. Chúng không có một chút công nào mà được phong đến tước hầu. Huống chi lũ Phong Tư kết liên với giặc khăn vàng, toan làm tay trong cho chúng nó, bệ hạ cũng biết đấy. Nay nếu bệ hạ không tỉnh ngộ, xã tắc đến đổ mất.

Vua phán:

- Phong Tư làm loạn, sự đó mập mờ chưa rõ, còn trong bọn thường-thị mười người, há không có một hai người trung nghĩa hay sao?

Trần Đam đập đầu xuống đất, cố can.

Vua nổi giận, sai lôi Đam ra, bắt bỏ ngục cùng với Lưu Đào.

Ngay đêm hôm ấy bọn thường-thị vào ngục giết cả hai người rồi giả làm chiếu chỉ nhà vua cử Tôn Kiên làm thái-thú Trường-sa và đem quân đi đánh Khu Tinh. Chưa đầy năm mươi ngày có tin báo thắng trận, khu Giang-hạ đều bình định cả. Vua xuống chiếu phong Kiên làm Ô-trình-hầu, phong Lưu Ngu làm quan mục U-châu, đem quân đến Ngư-dương đánh Trương Thuần, Trương Cử. Lưu Khôi được tin, bèn viết thư tiến dẫn Huyền Đức. Ngu mừng lắm, cử Huyền Đức làm quan đô-úy, đem quân đến tận tổ giặc, đánh mấy trận lớn, giặc bị thua luôn. Trương Thuần tính vốn hung bạo, không được lòng dân, bị tên thủ hạ chặt đầu đem nộp rồi dẫn quân ra hàng.

Trương Cử biết thế mình không sao địch nổi, cũng tự thắt cổ chết.

Thế là cõi Ngư-dương đều bình định cả.

Lưu Ngu dâng biểu tâu công lớn của Lưu Bị. Triều đình tha tội đánh Đốc Bưu và bổ làm quan thừa ở Hạ-mật, sau lại nhắc làm quan úy ở Cao-đường. Công tôn Toản lại dâng biểu tâu công đánh giặc trước của Huyền Đức và tiến cử làm quan tư-mã, lĩnh chức huyện lịnh Bình-nguyên. Huyền Đức ở Bình-nguyên nhờ có lương tiền và quân mã, nên có vẻ phong quang dễ chịu hơn trước. Lưu Ngu cũng có công dẹp giặc, nên được thăng làm thái-úy.

Tháng tư, mùa hạ năm Trung Bình thứ sáu (189) vua Linh-đế bệnh nặng, triệu quan đại tướng quân Hà Tiến vào cung, bàn tính mọi việc quan trọng về sau.

Nguyên Hà Tiến vốn xuất thân con nhà hàng thịt, vì có em gái lấy vua, sinh được hoàng tử tên là Biện nên được lập làm hoàng hậu, và Tiến nhờ đó được quyền cao chức trọng.

Vua lại yêu mến một mỹ nhân nữa họ Vương, sinh được hoàng tử tên là Hiệp. Hà-hậu ghen ghét, bỏ thuốc độc giết Vương mỹ nhân, nên hoàng tử Hiệp phải nuôi ở trong cung Đổng thái-hậu.

Đổng thái-hậu là mẹ vua Linh-đế, nguyên là vợ Giải-độc đình-hầu Lưu Thường. Bởi khi trước vua Hoàn-đế không có con trai, phải đón con trai Giải-độc đình-hầu lên làm vua, tức là vua Linh-đế. Linh-đế lên ngôi, bèn đón mẹ vào phụng dưỡng ở trong cung và tôn làm thái-hậu.

Đổng thái-hậu thường khuyên vua lập hoàng tử Hiệp làm thái tử để nối ngôi vua về sau. Vua cũng yêu Hiệp hơn, nên có ý muốn lập Hiệp. Lúc ấy bệnh vua đã nguy, trung-thường-thị là Kiển Thạc tâu rằng:

- Tâu bệ hạ! Việc này quan hệ rất lớn, nếu muốn lập hoàng tử Hiệp, trước hết xin giết Hà Tiến mới khỏi lo ngại về sau.

Vua lấy làm phải, giáng chỉ vời Tiến vào cung. Tiến vừa đi đến cửa cung, gặp quan tư-mã Phan Ẩn bảo Tiến rằng:

- Đừng vào cung, Kiển Thạc nó định mưu giết ông đấy!

Tiến cả sợ, vội về nhà, triệu các quan đại thần đến hội nghị, muốn giết hết cả bọn hoạn quan.

Một người đứng lên nói:

- Thế lực của bọn hoạn quan, gây ra tự đời vua Xung vua Chất, ngày nay lan rộng khắp cả trong triều, giết hết thế nào được. Nếu cơ mưu không kín, chết đến cả họ ngay, vậy xin nghĩ cho kỹ.

Tiến nhìn xem ai, thì là quan điển-quân hiệu-úy Tào Tháo.

Tiến mắng Tháo rằng:

- Trẻ con, biết đâu việc lớn của triều đình!

Đang lúc dùng dằng chưa quyết, Phan Ẩn chạy đến báo rằng:

- Linh-đế đã băng hà rồi, hiện Kiển Thạc đang bàn với mười kẻ thường-thị định giấu kín không phát tang. Một mặt giả làm chiếu chỉ, triệu Hà quốc-cữu vào cung, giết đi, rồi lập hoàng tử Hiệp lên ngôi vua.

Nói chưa dứt lời, có sứ giả đến triệu Tiến vào cung.

Tào Tháo nói:

- Việc cốt yếu bây giờ, phải lập vua trước đã, rồi sau hãy nói đến việc trừ giặc.

Tiến nói:

- Có ai dám cùng ta vào cung lập vua mới và đánh giặc không?

Một người đứng phắt dậy nói rằng:

- Tôi xin đem năm nghìn tinh binh, chém khóa cửa cung vào lập vua mới, và giết hết bọn hoạn quan, quét sạch trong triều để yên thiên hạ.

Tiến nhìn xem, thì người ấy là con quan tư-đồ Viên Phùng, cháu Viên Ngỗi, tên là Thiệu, tên chữ là Bản Sơ, hiện làm quan tư-lệ hiệu-úy.

Tiến cả mừng, bèn điểm năm nghìn quân ngự lâm giao cho Viên Thiệu. Thiệu nai nịt đem quân đi trước. Hà Tiến dẫn bọn Hà Ngung, Tuân Du, Trịnh Thái, hơn ba mươi quan đại thần đi sau, cùng vào trong cung, đến trước linh cữu vua Linh-đế lập thái tử Biện lên làm vua. Các quan tung hô xong đâu đấy, Viên Thiệu bèn đi vào cung bắt Kiển Thạc. Thạc kinh hoảng chạy nấp vào dưới bụi cây trong vườn ngự uyển, bị trung-thường-thị là Quách Thắng giết chết. Quân cấm binh do Thạc quản lĩnh đều ra hàng thuận hết cả. Viên Thiệu nói với Hà Tiến rằng:

- Bọn trung-quan trước kết đảng với nhau, bây giờ nên thừa thế giết cả đi.

Bọn Trương Nhượng biết tin, sợ hãi hết hồn, vội chạy vào cung van lạy tâu Hà-hậu rằng:

- Bày mưu hại quốc-cữu trước đây chỉ có một mình Kiển Thạc, thực quả không dính dáng gì đến chúng tôi. Nay quốc-cữu nghe lời Viên Thiệu, muốn giết hết cả chúng tôi, thật là oan quá, xin nương nương rủ lòng thương cứu cho.

Hà-hậu nói:

- Chúng mày đừng lo, ta sẽ bảo hộ cho.

Bèn giáng chỉ triệu Hà Tiến vào cung, khẽ bảo rằng:

- Anh em ta hàn vi từ thuở nhỏ, nếu không có bọn Trương Nhượng, sao có phú quý ngày nay? Nay thằng Kiển Thạc bất nhân đã bị giết rồi, sao anh còn tin lời người ta nói mà toan giết cả bọn hoạn quan?

Hà Tiến nghe đoạn, ra bảo các quan rằng:

- Kiển Thạc bày mưu hại ta đem giết cả họ nó đi. Còn những người khác đừng nên giết hại.

Viên Thiệu nói:

- Nhổ cỏ không nhổ hết rễ, rồi có vạ đến mình!

Tiến nói:

- Ý ta đã quyết, ngươi đừng nói lắm nữa.

Các quan đều lui về cả.

Hôm sau thái-hậu cho Hà Tiến tham xét công việc các bộ thượng thư, còn các người khác đều được thăng chức.

Đổng thái-hậu nghe biết chuyện, bèn cho vời bọn Trương Nhượng vào cung phán rằng:

- Con em thằng Hà Tiến, trước kia vì ta bao bọc cất nhắc cho nó mới được nên sung nên sướng. Ngày nay con nó lên ngôi hoàng-đế, các quan trong ngoài đều là vây cánh nó cả, uy thế nó to lắm, ta biết tính sao bây giờ?

Trương Nhượng nói:

- Tâu mẫu hậu, việc đó cũng dễ. Xin mẫu hậu cứ ra ngự triều đường, rủ mành mành coi xét việc chính, phong hoàng-tử Hiệp lên tước vương, gia phong quốc cữu Đổng Trọng lên chức lớn coi giữ binh quyền, và trọng dụng bọn hạ thần thì việc lớn có thể mưu tính xong được.

Đổng thái-hậu cả mừng, sáng hôm sau lâm triều, giáng chỉ phong hoàng tử Hiệp làm Trần lưu Vương, Đổng Trọng làm phiêu-kỵ tướng-quân. Bọn Trương Nhượng cũng đều được tham dự triều chính.

Hà thái-hậu thấy Đổng thái-hậu chuyên quyền, bèn sửa một tiệc yến ở trong cung, mời Đổng thái-hậu đến dự.

Giữa tiệc, Hà thái-hậu đứng dậy, nâng chén rượu vái hai vái mà thưa rằng:

- Chúng ta đều là lũ đàn bà, không nên tham dự triều chính. Xưa bà Lã Hậu chỉ vì tham giữ trọng quyền, đến nỗi nghìn người trong họ đều bị giết. Nay chúng ta chỉ nên ở yên trong cung cấm, việc triều chính đã có các nguyên-lão đại-thần bàn tính với nhau. Thế mới là hạnh phúc cho nhà nước, cúi xin nương nương soi xét.

Đổng thái-hậu nổi giận mắng rằng:

- Mày đã đem lòng ghen ghét, đánh thuốc độc giết Vương mỹ-nhân. Nay mày cậy có con làm vua, cậy thế lực anh mày là thằng Hà Tiến, dám nói hỗn với tao à? Tao sai quan phiêu-kỵ (trỏ vào Đổng Trọng) chặt cổ anh mày dễ như trở bàn tay cho mà xem.

Hà-hậu cũng nổi xung cãi lại rằng:

- Ta đem lời phải khuyên can, mà lại trở mặt giận à?

Đổng thái-hậu càng tức, lại nhiếc móc Hà-hậu:

- Cái đồ nhà mày bán thịt, còn có kiến thức gì.

Hai người cãi nhau mãi, sau có bọn Trương Nhượng khuyên can, mới người nào về cung người ấy.

Đêm hôm ấy Hà-hậu triệu Hà Tiến vào cung, kể lại việc đã xẩy ra. Tiến về mời các quan tam-công đến thương nghị.

Buổi chầu sáng hôm sau, Tiến xui các đình thần tâu rằng:

- Đổng thái-hậu nguyên là một vị phiên phi, không nên để ở lâu trong cung cấm. Xin dời ngay ra an-trí ở Hà-gian, hạn lập tức phải đi ngay!

Hà Tiến một mặt sai người đưa Đổng thái-hậu đi, một mặt phái quân cấm binh đến vây nhà phiêu-kỵ tướng-quân Đổng Trọng, đòi lấy ấn thụ. Đổng Trọng biết việc chẳng lành, liền tự vẫn. Lúc người nhà cất tiếng khóc, quân sĩ mới giải vây trở về.

Bọn Trương Nhượng, Đoàn Khuê thấy phe Đổng thái-hậu thất bại, bèn đem vàng ngọc, châu báu đút lót em trai Hà Tiến là Hà Miêu và mẹ Tiến là Vũ dương Quân, nhờ vào nói khéo với Hà thái-hậu che chở cho. Bởi vậy mười tên thường-thị lại được tin dùng.

Tháng sáu năm ấy, Hà Tiến ngầm sai người đến Hà-gian đánh thuốc độc giết Đổng thái-hậu, đem linh cữu về kinh, táng ở Văn-lăng. Tiến cáo bệnh không đi đưa đám.

Một hôm quan tư-lệ hiệu-úy Viên Thiệu vào nói với Tiến rằng:

- Bọn Trương Nhượng, Đoàn Khuê đang đi nói phao lên rằng: “Ông đánh thuốc độc giết Đổng thái-hậu, để mưu việc lớn”. Nếu bây giờ ông không giết ngay bọn chúng nó, tất có vạ lớn về sau. Xưa Đậu Vũ muốn trừ bọn yêm-hoạn trong cung, vì mưu mô không kín lại bị chúng giết, tức là cái gương sáng đó. Hiện giờ anh em vây cánh ông, đều là những tay anh tuấn, vả lại quyền ở trong tay, thật là cơ hội trời cho, không nên bỏ lỡ.

Tiến nói:

- Thong thả để sau sẽ bàn tính.

Mấy đứa tả hữu của Hà Tiến nghe lỏm được chuyện ấy, liền đi báo với Trương Nhượng. Bọn Trương Nhượng lại đem rất nhiều của báu lễ đút Hà Miêu. Miêu vào tâu Hà-hậu rằng:

- Đại tướng quân phò tá vua mới, không làm điều nhân từ, chỉ chăm chém giết. Nay tự nhiên vô cớ lại toan giết cả mười quan thường-thị, thật tự mình gây ra mầm loạn.

Hà-hậu cho là phải.

Một chốc Hà Tiến vào tâu xin giết bọn hoạn quan. Hậu nói:

- Bọn thường-thị coi sóc việc trong cung cấm, phép cũ nhà Hán từ xưa vẫn thế. Cớ sao tiên đế vừa mới chầu trời mà ngươi chỉ muốn giết những bầy tôi cũ. Thế không phải là tôn trọng sự thờ cúng đối với tiên đế!

Tiến vốn là một người đù đờ không quyết đoán, nghe Hà thái-hậu nói vậy, vâng dạ luôn miệng rồi lui ra.

Viên Thiệu đứng đón ngoài cửa, hỏi rằng:

- Việc lớn thế nào?

Tiến nói:

- Nhưng thái-hậu không nghe, thì làm thế nào?

Thiệu nói:

- Nên triệu những người anh hùng các nơi đem quân về kinh giết hết bọn yêm-hoạn này đi. Đến lúc việc đã cấp bách thì thái-hậu muốn chẳng nghe cũng chẳng được.

Tiến nói:

- Kế ấy diệu lắm!

Bèn truyền hịch đi các trấn, triệu các tướng lĩnh đem quân về kinh sư.

Quan chủ-bạ Trần Lâm can rằng:

- Việc ấy không nên. Tục ngữ có câu: “Bưng mắt bắt chim”, ấy là mình tự dối mình. Việc nhỏ mọn cũng không thể tự dối mà làm xong, huống chi là việc lớn nước nhà? Nay tướng quân dựa uy vua, cầm quyền lớn, như rồng bay hổ nhảy, muốn làm thế nào cũng được. Việc giết bọn hoạn quan thật dễ không khác quạt lò than đốt mấy sợi tóc. Làm việc một cách quyền biến, quyết đoán ngay, phát động nhanh như sấm sét tức là thuận đạo trời và lòng người. Nay nếu triệu các quan ngoại-trấn, mỗi người một bụng, biết ai thế nào? Có khác đưa chuôi dao cho người cầm mà mình cầm đằng lưỡi không? Như thế không những việc không thành mà lại sinh biến loạn nữa.

Tiến cười nói:

- Đó là kiến thức của hạng người hèn nhát!

Một người đứng lên vỗ tay cười lớn mà rằng:

- Việc ấy dễ như trở bàn tay, hà tất phải bàn cho lắm!

Chúng nhìn xem ai, người ấy chính là Tào Tháo.

Đó chí là:

Muốn giết tiểu nhân bên cạnh chúa,
Nên nghe trí sĩ ở trong triều.

Muốn biết Tào Tháo nói thế nào, xem hồi sau sẽ rõ.


title: Tam quốc diễn nghĩa (Phan Kế Bính dịch, Bùi Kỷ hiệu đính)/Hồi 3

text:
Lúc ấy Tào Tháo nói với Hà Tiến rằng:

- Cái vạ hoạn quan, đời nào cũng có, nên vua chúa các đời không nên trao quyền bính và tin dùng chúng để chúng hoành hành như ngày nay. Bây giờ muốn trị tội chúng, tưởng chỉ nên giết mấy đứa đầu đảng. Như vậy chỉ cần một kẻ coi ngục cũng đủ, hà tất phải triệu quân ngoài vào. Nếu muốn giết cả bọn chúng, cơ mưu tránh sao khỏi tiết lộ, tôi chắc công việc sẽ thất bại.

Hà Tiến tức giận mà rằng:

- Mạnh Đức cũng hai lòng sao?

Tháo lui ra ngoài nói: “Làm loạn thiên hạ tất là Hà Tiến”.

Tiến không nghe lời Tháo, mật sai người đem chiếu chỉ đi gấp đến các trấn triệu quân vào kinh-sư.

Nói về quan tiền-tướng-quân, tước Ngao-hương-hầu sung chức thứ-sử Tây-lương là Đổng Trác, trước vì đánh giặc khăn vàng bị thua, triều đình đã toan trị tội, bởi có đút lót mười kẻ thường-thị nên không can gì. Sau lại khéo kết giao với bọn quyền quý trong triều, làm đến chức lớn, thống lĩnh hai mươi vạn quân Tây-lương, vẫn có lòng phản nghịch. Bấy giờ tiếp được chỉ triệu vào kinh, trong lòng hớn hở, liền điểm binh lục tục khởi hành, sai con rể là trung-lang-tướng Ngưu Phu đóng giữ Thiểm-tây, hắn tự đem bọn Lý Thôi, Quách Dĩ, Trương Tế, Phàn Trù dẫn quân đến Lạc-dương. Trác lại có người rể nữa, vừa là mưu sĩ cho hắn, tên là Lý Nho. Nho bảo Trác rằng:

- Nay tuy phụng chỉ vào kinh, biết đâu trong đó chẳng có nhiều điều ám muội? Chi bằng trước hãy sai người dâng biểu, cho danh nghĩa rõ ràng, mới có thể mưu toan việc lớn được.

Trác cả mừng, bèn sai thảo biểu dâng vào kinh trước.

Biểu rằng:

“Thiết tưởng thiên hạ đến nỗi loạn mãi thế này, đều bởi bọn hoạn quan Trương Nhượng khinh nhờn phép nước. Tôi nghĩ: muốn cho nồi nước sôi khỏi dào ra ngoài, cần phải rút bớt củi; mổ cái nhọt có chịu đau một lúc, mới khỏi nọc độc trong mình. Tôi xin bạo dạn gióng trống khua chuông dẫn quân vào Lạc-dương, để giết bọn Nhượng; được như thế xã tắc may lắm, thiên hạ may lắm”.

Hà Tiến đem tờ biểu đưa các quan xem. Có quan thị ngự-sử Trịnh Thái can rằng:

- Đổng Trác là giống sài lang, dẫn hắn vào kinh, hắn sẽ ăn thịt người.

Tiến nói:

- Anh đa nghi như thế, mưu việc lớn sao được?

Lư Thực cũng can rằng:

- Tôi vốn biết Đổng Trác là đứa mặt người dạ thú, hễ để cho hắn vào chốn cấm đình, tất sinh tai vạ. Chi bằng ngăn cản cho hắn đừng vào là hơn.

Tiến cũng không nghe.

Trịnh Thái, Lư Thực đều bỏ quan mà đi. Các quan đại thần trong triều cũng bỏ đi quá nửa.

Tiến sai người đón Đổng Trác ở Rẵn-trì, Trác đóng quân lại không tiến vội.

Bọn Trương Nhượng được tin quân ngoài kéo vào, cùng bàn nhau rằng:

- Đó là mưu của Hà Tiến, nếu chúng ta không hạ thủ trước, sẽ chết cả họ.

Bèn mai phục năm mươi tên đao phủ ở mé trong cửa Gia-đức, cung Trường-lạc, rồi vào tâu Hà thái-hậu rằng:

- Nay đại tướng quân giả làm chiếu chỉ, triệu quân ngoại trấn vào kinh, lập ý giết cả bọn chúng tôi, xin mẫu hậu rủ lòng thương cứu cho.

Thái hậu nói:

- Các ngươi nên đến dinh đại tướng quân mà tạ tội.

Nhượng nói:

- Tâu mẫu hậu, nếu chúng tôi đến tướng phủ, tất là thịt nát xương tan, còn sống sao được. Xin mẫu hậu tuyên triệu đại tướng quân vào cung mà dụ bảo cho. Nếu mẫu hậu không chút thương tình, thì chúng tôi xin chết ngay ở trước mặt mẫu hậu.

Thái-hậu bèn giáng chỉ triệu Tiến vào.

Tiến tiếp chỉ toan đi ngay.

Trần Lâm can rằng:

- Tờ chiếu này tất là mưu mô của mấy tên thường-thị, ông không nên đi, nếu đi tất có vạ lớn.

Tiến nói:

- Thái-hậu triệu ta, làm gì có tai vạ?

Viên Thiệu nói:

- Bây giờ mưu cơ đã lộ, tướng quân còn muốn vào cung hay sao?

Tào Tháo nói:

- Không gì bằng triệu ngay mười đứa thường-thị ra đây đã, rồi hãy vào!

Tiến cười nói:

- Đó là kiến thức của trẻ con. Hiện quyền bính thiên hạ ở trong tay ta, mấy đứa thường-thị dám làm gì nổi!

Thiệu nói:

- Nay ông đã định vào cung, chúng tôi xin đem quân hộ vệ để phòng sự bất trắc.

Viên Thiệu, Tào Tháo mỗi người kén năm trăm quân giao cho em Viên Thiệu là Viên Thuật thống lĩnh. Viên Thiệu nai nịt đâu đấy, dẫn quân dàn ở mé ngoài cửa Thanh-tỏa, Thiệu cùng Tháo đeo gươm đi kèm, hộ vệ Hà Tiến.

Tiến đi đến trước cửa cung Trường-lạc, hoàng-môn-quan truyền chỉ rằng: “Thái Hậu chỉ vời một mình đại tướng quân vào thôi, còn người khác đều không được vào”. Thành ra bọn Viên Thiệu, Tào Tháo đều phải đứng ngoài cả. Một mình Tiến ngang nhiên vào cung. Vừa đi đến cửa Gia-đức, bọn Trương Nhượng quát mắng Tiến rằng:

- Đổng thái-hậu có tội gì mà mày đánh thuốc độc giết chết? Cớ sao đám tang quốc mẫu mày giả tảng ốm không đi đưa? Mày vốn giống đê hèn, làm nghề mổ lợn bán thịt, chúng tao tiến cử đến vua mới được vinh hiển. Đã không báo ơn thì chớ, lại định mưu hại chúng tao? Mày bảo chúng tao là phường ngu trọc, vậy ai là người thanh cao?

Tiến hoảng sợ muốn tìm lối ra, cửa cung đã đóng hết, bọn đao phủ ồ ra, chém Tiến đứt làm hai đoạn.

Đời sau có thơ than rằng:

Nhà Hán thương ôi! Vận đã cùng!
Mưu gì Hà Tiến lại tam-công?
Mấy phen chẳng biết nghe lời phải
Thoát khỏi làm sao kiếm cửa cung?

Viên Thiệu chờ mãi không thấy Tiến ra, bèn gọi lớn lên rằng: “Mời tướng quân ra về”.

Bọn Trương Nhượng đem thủ cấp Hà Tiến từ trên tường ném ra tuyên dụ rằng:

- Hà Tiến mưu phản đã bị giết rồi. Còn những kẻ bị Tiến bắt ép phải theo, đều tha cho cả.

Viên Thiệu cất tiếng hô lớn lên rằng:

- Bọn hoạn quan dám giết đại thần. Ai muốn giết chúng nó mau mau vào đây trợ chiến.

Bộ-tướng của Hà Tiến là Ngô Khuông bèn phóng hỏa đốt cửa Thanh-tỏa. Viên Thiệu dẫn quân sấn vào cung, hễ gặp đứa hoạn quan nào cũng giết hết cả. Viên Thiệu, Tào Tháo phá cửa vào được trong cung, gặp Triệu Trung, Trình Kháng, Hạ Huy, Quách Thắng, đuổi đến trước lầu Thúy-hoa, lấy kiếm vằm ra như bùn.

Bấy giờ trong cung lửa cháy lưng trời. Bọn Trương Nhượng, Đoàn Khuê, Tào Tiết, Hầu Lãm, bắt ép thái hậu, thái tử cùng Trần lưu Vương đi vào nội-sảnh rồi lẻn đường sau chạy đi Bắc-cung. Lư Thực dẫu bỏ quan, nhưng chưa đi nơi khác, sực thấy trong cung có biến, bèn mặc giáp cầm giáo, đang đứng ở dưới gác, xa trông thấy Đoàn Khuê đang giục thái-hậu đi mau, bèn thét lớn lên rằng:

- Thằng Khuê kia! Sao dám bắt ép thái-hậu đi đâu?

Đoàn Khuê bỏ chạy, thái-hậu tự trong cửa sổ nhảy ra, Thực vội đến cứu được thoát.

Ngô Khuông đánh vào nội đình, gặp Hà Miêu cầm gươm đi ra, Khuông hô lớn lên rằng:

- Thằng Miêu thông mưu giết anh, nên giết đi thôi.

Chúng đều nói:

- Phải, phải, chém thằng giặc giết anh ấy đi!

Miêu sợ cuống toan chạy, bị bốn mặt vây kín, chém nhừ ra như bột.

Thiệu sai quân chia ra từng bọn đi giết gia quyến mười đứa thường thị, bất cứ già trẻ lớn bé đều giết hết cả, thành ra có nhiều kẻ không có râu bị giết lầm.

Tào Tháo một mặt cứu hỏa trong cung, mời Hà thái-hậu tạm coi quyền chính, một mặt sai quân đuổi theo bọn Trương Nhượng và tìm vua Thiếu-đế.

Nhắc lại bọn Trương Nhượng, Đoàn Khuê ức hiếp vua Thiếu-đế và Trần lưu Vương xông pha khói lửa, đêm chạy đến núi Bắc-mang. Vào khoảng canh hai, bỗng nghe phía sau có tiếng người ngựa reo hò theo đuổi, viên tướng đi đầu là quan trung-bộ duyện-lại ở Hà-nam tên gọi Mẫn Cống hô lớn lên rằng: “Thằng nghịch tặc kia chớ chạy”.

Trương Nhượng thấy nguy cấp quá liền đâm đầu xuống sông tự tử.

Thiếu-đế cùng Trần lưu Vương chưa rõ lành dữ thế nào, đành phải nín hơi nấp vào trong bụi cỏ ở bờ sông, quân sĩ tìm hết tứ phía vẫn không biết vua ở đâu.

Hai anh em vua phục trong bụi cỏ mãi đến canh tư, sương xuống lạnh buốt cả người, trong lòng đói khát, ôm nhau mà khóc, nhưng sợ có người biết, chỉ nuốt nước mắt khóc ngầm trong bụi rậm.

Trần lưu Vương nói:

- Chỗ này không nên ở mãi, phải đi tìm đường khác mới sống.

Nói đoạn hai người nắm áo nhau bò trên bờ sông. Chỗ ấy gai góc rất nhiều, trong đêm tối đường đi không rõ, đương lúc bối rối không biết tính sao, bỗng thấy một đàn đom đóm hàng trăm nghìn con kéo đến, lập lòe bay quanh trước mặt vua.

Trần lưu Vương nói:

- Đó là trời giúp anh em ta!

Bèn đi theo ánh sáng đom đóm, dần dần trông thấy đường cái. Đi đến canh năm đau chân quá không thể bước đi được nữa. Bên sườn núi có một đống cỏ, anh em vua bèn nằm quay ra đó.

Trước mặt đống cỏ là một cái trại. Chủ trại đêm hôm ấy nằm mộng thấy hai vầng mặt trời sa xuống sau nhà, giật mình tỉnh dậy, khoác áo ra trông, thấy trên đồng cỏ bốc lên một luồng khí sáng xông lên tận trời, rất lấy làm lạ, vội chạy ra xem tận nơi, thấy có hai người nằm trên đống cỏ, liền hỏi:

- Hai cậu là con cái nhà ai?

Thiếu-đế sợ không dám cất tiếng.

Trần Lưu Vương trỏ vào Thiếu-đế nói rằng:
- Đây chính là hoàng đế bây giờ, gặp loạn mười đứa thường-thị, phải trốn đến đây; còn ta là hoàng-đệ Trần lưu Vương.

Chủ trại sợ hãi, lạy hai lạy tâu rằng:

- Hạ thần là em tư-đồ Thôi Liệt ngày trước, tên gọi Thôi Nghị, vì thấy bọn thường-thị bán quan hại nước, ghét bỏ người hiền, nên về ở ẩn ở đây.

Bèn đưa hai anh em Thiếu-đế đi vào trong nhà, đem rượu cơm dâng tiến.

Nhắc lại, khi Mẫn Cống đuổi bắt được Đoàn Khuê, hỏi vua ở đâu, Khuê nói đến dọc đường bị lạc, nên không biết. Cống bèn giết Khuê, cắt đầu treo vào cổ ngựa, rồi sai quan đi các nơi tìm vua, còn Cống một mình tự đi tìm một lối. Tình cờ đi đến ngay nhà Thôi Nghị.

Thôi Nghị thấy dưới cổ ngựa có cái đầu người, liền hỏi. Cống thuật lại đầu đuôi. Nghị bèn dẫn Cống vào trong nhà làm lễ triều kiến, vua tôi cùng nhau khóc lóc một hồi. Cống tâu rằng:

- Trong nước không thể một ngày không có vua, xin bệ hạ về kinh ngay cho.

Bấy giờ trong nhà Thôi Nghị chỉ có một con ngựa gầy, đem ra vua ngự. Mẫn Cống cùng Trần lưu Vương cùng cưỡi một con ngựa, khởi hành về kinh.

Đi chưa được ba dặm, thì gặp tư-đồ Vương Doãn, thái-úy Dương Bưu, tả-quân hiệu-úy Thuần vu Quỳnh, hữu-quân hiệu-úy Triệu Manh, hậu-quân hiệu-úy Pháo Tín và trung-quân hiệu-úy Viên Thiệu, tất cả vài trăm người ngựa kéo đến nghênh tiếp xa giá, vua tôi đều nhìn nhau mà khóc. Một chốc sai đem thủ cấp Đoàn Khuê về kinh trước bêu lên làm lệnh, rồi đổi hai con ngựa tốt để vua và Trần lưu Vương cưỡi cùng về kinh sư.

Trước đây ít lâu, trẻ con ở kinh thành Lạc-dương thường hát mấy câu như sau:

“Đế chẳng ra đế
Vương chẳng ra vương
Xe xe ngựa ngựa
Chạy ra Bắc-mang.”

Đến bây giờ quả là ứng nghiệm.

Xa giá vừa đi được vài dặm, bỗng thấy cờ kéo rợp trời, bụi bay mờ đất, một đoàn binh mã kéo đến. Các quan thất sắc, vua cũng kinh hoàng. Viên Thiệu tế ngựa ra thét hỏi:

- Binh mã nào đấy?

Dưới bóng ngọn cờ thêu, một tướng phi ngựa ra hỏi lại rằng:

- Vua đâu?

Thiếu-đế sợ run không nói được. Trần lưu Vương sấn ngựa ra mắng rằng:

- Anh là người nào?

Tướng ấy đáp:

- Thứ-sử Tây-lương Đổng Trác!

Trần lưu Vương hỏi vặn:

- Anh đến đây hộ giá hay cướp giá?

- Tôi cốt đến hộ giá.

- Đã đến hộ giá, sao hoàng đế ở kia, anh không xuống ngựa?

Trác cả sợ, vội vàng xuống ngựa, thụp lạy ở bên cạnh đường. Trần lưu Vương lấy lời phủ dụ. Trác, từ đấy ăn nói giữ gìn trước sau không hớ điều gì, trong bụng rất thán phục Trần lưu Vương, đã có ý bỏ vua nọ lập vua kia tự đó.

Ngày hôm ấy, vua về đến kinh, vào cung bái kiến Hà thái-hậu, mẹ con than khóc cùng nhau. Lúc kiểm điểm trong cung, không biết cái ấn ngọc truyền quốc biến đi đâu mất.

Đổng Trác đóng đồn ở ngoài thành, hàng ngày đem quân thiết giáp vào trong thành, đi nghênh ngang các phố, nhân dân rất là sợ hãi. Trác lại tự do vào ra chỗ cung cấm, không kiêng sợ gì cả.

Hậu-quân hiệu-úy Pháo Tín đến chơi Viên Thiệu bàn với Thiệu rằng:

- Đổng Trác muốn như có bụng khác, phải trừ ngay đi.

Thiệu nói:

- Triều đình vừa mới được yên, không nên khinh động.

Pháo Tín lại đến bàn với Vương Doãn. Doãn nói:

- Để rồi sẽ bàn.

Pháo Tín thấy không ai nghe mình, bèn đem quân bản bộ đến đóng ở Thái-sơn. Đổng Trác chiêu dụ những quân bộ hạ của anh em Hà Tiến về cả tay mình, rồi bàn mảnh với Lý Nho rằng:

- Ta muốn bỏ Thiếu-đế, lập Trần lưu Vương, có nên không?

Lý Nho nói:

- Nên lắm. Nay đang lúc triều đình vô chủ, nên làm ngay mới được, nếu để chậm sẽ sinh biến. Ngày mai nên triệu các quan hội họp ở trong vườn Ôn-minh, đem việc phế lập ra hiểu dụ. Ai không nghe thì chém; nắm được uy quyền, chính ở lúc này.

Trác mừng lắm, sáng hôm sau mở tiệc yến rất lớn, mời tất cả các công khanh đến. Ai cũng sợ Đổng Trác cho nên không thiếu mặt nào.

Trác chờ các quan đến đã đông đủ, mới lững thững đến cửa vườn, xuống ngựa đeo gươm vào tiệc.

Rượu được vài tuần, Trác truyền lệnh dừng chén, nghỉ âm nhạc, rồi nói lớn lên rằng:

- Các quan hãy im lặng, nghe ta nói một câu chuyện: “Vua là chủ tể thiên hạ, không có uy nghi không thể nào tôn phụng tôn miếu và xã tắc. Nay hoàng thượng nhu nhược, không bằng Trần lưu Vương thông minh ham học, xứng đáng ngôi rồng. Vậy ý ta muốn bỏ vua Thiếu-đế, lập Trần lưu Vương, các quan nghĩ sao?”.

Các quan nghe đoạn, yên lặng nhìn nhau, không ai dám nói câu gì cả.

Bỗng có một người ngồi trong tiệc đẩy ghế đứng dậy, nói lớn lên rằng:

- Không được! Không được! Mày là thằng nào, dám nói càn rỡ như vậy? Hoàng thượng là con cả đức Tiên-đế, xưa nay không chút lầm lỗi, sao bỗng dưng dám nói bỏ người nọ lập người kia! Mày muốn phản nghịch chăng?

Trác nhìn xem mới biết người ấy là quan thứ-sử Kinh-châu tên gọi Đinh Nguyên. Trác nổi giận quát lên rằng:

- Ai theo ta thì sống, ai chống ta thì chết!

Bèn rút gươm toan chém Đinh Nguyên.

Bấy giờ Lý Nho thấy một người đứng sau lưng Đinh Nguyên, khí vũ hiên ngang, uy phong lẫm lẫm, tay cầm cái phương-thiên họa-kích, có vẻ tức giận trừng mắt mà nhìn, vội vàng đứng dậy nói rằng:

- Hôm nay trong tiệc ăn uống, không nên bàn đến việc nước. Xin đến sáng mai họp bàn tại nhà nghị sự thì hơn!

Mọi người đều khuyên Đinh Nguyên lên ngựa về nhà.

Trác lại hỏi các quan rằng:

- Ta nói thế có hợp lẽ không?

Lư Thực nói:

- Ông lầm rồi! Xưa vua Thái Giáp không minh, Y Doãn đuổi ra Đồng-cung; vua Xương Ấp lên ngôi vua mới có 27 ngày mà làm hơn 30 điều ác, nên Hoắc Quang phải làm lễ cáo nhà thái-miếu mà bỏ đi. Ngày nay vua dẫu còn trẻ tuổi, song vốn thông minh nhân từ, chưa có một chút lỗi lầm. Ông chẳng qua là thứ-sử đường ngoài, chưa tham dự việc nước, lại không có tài lớn như Hoắc Quang, Y Doãn, sao dám cả gan bàn đến việc bỏ vua nọ lập vua kia? Thánh nhân nói rằng: “Có chí như Y Doãn thì hay, bằng không có chí ấy mà làm thì là thoán nghịch”.

Trác cả giận, rút gươm sấn đến toan chém Lư Thực, quan nghị-lang là Bành Bá can rằng:

- Lư thượng-thư là người có danh vọng lớn ở trong thiên hạ, nếu đem giết đi, e rằng thiên hạ không phục!

Trác mới thôi.

Quan tư-đồ là Vương Doãn nói tiếp rằng:

- Việc phế lập không nên bàn sau khi uống rượu say. Xin để ngày khác lại bàn.

Các quan đều giải tán.

Lúc ấy Trác còn chống gươm đứng giữa cửa vườn, bỗng thấy một người cầm kích phi ngựa ở ngoài cửa. Trác hỏi Lý Nho:

- Người nào đấy?

Nho nói:

- Đấy là con nuôi Đinh Nguyên, họ Lã tên Bố, chữ là Phụng Tiên, chúa công hãy nên tạm tránh đi.

Trác bèn lẩn trốn vào trong vườn.

Sáng hôm sau có tin báo Đinh Nguyên dẫn quân đến ngoài thành thách đánh. Trác nổi giận, cùng Lý Nho dẫn quân ra đối địch.

Thấy Lã Bố đầu búi tóc đội mũ kim-quan, mình mặc áo chiến-bào thêu trăm hoa, ngoài phủ giáp đường-nghê, thắt dây bảo-đới, phóng ngựa múa kích, theo Đinh Nguyên ra trước trận.

Đinh Nguyên trỏ vào mặt Đổng Trác mắng rằng:

- Nhà nước không may bị bọn yêm-hoạn lộng quyền, đến nỗi nhân dân lầm than. Mày không có chút công cán gì, sao dám mở mồm nói việc phế lập để loạn triều đình?

Đổng Trác chưa kịp trả lời, Lã Bố đã phi ngựa sấn sang. Đổng Trác hoảng chạy, Đinh Nguyên thúc quân đánh tràn, quân Trác thua to, phải lui hơn ba mươi dặm đóng trại. Trác bàn với các tướng rằng:

- Ta xem Lã Bố là kẻ tài giỏi phi thường, nếu được người ấy về với ta, lo gì không được thiên hạ!

Một người ở dưới trướng bước ra thưa rằng:

- Chúa công lo chi điều ấy! Tôi vốn cùng làng với Lã Bố, hắn là người chỉ có sức khỏe mà không có mưu, thấy lợi thì quên nghĩa. Tôi quyết xin ba tấc lưỡi nói cho Lã Bố chắp tay về với chúa công!

Trác cả mừng nhìn xem, người ấy là hổ-bôn trung-lang-tướng Lý Túc. Trác bèn hỏi:

- Làm thế nào để dụ hắn?

Túc nói:

- Tôi nghe chúa công có một con ngựa tốt tên là Xích-thố, mỗi ngày đi ngàn dặm. Nếu đem con ngựa ấy và thêm một số vàng ngọc, lấy lợi dụ hắn, hắn sẽ phản Đinh Nguyên về với chúa công.

Trác quay lại hỏi Lý Nho rằng:

- Lời nói ấy có dùng được không?

Nho nói:

- Chúa công muốn lấy thiên hạ, thì tiếc gì một con ngựa.

Trác vui vẻ cho ngựa, lại cho thêm một nghìn lạng vàng, vài chục hạt châu, và một cái đai bằng ngọc. Lý Túc nhận các món ấy đem sang trại quân Lã Bố, bị quân canh đường vây bắt, Túc bảo rằng:

- Các ngươi vào bẩm Lã tướng quân, có người bạn cũ đến thăm đấy.

Lã Bố sai mời vào.

Túc hỏi Bố rằng:

- Lâu nay hiền đệ vẫn được bình yên?

Lã Bố chắp tay thưa rằng:

- Lâu lắm mới gặp nhau, vậy chớ bây giờ anh ở đâu?

Túc nói:

- Tôi hiện làm chức hổ-bôn trung-lang-tướng, nghe tin hiền đệ trổ tài giúp nước, tôi mừng rỡ vô cùng. Nhân có một con ngựa tốt, ngày đi ngàn dặm, lội nước trèo núi như chạy đường phẳng, gọi là ngựa Xích-thố, thành tâm đem dâng hiền đệ, thêm giúp oai hùng.

Lã Bố sai dắt lại xem, quả nhiên toàn thân con ngựa ấy một màu đỏ như lửa, tuyệt không có cái lông nào tạp, từ đầu đến đuôi dài một trượng, từ móng lên trán cao tám thước, lúc miệng gầm chân cất, có cái vẻ tung mây vượt bể.

Đời sau có người vịnh thơ khen ngựa Xích-thố rằng:
Ngàn dặm mù bay tít nẻo xa,
Trèo non vượt nước khéo xông pha!
Cương tơ chặt đứt, rung chuông ngọc,
Rồng đỏ trên trời hẳn mới xa!

Lã Bố trông thấy ngựa mừng lắm, tạ rằng:

- Anh cho con ngựa hay như thế, biết lấy gì đáp lại.

Túc nói:

- Tôi vì nghĩa đến đây, dám mong gì báo đáp!

Lã Bố sai làm rượu thết đãi. Rượu đã ngà say, Túc nói:

- Tôi với hiền đệ ít khi gặp nhau, nhưng được gặp lệnh tôn luôn.

Lã Bố nói:

- Anh say rồi, cha tôi quy ẩn đã lâu, sao còn hội diện được với anh?

Túc cả cười mà rằng:

- Tôi đã say đâu, tôi nói lệnh tôn là nói Đinh thứ-sử đó!

Bố có ý hổ thẹn nói rằng:

- Tôi ở với ông Đinh kến Dương, cũng là bất đắc dĩ.

Túc nói:

- Hiền đệ có tài ngang trời dọc đất, bốn bể ai chẳng quý trọng, phú quý công danh, coi dễ như thò tay lấy của ở trong túi, sao lại nói là bất đắc dĩ mà cam chịu khuất ở dưới người ta?

Bố thở dài nói:

- Tôi chỉ giận chưa gặp được thầy.

Túc cười nói:

- Chim khôn chọn cây mà đậu, người hiền chọn chúa mà thờ; nếu không sớm liệu cơ, ngày sau hối sao kịp?

- Anh xem ở trong triều, coi ai đáng mặt anh hùng đời nay?

- Tôi xem các quan đại thần bây giờ không ai bằng được Đổng Trác. Đổng Trác tôn người hiền, kính kẻ sĩ, thưởng phạt công minh, chắc sau này làm nên nghiệp lớn.

Bố hăm hở nói:

- Quả vậy, tôi muốn về với ông ta, chỉ hiềm chưa có đường lối.

Túc bèn đem vàng, hạt châu và cái đai ngọc bày la liệt ở trước mặt Lã Bố. Lã Bố kinh hãi nói rằng: “Sao có những thứ này”. Túc sai tả hữu lui cả, rồi bảo Lã Bố rằng:

- Đây là Đổng-công mộ đại danh đã lâu, bảo tôi thân đem các vật này đến dâng hiền đệ; con ngựa Xích-thố cũng của Đổng-công kính tặng.

Lã Bố nói:

- Đổng-công có lòng quá yêu, tôi biết lấy gì đáp lại?

Túc nói:

- Bất tài như tôi còn làm đến chức hổ-bôn trung-lang-tướng. Nếu ông về với Đổng-công thì quý hiển chưa biết chừng nào.

Lã Bố nói:

- Nhưng tôi không có chút công gì làm lễ tiến kiến?

Túc nói:

- Muốn có công cũng dễ lắm, chỉ trở bàn tay là được. Chỉ sợ ông không chịu làm thôi!

Lã Bố ngẫm nghĩ hồi lâu rồi nói:

- Tôi muốn giết Đinh Nguyên, dẫn quân về hàng Đổng Trác, có nên không?

Túc nói:

- Làm được như thế, thật là công rất lớn. Nhưng việc phải quả quyết làm ngay mới được.

Lã Bố hẹn đến hôm sau thì đem quân lại hàng.

Túc từ biệt về.

Đêm hôm ấy, hồi canh hai, Lã Bố cầm dao, vào thẳng màn Đinh Nguyên. Ông này đang thắp nến xem sách, thấy Lã Bố đến ông hỏi:

- Con đến có việc chi đó, con?

Bố nổi giận quát:

- Ta đây đường đường một đấng trượng phu, có đâu chịu làm con mày!

Nguyên nói:

- Phụng Tiên, vì cớ gì thay lòng đổi dạ như thế?

Lã Bố bước thẳng lên, giơ dao chém Nguyên một nhát, chặt lấy đầu rồi gọi lớn tả hữu rằng:

- Đinh Nguyên bất nhân, ta đã giết nó rồi. Ai theo ta thì ở đây, không theo thì đi!

Quân sĩ tan đi quá nửa.

Ngày hôm sau, Lã Bố cầm đầu Đinh Nguyên đến Lý Túc, Túc đưa vào ra mắt Đổng Trác. Trác mừng lắm, làm rượu thết đãi, sụp xuống lạy Lã Bố trước nói rằng:

- Trác nay được tướng quân, ví như lúa nắng lâu mà được trận mưa ngọt!

Lã Bố rước Trác ngồi lên, lạy mà nói rằng:

- Ngài có bụng yêu, tôi xin thờ ngài làm nghĩa phụ.

Trác lấy áo cẩm-bào dát vàng đem ra cho Lã Bố; uống rượu vui vẻ, rồi tan.

Đổng Trác tự đấy uy thế mỗi ngày một lớn; tự lĩnh chức tiền-tướng-quân, phong cho em là Đổng Mân làm tả-tướng-quân, tước Vu-hầu; phong Lã Bố làm kỵ-đô-úy, trung-lang-tướng, tước Đô-đình-hầu.

Lý Nho khuyên Trác định ngay việc phế lập.

Trác bèn đặt một tiệc yến ở trong dinh, mời cả các công khanh đến; sai Lã Bố đem hơn một nghìn quân giáp sĩ, canh gác hai bên.

Hôm ấy quan thái-phó Viên Ngỗi và trăm quan đều đến. Uống rượu được vài tuần, Trác cầm gươm nói rằng:

- Nay vua ngu yếu, không thờ được tôn-miếu; ta muốn theo Y Doãn, Hoắc Quang ngày xưa, bỏ vua cho ra làm Hoằng nông Vương, và lập Trần lưu Vương lên nối nghiệp. Ai không theo, ta chém!

Quần thần run sợ, không ai dám đáp lại, duy có quan trung-quân hiệu-úy là Viên Thiệu đứng vụt lên nói:

- Thiên tử mới lên ngôi, không làm điều gì thất đức, mày dám bàn bỏ con đích lập con thứ, định làm phản hay sao?

Trác giận đáp lại:

- Việc thiên hạ ở trong tay tao, nay tao làm đấy! Ai dám không nghe? Mày xem lưỡi gươm tao sắc hay không sắc?

Viên Thiệu cũng rút gươm ra nói rằng:

- Gươm mày sắc, dễ gươm tao không sắc hay sao?

Hai người đối địch nhau ở ngay trên tiệc rượu.

Thế rõ thực là:

Đinh Nguyên trượng nghĩa thân vừa chết,Viên Thiệu tranh hùng thế cũng nguy!

Chưa biết tính mạng Viên Thiệu thế nào, xem hồi sau thì biết rõ.


title: Tam quốc diễn nghĩa (Phan Kế Bính dịch, Bùi Kỷ hiệu đính)/Hồi 4

text:
Đổng Trác muốn giết Viên Thiệu, Lý Nho can rằng:

- Việc chưa định xong không nên giết càn.

Viên Thiệu tay cầm thanh bảo kiếm, cáo từ các quan trở ra, treo trả cờ tiết ở cửa Đông rồi chạy về Ký-châu.

Trác bảo với quan thái-phó Viên Ngỗi rằng:

- Cháu ngươi vô lễ, ta tha cho nó cũng là nể ngươi... Việc bỏ vua lập Trần Lưu, ngươi nghĩ thế nào?

Ngỗi thưa rằng:

- Thái-úy nghĩ thế phải đấy!

Trác lại nói:

- Ai dám ngăn trở việc lớn này, thì ta sẽ lấy phép quân trị tội.

Các quan sợ hãi, đều nói:

- Ngài dạy thế xin vâng!

Cuộc yến tan, Trác hỏi quan thị-trung là Chu Bật và quan hiệu-úy Ngũ Quỳnh rằng:

- Viên Thiệu phen này đi, rồi sẽ ra sao?

Chu Bật đáp:

- Viên Thiệu căm giận mà đi. Hễ truy nã riết quá tất sinh biến. Vả lại họ Viên, đã bốn đời làm quan đến bậc tam công, thiên hạ được nhờ nhiều lắm; học trò, đầy tớ đâu đâu cũng có. Nếu hắn thu dùng hào kiệt, họp tập đồ đảng, rồi những anh hùng ở trong thiên hạ nhân đó khởi lên, đất Sơn-đông sẽ không ở trong tay ông nữa. Không bằng ông tha tội hắn, cho hắn một chức quận thú gì đấy, thì hắn mừng được khỏi tội, sẽ không gây ra hậu hoạn nữa.

Ngũ Quỳnh nói:

- Viên Thiệu là người thích mưu kế, nhưng không quyết đoán. Không đáng lo cho lắm. Bất nhược cứ cho hắn một chức quận-thú để thu phục lòng dân!

Trác nghe lấy làm phải, ngay hôm ấy sai người đến phong cho Thiệu làm thái-thú quận Bột-hải.

Đến mùng một tháng chín, Trác rước vua ra ngự đền Ôn-đức, họp hết cả văn võ lại.

Trác tay cầm gươm nói rằng:

- Thiên tử ngu yếu, không trị vì được, nay có một bài sách-văn đọc cho các quan nghe.

Rồi sai Lý Nho tuyên đọc:

Lý Nho đọc xong bài chiếu, Trác thét tả hữu vực vua xuống điện, lột tỉ thụ, bắt quỳ, ngoảnh mặt về phương bắc, xưng thần nghe chiếu; lại bắt Hà thái-hậu, cởi đồ phẩm-phục ra mà đợi chiếu.

Vua và thái-hậu kêu khóc, quần thần trông thấy ai cũng xót xa bi thảm.

Lúc ấy ở dưới thềm có một viên quan to, tức tối thét to lên rằng:

- Thằng giặc Đổng Trác kia, mày dám lập mưu lừa trời dối đất, tao lấy máu cổ họng bôi vào mặt mày bây giờ!

Nói rồi cầm cái hốt ngà xông thẳng vào đánh Đổng Trác.

Trác giận lắm, sai vũ sĩ bắt lại xem ai, thì là quan thượng-thư Đinh Quản. Trác sai đem ra chém. Quản cứ luôn mồm chửi mắng Đổng Trác cho đến lúc chết, chết rồi, thần sắc vẫn như lúc sống.

Người sau có thơ than rằng:

Giặc Đổng lòng mang dạ khuyển lang;
Cơ đồ nhà Hán đổ tan hoang,
Trong triều văn võ mồm câm cả!
Chỉ có Đinh-công thực giỏi giang;

Trác mời Trần lưu Vương lên điện. Quần thần làm lễ mừng xong rồi, Trác sai bắt Hà thái-hậu, vua và vợ vua là Đường-thị giam ở cung Vĩnh-an, khóa cửa cung, cấm quần thần không ai được vào thăm.

Thương thay! Thiếu-đế mới lên ngôi tháng tư, đến tháng chín phải phế.

Trần lưu Vương, nhờ Trác được lên ngôi trời, vốn tên là Hiệp, tên chữ là Bá Hòa, là con thứ vua Linh-đế, tức là Hiến-đế về sau. Lúc lập lên, Hiến-đế mới lên chín tuổi, cải nguyên là Sơ Bình.

Đổng Trác làm tướng quốc, lậy vua không phải xưng tên, vào chầu không phải bước rảo, lên điện được đeo gươm, tác uy tác phúc, không ai bì được.

Lý Nho khuyên Trác nên dùng những người có danh vọng để thu phục lòng người; nhân thể Lý Nho bảo Trác nên dùng Sái Ung. Trác cho vời Sái Ung, Ung không chịu đến. Trác giận sai người bảo Ung: “Hễ không đến thì giết cả họ”. Ung sợ, phải đến. Trác thấy Ung đến, mừng lắm, một tháng thăng chức ba lần, làm đến chức thị-trung, Trác rất hậu đãi.

Thiếu-đế, Hà thái-hậu và Đường-phi bị giam ở cung Vĩnh-an, đồ ăn, thức mặc, mỗi ngày một kém. Thiếu-đế không lúc nào ráo nước mắt.

Một hôm Thiếu-đế trông thấy hai con chim én bay ở trong sân, ngâm một bài thơ rằng:

Xanh xanh khúm cỏ dày!
Cặp én phất phơ bay!
Trong veo một dòng nước.
Xanh biếc mấy từng mây!
Tình cảnh nghĩ thêm chán.
Cung đền nhớ đâu đây.
Biết ai kẻ trung nghĩa,
Gỡ cho oán hận này?

Đổng Trác thường thường sai người đến dò ý tứ; hôm ấy có kẻ bắt được bài thơ đem trình Đổng Trác. Trác nói rằng:

- Làm bài thơ oán vọng này, đem giết đi có cớ rồi!

Bèn sai Lý Nho và mười vũ sĩ vào cung giết vua.

Vua và Đường-phi đương ở trên lầu, thấy người cung nữ báo rằng có Lý Nho đến, vua sợ giật mình.

Nho đem rượu thuốc độc, dâng vua.

Vua hỏi việc gì. Nho thưa:

- Ngày xuân mát mẻ, Đổng tướng quốc sai tôi đem dâng chén rượu thọ.

Thái-hậu bảo Lý Nho:

- Có phải rượu thọ thì mày thử uống trước đi!

Nho giận lắm, hỏi vua:

- Mày không uống phải không?

Rồi gọi ngay tả hữu cầm con dao với tấm lụa, để trước mặt vua, mà nói rằng:

- Rượu thọ chẳng uống, thì phải chọn hai thứ này.

Đường-phi quỳ xuống nói rằng:

- Thiếp xin thay vua uống chén rượu này, xin ngài để toàn mệnh cho hai mẹ con vua.

Lý Nho quát mắng:

- Mày là đứa nào, mà dám đòi chết thay vua?

Nho cầm chén rượu đưa cho Hà thái-hậu và bảo rằng:

- Mày phải uống trước đi!

Hà-hậu nhiếc mắng Hà Tiến là đồ vô mưu, đem giặc vào kinh sư, để có cái vạ ngày nay.

Nho bức vua phải uống rượu.

Vua nói:

- Hãy khoan! Để ta cùng thái-hậu từ biệt đã.

Vua đau xót lắm, làm bài ca như sau:

Giời đất chao, giăng sao cũng đổ,
Bỏ ngôi sao, ra chỗ phiên phong.
Bởi ai nên sự lạ lùng?
Việc đời ngán ngẩm, ròng ròng châu tuôn.

Đường-phi cũng làm bài ca rằng:

Giời nghiêng đất lại lở tan!
Phận mình, cơ thiếp, trái oan lạ thường!
Tử sinh nay đã khác đường
Một người một bóng xót thương tấm lòng!

Vua và Đường-phi ca rồi, ôm nhau mà khóc. Lý Nho lại quát mắng:

- Tướng quốc đứng chờ tin! Chúng bay dùng dằng để mong ai cứu đấy?

Thái-hậu thét mắng rằng:

- Thằng giặc Đổng kia! Mày hại mẹ con tao, rồi trời lại hại mày! Chúng bay tùng đảng làm điều ác, rồi chúng bay bị giết cả họ cho mà xem!

Nho tức lắm, hai tay lôi tuột thái-hậu xuống dưới lầu, giết chết; lại sai vũ sĩ thắt cổ Đường-phi, rót rượu độc bắt Thiếu-đế uống chết; rồi về báo Đổng Trác.

Trác sai đem táng ba mẹ con ở ngoài thành.

Trác tự bấy giờ, đêm nào cũng vào cung, thông dâm với các cung nữ, đêm thì lên ngủ trên sập rồng.

Thường thường Trác hay đem quân ra ngoài thành. Một bữa đi đến Dương-thành. Bấy giờ đang tháng hai, dân xã hội hát; con trai con gái tụ họp nhau xem hội đông. Trác sai quân vây cả lại, rồi giết sạch; cướp đàn bà con gái và của cải chất đầy xe, treo hơn mộ̣t nghìn đầu lâu ở dưới xe nối đuôi nhau kéo về kinh đô, nói phao lên rằng đi đánh giặc thắng trận. Đốt đầu lâu người ở dưới cửa thành, còn đàn bà con gái và của cải đem chia cho quân sĩ.

Quan Việt-kỵ hiệu-úy tên là Ngũ Phu, tên chữ là Đức Du, thấy Đổng Trác tàn bạo quá, tức giận lắm, thường mặc áo giáp nhỏ vào trong áo đại-trào, giắt một con dao ngắn, rình tiện dịp để giết Trác.

Một hôm Trác vào chầu, Phu ra đón. Lúc Trác đến dưới gác, rút dao ra đâm, không ngờ sức Trác khỏe hơn, hai tay ôm chặt được Phu. Lã Bố trông thấy chạy lại lôi Phu ra vật ngã xuống. Trác hỏi Ngũ Phu rằng:

- Ai xui mày làm phản?

Phu trợn mắt thét mắng rằng:

- Mày không phải là vua tao, tao không phải là tôi mày, sao lại gọi là phản được? Tội mày đầy trời, ai ai là chẳng muốn giết mày? Tao tiếc rằng không xé nhỏ được xác mày ra để tạ thiên hạ!

Trác tức lắm, sai đem Ngũ Phu ra mổ. Phu cứ mắng chửi Đổng Trác không buông miệng cho đến lúc chết.

Đời sau có thơ khen Ngũ Phu rằng:

Ngũ Phu này cũng bậc anh hùng!
Tiết liệt xem ai được thế không?
Đánh giặc, hãy còn danh tiếng để,
Nghìn thu vằng vặc mảnh gương “trung”!

Đổng Trác từ khi ấy ra vào thường đem quân giáp sĩ để hộ vệ.

Viên Thiệu bấy giờ ở Bột-hải, nghe thấy Trác lộng quyền, sai người đưa mật thư cho tư-đồ Vương Doãn, thư rằng:

“Giặc Trác dối trời bỏ chúa. Người ta đau xót đến nỗi không nỡ nói, thế mà ông cứ mặc kệ, để nó lăng ngược như con cá nhẩy vượt qua đăng, làm thinh như không nghe không thấy, sao gọi là người trung thần ái quốc? Thiệu nay chiêu tập binh mã, cũng muốn vì nhà vua, quét sạch quân giặc; nhưng chưa dám khinh động. Ông nếu cùng lòng với tôi, xin tìm cơ hội lo tính ngay đi. Có việc gì sai khiến, tôi xin vâng mệnh.”

Vương Doãn được thư, nghĩ mãi không tìm được kế gì. Một hôm đang lúc chầu ở nội-các, Doãn thấy ở đó có đủ mặt các cựu thần, bèn nói với các quan rằng:

- Hôm nay là ngày sinh nhật lão phu. Đến chiều xin mời các quan quá bước đến nhà lão phu xơi rượu.

Các quan đều nhận lời, hẹn đến chiều sẽ đến chúc thọ.

Chiều hôm ấy Doãn mở tiệc ở hậu-đường. Các quan đến cả. Khi uống rượu được vài tuần, Doãn tự nhiên che mặt hu hu khóc.

Các quan giật mình hỏi rằng:

- Hôm nay là ngày sinh nhật của quan tư-đồ, sao ngài lại khóc như vậy?

Doãn thưa rằng:

- Nay có phải là ngày sinh nhật của tôi đâu! Vì có một việc muốn nói với các vị, nhưng sợ Đổng Trác sinh nghi, cho nên mượn cớ nói thác ra thế. Thằng Trác dối vua lộng quyền, xã tắc nay mai đổ mất. Đức Cao Hoàng ngày xưa đánh nhà Tần diệt nước Sở, bao nhiêu công phu mới nên được cơ đồ này, ngờ đâu nay mất vào tay thằng Đổng Trác. Tôi khóc là vì thế.

Các quan nghe nói cũng đều khóc cả.

Trong đám ngồi có một người, vỗ tay cười ầm lên mà nói rằng:

- Các quan thử khóc từ tối đến sáng, lại khóc từ sáng đến tối, có khóc chết được thằng Đổng Trác không?

Doãn ngoảnh lại xem ai, người ấy là kiệu-kỵ hiệu-úy Tào Tháo. Doãn giận nói rằng:

- Tổ tôn nhà ngươi cũng ăn lộc nhà Hán, nay ngươi không biết nghĩ báo quốc, lại nhăn răng ra mà cười à!

Tháo nói:

- Tôi cười, có phải cười gì đâu! Cười là cười các quan không biết nghĩ kế gì trừ được thằng Đổng Trác. Tháo nay tuy không có tài cán gì, nhưng xin lập tức chặt được đầu thằng Đổng Trác, treo ở cửa chợ để tạ thiên hạ.

Doãn liền đứng dậy hỏi rằng:

- Mạnh Đức có kế gì tài thế?

Tháo nói:

- Tôi lâu nay sở dĩ khuất thân thờ Đổng Trác cũng là vì muốn thừa cơ giết nó. Nay nó đã hơi tin tôi, tôi được gần nó luôn. Nghe quan tư-đồ có con dao thất-bảo, xin cho tôi mượn. Tôi nguyện phen này vào tận tướng phủ đâm chết thằng giặc Đổng Trác, dẫu chết cũng không oán hận gì.

Vương Doãn mừng lắm nói rằng:

- Nếu Mạnh Đức có bụng như thế, thực là may cho thiên hạ lắm!

Doãn thân hành rót chén rượu mời Tào Tháo. Tháo đổ rượu, cất lời thề, Doãn bèn đem dao thất-bảo đưa cho. Tháo uống rượu xong, giắt dao đứng dậy đi ra. Các quan ngồi một lát rồi cũng về cả.

Hôm sau Tháo giắt dao đến tướng phủ, hỏi: “Thừa tướng ở đâu?” Đầy tớ nói: “Ngồi trong gác”. Tháo vào thấy Trác ngồi trên giường; Lã Bố đứng hầu bên cạnh.

Trác thấy Tào Tháo vào hỏi rằng:

- Mạnh Đức sao nay đến chậm thế?

Tháo nói:

- Thưa, ngựa gầy hóa đi chậm.

Trác ngoảnh lại bảo Lã Bố rằng:

- Ta có ngựa tốt ở Tây-lương mới tiến. Phụng Tiên đi chọn một con đem lại đây cho Mạnh Đức.

Bố vâng lời đi lấy ngựa. Tháo thấy còn một mình Trác, bụng đã bảo dạ rằng:

- Thằng này số nó đến lúc chết đây!

Lập tức muốn rút dao đâm ngay, nhưng lại sợ Trác khỏe chưa dám đâm vội.

Trác mình mẩy to béo, xưa nay không ngồi được lâu, bèn ngả mình nằm xuống, ngoảnh mặt vào trong. Tháo lại nghĩa rằng:

- Thằng này thực số chết!

Liền rút dao ra, chực đâm. Không ngờ Trác trông vào trong cái gương, thấy bóng Tào Tháo rút dao ra sau lưng, vội vàng quay đầu lại hỏi:

- Mạnh Đức làm gì thế?

Bấy giờ Lã Bố vừa dắt ngựa đến ngoài gác. Tháo tay đương cầm con dao, quỳ ngay xuống thưa:

- Tôi có con dao quý lắm, xin dâng thừa tướng.

Trác cầm lấy dao xem, thấy dao dài hơn một thước, cán bằng ngọc thất bảo, lưỡi thực sắc, quả là dao quý bèn đưa cho Lã Bố cất đi. Tháo còn đeo vỏ dao ở lưng, liền cởi ra, đưa nốt cho Lã Bố.

Trác đem Tháo ra xe ngựa. Tháo tạ rồi xin phép đem ngựa ra cưỡi thử. Trác sai đem yên, cương đóng ngựa cho Tháo. Tháo dắt ngựa ra ngoài cửa tướng phủ, lên yên, rồi ra roi đi nước đại, thẳng hướng đông nam mà chạy.

Tào Tháo đi khỏi. Lã Bố nói với Trác rằng:

- Vừa rồi tôi trông Tào Tháo hình như có ý muốn đâm trộm thái-sư! Thái-sư trông thấy, hắn mới nói lảng ra là đến dâng dao!

Trác nói:

- Ta cũng hơi nghi.

Đang nói chuyện thì Lý Nho ở đâu đến. Trác hỏi Lý Nho. Nho nói:

- Tháo không có vợ con gì ở kinh, chỉ trọi một mình ở trọ, nay sai người đến gọi. Hắn đến ngay thì quả là hắn dâng dao thật, nếu thoái thác không đến, thì đích là thích khách. Lúc bấy giờ ta sẽ bắt mà hỏi.

Trác liền sai bốn người coi ngục đi gọi Tào Tháo. Lính đi một hồi lâu rồi trở về trình rằng:

- Tháo không về nhà trọ. Có người gặp hắn cưỡi ngựa ra cửa Đông. Lính canh hỏi đi đâu, thì hắn nói rằng thừa tướng sai đi có việc kíp, rồi tế ngựa đi thẳng.

Nho nói:

- Thôi! Không còn nghi ngờ gì nữa, nó chột dạ chạy đi trốn, tất là có bụng hành thích.

Trác nói:

- Ta tin dùng nó thế, tại sao nó lại muốn hại ta?

Nho thưa:

- Tất nhiên nó có người đồng mưu. Bắt được Tào Tháo thì ra cả.

Trác liền tư đi các nơi, chỗ nào cũng vẽ hình ảnh Tào Tháo, ai bắt được sẽ thưởng nghìn vàng, lại phong cho làm hầu-vạn-hộ; ai chứa chấp sẽ trị tội.

Trong khi ấy, Tháo cắm đầu cắm cổ chạy. Chạy đến Tiêu-quận, đi qua huyện Trung-mâu, bị quân canh cửa thành bắt được, đem nộp quan huyện. Tháo khai là khách buôn, họ là Hoàng-phủ.

Quan huyện nhìn kỹ Tháo, nghĩ ngợi một lúc rồi nói:

- Trước ta cầu quan ở Lạc-dương đã được gặp ngươi, chính ngươi là Tào Tháo, ngươi nói dối sao được? Lính đâu, hãy đem giam xuống trại, đến mai ta sẽ giải về kinh lĩnh thưởng.

Quan huyện nói thế rồi cho quân canh cửa thành cơm no rượu say rồi về.

Đến nửa đêm, quan huyện sai người thân tín, xuống gọi Tào Tháo lên, bảo đem vào nhà sau để hỏi. Đến lúc Tháo vào, quan huyện hỏi rằng:

- Ta nghe quan thừa tướng hậu đãi ngươi, sao ngươi lại tự chuốc lấy vạ vào thân?

Tháo nói:

- Ngươi như chim sẻ biết đâu được chí chim hồng! Đã bắt được ta thì cứ đem nộp mà lấy công, hà tất phải hỏi nhiều.

Quan huyện bèn đuổi cả tả hữu đi rồi bảo Tháo rằng:

- Anh đừng coi thường tôi. Tôi đây không phải là bọn tục lại đâu... Chưa gặp được chủ đấy thôi!

Tháo nói:

- Ông cha ta, đời đời ăn lộc nhà Hán. Nếu không biết nghĩ báo quốc, khác gì giống muông thú! Ta phải khuất thân thờ thằng Đổng Trác, là muốn tìm cơ hội thuận tiện giết nó. Nay việc không xong, cũng là lòng trời.

Quan huyện nói:

- Mạnh Đức bây giờ định đi đâu?

Tháo nói:

- Ta muốn về làng ta; phát tờ kiểu-chiếu, vời cả chư hầu trong thiên hạ; khởi binh giết Đổng Trác. Ấy là sở nguyện của ta!

Quan huyện nghe nói, bèn cởi trói cho Tháo, mời ngồi lên trên thụp xuống lạy hai lạy mà nói rằng:

- Ông thực là người trung nghĩa ở đời này!

Tháo cũng lạy đáp lại, rồi hỏi tên họ, quan huyện nói:

- Tôi họ Trần, tên Cung, tên chữ là Công Đài; tôi có mẹ già và vợ con ở Đông-quận. Nay cảm bụng trung nghĩa của ông, xin bỏ chức quan này, theo ông đi trốn.

Tháo mừng lắm. Ngay đêm hôm ấy, Trần Cung thu xếp hành trang và lộ phí, cả hai người thay quần áo, mỗi người đeo một thanh gươm, cưỡi một con ngựa, đi về quê Tào Tháo.

Đi được ba hôm đến Thành-cao, trời đã xâm xẩm tối. Tháo cầm roi ngựa, trỏ vào một đám cây cối bùm tum bảo Cung rằng:

- Ở trong này có Lã bá Sa là bạn kết nghĩa với cha tôi. Tôi muốn vào hỏi thăm tin nhà, rồi ngủ đấy một đêm, nên không?

Cung nói:

- Thế thì hay lắm!

Hai người, đến cửa xuống ngựa vào chào Lã bá Sa. Sa hỏi Tháo rằng:

- Ta nghe triều đình tầm nã anh cấp lắm. Cha anh phải lánh sang ở Trần-lưu rồi. Sao anh đến được đây?

Tháo bèn đem chuyện đầu đuôi kể với Lã bá Sa, rồi lại trỏ vào Trần Cung nói:

- Nếu không gặp được quan huyện đây, thì bây giờ đã thịt nát xương tan rồi.

Lã bá Sa vái Trần Cung rồi nói:

- Cháu nó không gặp được ngài, thì họ Tào còn gì! Đêm nay xin ngài hãy thong thả nghỉ lại đây.

Nói xong, đứng dậy vào trong nhà, một chốc trở ra, bảo Trần Cung:

- Nhà tôi không có rượu ngon. Để tôi sang xóm tây, mua một bình rượu ngon về uống.

Nói rồi lật đật cưỡi lừa ra đi.

Tháo với Cung ngồi ở nhà, chợt nghe thấy sau nhà có tiếng mài dao. Tháo bảo Trần Cung rằng:

- Lã bá Sa đối với tôi không thân thiết gì lắm. Chuyện này đáng nghi đấy!

Hai người sẽ rón rén bước vào sau nhà tranh, chỉ nghe thấy có tiếng người nói:

- Trói lại mà giết!

Tháo bảo Trần Cung:

- Phải rồi! Nếu ta không hạ thủ trước, thì sẽ bị bắt.

Tháo và Cung hai người cùng rút gươm đi thẳng vào, gặp người nào trong nhà giết người ấy; giết một lúc tám người. Tìm đến trong bếp, chỉ thấy một con lợn trói bốn vó, sắp chọc tiết.

Cung giật mình nói:

- Mạnh Đức ơi! Đa nghi quá, giết nhầm phải người tử tế rồi.

Hai người vội vàng trở ra lên ngựa đi. Đi được độ hai dặm gặp Lã bá Sa cưỡi lừa về, trước yên, treo hai lọ rượu, tay xách một nắm rau quả. Sa hỏi hai người rằng:

- Hiền-điệt với sứ-quân sao lại đi?

Tháo nói:

- Tôi là người có tội, không dám ở lâu.

Lã bá Sa nói:

- Ta đã dặn người nhà làm thịt con lợn rồi. Sứ-quân với hiền-điệt ngại gì một đêm, xin quay ngay ngựa lại cho!

Tháo cứ tế ngựa đi. Đi được vài bước, rút gươm ra, quay ngựa trở lại, gọi Lã bá Sa hỏi:

- Ai đi đằng sau ông đấy?

Sa quay đầu lại xem. Tháo chém ngay, Sa ngã xuống chết.

Cung cả sợ hỏi Tháo:

- Lúc nãy nhầm đã đành. Bây giờ sao lại đang tay như thế?

Tháo nói:

- Bá Sa về nhà, thấy nhiều người chết, tất nhiên không để im, nếu đem người đi đuổi thì ta bị vạ ngay.

Cung nói:

- Biết rằng mình nhầm rồi, lại còn cố ý giết người nữa, thực là đại bất nghĩa!

Tháo nói:
- Thà rằng ta phụ người, còn hơn để người phụ ta.

Cung im lặng, không nói gì nữa.

Đêm trăng sáng ròi rọi, hai người cứ phóng ngựa đi. Đi được vài dặm, vào nhà hàng ngủ. Cho ngựa ăn no, Tháo đi ngủ trước.

Cung suy nghĩ:

- Ta cũng tưởng Tào Tháo là người tốt, cho nên bỏ quan đi theo. Ai ngờ nó là hạng người tàn nhẫn. Nay để nó sống ở đời, tất có ngày gây vạ lớn.

Nghĩ vậy bèn rút gươm giết Tào Tháo...

Ấy thực rõ là:

Mang tâm hiểm độc người đâu thế?
Trác, Tháo hai tên cũng một phường!

Chưa biết Tào Tháo sống chết thế nào, xem đến hồi sau sẽ tỏ.


title: Gà đẻ trứng vàng (Nguyễn Văn Vĩnh dịch)

text:
Tham thì thâm, cổ-nhân dạy thế,
     Lấy chuyện gà ra để răn đời,
        Đem câu bịa đặt kể chơi:
Một hôm gà nọ đẻ rơi trứng vàng.
     Chủ ngỡ có bảo-tàng trong bụng,
     Mổ phăng ra chắc cũng mau giàu,
        Ai ngờ có cóc chi đâu,
Gà thường cũng vậy, khác nhau chút nào.
     Chủ biết dại, kêu gào tiếc của;
     Làm gương soi cho đứa tham tâm,
        Mới đây có kẻ nghĩ lầm;
Được mười lại muốn ngay trăm ngay nghìn.
        Trơ ra hết nhẵn ngồi nhìn.

Nguồn
 Trang Nguyễn Văn Vĩnh

Thơ Pháp
Truyện ngụ ngôn
Truyện ngụ ngôn La Fontaine


title: Hai thằng ăn trộm với con lừa

text:
Vị con lừa, của vừa ăn trộm,
     Hai đứa gian đánh lộn cùng nhau,
        Thằng này muốn để về sau,
Thằng kia muốn bán cho mau lấy tiền.
     Khi hai cậu huyên-thiên ẩu-đả,
     Anh đấm đau anh đá cũng già.
        Xẩy thằng ăn cắp thứ ba,
Ở đâu lại phỏng lừa ta tẩu liền.
     Con lừa đó như in một xứ.
     Mấy ông vua tranh cự cùng nhau.
        Tự dưng người ở đâu đâu,
Cướp phăng xứ ấy đem câu giảng hòa.
        Thế là trơ mắt thỏ ra.

Nguồn
 Trang Nguyễn Văn Vĩnh

Thơ Pháp
Truyện ngụ ngôn
Truyện ngụ ngôn La Fontaine

fr:Les Voleurs et l’Âne
it:Favole (La Fontaine)/Libro primo/XIII - I Ladri e l'Asino


title: Con thỏ và con rùa

text:
Đi cho sớm, việc gì tất-tả
     Chuyện Thỏ Rùa nghĩ đã hay thay!
        Rùa kia gọi Thỏ bảo:
                                  — Này,
Thi cùng ta chạy từ đây qua đường.
     Thỏ bảo Rùa:
                       — Chị thường hóa dại
Hãy uống xong thuốc tẩy vài liều
        Họa chăng ta có nhận keo
Rùa càng thách tợn, giải treo thật nhiều
     Thỏ tức khí bao nhiêu cũng đắt;
     Đem giải kia mà đặt bên đường.
        Những gì lọ kể dài dang;
Ai ngồi chủ cuộc, phân tường nói chi,
     Thỏ ra sức chỉ đi ba bước,
     Là đến nơi lấy được như không,
        Vội chi mà chẳng thong-dong
Vừa đi vừa bỡn cũng không chậm gì.
     Đứng gặm cỏ, có khi cũng sớm,
     Mặc kệ Rùa, Thỏ hợm ta đây,
        Chàng-dàng chân dép chân giầy
Trong khi Rùa nọ ai hay vội-vàng,
     Biết thân nặng lại càng cố gắng:
     Cứ từ-từ rảo cẳng bước lên.
        Sá chi thân phận Rùa hèn,
Thỏ càng đủng-đỉnh ở bên vệ đường.
     Nhường chạy trước thêm càng danh-giá
     Muốn lúc nào mà chả đến chơi
        Vừa đi, vừa nghỉ, vừa chơi;
Nghe hơi gió thổi, xem trời kéo mây,
     Rùa thấm thoát đến ngay trước đích
     Thỏ vội-vàng một mạch chồn chân,
        Nhưng mà chửa được đến gần,
Thì Rùa đã tới nơi ăn giải rồi.
     Lại còn nhiếc một hồi: — Chú Thỏ,
     Đã bảo mà, nhanh có làm chi!
        Ví chăng nhà cũng đội đi.
Như ta đây nữa, chú thì bước sao?

Nguồn
 Trang Nguyễn Văn Vĩnh

Thơ Pháp
Truyện ngụ ngôn
Truyện ngụ ngôn La Fontaine

cs:Bajky Lafonténovy/Zajíc a želva
en:The Hare and the Tortoise (de La Fontaine)
fr:Le Lièvre et la Tortue
it:Favole (La Fontaine)/Libro sesto/X - La Lepre e la Testuggine


title: Gà trống và Hồ ly

text:
Trên cành cây con gà trống đậu,
     Đã khôn-ngoan lại láu việc đời.
        Hồ-ly đến ngọt mấy lời:
— Đôi ta hết giận, tới thời hòa-an.
     Nay trong khắp thế-gian thân-ái
     Tình anh em tôi lại thưa anh
        Xuống đây hôn cái tỏ tình;
Trăm nơi còn phải chạy nhanh mới cùng,
     Rầy mặc sức vẫy-vùng đi lại,
     Tôi với anh hết hại lẫn nhau.
        Từ đây anh chớ lo-âu,
Khi nào có việc muốn cầu đến em,
     Gọi một tiếng ngày đêm cũng lại,
     Xuống đây hôn gọi ngãi đồng-bào.
        Gà rằng:
                   — Mầng rỡ xiết bao!
Tin này biết lấy cách nào tỏ vui?
     Lời anh nói thì tôi thêm trọng.
     Kìa ngó xa thấy bóng chó săn,
        Hai anh đang chạy tới gần
Ý chừng cũng một tin thân-ái này.
     Đợi tôi đó xuống ngay lập tức,
     Để bốn ta cùng được hôn nhau...
        Hồ-ly nghe chửa rứt câu,
Vội vàng một mạch cắm đầu chạy nhanh.
     — Thôi anh nghỉ để dành khi khác,
     Kẻo em còn chạy các nơi xa.
        Nói rằng cẳng bốn chân ba,
Nghĩ mưu không đắt, Hồ ta giận mình.
     Gà thấy hắn thất-kinh đắc-ý:
     Lừa thằng gian thích-chí dường bao!

Nguồn
 Trang Nguyễn Văn Vĩnh

Thơ Pháp
Truyện ngụ ngôn
Truyện ngụ ngôn La Fontaine

cs:Bajky Lafonténovy/Liška a kohout
fr:Le Coq et le Renard
it:Favole (La Fontaine)/Libro secondo/XV - Il Gallo e la Volpe


title: Sáo mượn lông Công

text:
Công đổi lông, Sáo liền nhặt lấy,
     Đem lên mà cắm bậy vào mình:
        Cùng Công đi diện vung-vinh;
Coi trong bộ-tịch có tình khoe-khoang.
     Đàn Công thật, biết chàng giả-mạo,
     Xúm nhau vào báng-nhạo một phen;
        Đánh cho một trận huyên-thiên;
Mổ cho trụi đến lông đen của mình.
     Sáo bấy giờ nghĩ tình đồng-loại,
     Về bọn nhà, chúng lại đuổi đi.
        Ngẫm xem trong bọn văn-thi,
Biết bao tài mượn, thiếu chi tá-gà,
     Dầu thế vậy, đây ta mặc sức,
     Nói làm chi cho cực lòng người.

Nguồn
 Trang Nguyễn Văn Vĩnh

Thơ Pháp
Truyện ngụ ngôn
Truyện ngụ ngôn La Fontaine

fr:Le Geai paré des plumes du Paon
it:Favole (La Fontaine)/Libro quarto/IX - La Gazza vestita colle penne del Pavone


title: Lợn, Dê cái và Cừu

text:
Con Dê, con Cừu, con Lợn béo,
     Cùng một xe đương kéo qua đường.
        Chủ nào có phải vì thương,
Đem ra chơi chợ coi phường leo-dây;
     Hay là giắt đi đây đi đó,
     Để cho coi phường-phố thị-thành,
        Chẳng qua đem bán cho nhanh,
Nó tham lời lãi chớ tình-nghĩa chi.
     Lợn ý-éc một khi ỏm-tỏi.
     Ngỡ trăm dao nó đuổi theo sau.
        Dê, Cừu chẳng rõ vì đâu,
Mà kêu nhức óc váng đầu người ta.
     Hỏi:
        — Cớ chi mà la thế vậy?
     Thử im mồm nằm đấy xem sao?
        Chủ-nhân nổi giận ào-ào,
Mắng Heo vô cớ kêu gào điếc tai;
     — Kìa bắt-chước như hai gã nọ.
     Cứ ở yên phỏng có mất gì?
        Con Cừu ngậm miệng lì-lì,
Khôn-ngoan rất mực ai mà không yêu.
     Heo bèn đáp:
                  — Lựa theo thằng ngốc,
     Tôi đây nào phải học chú Cừu,
        Ví chăng Cừu biết phận Cừu,
Thì Cừu chắc hẳn lo ưu mấy lần,
     Còn Dê nọ an thân nằm đó,
     Cũng chẳng qua là họ ngu-si,
        Hai thằng này ngỡ có khi.
Gọt lông và sữa vắt đi là cùng,
     Có lẽ thế là xong phận họ.
     Còn tôi đây thân nọ đã đành:
         Chỉ đem nướng chả, nấu canh,
Sống mà cái chết vẫn dành một bên.
     Cho nên phải khóc rên rầm-rĩ.
     Ngẫm Heo ta thâm-thúy lạ dường,
        Nhưng mà dẫu thét cùng đường.
Chết đành vẫn chết ai thương đâu mà
     Biết cam thân phận mới là.

Nguồn
 Trang Nguyễn Văn Vĩnh

Thơ Pháp
Truyện ngụ ngôn
Truyện ngụ ngôn La Fontaine

fr:Le Cochon, la Chèvre et le Mouton


title: Lừa và Chó con

text:
Tài tự-nhiên, xin ai chớ ép,
     Gượng nên công có đẹp mẽ gì?
        Mấy đời những đứa ngu-si,
Làm ra mặt thiệp nó thì nên duyên.
     Ai cũng mến là "thiên chi phó",
     Bẩm-sinh ra sẵn có mấy người,
        Ai tài thì cũng mặc ai
Lừa ngu chuyện nọ là bài dạy khôn:
     Gã Lừa ấy đến hôn ông chủ;
     Nghĩ thầy ta há phụ không yêu!
        Chó kia phỏng lớn bao nhiêu,
Ông, bà bữa sớm bữa chiều cho ăn,
     Lại có lúc quá thân hôn-hít;
     Lại có khi quấn-quýt xoa đầu;
        Trò-vè phỏng có chi đâu.
Chỉ giơ chiếc vó, gâu-gâu một hồi,
     Đùa bỡn có thế thôi mà quý.
     Còn ta đây động tí thì đòn,
        Rầy ta há lại không khôn;
Cũng là như rứa phỏng còn khó chi,
     Nhân thấy chủ đang khi đắc-ý,
     Lừa ta bèn rủ-rỉ đến bên:
        Móng chân cùn-cụt đưa lên,
Vuốt cằm ông chủ mà rên một hồi.
     Chủ vội thét: Lừa toi! Quái lạ!
     Đem gậy đây, sửa gã một phen.
        Nói rồi cầm gậy đả liền,
Để Lừa rối-rít như điên như cuồng.
     Thế là thôi hết tấn tuồng.

Nguồn
 Trang Nguyễn Văn Vĩnh

Thơ Pháp
Truyện ngụ ngôn
Truyện ngụ ngôn La Fontaine


title: Bộ luật Dân sự nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam 2005/Phần 6/Chương XXXIV/Mục 1

text:
Ðiều 736: Tác giả
Người sáng tạo tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học (sau đây gọi chung là tác phẩm) là tác giả của tác phẩm đó. Trong trường hợp có hai người hoặc nhiều người cùng sáng tạo ra tác phẩm thì những người đó là các đồng tác giả.
Người sáng tạo ra tác phẩm phái sinh từ tác phẩm của người khác, bao gồm tác phẩm được dịch từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác, tác phẩm phóng tác, cải biên, chuyển thể, biên soạn, chú giải, tuyển chọn là tác giả của tác phẩm phái sinh đó.

Ðiều 737: Ðối tượng quyền tác giả
Ðối tượng quyền tác giả bao gồm mọi sản phẩm sáng tạo trong các lĩnh vực văn học, nghệ thuật, khoa học được thể hiện dưới bất kỳ hình thức và bằng bất kỳ phương tiện nào, không phân biệt nội dung, giá trị và không phụ thuộc vào bất kỳ thủ tục nào.

Điều 738. Nội dung quyền tác giả

Quyền tác giả bao gồm quyền nhân thân và quyền tài sản đối với tác phẩm.
Quyền nhân thân thuộc quyền tác giả bao gồm:
a) Đặt tên cho tác phẩm;
b) Đứng tên thật hoặc bút danh trên tác phẩm; được nêu tên thật hoặc bút danh khi tác phẩm được công bố, sử dụng;
c) Công bố hoặc cho phép người khác công bố tác phẩm;
d) Bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm, không cho người khác sửa chữa, cắt xén, xuyên tạc tác phẩm.
Quyền tài sản thuộc quyền tác giả bao gồm:
a) Sao chép tác phẩm;
b) Cho phép tạo tác phẩm phái sinh;
c) Phân phối, nhập khẩu bản gốc và bản sao tác phẩm;
d) Truyền đạt tác phẩm đến công chúng;
đ) Cho thuê bản gốc hoặc bản sao chương trình máy tính.

Ðiều 739: Thời điểm phát sinh và hiệu lực quyền tác giả
Quyền tác giả phát sinh kể từ ngày tác phẩm được sáng tạo và được thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định.
Quyền nhân thân thuộc quyền tác giả tồn tại vô thời hạn, trừ quyền công bố hoặc cho phép người khác công bố tác phẩm do pháp luật về sở hữu trí tuệ quy định.
Quyền tài sản thuộc quyền tác giả tồn tại trong thời hạn do pháp luật về sở hữu trí tuệ quy định.

Ðiều 740: Chủ sở hữu quyền tác giả
Quyền nhân thân thuộc về tác giả.
Trong trường hợp tác phẩm được sáng tạo không phải trên cơ sở thực hiện nhiệm vụ hoặc hợp đồng giao việc thì quyền tài sản thuộc về tác giả.

Trong trường hợp tác phẩm được sáng tạo trên cơ sở thực hiện nhiệm vụ hoặc hợp đồng giao việc thì quyền tài sản thuộc về cơ quan, tổ chức giao nhiệm vụ hoặc bên giao việc theo hợp đồng, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

Trong trường hợp quyền tài sản không thuộc về tác giả thì tác giả có quyền nhận thù lao, nhuận bút do chủ sở hữu quyền tài sản chi trả theo quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ.

Ðiều 741: Phân chia quyền của đồng tác giả
Trường hợp tác phẩm được các đồng tác giả sáng tạo, trong đó mỗi phần do từng đồng tác giả sáng tạo có thể tách rời để sử dụng độc lập thì quy định tại Điều 740 của Bộ luật này được áp dụng cho từng phần tác phẩm được sử dụng độc lập đó, nếu các đồng tác giả không có thỏa thuận khác.

Ðiều 742: Chuyển giao quyền tác giả
Quyền nhân thân quy định tại các điểm a, b và d khoản 2 Ðiều 738 của Bộ luật này không được chuyển giao. Quyền nhân thân quy định tại điểm c khoản 2 Ðiều 738 của Bộ luật này có thể được chuyển giao với các điều kiện do pháp luật về sở hữu trí tuệ quy định.
Quyền tài sản có thể được chuyển giao toàn bộ hoặc từng phần theo hợp đồng hoặc để thừa kế, kế thừa.

Ðiều 743: Hợp đồng chuyển giao quyền tài sản thuộc quyền tác giả
Việc chuyển giao một phần hoặc toàn bộ quyền tài sản thuộc quyền tác giả được thực hiện trên cơ sở hợp đồng. Hợp đồng chuyển giao quyền tác giả phải được lập thành văn bản.


title: Bộ luật Dân sự nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam 2005/Phần 6/Chương XXXIV/Mục 2

text:
Ðiều 744: Ðối tượng quyền liên quan đến quyền tác giả
Ðối tượng quyền liên quan đến quyền tác giả (sau đây gọi là quyền liên quan) bao gồm cuộc biểu diễn của người biểu diễn; bản ghi âm, ghi hình; cuộc phát sóng của các tổ chức phát sóng và tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hoá.

Ðiều 745: Chủ sở hữu và nội dung quyền đối với cuộc biểu diễn
Quyền đối với cuộc biểu diễn bao gồm quyền nhân thân của người biểu diễn và quyền tài sản của người đầu tư để thực hiện cuộc biểu diễn.
Quyền nhân thân của người biểu diễn bao gồm quyền được nêu tên khi biểu diễn hoặc khi phát hành các bản ghi âm, ghi hình cuộc biểu diễn và quyền được bảo vệ sự toàn vẹn hình tượng biểu diễn.
Quyền tài sản của người đầu tư để thực hiện cuộc biểu diễn bao gồm quyền thực hiện và cấm người khác thực hiện các hành vi sau đây:
a) Ghi âm, ghi hình cuộc biểu diễn;
b) Sao chép, phân phối bản gốc hoặc bản sao bản ghi âm, ghi hình cuộc biểu diễn;
c) Phát sóng hoặc truyền theo cách khác cuộc biểu diễn đến công chúng.

Ðiều 746: Chủ sở hữu và nội dung quyền đối với bản ghi âm, ghi hình
Quyền đối với bản ghi âm, ghi hình thuộc về người đầu tư để tạo ra bản ghi âm, ghi hình đó.
Quyền đối với bản ghi âm, ghi hình bao gồm quyền thực hiện và cấm người khác thực hiện các hành vi sau đây:
a) Sao chép toàn bộ hoặc một phần bản ghi âm, ghi hình;
b) Phân phối, nhập khẩu bản gốc hoặc bản sao bản ghi âm, ghi hình;
c) Cho thuê bản gốc hoặc bản sao bản ghi âm, ghi hình nhằm mục đích thương mại.

Ðiều 747: Chủ sở hữu và nội dung quyền đối với cuộc phát sóng
Quyền đối với cuộc phát sóng thuộc về tổ chức phát sóng.
Quyền đối với cuộc phát sóng bao gồm quyền thực hiện hoặc cấm người khác thực hiện các hành vi sau đây:
a) Ghi, sao chép bản ghi; phát sóng, phát lại một phần hoặc toàn bộ cuộc phát sóng;
b) Phân phối bản ghi hoặc bản sao bản ghi cuộc phát sóng.

Ðiều 748: Chủ sở hữu và nội dung quyền đối với tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hoá
Quyền đối với tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hoá thuộc về người đầu tiên phát tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hoá đó.
Quyền đối với tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hoá gồm quyền thực hiện, cho phép hoặc cấm người khác thực hiện các hành vi sau:
a) Sản xuất, lắp ráp, biến đổi, nhập khẩu, bán, cho thuê thiết bị hoặc hệ thống nhằm mục đích giải mã tín hiệu vệ tinh được mã hoá;
b) Thu, phân phối lại tín hiệu đã được giải mã khi không được người nắm giữ quyền đối với tín hiệu vệ tinh được mã hoá cho phép.

Ðiều 749: Chuyển giao quyền liên quan
Các quyền tài sản thuộc quyền liên quan quy định tại các Điều 745, 746, 747 và 748 của Bộ luật này có thể được chuyển giao.
Việc chuyển giao các quyền liên quan được thực hiện trên cơ sở hợp đồng bằng văn bản.


title: Bộ luật Dân sự nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam 2005/Phần 6/Chương XXXV

text:
Ðiều 750. Ðối tượng quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng

 Ðối tượng quyền sở hữu công nghiệp bao gồm sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, bí mật kinh doanh, nhãn hiệu, tên thương mại, chỉ dẫn địa lý.
 Ðối tượng quyền đối với giống cây trồng là vật liệu nhân giống và giống cây trồng.

Ðiều 751. Nội dung quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng

 Quyền sở hữu công nghiệp đối với sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, quyền đối với giống cây trồng, bao gồm quyền nhân thân và quyền tài sản được quy định như sau:
a) Quyền nhân thân đối với sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, giống cây trồng thuộc về người đã trực tiếp tạo ra sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, giống cây trồng bằng lao động sáng tạo của mình, bao gồm quyền được đứng tên tác giả trong văn bằng bảo hộ do Nhà nước cấp, trong các tài liệu công bố, giới thiệu về sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, giống cây trồng đó;
b) Quyền tài sản đối với sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, giống cây trồng thuộc về chủ sở hữu các đối tượng đó, bao gồm quyền sử dụng, cho phép hoặc cấm người khác sử dụng sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, giống cây trồng đó.
 Quyền sở hữu công nghiệp đối với bí mật kinh doanh thuộc về tổ chức, cá nhân có được thông tin tạo thành bí mật kinh doanh một cách hợp pháp và thực hiện việc bảo mật thông tin đó, bao gồm:
a) Khai thác, sử dụng bí mật kinh doanh;
b) Cho phép hoặc cấm người khác tiếp cận, sử dụng, tiết lộ bí mật kinh doanh.
 Quyền sở hữu công nghiệp đối với nhãn hiệu, tên thương mại thuộc về chủ sở hữu nhãn hiệu, tên thương mại đó, bao gồm:
a) Sử dụng nhãn hiệu, tên thương mại trong kinh doanh;
b) Cho phép hoặc cấm người khác sử dụng nhãn hiệu trùng hoặc tương tự đến mức gây nhầm lẫn với nhãn hiệu của mình; cấm người khác sử dụng tên thương mại gây nhầm lẫn với hoạt động kinh doanh của mình.
 Quyền sở hữu chỉ dẫn địa lý thuộc về Nhà nước. Quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý nhằm chỉ dẫn xuất xứ, nguồn gốc của sản phẩm thuộc về tổ chức, cá nhân đáp ứng các điều kiện do pháp luật về sở hữu trí tuệ quy định.
 Quyền chống cạnh tranh không lành mạnh thuộc về tổ chức, cá nhân hoạt động kinh doanh trong điều kiện cạnh tranh.

Ðiều 752. Căn cứ xác lập quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng

 Quyền sở hữu công nghiệp đối với sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý, quyền đối với giống cây trồng được xác lập trên cơ sở quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền khi thực hiện việc đăng ký các đối tượng đó theo quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ.
 Quyền sở hữu công nghiệp đối với tên thương mại được xác lập trên cơ sở sử dụng hợp pháp tên thương mại đó.
 Quyền sở hữu công nghiệp đối với bí mật kinh doanh được xác lập trên cơ sở có được thông tin tạo thành bí mật kinh doanh một cách hợp pháp và sự bảo mật thông tin đó.
 Quyền chống cạnh tranh không lành mạnh được xác lập trên cơ sở hoạt động cạnh tranh trong kinh doanh.

Ðiều 753. Chuyển giao quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng

 Quyền sở hữu công nghiệp đối với sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, bí mật kinh doanh, nhãn hiệu, quyền đối với giống cây trồng có thể được chuyển giao toàn bộ hoặc một phần theo hợp đồng hoặc để thừa kế, kế thừa.
 Quyền đối với tên thương mại chỉ được phép chuyển giao cùng với việc chuyển giao toàn bộ cơ sở kinh doanh và hoạt động kinh doanh dưới tên thương mại đó.
 Quyền đối với chỉ dẫn địa lý không được chuyển giao.
 Ðối với hợp đồng chuyển giao quyền sở hữu công nghiệp phát sinh trên cơ sở đăng ký thì chỉ khi hợp đồng đó được đăng ký mới có giá trị pháp lý đối với người thứ ba.


title: Bộ luật Dân sự nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam 2005/Phần 6/Chương XXXVI

text:
Ðiều 754. Quyền chuyển giao công nghệ
Tổ chức, cá nhân sau đây có quyền chuyển giao quyền sử dụng, quyền sở hữu công nghệ:
Chủ sở hữu công nghệ;
Tổ chức, cá nhân được chủ sở hữu công nghệ cho phép chuyển giao quyền sử dụng, quyền sở hữu công nghệ.

Ðiều 755. Ðối tượng chuyển giao công nghệ
Ðối tượng chuyển giao công nghệ bao gồm bí quyết kỹ thuật; kiến thức kỹ thuật về công nghệ dưới dạng phương án công nghệ, các giải pháp kỹ thuật, công thức, thông số kỹ thuật, bản vẽ, sơ đồ kỹ thuật, chương trình máy tính, thông tin dữ liệu về công nghệ chuyển giao; giải pháp hợp lý hoá sản xuất, đổi mới công nghệ, cấp phép đặc quyền kinh doanh và các đối tượng khác do pháp luật về chuyển giao công nghệ quy định.
Trường hợp công nghệ là đối tượng được bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ thì việc chuyển giao công nghệ phải được thực hiện cùng với việc chuyển giao quyền sở hữu trí tuệ theo quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ.

Ðiều 756. Những công nghệ không được chuyển giao
Công nghệ không đáp ứng các quy định của pháp luật về an toàn lao động, vệ sinh lao động, bảo đảm sức khoẻ con người, bảo vệ môi trường.
Những trường hợp khác do pháp luật quy định.

Ðiều 757. Hợp đồng chuyển giao công nghệ
Việc chuyển giao công nghệ được thực hiện trên cơ sở hợp đồng bằng văn bản.
Hợp đồng chuyển giao công nghệ phải được đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong trường hợp pháp luật có quy định.
Việc sửa đổi, bổ sung, gia hạn, huỷ bỏ hợp đồng chuyển giao công nghệ phải được lập thành hợp đồng bằng văn bản; đối với hợp đồng chuyển giao công nghệ quy định tại khoản 2 Ðiều này, việc sửa đổi, bổ sung, gia hạn, huỷ bỏ hợp đồng cũng phải được đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền.


title: Công hàm ngày 19 tháng 10 năm 1972 của Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa

text:
CÔNG HÀM CỦA VIỆT NAM DÂN CHỦ CỘNG HOÀ GỬI HOA KỲ
Ngày 19 tháng 10 năm 1972

Các nhà lãnh đạo Việt Nam Dân chủ Cộng hoà đã nhận được Công hàm của Mỹ chuyển hồi 16 giờ ngày 18 tháng 10 năm 1972 nhân danh Tổng thống Mỹ.

Sau đây là Công hàm nhân danh Thủ tướng Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà chuyển đến Tổng thống Mỹ.

1- Sau nhiều lần gặp riêng, đại diện Việt Nam Dân chủ Cộng hoà  và đại diện Mỹ đã đi đến thoả thuận về những vấn đề cơ bản để chấm dứt chiến tranh, lập lại hoà bình ở Việt Nam. Hai bên cũng thoả thuận về ngày Tiến sĩ Henry A. Kissinger vào Hà Nội và ngày ký chính thức Hiệp định tại Paris. Đúng như Tổng thống Mỹ khẳng định trong Công hàm của Mỹ ngày 18 tháng 10 năm 1972, hai bên chỉ còn chưa thoả thuận về hai vấn đề còn lại là điều 7 và điều 8 của bản dự thảo Hiệp định.

2- Để tỏ thái độ nghiêm chỉnh và thiện chí của mình, phía Việt Nam Dân chủ Cộng hoà làm hết sức mình để gạt bỏ những trở ngại cuối cùng nhằm hoàn thành bản Hiệp định, bảo đảm ngày Tiến sĩ Henry A. Kissinger vào Hà Nội và ngày ký chính thức Hiệp định như đã thoả thuận.

Do đó, phía Việt Nam Dân chủ Cộng hoà đồng ý công thức do phía Mỹ đưa ra về vấn đề thay thế vũ khí nói trong điều 7 và những đề nghị của Tiến sĩ Henry A. Kissinger về điều 8 trong cuộc gặp riêng ngày 17 tháng 10 năm 1972.

Về vấn đề thay thế vũ khí trong điều 7, phía Việt Nam Dân chủ Cộng hoà đồng ý công thức mà Mỹ đưa ra trong lần gặp ngày 17 tháng 10 năm 1972: "Vì mục đích duy trì hoà bình, không phải để tấn công, hai bên miền Nam sẽ được phép từng thời gian thay thế vũ khí, đạn dược, dụng cụ chiến tranh bị hao mòn hoặc hư hỏng từ sau khi ngừng bắn, trên cơ sở một đổi một, cùng đặc điểm và tính năng, có sự giám sát của Ban Liên hợp quân sự hai bên miền Nam Việt Nam và của Uỷ ban Quốc tế kiểm soát và giám sát."

Về điều 8, căn cứ vào đề nghị của Mỹ trong cuộc gặp riêng ngày 17 tháng 10 năm 1972, phía Việt Nam Dân chủ Cộng hoà đồng ý công thức do Mỹ đưa ra như sau:

"Điều 8 - (a) Việc trao trả những nhân viên quân sự và thường dân nước ngoài của các bên bị bắt sẽ tiến hành song song và hoàn thành cùng một ngày với việc rút quân nói trong điều 5. Các bên sẽ trao đổi danh sách đầy đủ những nhân viên quân sự và thuờng dân nước ngoài nói trên vào ngày ký kết Hiệp định này."

"(b) Các bên sẽ giúp đỡ nhau tìm kiếm tin tức về những nhân viên quân sự và thường dân nước ngoài của các bên bị mất tích trong chiến đấu, xác định vị trí và bảo quản mồ mả của những người bị chết, nhằm tạo điều kiện dễ dàng cho việc cất bốc và hồi hương hài cốt và có những biện pháp khác cần thiết để tìm kiếm tin tức những người vẫn còn coi là mất tích trong chiến đấu."

"(c) Vấn đề các nhân viên dân sự Việt Nam khác bị giam giữ ở miền Nam Việt Nam không bao gồm trong điều 8 (a) ở trên sẽ do các bên miền Nam Việt Nam giải quyết trên cơ sở nguyên tắc của điều 21 (b) của Hiệp định đình chỉ chiến sự ở Việt Nam ngày 20 tháng 7 năm 1954. Những bên miền Nam Việt Nam sẽ làm việc đó trên tinh thần hoà giải và hoà hợp dân tộc, nhằm chấm dứt thù hằn để giảm đau khổ và đoàn tụ các gia đình."

"Hai bên miền Nam Việt Nam sẽ cố gắng hết sức mình để giải quyết những vấn đề trong vòng ba tháng sau khi ngừng bắn có hiệu lực."

Phía Việt Nam Dân chủ Cộng hoà ghi nhận lời cam kết đơn phương của Tiến sĩ Henry A. Kissinger: "Chính phủ Mỹ sẽ dùng ảnh hưởng tối đa của mình để làm cho số lớn nhân viên dân sự bị giam giữ ở miền Nam Việt Nam được trao trả trong hai tháng và số còn lại sẽ được trao trả hết trong tháng thứ ba".

Với cố gắng lớn để giải quyết những trở ngại cuối cùng nói trên, phía Việt Nam Dân chủ Cộng hoà coi như vậy là văn bản Hiệp định đã được hai bên thoả thuận hoàn toàn về tất cả các vấn đề. Hai bên không được có sự thay đổi gì nữa, như Tiến sĩ Henry A. Kisssinger đã hứa hẹn trong các cuộc gặp riêng.

3- Phía Việt Nam Dân chủ Cộng hoà cho rằng việc thoả thuận về hai vấn đề còn lại cuối cùng để hoàn thành văn bản của Hiệp định đã gạt bỏ mọi trở ngại cho việc ký kết chính thức Hiệp định vào ngày 30 tháng 10 năm 1972 tại Paris theo đúng thời gian biểu mà hai bên đã thoả thuận trong lần gặp ngày 11 tháng 10 năm 1972. Do đó cần phải được thực hiện những điều đã thoả thuận về việc Tiến sĩ Henry A. Kissinger vào Hà Nội theo thời gian đã định mà không cần có cuộc gặp mới giữa Tiến sĩ Henry A. Kissinger và cố vấn đặc biệt Lê Đức Thọ tại một địa điểm khác trước khi Tiến sĩ Henry A. Kissinger vào Hà Nội như phía Mỹ mới đề nghị trong công hàm ngày 18 tháng 10 năm 1972. Phía Việt Nam Dân chủ Cộng hoà đồng ý với phía Mỹ là cuộc gặp giữa các nhà lãnh đạo Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, kể cả Cố vấn đặc biệt Lê Đức Thọ, với Tiến sĩ Henry A. Kissinger ở Hà Nội sẽ thảo luận về quan hệ giữa hai nước sau chiến tranh.

4- Như vậy là Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà một lần nữa đã có những cố gắng rất lớn để bảo đảm thực hiện đúng thời gian biểu mà hai bên đã thoả thuận, nhằm nhanh chóng chấm dứt chiến tranh, lập lại hoà bình.

Phía Việt Nam Dân chủ Cộng hoà nhắc lại những việc chính trong thời gian biểu mà hai bên đã thoả thuận trong lần gặp riêng ngày 1 tháng 10 năm 1972:
 Mỹ chấm dứt ném bom và thả mìn miền Bắc Việt Nam ngày 21 tháng 10 năm 1972.
 Tiến sĩ Henry A. Kissinger gặp những nhà lãnh đạo Việt Nam Dân chủ Cộng hoà tại Hà Nội ngày 22 và 23 tháng 10 năm 1972; đồng thời ký tắt Hiệp định tại Hà Nội.
 Ký Hiệp định chính thức tại Paris giữa Bộ trưởng Ngoại giao của hai bên đúng ngày 30 tháng 10 năm 1972.

5- Để đáp ứng thiện chí của Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, Chính phủ Mỹ có trách nhiệm giữ đúng những điều đã thoả thuận trong nội dung Hiệp định và đúng thời gian biểu đã thoả thuận.

Nếu phía Mỹ cứ tiếp tục mượn cớ này hoặc cớ khác trì hoãn việc thực hiện thời gian biểu mà hai bên đã thoả thuận thì cuộc đàm phán nhất định sẽ hoàn toàn tan vỡ, chiến tranh ở Việt Nam sẽ kéo dài và phía Mỹ phải chịu hoàn toàn trách nhiệm về những việc xảy ra đó trước nhân dân Mỹ, nhân dân Việt Nam và nhân dân thế giới.

Văn kiện ngoại giao
Công hàm