title: Mơ tiên (Bích Khê)

text:
Hồn bay! Hồn bay! Hồn bay!
Ngửa nghiêng tắm mát vàng lay, nhạc hường;
Đêm nay no ớn nguồn hương,
Một trời thanh khí mười phương đa tình.

Hồn tôi mất cả đồng trinh
A ha! Mê luyến những hình tiên nga?
Bao giờ cho mộng nở hoa
Bao giờ xuân chín nõn nà trên môi?
Để tôi đi cướp mây trời
Vén ra cho thấy một vài nường tiên.
Ô coi! Hồn đương say nghiền
Đã nư khoái lạc trong miền chiêm bao!

Lục bát
Thơ Việt Nam


title: Bàn chân

text:
Nàng! Hở nàng hãy cắn vào hồn ta.
Hồn nguyệt bạch ran lên chiều háo hức!
Tôi uống trọn cặp môi hường thơm phức.

Ô cặp mắt đa tình ngời sắc kiếm!
... Một bàn chân ve vuốt một bàn chân!
Mát làm sao! Mát rợn cả châu thân
Máu ứ lại, máu dồn lên giữa ngực
Ôi! Thớ thịt có đàn lên cung bực

Hồn tôi ôm gót ngọc lắng âm thanh...

Thơ Việt Nam


title: Cùng một cô đào hát bộ

text:
Lạ sao! Cả rạp không ai khóc
Chỉ có mình cô khóc với cô!
- Nước mắt li sầu hay giả dối?
Khúc ca như vọng tiếng trong mồ!

Dáng cô uốn éo đường tơ liễu!
Xiêm áo rung rinh tợ nắng vàng.
Có phải hồn cô buồn lảo đảo
Không hồn đồng điệu nhịp nhàng than?

Không đâu, Tư Đức! Không đâu cô...
Cô dẫn hồn tôi tự nãy giờ...
Lưỡn lượn vơi vơi trên sóng múa,
Rúng như ý nhạc phả đường tơ.

Tôi đi tìm đẹp trên sân khấu
- Đẹp bỏ cô khi bỏ lốt tuồng!
Để yêu cô với hồn thi sĩ;
Để thấy nguồn thơ rào rạt tuôn...

Mặt cô buồn quá! - Tôi yêu quá!
- Nghệ thuật tràn ra giữa bể đêm.
Tôi chợt ôm cô trong giấc mộng
Nút bao thanh khí, đã nư thèm...

Thơ Việt Nam


title: Quả măng cụt

text:
Ôi khồi tình! Khối mộng!
Lộ sắc tưởng mùa thu,
Màu da huyền lên nước;
Sóng mặt nổi vân nu.

Môi ai làm hoa nở
Mời mọc khách qua đường!
Ôi bàn tay rạng mở
Cả một bầu thanh hương!

Múi trắng sao như ngọc!
Múi mát tợ thịt thơm!
Môi hoa ai mời mọc -
Ngọt lịm đến linh hồn.

Những hòn răng anh ánh
(Đây không phải hòn trăng!)
Hiện ra sau múi ngọc
Cười vỡ cả không gian!

Thơ Việt Nam


title: Người say rượu

text:
"Rót chén này rồi chén nữa đi,
"Có hương trong ấy, uống li bì...
"Cho thơm cả miệng - hàm răng khớp
"Có chảy trong lòng suối biệt ly!

"Ngô Cơ! Nàng hãy rót cho mau
"Rượu mới kề môi đã nổi màu:
"Ta thấy hình nàng thu gọn lại
"Có đôi mắt biếc của mùa thu!

"Nốc chén này còn chén nữa đây
"Mộng bay ngàn dặm với thơ bay...
"Xưa tê một chuyến lên cung Quảng
"Mê luyến cho ai bạc tháng ngày!"

Người say uống bao dòng tinh huyết,
Mà đêm nhung nhẹ lướt giải đồi mây
Người muốn cho bao lời ca bi thiết
Chiếm muôn hồn như một khúc say ngây.

Đây bóng lá ánh trăng nhồm sấp ngã
- Một cô hồn có lẽ thoáng đi qua
Sao lốm đốm trên cây nằm lả tả.
Một chuỗi cười rồ rộ ở trong hoa.

Tiếng cười vừa mới ngắt.
Sóng vàng nối lao xao:
Có người đương đuổi bắt
Ma men bên suối đào...

Rạng mai có kẻ đi về đấy:
Ôi! Người say rượu chết nằm queo!
Ngọc sương nức nở tan thành lệ!
Hơi rượu say nồng vẫn quyện theo!

Thơ Việt Nam


title: Tinh huyết/Cuồng và ánh sáng

text:
Ăn mày
 Sọ người
 Sầu lãng tử
 Đồ mi hoa
 Cặp mắt
 Nàng bước tới
 Phương Thảo
 Mộng lạ
 Thơ bay
 Cô gái ngây thơ
 Một cõi trời
 Trái tim


title: Ăn mày

text:
Thì ăn mày! Thì ăn mày! Ăn mày...
Hồn ta đau quá là ta ngửa tay
Lạy tứ hướng xin khắp và thiên hạ:
Nắng có nhạc chớp đầy hơi hương lạ
Nấc âm thanh chết lịm giữa triền miên
Gió mang thư bay cho đến cung thềm
Thổi chữ gấm bằng khí điên cuồng vọng;
Và trăng bỗng ngây khờ đến nổi sóng
Xuống không gian như bể sóng kim cương;
Cho ta xin trong một tối du dương
Muôn thớ đàn run trên da thịt tuyết.
Đàn và thơ kết thành dây tinh huyết
Có nguồn thương trào vọt miếng phong cầm:
Cho ta xin ý điệu của tình câm.
Là giãi hết bi huyền nương bóng tối...
Hay trộ cười trên làn môi hấp hối;
Còn đây! Còn đây! Tiếng rượu hú ma
Tứ thuốc phiện thu nhập khí mồ: hoa;
Ừ, Tội chi ta không vào địa ngục
Đặng xin nốt ngọc oan ương thề thốt,
Giam chung thân mà sáng quá thiên đường;
Đặng ngủ nhờ một đêm với Xuân Hương...
Baudelaire! Người và Vua Thi Sĩ!
Cho xin trụm bao nhiêu mùi thi vị,
Phà hơi lên, truyền nhiễm thấu trần ai...

Thơ Việt Nam


title: Sọ người

text:
Ôi khối mộng của hồn thơ chếnh choáng!
Ôi buồng xuân hơ hớ cánh đào sương!
Ôi bình vàng! ôi chén ngọc đầy hương!
Ôi hồ nguyệt đọng nhiều trăng lấp loáng!
Ôi thần tình! người chứa một trời thương.

Người yên tịnh nhưng người đi muôn dặm
Máy thu thanh hoà âm nhạc thơm tho!
Miệng yêu kiều mơn ánh sáng say no!
Nguồn trinh tiết gây hồng tươi xanh thắm!
Bầu sữa người êm mát vạn sầu lo.

Một đêm vàng - một đêm vàng âm điệu
Đầy nhựa thơm, xanh mịt ngàn phi lau
Mộng ngời lên bay đến một bến tàu -
Biển ngọc bích, thuyền buồm say sóng dịu;
Hương ngọt ngào, ánh sáng chớp mau mau.

Hương say người như say men tình ái,
Kề ngực trăng người mớm vị say sưa.
Người chưa say vì hương vị chưa bưa:
Dìm trăng xuống một vùng trăng nước giãi
Và xoá lên... diêu động bóng ngàn xưa.

...Hoa thần bí vấn vương hồn ngọc nữ;
Động đào nguyên chấp choá ánh lưu ly;
Ô! sắc phàm trên bộ mặt từ bi;
Ô! tiên nương trong tình xuân đầy ứ;
- Một u sầu dìu dịu của cung phi.

Ôi! Sọ người! Sọ người! - Gương phép tắc.
- Ngọc Kiều ơi! ghé lại ngắm dung nhan.
Ngọc Kiều ơi ta chợp lấy tim nàng,
Tim nàng bằng đá, tim nàng bằng sắt.
Ngọc Kiều ơi! Hơi độc sắp tràn lan!

Người ngất ngư - Chết trong muôn thế kỷ!
Chạy điên rồ... đứng sựng giữa xương ma.
Người là ai? Người có phải là ta?
..............................

Thơ Việt Nam


title: Sầu lãng tử

text:
Buồn sao muốn khóc cho ra tiếng
Nước mắt tương tư phủ điệu đàn...
Buồn sao muốn khóc như con nít
Rạo rực trong mi tợ nắng giàn...
Buồn sao muốn khóc cho ra máu
Hiện ảnh trong hồn một đám tang...
Buồn sao muốn hốt bao nhiêu lệ
Viết mạnh trong tay một chữ Nàng...
Có người buồn quá không sao khóc
Làm mùi thanh khí quyện tiêu nương
Có người buồn quá không sao khóc
Cười thơm như ngọc đội hương vang.
- Đây chàng lãng tử buồn rơi lệ
Miệng cứng hào quang chảy tợ vàng...

Thơ Việt Nam


title: Đồ mi hoa

text:
Lòng nao nức như hương trầm mới dậy:
Gió tâm tư say chúi nửa lừng mơ...
Đêm kim sa hay sao mà run rẩy? -
Không khí men, trăng liễu mướt đường tơ.
Đây một đoá đồ mi, - ta đón lấy,
Ấp hồn hoa... đem giặt giữa bài thơ.

Đài nộn nhuỵ hoá nguồn trinh tinh khiết
Ướp một làn hương rượu quyện lâng lâng;
Tràng cánh trắng biến ra da thịt tuyết,
Một tiên nương mừa tựa một giai nhân,
Ngửng đôi mắt chứa mùa xuân phẩm tiết,
Giữa bài thơ... đưa vẳng tiếng ngân ngân.

Ôi sắc đẹp! anh hoa dồn vũ trụ!
Phẩm tràng sinh! tinh chất khí âm dương!
Mi làm long phím lòng muôn trinh nữ;
Muôn tài hoa nghiêng trước vẻ thiên hương.
Mi rớt ngọc cho vang muôn tình tứ;
Mi nhả sâm ngọt lịm vạn sầu thương.

Giai nhân đi trong chiêm bao ẻo lả
Để lời ca gợn sóng khí hoa men;
Tay búp sen kẻ lên vàng óng ả
Những đường thêu kim tuyến rúng đêm huyền.
- Ngừng hơi thở... ta nép trong bóng lá
Để vần thơ theo nhịp điệu thuyền quyên.

Ta những muốn sầu thương thôi biểu lộ
- Sắc trong màu, màu trong sắc; hân hoan...
Ta những muốn mùa đông nhường lại chỗ.
- Nhạc gầy hương, hương gầy nhạc; lan man...
Ta những muốn màn đen về cõi mộ
- Cả không gian là bể sáng tràn lan...

Rồi sắc đẹp hiện ra trong chính phẩm
Linh thiêng như mây nước đỉnh Nga My!
Và muôn hồn hoa lên vì say ngấm.
Và muôn lòng phát tiết cả uy nghi;
- Đêm nầy đây ngời ngọc ngà sa gấm
Sắc đẹp vừa hiện giữa đoá đồ mi.

Thơ Việt Nam


title: Cặp mắt

text:
Ôi! cặp mắt của người trong tợ ngọc
Sáng như gươm và chấp choá kim cương!
Mỗi cái ngó là một vì sao mọc!
Mỗi liếc yêu là phảng phất mùi hương.

Hai mắt ấy chói hào quang sáng ngợp
Dẫn hồn ta vào thế giới thiêng liêng,
Hớp nhiều trăng cho niềm trinh rất ngớp
Say nhạc hường nổi bổng giữa đào nguyên.

Người ở đâu? Người ở đâu? Người hỡi!
Hai mắt người sao cứ hiện bên ta?
Ta mơ màng và run lên khấp khởi!
Ta ngỡ là uống cạn suối bao la!

Hơn một bận ta đi vào cõi chết
Cạy nắp hòm tìm thi vị cao sang,
Ôi mắt người! mắt người! hiện rõ rệt:
Ta gào lên... chấn động cả vùng tang.

Thơ Việt Nam


title: Nàng bước tới

text:
Nàng bước tới như sông trăng chảy ngọc;
Như nắng thơm hớp đặc cả nguồn hương;
Là nơi đây đoàn tụ nhạc mười phương
Ứ thành xuân cho niền hoa bất tuyệt,
Cho mở rộng muôn cảm hoài tinh khiết;
Cả thời gian dồn lại ở bàn tay;
Hồn hoa men ôm cả trí đêm nay
Tìm thi vị bay rờn qua ý sắc...
Ai giam lỏng một vì sao giữa mắt
Ánh con ngươi hàm súc biết bao lời?
Lời truyền sóng đánh điện khắp muôn trời.
Chữ bí mật chứa ngầm hơi chất nổ...
Nàng bước tới là tim tôi lay đổ!
Đường thăng thiên tình cứ việc bay lên.
Tôi lạy trời! Tôi lạy cả vô biên!
Tình tôi sững vì ăn nhiều ánh sáng,
Nao nao quá, hồng thơm vì ửng rạng,
- Quả nhân duyên mùi mẫn vị phong trần

Nàng! Nàng! Nàng! Không có nữa châu thân;
Xác là mộng mà tình là tuyệt đích!
Hỡi không gian! Hãy tan ra tiếng địch
Của lòng yêu ca ngợi tuyệt vời cao!
Hỡi trần gian! Hãy chết ngột trong sao
Cho chân lý như lưỡi kiếm;
Cho tình ta xô dồn sung cực điểm;
Và hào quang khiêu vũ với hào quang...

Thơ Việt Nam


title: Phương Thảo

text:
Phương Thảo ơi! Phương Thảo ơi!
Đêm nay nàng khóc bao nhiêu lệ
Lệ nàng có chảy máu hay không?
Đêm nay nàng uống bao nhiêu mộng
Mộng nàng có trắng tợ hoa lê?
Phương Thảo ơi! Phương Thảo ơi!
Đêm nay nàng chết trong tim phổi
Mặt nàng dồi phấn trắng xanh xao:
Nhưng trong vòng mắt buồn mơ ảo:
Cười hoa tàn tạ ở trên môi.

Phương Thảo ơi! Phương Thảo ơi!
Xác nàng giam hãm trên giường bệnh
Một trộ ho dồn dập thấu gan,
Hồn nàng mơ nhạc, hương, yến sáng
Biết trẩy nơi mô ứ đặc tình?
Phương Thảo ơi! Phương Thảo ơi!
Đêm nay nàng chết trong tim phổi
- Ngoài cửa tràn trề xuân mộng xuân
Đêm nay mạch lạc nàng tê cứng
Ngực vỡ cho kinh động đến trời!
Phương Thảo ơi! Phương Thảo ơi!

Thơ Việt Nam


title: Mộng lạ

text:
Mộng sao mộng lạ - trắng như ngà
Giai nhân hiện bóng dưới Hằng Nga...

Họ đẹp như xuân, sắc như gấm
Và hồn hé nhạc thắm như hoa.

Nguồn sống thơm tho chảy giữa lòng,
Xô bồ gót ngọc bước song song...

Áo xiêm ăn đứt màu trùng sáng
Gió nép rình nghe tiếng chạm vàng

Những cặp môi cười gươm sắc lẹm
Choá lên không khí dội hương vang.

Khoái lạc ửng hồng như quá gấc.
- Đi đâu ăn cả hương ngây ngất...

Ôi đi! Đoàn tiên lột khoả thân
Hoan hô xác thịt chiếm ngôi thần.

Thơ Việt Nam


title: Thơ bay

text:
Thơ bay lên đỉnh núi Nga Mi
Gạ chơi mây nước phương phi -
Lột màu sắc tướng trong ni;
Mộng qua, bắt mộng đồ mi lờ đờ!
Thơ bay lên tới động Dương Quý Phi
Gạn xin nước mắt lưu ly -
Của không nàng tiếc làm chi;
Mắt tôi ráo lệ lấy gì xốn xang!
Thơ bay lên cho đến gã Vương Duy
Ghẹ xem bức tranh Quý Phi -
Tinh thần lộ cả uy nghi;
Càn khôn chụp ở hàng mi trập trùng!
Thơ bay lên cho đến chàng Phụng Kỳ
Gặn nghe thần nhạc lâm ly -
Ánh ra màu sắc tinh vi:
Rưng rưng yến sáng những gì chiêm bao!
Thơ bay về tắm mát suối âm ty
Xác tôi chết lạnh trôi di -
Lấy ai siêu độ từ bi;
Hồn xiêu hồn đến quy y bên nàng!

Lục bát
Thơ Việt Nam


title: Cô gái ngây thơ

text:
Sóng thu ba vừa dâng lên khoé mắt,
Ôi thôi rồi! Chết sững cả con ngươi...
Màn hoa trăng trang điểm cặp môi cười
Thêm ý nhị như ân tình háo hức;
Mùa nhạc gẫm nao nao trong lòng ngực;
Đôi tuyết lê ấp úng bởi e dè;
Xuân dậy thì đương độ khởi đê mê.
Ô cặp má đồng tiền ngây thơ lạ!
Hương da thịt có thơm hơn chất xạ.
Đây đàn thơ, ai sáng kiến cho ra?
Đây đàn thơ từ điệu, sắp ngân nga
Cho vàng ngọc của hồn va sảng sốt...
Hồn tôi rúng đến muôn giây thần cốt,
Phép làm sao! Như chân lí ra đời;
Như nơi đây linh diệu của muôn trời
Vừa hớn hở qui hàng bên Sắc Đẹp.
Chao ôi trời! Làm sao nàng cảm biết
Nàng ở đây hay nàng bước qua đây
Cả anh hoa là sắc tướng thơ ngây
Chưa run chạm những tơ hồng ảo não?
Men vật chất sặc lên mùi cám dỗ
Hồn nàng sao khỏi lạc giữa yên ba?
Chao ôi trời! Thế giới ánh bao la
Màu truỵ lạc vờn trong không khí mộ!

Người nghệ sĩ lòng buồn hơn cổ độ
Khóc ngây thơ, mà tóc bạc không hay...
Lòng chết đi, nhưng màu vẫn cuồng say
Nhịp cung cầm cho vang lên tiếng nhạc
Cho ngất lịm những nguồn thơm khoái lạc
Đương tượng hình một trinh nữ trong mơ...
Đây du dương vừa ngợp cả trăng sao
Hồn bay qua muôn luồng không khí nhẹ
No ứ quá, nhưng không thôi quạnh quẽ
Không thôi trào máu lệ giữa con ngươi.

Thơ Việt Nam


title: Một cõi trời

text:
Ồ! Đừng có ngớp! Mời anh hãy bước.
Qua nơi này là cách biệt trần gian
Điềm anh hoa!
                       Nức nở tiếng tơ vang
Lùa hết trọi vào trong khung cửa ngọc;
- Trời tôi rộng, mịn màng hơn suối tóc,
Ngả ngớn trong hương xạ hiệp hương thần
Anh bước đi là lảo đảo hai chân
Mắt mất mát và miệng nghe ngồn ngọt.
Đây bay ra! Bay ra... êm rót rót
Anh ghé tai! - tiếng nhạc dẫn hồn hoa
- Cả trăm hoa, phong vị sắc quần thoa.
Đi vào cõi mê ly không bờ bến...
Bước đi anh! Sa gấm trải lòng đường.
Trời tôi rộng. Này đây tầng cửa khác.
Đây dồn ứ muôn sắc màu khoái lạc.
Anh đừng run! Đừng dại! Cũng đừng điên!
Lẹ làm sao! Địa ngục hiện ra liền,
Anh đừng khiếp! - Lòng tôi mang địa ngục
Mình nóng hổi và hơi ran giữa ngực
Tôi mê man ghì lấy một giai nhân.
Hồn say sưa đương cố lột cho trần
Cả sắc đẹp ngời ra như lưỡi kiếm,
Lưỡi lăng líu mất rồi! - tôi đã liếm;
Gì tinh ba trắng rợn sóng làn môi,
Trí thơm tho nên rung động bồi hồi
Trong phút lạ! - mơ hồ xương sọ vỡ...

Trời tôi rộng. Mời anh: bước nữa đi!
Ôi thiên tượng!
                        Ngai vàng vừa xuất hiện;
Trăng dệt gấm mà sao thêu kim tuyến;
Cả không gian ngời kết ngọc kim cương
Đây thơ lùa báu giữa lòng thương;
Miệng như đàn nói ra thành điệu nhạc
Mắt có phép trào ra hương khoái lạc
Tay hoa tay liền nở chữ phương phi...

Thơ Việt Nam


title: Trái tim

text:
Ngươi, bàn thờ đặt trên đài xuân mộng,
Nhà thi hân mơ hớp khói trầm hương!
Ngươi, nguồn đào khơi giữa bến Tầm Dương,
Thuyền ngư phủ lờ đờ say sóng nguyệt!
Xây mộng đẹp bằng da ngà áo tuyết.
Gái ôm đàn he hé gặp thu ba:
Tiếng vàng tiếng ngọc xào xạc chen ra...
Đêm rớt lệ, trăng ôm niềm tóc bạc!
Ngươi, đào tiên ngậm trong răng Bạch Hạc.
Ta giơ tay toan hứng phẩm tràng sinh!
Chim bay hút vì là chim vô tình.
Tìm đến chỗ nường trăng ngồi vọc nước!
Ngươi! Hỡi ngươi! Gương thuỷ tinh trong mướt
Soi muôn màu, muôn ảnh ở trần gian!
Đây tân hôn ngào ngạt vị như đàn...
Đây lí tưởng im lìm như sắc chết...
Đây xác thịt ớn lên vì đã mệt...
Tôi ăn mày chỉ một trái tim thôi!
Lạy tứ hướng cô mới chịu cho tôi!
Cô vùng vằng là tôi không có thả
Sao tôi thấy vẻ gì như sắt đá
Trên tay tôi, êm ái tợ đàn tơ?
Sao tôi cảm vẻ gì như bài thơ
Hợp tinh khí chảy ra thành chất ngọc?
Sao tôi ngấm vẻ gì như thuốc độc
Máu ngừng ru mà hồn thoát lên cao?
Mình say chưa? Mình đã thật say nao?
Có lảo đảo? Có điên cuồng đây chứ?
(Ôi! Say khướt mới dào muôn ý tứ;
Ôi! Điên rồi mới ngớp ánh chiêm bao:
Ôi dâm cuồng mới biết giá trăng sao.)
- Yêu bằng mộng là mơ tim sáng láng;
- Đây sự thực trần truồng nằm giữa háng!

Thơ Việt Nam


title: Châu I

text:
Tôi nói làm sao - Cái đẹp câm,
Đẹp trong pho tượng xuất ra thần
Một con người mộng - con người mộng
Trễ nải thanh tân biếng nhác thầm.

Muôn sợi đàn tơi buông loã xoã...
Vẻ gì sùm sụp ướt trên mi
Vẻ gì dã dượi không lay động
- Cặp mắt mùa thu đương đắm si.

Ôi đẹp đau thương, dáng thiết tha
Hồn ơi! Cặp mắt vỡ men hoa
Hồn ơi! Cặp mắt say thơ mộng
Dần biến ra châu trắng mịn mà...

Thơ Việt Nam


title: Châu II

text:
Tôi thấy vàng mơ động khí giời
Mà nàng làm tượng lẳng im hơi
Để ra một vẻ đau thần bí
Linh động vang lên chín phẩm ngời

Tôi mượn tình câm mớm lưỡi răng
Để nghe rũ rượi đã bay lan
Để đưa sanh mạch khơi hơi thở;
Hấp hối hờn run hộ vệ nàng

Có cặp lông mày phớt ráng đêm
Dậy như men rượu gọi mơ thèm
Có gì uyển chuyển trên da thịt
Nức một đường thơm một điệu êm

Đây máy thu thanh im dưới tóc
Dẫn cho âm hưởng thấu vô lòng
Và hai lổ hở hờ hương vị
Úp mở như hình một dáng cong

Đôi má bây chừ tôi xát yêu
Nóng run như gió lá say chiều
Từ lưng uốn éo xuống chân trúc
Đờ đẫn thanh bai toả ý kiều

Những dấu tiên tri kín đáy hồn
Đây tôi truyền sóng ở trong hôn
Cho nàng sống với hồn tôi sống
Với cả hoa trăng sáng chập chờn

Còn tiếng đàn tranh bay ra môi
Những thơm những mộng rúng bồi hồi
Và bàn tay ngọc dính trên ngực
Ôm nhịp đau thương muốn rụng rời.

Trực giác đi ra trên trán kia
Có màu sắc tướng rất phương phi...
Vẻ chi mãnh liệt những êm ái
Trong cặp tuyết lê ướm dậy thì

Tôi nhìn đâu khắp cặp đùi non
Một vẻ tơ mơ một vẻ ngon...
Tôi hốt ghen tuông hình ảnh mộng
Rêm rêm khoái lạc - khói sương vờn.

Thơ Việt Nam


title: Châu III

text:
Tôi đắm hồn tôi cho chết say
Như hoa mảnh khảnh xác thu gầy
Ở trong cặp mắt như châu ấy
Và biển ra châu lã chã đầy

Em đã là châu lệ cũng châu
Mắt tôi đỡ khát biết bao sầu
Biết bao ánh ngọc rung rinh nổi
Giữa bề vàng mơ giữa cảnh mơ

Với cả tình hấp dẫn vị băng trinh
Với cả tình thôi miên trí óc mình
Ôi! ngây ngất trong nguồn sương khói mộng
Thần kinh hệ muôn giây chiều rúng động
Để van lơn niềm lệ khóc khôn ngừng
Nơi cõi lòng đầy đặc ứ mùa xuân
Nơi khí rã tinh sầu và tuỷ lạnh
Tôi dường nghe trong một phút mê man
Hồn thanh thiên cho đến phách dương gian
Đều vỡ lở cho rung rinh thần thức
- Một thế giới mờ đi trong sáng đục
Và im hơi cho xuất khí âm hư...
Sao? màu nàng vấn vít lấy màu thơ
Với tình tiết và tên hoa vô thượng
Với đôi mắt đẹp câm trong sắc tượng
Biến ra châu nguyên vẹn cốt thiên đàng
Nên Thiên Tài đang tắm ở suối vàng
Theo trực giác bay lên nguồn ngọc lệ
Cho đã khát trong đê mê huyền bí
Ánh tiên tri nức nở sóng anh linh
Đường kinh tuyến hút nhiễm chất vô hình
Dẫn địa ngục đi vào đôi giếng loạn?

Đây bàn đàn thơ rất xốn xang
Là đôi mắt biếc của mơ màng
Mầu thu lướt mướt trong làn sóng
Run rẩy căm hờn nức nở than

Thơ tôi lưu luyến giữa dòng châu
Trễ nải cho nên ứ mộng sầu
Châu vỡ Thiên Tài lai láng cả
Chết rồi! khí phách của tôi đâu?

Tôi đã hôn lên đôi mắt thơ
Rồi mang đôi mắt ở trong mơ
Giờ đôi mắt hiện xanh như ngọc
Ám ảnh hồn tôi đến ngất ngư

Tôi chết ngay đây chẳng nói rằng
Tả mình lạnh khớp đến hàm răng
Thần gì đã xuất ra đôi mắt
Vội đẩy hồn tôi tới bóng giăng

Một bóng giăng rồi một bóng giăng
Hồn vẫn phiêu lưu rất nhẹ nhàng
Đến mút không gian là bát ngát
Một trời thơ mộng đẹp mê man

Châu báu có chi không động đậy
Bầu xanh đầy đặc vẻ huyền mơ
Cơ hồ không khí thanh bai quá
Ý sắc thiêng liêng sáng dật dờ

Bỗng khúc dương cầm nức tiếng thu
Bỗng đôi mắt ngọc hiện xanh mờ...
Và châu và báu và thanh khí
Nức nở tan thành vạn giọt thơ

Tê tái hồn tôi khóc nức nở
Là khi ảnh ấy ở trên tay
Cơ hồ thân thể run cầm cập
- Thanh sắc muôn xuân đến đã đầy!

Cơ hồ trực giác trên cung bậc
Điệu nhạc mê người đến chết say
Ảnh ơi! Tôi áp lên trên ngực
Khoan hãm tim tôi đứng lại ngay
Tôi còn hơi hám trên môi miếng
Giữ kín ngầm yêu tinh chửa dây
Tôi còn sú ảnh trong môi miếng
Hôn đứt hơi tôi những phút này
Chao ôi! Thân thể run cầm cập
- Thanh sắc muôn xuân đến đã đầy!
Ảnh ơi! Đôi mắt mơ màng quá
Ăn đứt màu thơ - xanh ngất ngây
Tóc xoã đàn tơ rơi lướt mướt
Hồn thu đã hiện khóc thu gầy
Chao ôi toàn ảnh tuôn ra lệ
Tê tái hồn tôi khóc rấm rây
Châu vỡ nguồn châu - não vỡ não
- Thanh sắc muôn xuân đến đã đầy!

Say mức say mơ say mất mây
Thần châu tôi xuất phút này đây
Mau lên! Tinh tuý ngàn - muôn - triệu
Thế giới - hư linh - hiệp lại này

Tối hôm nay mùa thu đang ảo não
Trong gió rên và trong lá vàng bay
Mỗi gân trắng rúng rẩy một luồng say
Mỗi hơi thở hoa hồng vang nức nở
Và mạch máu không gian dường vỡ lở
Hú ma điên - kinh động vạn hồn đau

Muôn ưu phiền dầy đặc ở trong đầu
Muôn sầu hận xây mồ ngay giữa phổi
Tôi ngây ngất trong bể lòng sôi nổi
Để hồn mê trôi dạt cõi xa mơ
Mình lặng ngồi trên tảng đá trơ vơ
Tình khóc mướt trong đêm thu ấp ủ
Nhạc khiêu vũ đâu đây lan sóng múa
Tôi tưởng chừng... da thịt biến ra thơm
Những đầu lâu rã hết khí xanh dờn
Những xiêm áo bay rờn trong cảnh mộng
Cả địa ngục đi vào trăm lỗ hổng
Bắn tinh ra trộn trạo giữa nguồn hương

Nhưng, nhiệm mầu! Trước mắt, ánh trăng hường
Bay lả tả - muôn hoa đều nín thở
Một sắc động? Một mùi hương mới vỡ?
Một màu son phảng phất ý mơ màng?
Không! Từ trong thanh khí dội hương vang
Bỗng đôi mắt hiện hình - Đôi mắt ngọc.

Ôi đôi mắt! - Toàn thân tôi rởn ốc!
Cả linh hồn óc não phổi tim gan
Đều say rêm trong sóng điện rang rang
Với âm cốt tinh thần và khí phách
- Hỡi đôi mắt! Nơi người là ngọc thạch
Nơi giếng người phản chiếu ảnh thiên thần
Nơi suối người giữ kín tiếng châu ngân
Nơi triển lãm cả một bầu tiên động
Nơi rung rinh cả một trời thơ mộng
Người là ai? Người hỡi! Người là ai?
- Nhưng đôi mắt lờ lặng và mê say
Nhìn đắm đuối không một lời náo nức
Nhạc khiêu vũ đâu đây lan sóng múa
Tôi tưởng chừng... da thịt biến ra thơm
Những đầu lâu rã hết khí xanh dờn
Những xiêm áo bay rờn trong cảnh mộng
Cả địa ngục đi vào trăm lỗ hổng
Bắn tinh ra trộn trạo giữa nguồn hương
- Hỡi đôi mắt hồ thuỷ tinh trong suốt
Soi trần gian địa ngục vạn đời ma
Hãy nói tên thần bí của muôn hoa
Hãy kể hết nhiệm màu muôn thế giới
Những bí quyết khí nhạc lên vời vợi
Những màu thiêng khi đau khổ lên cao
Những thơm ngào phối hiệp giữa trăng sao
Những khoái trá truyền qua hai xác thịt
Bằng hơi điện - bằng hơi điên tha thiết
Người là ai? Người hỡi! Người là ai?
- Nhưng đôi mắt lờ lặng và mê say
Nhìn đắm đuối không một lời náo nức
Nhạc khiêu vũ đâu đây lan sóng múa
Tôi tưởng chừng... da thịt biến ra thơm
Những đầu lâu rã hết khí xanh dờn
Những xiêm áo bay rờn trong cảnh mộng
Cả địa ngục đi vào trăm lỗ hổng
Bắn tinh ra trộn trạo giữa nguồn hương

Mỗi màu thu ôm ấp một niềm thương
Trong thanh khí trong đêm hường mờ ảo
Muôn hoa hồng thở ra hơi kín đáo
Lá vàng bay - vờ vật - lá vàng bay
Mùi truyền nhiễm tận cùng bờ bến lạ
- Hỡi đôi mắt! hồi hộp! hay yêu thương?
Hay sầu hận! hay điên cuồng! chán nản?
Người hiện ra để hình dung ánh sáng?
Chụp hồn hoa háo hức giữa đêm thu?
Người có biết lòng ta đương chết điếng
Mửa giòng thơ tràn lan như sóng biển
Là trong đây tất cả phẩm tràng sinh
Đều đau rên trong vạn trạng thiên hình?
Người hãy để cho tiếng lòng thổn thức
- Nhưng lờ lặng, không một lời náo nức
Đôi mắt nhìn đắm đuối và mê say
Nhạc khiêu vũ đâu đây lan sóng múa
Tôi tưởng chừng... da thịt biến ra thơm
Những đầu lâu rã hết khí xanh dờn
Những xiêm áo bay rờn trong cảnh mộng
Cả địa ngục đi vào trăm lỗ hổng
Bắn tinh ra trộn trạo giữa nguồn hương
- Hỡi đôi mắt! Người hãy hiện trên tay
Cho lòng ta ấp yêu nguồn suối lệ
Hồn ta say trong nhạc vàng kể lể
Tình ta dâng trong gợi sóng thu ba
Cả máu đào tuỷ trắng với xương ma
Cùng tinh loãng và bao nhiêu bảo vật
Để xây đắp đàn thờ cao chất ngất
Lút mây xanh và lút cả thiên thai
Người là ai? Người hỡi! Người là ai?
- Bỗng đôi mắt rưng rưng dường rớm khóc
Nhưng cười nụ trong màu hoa ánh ngọc:
- Ta là CHÂU! Thi sĩ! Ta là CHÂU!
Nhạc khiêu vũ đâu đây lan sóng múa
Tôi tưởng chừng... da thịt biến ra thơm
Những đầu lâu rã hết khí xanh dờn
Những xiêm áo bay rờn trong cảnh mộng
Cả địa ngục đi vào trăm lỗ hổng
Bắn tinh ra trộn trạo giữa nguồn hương

Tối hôm qua làm văn tế
Tôi khóc sống người giai nhân
Tối hôm nay tôi xuất thần
Tôi muốn nàng đừng có chết
Thần tôi đời mô mới hết
Thơ tôi đời mô mới đau
Là nàng trở nên sang giàu
Tôi sú cho nguồn Khoái Lạc
Tôi cho ăn toàn Hương Nhạc
Tôi bắt vận toàn Âm Dương
Tôi để vạn miếng Nghê Thường
Oà vào đôi con mắt ngọc
Nàng dội Thiên Liêng lên tóc
Nàng lùa Thanh Sắc vô tay
Nóng nảy vì là đương say
Cái gì như da thịt mới
Nhập rồi! nhập rồi! đừng đợi
Tràn trề tuế mộng niên ba
Tình câm vỡ trọn anh hoa
Thiên tài rúc vô tinh tuỷ
Của nàng, A! điềm cao quý
Phập phồng đáy mộng đào nguyên
Thơ trắng đã thụ thai liền
Tượng hình bằng châu bằng lệ

Tôi chết rồi! Tiếng nói như châu
Vỗ sóng vàng mơ động mái lầu
Người đứng người đi người hổn hển
- Tình tôi khóc nức ở chiêm bao!

Tôi chết rồi! Tiếng nói như châu
Tản mác ra muôn vạn khí sầu
Người khóc: "Tình ta thơ mộng cả"
Để tìm khoái lạc ở chiêm bao!

Tôi chết rồi! Tiếng nói như châu
Ánh sắc phương phi rất nhiệm mầu
Tôi sú tình trong đôi mắt ướt
Mơ màng phối hiệp ở chiêm bao!

Người khóc: "Thiêm tài của anh mô
Cho em ôm ấp chốn phòng thu
Cho em thờ phụng như châu báu
Rồi... chết theo em tận đáy mồ!"

Thơ Việt Nam


title: Duy tân (Bích Khê)

text:
Đường kiến trúc nhịp nhàng theo điệu mới
Của lời thơ lóng đẹp. Hạt châu trong
Hạt châu trong ngời nhỏ giọt vô lòng
Tràn âm hưởng như chiều thu sóng nắng.
Trong vòm xanh. Màu cưới màu, bình lặng,
Gây phương phi: chiếu sáng ngả sang mờ
Vì hình dung những sắc mát, non, tơ,
Như mặt trời mọc qua khóm liễu, một
Hoàng hôn. Ôi đàn môi, chim báu tới:
Chữ biến hình ảnh mới, lúc trong ngâm
Chữ điêu khắc, tỉa nghệ thuật sầu câm,
Đầy thẩm mỹ như một pho thần tượng.
Lúc trong ngâm, giữa kho vàng mộng tưởng,
Múa song song khiêu vũ dưới đêm hồng
(Những con cừu tim trẻ mướt như lông
Nên da thịt lên làn sa lụa mỏng,
Mỗi con cừu bốc lên men hy vọng...)
Thơ nhịp nhàng ý nhị nhịp theo Thơ.
Tôi cắn vào trái bổ vỏ xanh mơ
Tìm chất quý thơm tinh mùi khoái lạc
Bằng hơi mộng, trong hàm răng, tản mác
Mộng?
            Thiên tài?
                         Trên hỗn độn khoả thân
Đẹp tỉ mỉ, hỡi Rung động truyền thần
Ròng âm nhạc của lòng trai ấp mái
Người hoạ điệu với thiên nhiên, ân ái
Buồn, và xanh trờị (Tôi trôi với bờ
Êm biếc - khóc với thu: lời úa ngô
Vàng... khi cách biệt - giữa hồn xây mộ -
Tình hôm qua - dài hôm nay thương nhớ,
Im lặng nhìn bông ý, lặng lờ lên
Những dáng hình thanh khí...) Giữa mông mênh,
Đường nhiếp ảnh, sắc khua màu - Tiếng thở
Hỡi hội hoạ, đến muôn đời nức nở.

Ta nhịp nhàng ý nhị nhịp theo ta
Lời nối lời bố thí lộc Tinh hoa
Của Âm điệu, mơ màng run lẩy bẩy
Một hỗn hợp đẹp xô bồ say dậy
Bằng cảm tình, bằng hình ảnh yêu thương
Và mới mẻ - trên viễn cổ Đông phương!
(Ai có nghe sức tiềm tàng bí mật?)
Thơ loã thể! - Giai nhân tuần trăng mật,
Nữ thần ơi! Ta nô lệ bên người!

Thơ Việt Nam


title: Xuân tượng trưng

text:
Hỡi lời ca man dại
Ðiệu nhạc thở hơi rừng
- Ðêm nay xuân đã lại
Thuần tuý là tượng trưng -
Nâng lên núm vú đồi
Sữa trăng nhi nhỉ giọt
Bay qua cụm liễu khơi
Những cườm tay điểm hột
Sương. Phất phơ lau lách
Khẽ uốn mình giai nhân:
Ðường non kheo điêu khắc
Những dáng hình khoả thân:
Lụa mây nẩy vàng chạm
Tía ngọc bén màu ngân...

Chủ xuân đang triển lãm

Lời ca như hạc theo
Gió lên. (Tình múa reo
Những điệu vàng châu báu
Dường có con chim báu
Rỉa cánh trên ngai lòng)
Loè xoè màu lông công
Vườn thơm khua sắc mát:
Rồng uốn vóc từng cong
Áo bạch mai khoát khoát
Môi đào chờ khoái lạc...
Hồn tôi như đỉnh hương
Bốc lên mình thánh giá!
Ý xuân mát đến xương
Ngậm tuyết phun lã chã!

Thơ Việt Nam


title: Hồ Xuân Hương (thơ)

text:
Canh sương quán lạnh nguyệt tà song
Bên gối hương lan đến ấp lòng.
Người vợ trong thơ gần cách mộng
Đêm nay chẳng biết có về không?

Văn chương quán thế không ai biết
Trong mộng mình về thưởng với tôi
Xanh liễu ngoài song thay đổi lá
Đã ghen tài sắc mấy đêm rồi?

Đêm nay nửa gối nghiêng nghiêng mộng
Muôn dặm người xa đã thấy về
Xanh liễu ngoài song vừa đổi biếc
Màu thi sắc lá đọ dung nghi.

Thơ Việt Nam


title: Hàn Mặc Tử (thơ)

text:
Bóng nào nhợt như ma
Khắp châu thân hổn hển
Huyền hồ nhìn không ra
Lưu luyến dường thiết tha
Chờm chờm trên giường bệnh
Bóng nào nhợt như ma
Khắp châu thân thấp thểnh
Huyền hồ nhìn không ra?

Nay là tôi quá hai
Đã chết đi một nửa
Hay là trời ban mai
Bị mù sương vây bủa
Làm buông ngập hoàng hôn
Ảnh hưởng tới linh hồn
Tiều tuỵ!
Hiện ra bình uỷ mỵ?
Bóng nào trắng dần ra
Trên đầu đón vòng hoa
Khắp thân in mầu tuyết
Tỏ tỏ gần như nguyệt
Biếc biếc gần như thu
Đều quy trên nét mặt

- Hoàng hôn mai nở sắc
Buồn ban mai trắng ra
Ôi, ôi không là ma
Đừng nhìn trong ý tứ
Quạnh quẽ nhìn không ra
Gần rồi không còn xa:
HÀN MẶC TỬ!
Châu lệ thắm tình say
Gặp gỡ có hôm nay
Chiêm bao ngày liền ngày
Ngoài mình ai mà hay!
"Anh ơi từ đâu đến?
Em buồn em đang bệnh!
Anh ơi sao ra hai
Huyền hồ trong phôi thai
Hoá thân trong phương phi
Người em rày mệt quá
Mà nay gặp cố tri
Hai tay đây rả rả!
Dìu lấy cùng nhau đi."

Lời nứt ra hơi hương
Dìu dịu toả trong buồng
"Anh ơi tôi mới đến
Là hiện thân của bệnh
Quằn quại đau xót xa
Máu mủ nhìn không ra!
Giờ phương phi phương phi!
Là hình thơ tinh vi
Là hình thơ quy y
Mướt trong màu tuyết vẽ!
Hai ta đều quạnh quẽ
Đứt ruột nhớ thương nhau
Nấn ná sẽ lìa nhau
Chiêm bao còn thấy nhau!"

Rùng mình ta nhìn ra
Huyền hồ đã như ma!
- Ôi không phải là ma!
"Gần sao mà còn xa?
Lại đâu là quê nhà
HÀN MẶC TỬ! HÀN MẶC TỬ!
Quy Hoà! Quy Hoà!"

Thơ Việt Nam


title: Huế đa tình

text:
Thu về lạnh sắc tà dương
Hoàng cung chừng đã hơi hương bay dồn
Thuận An khuất bóng hoàng hôn
Gió bao giờ thổi lại hồn tràng giang
Nơi đây rụng đổ lá vàng
Lăng vua xa lắm, dặm đàng hạt xanh
Dòng Hương in gái nguyên lành
Lá thuyền du khách thanh thanh tiếng đờn
Vỹ Dạ thôn, Vỹ Dạ thôn
Biết che cần trúc không buồn mà say
Non xa trăng đã tròn đầy
Em ơi để mọc lòng gây lên mùa...

Lục bát
Thơ Việt Nam
Huế


title: Làng em

text:
Nơi đây làng cũ buồn hiu quạnh
Anh có khi nào trở lại chưa?
Ngày đi chậm lắm - Dòng sông biếc
Hừng sáng trong trời sợi sợi mưa.

Nơi đây thành phố đời ngưng mạch
Mấy nàng lai khách vẫn buồn mơ
Đường lên hội quán sương khuya xuống
Đâu mấy chàng trai dõi nhớ hờ?

Anh có khi nào còn trở lại
Chờ lúc hoàng hôn trăng đã lên
Tìm ngõ nhà em anh sẽ thấy
Khóm lan thơm nặng khí ưu phiền.

Là lúc về đêm trên mái ngói
Những nhành nhãn muộn cánh dơi lay
Em đang nổi bệnh trong phòng vắng
Tình đậm theo trăng sáng sáng đầy...

Thơ Việt Nam


title: Nấm mộ

text:
Mây, tuyết, thời gian bay tợ nhạc
Hồn tôi đã thoát để tiêu dao
Những tờ thơ nát đầy hơi hám
Tay khách đa tình sẽ chuyển trao

Rồi những mùa thu vô hạn thương
Trở về dưới nguyệt chập chờn hương
Mùa thu ám ảnh nhà thi sĩ
Muốn thổi tiêu vàng giữa khói sương

Gió tiêu sẽ quạt buồn thanh tịnh
Về chốn thôn gia viếng mả tôi
Đây cỏ xanh xao mây lớp phủ
Trên mồ con quạ đứng im hơi.

Thơ Việt Nam


title: Đây bản đàn thơ

text:
Đây bản đàn thơ rất xốn xang
Là đôi mắt biếc của mơ màng
Màu thu lướt mướt trong làn sóng
Run rẩy căm hờn nức nở than

Thơ tôi lưu luyến giữa dòng châu
Trễ nải cho nên ứ mộng sầu
Châu vỡ thiên tài lai láng cả
Chết rồi, khí phách của tôi đâu?

Tôi đã hôn lên đôi mắt thơ
Rồi mang đôi mắt ở trong mơ
Giờ đôi mắt hiện xanh như ngọc
Ám ảnh hồn tôi đến ngất ngư.

Tôi chết ngay đây, chẳng nói rằng
Cả mình lạnh khớp đến hàm răng
Thần gì đã xuất ra đôi mắt
Vội đẩy hồn tôi tới bóng giăng.

Một bóng giăng rồi một bóng giăng
Hồn vẫn phiêu lưu rất nhẹ nhàng
Đến mút không gian là bát ngát
Một trời thơ mộng đẹp mê man

Châu báu cỡ chi không động đậy?
Bầu xanh dày đặc vẻ huyền mơ
Cơ hồ không khí thanh bai quá
Ý sắc thiêng liêng sáng dật dờ.

Bỗng khúc dương cầm nấc tiếng thu
Bỗng đôi mắt ngọc hiện xanh mờ...
Và châu và báu và thanh khí
Nức nở tan thành vạn giọt thơ.

Thơ Việt Nam


title: Đèo Hải Vân

text:
Bước tới đèo Vân cảnh vắng teo
Rõ ràng trước mắt bức tranh treo
Một vùng bể cả cơn triều dậy
Đôi cụm rừng sâu tiếng gió reo.
Đường sắt xe quanh còi dậy đất
Đầu non ác lặn bóng nghiêng đèo.
Xung quanh phong cảnh, mình trơ trọi
Văng vẳng lừng xa giọng cuốc kêu.

Cuốc kêu văng vẳng ở đâu đâu
Trời nước mênh mộng lẫn một màu.
Thành cổ rêu phong sương nhuộm đá
Bia xanh chữ lợt sung trơ đầu
Đường đời thành hai chòm mây bạc
Tiến cử anh hùng ngọn gió lau.
Nhìn cảnh nước non non nước ấy
Ngàn xưa dân bể chạnh lòng đau.

Thất ngôn bát cú
Thơ Việt Nam


title: Đêm xuân đến thôn Vĩ Dạ nghe đàn sáo

text:
Ti trúc mê li xuân dưới nguyệt
cỏ hoa vờ vật mộng trong hương
Tràng An thủ ấy ai không biết
Vĩ Dạ đêm nay khách chật đường.

Thơ Việt Nam


title: Đề ảnh (Bích Khê)

text:
Mái tóc hề bóng rừng
Lông mi hề nhung láy
Tình hoài hề gió xuân
Thi tài hề mạch chảy

Thơ Việt Nam


title: Đăng lâm

text:
Hoa cỏ bốn mùa thay đổi tiết
Ngàn năm còn mãi cụm mây xanh
Cheo leo lắt lẻo đèo treo quán
Róc rách đìu hiu nước xuống gành
Gió thốc rừng mai bông dã dượi
Mưa thêu làn nắng chỉ mong manh.
Mục tử năm ba tiều thổi điệu
Nắng vàng cao thấp, núi rung rinh.

Thất ngôn bát cú
Thơ Việt Nam


title: Bán sầu

text:
Bán sầu chi đó tệ
Xưa đã từng có kẻ bán hoàng thiên
Người bán trời không chứng mới là phiền
Còn tôi bán hàng sầu tiền chẳng lấy
Sầu nhấm ma men men khó tẩy
Sầu mời thần ngủ ngủ không ngon
Này sầu hoa sầu cỏ sầu núi non
Sầu tất cả bà con say tỉnh dở
Chưa nói đến tớ sầu vì tớ
Bôn ba mà vỡ lỡ nét tan thương
Ma dắt lối quỷ đưa đường
Sầu đây đó sầu vương chằng chịt mãi
Tôi muốn bán hàng sầu không vốn lãi
Khoẻ tinh thần hầu tính lại cuộc trăm năm
Để sầu, thêm rối ruột tằm

Ca trù
Thơ Việt Nam


title: Bán thơ

text:
Mưỡu:
Hôm xưa tớ đã bán sầu
Món hàng khá đắt, khách cầu khách mua.
Còn môn Thi vẫn của chua
Khách nào có thích tớ cũng bán đùa làm quen.

Nói:
Sầu đã bán thì thơ cũng bán nốt
Mối Thi - Sầu không cột lại làm chi!
Kìa như đau, như khổ, như oán, như si
Nào giọng đàn ai oán, giọt lệ thương bi
Kết cuộc lại "mốc xì" gì đâu ráo!
Rồng vẽ lối xưa toàn những sao
Cua bò Thơ Mới chả nên câu!
Cũng rung đùi xưng Lý, Đỗ, Hàn, Tô.
Rõ "bát xáo cởi quần mò không thấy cái...",
Tớ trót đã cùng mang bệnh dại
Từ nay xin đem bán lại cho đời.
Khách làng chơi ai cần đến vốn chơi
Tớ xin bán không lời, cả vốn.
Đời tranh cạnh xen thi vào càng lộn xộn
Chẳng ích chi thêm hao tốn lòng người
Để công phấn đấu với đời.

Ca trù
Thơ Việt Nam


title: Cùng người trong sách Tương Hội

text:
Trong sách có người ngọc
Khép cửa mặc hoa xuân
Đốt lò vàng. Mở quyển
Tương hội với tân nhân.
Ngu Cơ theo Bao Tự!
Phi Yến lẫn Ngọc Chân!
Người đẹp ở trong quyển
Niên hoa mãi có phần
Ngoài trời là mộng cả;
Hương lại thêm vài phân.
Người như trang Đạo uẩn
Ta như khách Tô Tần!
Tương kỳ cùng tương ứng,
Tương cảm lại tương thân.
Cùng nhau ta hoan lạc,
Hư thực chẳng phân vân.

Thơ Việt Nam


title: Cảm hứng (Bích Khê)

text:
Mây bạc gác đầu non lúp xúp,
Ác vàng soi mặt nước lanh chanh.
Giữ tình cái én xuân muôn dặm,
Lắc giọt long đong cảnh một mình!

Thất ngôn tứ tuyệt
Thơ Việt Nam


title: Cảm hứng

text:
Cảm hứng của Nguyễn Khuyến
 Cảm hứng của Trần Tế Xương
 Cảm hứng của Bích Khê
 Cảm hứng của Hồ Chí Minh


title: Chùa Ông Thu Xà

text:
Mây trắng bay về núi Thạch chưa
Chùa Ông chim hót ở ngoài mưa
Ngồi trên gò má nghe chuông vọng
Sắc cỏ thơm mùi kinh sách xưa.

Thơ Việt Nam


title: Dặm mòn

text:
Ôi chiều mùa thu sao mà buồn
Tầng khói biếc đầy tràn về thôn
Dòng sông như đờ không muốn chảy
Có phải hôm nay chở nặng hồn?

Gió về mang cả mùi lăng tẩm
Buồn cắt lênh đênh những miếng đen
Người viễn khách, lòng sầu vạn cổ
Dặm mòn muốn gặp một người quen.

Thơ Việt Nam


title: Dưới trăng ngồi gảy đàn

text:
Mây nước mê ly cầm dưới nguyệt,
Cỏ hoa vờ vật mộng trong hương
Tỉnh hồn như có ai kêu gọi
Ngàn liễu trăng soi ngất dặm đường.

Thất ngôn tứ tuyệt
Thơ Việt Nam


title: Gửi Liên Tâm

text:
(Nhờ Quách Tấn trao lại)

Canh sương tiếng hát vẳng kia sông,
Thơ dẹp em đang ướp cạnh lòng.
Thưa chị đem nay dường nhớ quá!
Đưa thư hồng nhạn biết mang không ?
Một nhành mai trắng rung rinh ngọc,
Đôi cụm sao vàng lớt đớt bông.
Muốn thấy người xa trong giấc mộng,
Khuya lơ còn tựa ở bên song.

Thất ngôn bát cú
Thơ Việt Nam


title: Gõ bồn

text:
Liêu trai trở lại, lánh vòng trần
Ma Phật mơ hồ mộng với thân!
Mặt ngọc bên trời tàn bóng nguyệt
Mình ta trước cửa thưởng hoa xuân
Gõ bồn chẳng thấy ai tao khách
Cách núi khôn tìm bóng cố nhân
Một tiếng trên không trong ác lặn
Hạc kêu bay lẫn đám phù vân.

Thất ngôn bát cú
Thơ Việt Nam


title: Giọt lệ trích tiên

text:
Sông dài chảy tận về đâu?
Non xanh xanh mãi bên sầu thế nhân!
Lòng này gởi Hán Vân có được
Xin gởi về non Ngọc, đài Dao
Bụi hồng cách với hoa đào,
Bụi hồng cách mấy hoa đào nẻo xưa!
Nước lạnh lùng sông đưa lá thắm,
Cuốn nỗi lòng thăm thẳm nào chăng?
Non còn mải ngó vừng trăng,
Bàn câu nhân sự sau bằng mộng mơ
Vắng tiên hạc bơ vơ dưới thế,
Gảy tiên cầm điệu lẻ trong sương;
Sông Ngân cách mấy sông Tương
Sông Ngân cách với sông Tương mấy trời!
Chưa xong một tiếng cười Bao Tự
Hẹn ngày về mấy độ chiêm bao
Gió hương đưa lại đồng sao
Trâu bày ăn tại đồng cao xanh rì
Lại đưa đến Diêu Trì thuở trước
Hội Bàn Đào chén ngọc rời tay
Ao xuân lồng bóng mây bay
Rèm châu tuyết phủ mây bay nửa lầu.

Sông dài những tương tư trời rộng
Non xanh còn đứng mộng vừng trăng.

Lục bát
Thơ Việt Nam


title: Giữa cây đào

text:
Tầm xuân khách xôn xao
Không thấy giữa cây đào
Chim non thun cổ ấm
Giữa hai cành hoa giao

Thơ Việt Nam


title: Hai tiên nữ nhớ Lưu Nguyễn

text:
Khúc Nghê vắng tựa lâu rồi,
Mộng tiên dài dặc, mộng người biết đâu.
Trời trong động, quạnh xuân sâu,
Nẻo trần không lối rầu rầu trăng soi.

Hương đầy suối, cánh đào trôi,
Men khe cát trắng, cỏ thôi bơ sờ!
Sương mai, đèn gió mơ hồ,
Sông đành không chốn hỏi đò Lưu lang.

Lục bát
Thơ Việt Nam


title: Hoàng Hạc lâu (Bích Khê)

text:
Thang mây uốn khúc chồng non mộng
Nhạc gió dài hơi thổi luỵ sầu
Hạc vàng vút cánh về đâu tá?
Có phải bay về Hoàng Hạc lâu?

Thơ Việt Nam


title: Không phải lúc

text:
Oanh mai ríu rít khúc trong hoa
Thỉnh thoảng chim vườn lại nhặt ca
Cô gái lầu son không phải lúc
Tình xuân tu trúc nhấn gần xa

Thơ Việt Nam


title: Lên Kim tinh

text:
Thơ thuỷ tinh nơi lòng trăng mật
Nhạc thiên nhiên đầy nhạc pha lê
Đêm nay gấm trên xuân lục
Bút thi nhân mềm chữ thơ đề:

Lên Kim tinh xác bằng thanh khí
Đất lưu li không khí xa hương
Cây du dương lâu đài song sóng
Trên biền châu trời lộn kim cương

Trăng có đôi: rưng rưng ánh ngọc
Mùa rất cao: đẹp xuống anh hoa
Chàng gặp chàng: lời hay ý sắc.
Khí trang nghiêm và chuyển thần qua.
Nàng Vệ Nữ theo nàng Vệ Nữ
Áo âm dương gió tóc thơm rừng
Người như nhạc trong xuân bằng nhạc
Thơ tình ròng đội báu linh lung!

Thơ Việt Nam


title: Mỹ tửu ca

text:
Trăm năm vui được mấy hồi,
Rượu ngon còn đó còn mời vương tôn.
Ngựa hồng nghỉ dặm quan sơn,
Thuyền bơi: sen động, khe đờn, trăng lên.
Chén này khách hãy cạn liền,
Ngó đôi mắt ngọc thì quên bụi hồng!
Tóc mây chảy suối hương nồng,
Em là Ngọc Nữ, Kim Đồng là ai?
Chén rồi lại chén nữa đây,
Núi không, đêm tịnh, nhỡ say chớ sầu!
Xuân thơm tuy hết mặc dầu,
Rượu ngon còn mãi khách lưu lại cùng.

Lục bát
Thơ Việt Nam


title: Mộng Xuân Hương

text:
Nửa cánh giang hồ bạt nhớ thương
Đêm nay buồn lắm, gục bên giường
Ngoài ly Lý Bạch trời như mộng
Sau khói phù dung mộng cố hương
Thi mộng: Xuân Hương nường đã đến
Thưa cô, dáng nguyệt tuyết còn vương
Tỉnh ra thì thấy mình trong mộng
Nửa mảnh trăng treo một mặt buồn.

Thất ngôn bát cú
Thơ Việt Nam


title: Nam hành

text:
Mâm vàng đây, đĩa ngọc đây
Tiệc hoa sáng, rượu chung đầy
Trông ra mây nước muôn trùng biếc
Nước ái non tình bóng nguyệt đây
Tiếp ly cạn, cạn ly đầy
Năm con một vợ ngồi vòng xây
Nhạc chim thanh tước rót về đây
Đỗ vàng cành lá lục
Nâng chén tình ròng ca một khúc
Tiệc hoa hề, chén ngọc hề
Giang hồ vút cánh sau chung rượu
Năm vẻ rồng bay áng sắc mây
Tiền ròng bạc tốt trong tay trắng
Danh nghĩa cao sang tựa mặt trời
Tiếng xe rổn rảng sau bờ trúc
Bóng vợ bóng con lẫn bóng cây
Đông liễu tây đào ngồi khép nép
Nẻo xuân gùi gấm phủ hoa đầy.
Mình ơi! Rót chén này
Nụ cười Bao Tự điểm xuân ngây
Rạng màu yên tiệc ngọc lung lay
Xa xa đường thoảng tiếng chân reo
Dặm cỏ ven đồi huê lác đác
Ngựa ai rung lạc tiếng trong veo.

Thơ Việt Nam


title: Ngũ Hành Sơn

text:
Quái thay núi thấp nức danh đồn,
Tuyệt nhất năm hòn, ngọn Thuỷ Sơn.
Chẳng suối Phong Nha nghe róc rách,
Chẳng mây Hồng Lĩnh thấp chờn vờn.
Giữa trời bóng nguyệt lồng vô động,
Trên biển mù sương thổi lại non.
Tiền, hậu hai bài ngâm chửa tới,
Hồi chuông thiên cổ động bon bon.

Thất ngôn bát cú
Thơ Việt Nam


title: Ngũ Hành Sơn (hậu)

text:
Lại chơi hòn Non Nước
Chẳng mọc cánh mà bay
Bạn bè thôi bỏ hết
Ngất ngưởng Vọng Hải Đài
Ngó lên trời xanh ngắt!
Cheo leo quán sông Ngân:
Phải chăng chàng Lý Bạch
Ngồi chuốc chén đêm ngày:
Thuyền neo bên lau lách,
Sông lạnh bóng sao rơi
Mặt nước vỗ bành bạch
Da trăng trắng tợ hàu
Đứng trên đài Vọng Hải
Ngỡ tới Hoàng Hạc lâu

Tuyệt thay hòn Non Nước!
Hồn Thôi Hiệu ở đâu
Kim, Mộc, Thuỷ, Hoả, lạy
Trên, dưới, đất, trời, chầu
Vàng sao ngời mắt rạng
Sương châu nhỏ giọt sa
Gọi sắc cỏ thơm dậy
Lẩn quất khí rừng hoa
Gọi hồn đại hải lại
Nhập khói động Huyền Không
Điều thú về hết thảy:
Phụng hoàng múa theo công,
Rồng xuống khoe năm vẻ
Bạch viên ngoạm trái đào
Thần tiên rủ yêu quái
Cử lên nhạc tiêu thiều
Sực nức lò hương xông;
Trập trùng màu xiêm áo;
Lác đác trổ mưa bông;
Phật Như Lai thoạt hiện
Trên bảy sắc cầu vồng

Quái thay hòn Non Nước
Nghe giảng đủ mười tông
Muôn năm lòng đá rắn
Nhuần thấm giọt từ bi
Biển xanh thay chất mặn;
Rừng thẳm lọc hơi sầu
Có ai biết trên cao
Da trời máu thịt sứa
Da trời se chất sữa
Truyền cảm hứng mênh mông
Gió thơm vùng nổi dậy:
Cảnh sắc biến thành không
Ta trên đài Vọng Hải
Ngất ngưởng mặt thần đồng
Khôi ngô và lẩm liệt
Cất tiếng hát trong veo;
Trước chơi hòn Non Nước
Thi hứng, suối tuôn đèo
Không hiểu người đến trước
Mấy kẻ biết "đăng đài"?
Không biết người đến sau
Ngất ngưởng sẽ là ai?
Từ nay lên Ngọc Điện
Chỉ nhượng Phật Như Lai
Lượn theo thế biển rừng
Xếp lại hình lá cỏ:
Động hoá mây năm vùng
Đại bàng bay chẳng tới
Ngòi nhược thuỷ bao quanh
Suối thiên thai chảy dựng
Rắn bảy đầu đến khoanh
Bảy lần đài Vọng Hải
Ta sẽ ngồi nhập định
Bốn mươi chín ngày đêm
Mặt nguyệt rót êm đềm;
Mặt trời tuôn sáng tạo
Thần trí mở kho tàng
Tượng trưng vây cao đạo
Chỗ chính phẩm văn chương
Ta bước xuống long sàng
Viết trên hai tảng đá
Bài hậu Ngũ Hành Sơn
Ngó trời cười sang sảng
Trở lại giữa bạn bè
Vỗ hai bàn tay trắng!

Thơ Việt Nam


title: Ngũ Hành Sơn (tiền)

text:
Lên chơi hòn Non Nước
Gót trổ ngọc song song
Chàng ơi đêm đã ướt
Mắt sao trên sườn cong
Long lanh ngời sáng, mướt
Là gấm hay là nhung
Dệt lên đá lung linh
Những hình điêu khắc nổi
Sặc sỡ voi uốn ngà
Cánh dơi nghe phất phới
Tiên đồng bước giữa hoa
Mục đồng lưng trâu cỡi
Thổi sáo bên rừng mai
Bí mật trời Thiên Thai
Động Huyền Không bốc khói
Lờ mờ đường lên mây
Chén trăng vừa tầm với
Chàng ơi vàng ròng đây
Kề môi say ân ái
Nhàu nhàu đêm rêu xanh
Dầu dầu màn sương quỳnh
Là là buông ren lụa
Gót trố gần mà xa...
Hiện lên đồi thạch nhũ
Sữa trắng như tuyết pha
(Nhi nhỉ nơi một vú)
Chàng ơi lòng vừa sao
Khi hứng giọt thơm ngào
Thôi lên đài Vọng Hải
Nhìn kim cương rưng rưng
Nhạc vàng đâu bay lại
Trời nước lộn trong sương
Hình trập trùng múa nhảy
Trên nền sóng rung rinh
Những tiên nữ trắng tinh
Ngang thân làn biếc khoả
Ti trúc nhấn gần xa
Lay bay hơi báu toả
Miệng nào rục điệu ca
Tóc nào buông loã xoã
Mắt nào điện long lanh
Tay nào như sáp bay
Gió lồng hang Âm Phủ
Hoa mộng thấm màu thâm
Bóng đa phờ tóc rũ
Ô con tinh đứng nằm
Đưa võng hát ru con
Điệu buồn trơn giọng cú
Làm ứa mảnh trăng lòn
Hai ta là mảnh vỡ
Của ngai báu thiên đường
Hai ta là chất bổ
Cắn ở trái Đau Thương
Chàng ơi đêm nín thở
Để hồn biến ra hương
Chập chờn trong nữ yêu
Vào ra theo răng lựu
Chập chờn trong ba tiêu
Dường mưa thu nhỏ giọt
Chập chờn trong tiếng chuông
Điểm kinh ngân thánh thót
Chập chờn trong bể sương
Lượn theo nếp y thường
Hai ta là mảnh vỡ
Của ngai báu thiên đường
Hai ta là chất bổ
Cắn ở trái Đau Thương
Ái ân là Ô Thước
Cây ngọc trổ văn chương
Lên chơi hòn Non Nước
Ôm nhau chết bên đường
Mơ màng trăng hạc rước...

Thơ Việt Nam


title: Ngón giai nhân

text:
Đây em gượng khúc tranh này
Mới lên trục gấm nét mày đã cau
Em ơi nhấn mạnh thì đau
Em ơi nhấn nhẹ khôn lau nét buồn
Tiếng mau e ruột như cồn
Lại trong tiếng đục luống hờn bấy thân
Tình anh luỵ ngón giai nhân
Sống lìa nay được ấy ngần đoàn viên.

Lục bát
Thơ Việt Nam


title: Nghe chuông

text:
Mưỡu:
Đêm khuya giấc điệp mơ màng
Nghe chuông sực tỉnh một tràng mộng xuân.
Trớ trêu cho khách phong trần
Nghe chuông đối cảnh tinh thần ngẩn ngơ.

Nói:
Chuông đâu thánh thót
Giữa đêm trường như đem rót vào tai!
Giọng càng ngân, tiếng càng dội, hơi càng dài
Mường tượng khúc Bồng Lai tiên nhạc phách
Hoán khởi mê tân thuyền thượng khách
Tỉnh hồi trường dạ mộng trung nhân
Bóng yêu hoa, màu khiêu vũ, mây phú quý, bả phù vân...
Tiếng linh động trong ngần thiên vạn cổ.
Riêng tớ những chứa chan bầu thống khổ
Đã phong trần còn khổ với ba sinh.
Mộng giang hồ bay bổng tận mây xanh
Nghe tiếng dội rồi trở về non nước.
Đêm dài dặc ấy ai người tỉnh trước
Nắm chày kình đông dượt động cho kêu
May ra người tỉnh thức đều.

Ca trù
Thơ Việt Nam


title: Nhặt hoa

text:
Muôn dặm sông Ngân con mộng lớn,
Ôi là đài điện ánh trân châu.
Đêm nay ta nhặt hoa trăng rụng,
Những cánh đau thương sắp mặt lầu.

Thất ngôn tứ tuyệt
Thơ Việt Nam


title: Quán khách xuân về

text:
Thân bệnh triền miên sầu quán khách
Đầu đường dương liễu nảy tươi xanh
Gởi tình cái én xuân muôn dặm
Hắt giọt lòng đông cảnh một mình.

Thất ngôn tứ tuyệt
Thơ Việt Nam


title: Tình oán

text:
Vườn xuân ta tới ngó trời xa
Thiếu phụ lầu cao bỗng thấy ta
Âu yếm nâng tay... ta chạy đến
Vai chồng tay ngọc miệng cười hoa

Thơ Việt Nam


title: Tình xuân

text:
Ngày xuân ai chẳng lại
Chơi xuân một nhành mai
Gió xuân rơi hoa hết,
Tình xuân dễ lợt phai.

Ngũ ngôn tứ tuyệt
Thơ Việt Nam


title: Tóc xõa đàn tơ

text:
Tóc xõa đàn tơ rơi lướt thướt
Hồn thu đã hiện khóc thu gầy
Tôi nhìn đôi mắt rưng rưng lệ
Cả mảnh hồn thơ rợn ý say.

Thơ Việt Nam


title: Tôi chết rồi tiếng nói như châu

text:
Tôi chết rồi! Tiếng nói như châu
Vỗ sóng vàng mơ động máu lầu
Người đứng người đi người hổn hển
- Tình tôi khóc nức nở chiêm bao

Tôi chết rồi! Tiếng nói như châu
Tản mác ra muôn vạn khí sầu
Người khóc: "Tình ta thơ mộng cả"
Để tìm khoái lạc ở chiêm bao.

Tôi chết rồi! Tiếng nói như châu
Ánh sắc phương phi rất nhiệm mầu
Tôi sú tình tôi trong mắt ước
Mơ màng phối hiệp ở chiêm bao.

Người khóc: "Thiên tài của anh mô?
Cho em ôm ấp chốn phòng thu
Cho em thờ phụng như châu báu
Rồi chết theo em tận đáy mồ".

Thơ Việt Nam


title: Tấm bia trước mộ

text:
(Người hỡi nghìn năm người chửa chết
Trong bài thơ đẹp khóc giai nhân)

Hãy khép trong đau để ước mơ,
Để yêu lờ lặng những trang thơ,
Để chôn tất cả hờn vô hạn,
Sâu hóm trong đây huyệt chữ mờ.

Huyệt chữ bằng tinh vạn thước sâu:
Mồ người thi sĩ rất đa sầu!
Mồ người mỹ nữ xuân mười bốn!
Hai đứa bên nhau quấn lấy nhau.

Thơ Việt Nam


title: Thơ đề trên bia mộ

text:
Thân bệnh: ngô vàng mưa lá rụng
Bút thần: sóng lạnh ánh sao rơi
Sau nghìn thu nữa trên trần thế
Hồn vẫn về trong bóng nguyệt soi.

Thơ Việt Nam


title: Tiếng đàn mưa

text:
Mưa hoa rụng, mưa hoa xuân rụng
Mưa xuống lầu, mưa xuống thềm lan
Mưa rơi ngoài nẻo dặm ngàn
Nước non rả rích giọng đàn mưa xuân.

Lầu mưa xuống, thềm lan mưa xuống
Cùng nước non hoa rụng mưa xuân
Mưa rơi ngoài nội trên ngàn
Nghe trong ý khách giọt đàn mưa rơi.

Đầm mưa xuống nẻo đồi mưa xuống
Bóng dương tà rụng bóng tà dương
Hoa xuân rơi với bóng dương
Mưa trong ý khách mưa cùng nước non.

Rơi hoa hết mưa còn rả rích
Càng mưa rơi càng tịch bóng dương
Bóng dương với khách tha hương
Mưa trong ý khách muôn hàng lệ rơi.

Song thất lục bát
Thơ Việt Nam


title: Tiếng ca

text:
Ta đến: sau màn vắng tiếng ca
Ta đi: ca lý vọng theo ta
Khúc người khuê phụ hầu ông lớn
Sầu đối đông quân điểm nụ hoa

Thơ Việt Nam


title: Tinh chất ngàn xuân

text:
Tinh chất ngàn xuân hiệp lại ta
Mình như chim tước nhẹ bay qua
Ới ai mê luyến màu nhan sắc
Níu thiếp mơ loàn vẻ nguyệt ba
Son trẻ Thiên tài lông hạc múa
Xanh tươi Nghệ thuật bút đào pha
Đâu đây lãng đãng bầu hương nhạc
Phất phất gần như phất phất xa

Thất ngôn bát cú
Thơ Việt Nam


title: Trên núi Ấn nhìn sông Trà

text:
Trà Giang Thiên Ấn chuông gầm sóng
Vang tiếng ngàn năm đất Cẩm Thành
Ngàn năm quả Ấu nằm trơ mốc
Một dải sông Trà chảy sậm xanh
Xót hồn cổ độ sương vài giọt
Xịch bóng tà huy nguyệt mấy canh
Nghìn dặm cố nhân đâu có tá?
Cánh chim kêu lạnh đập trong cành.

Thất ngôn bát cú
Thơ Việt Nam


title: Trăng sáng bến đò xưa

text:
Trăng sáng giữa trời trong
Soi về miền cổ độ
Lòng ta bến đò xưa
Bóng trăng sao chẳng tỏ?

Thơ Việt Nam


title: Về Thu Xà cảm tác

text:
Phố phường hai dãi đứng trơ trơ
Phong cảnh nhìn xem đã khác xưa.
Chợ búa lăng xăng tôm cá thịt
Điếm đàng xông xáo sớm chiều trưa.
Thân tiều đâu vắng khoanh tay ngó
Ma đói nên ghé đứng cửa chờ.
Phần thuế xâu, phần công nợ nữa
Thăm quê khiến khách rối lòng tơ!

Thất ngôn bát cú
Thơ Việt Nam


title: Xuân hồng

text:
Nghìn hồng muôn tía đón xuân qua
Thiếu nữ trong gương tỏ mặt hoa
Nâng chén rượu nồng ta sẽ chúc:
Xe hoa, người mới dặm oanh ca

Thơ Việt Nam


title: Tiền Xích Bích phú

text:
Nguyên tác
壬戌之秋，七月既望，蘇子與客泛舟遊於赤壁之下。清風徐來，水波不興，舉酒屬客，誦明月之詩，歌窈窕之章。少焉，月出於東山之上，徘徊於斗牛之間，白露橫江，水光接天；縱一葦之所如，凌萬頃之茫然。浩浩乎如馮虛御風，而不知其所止；飄飄乎如遺世獨立，羽化而登仙。

　　於是飲酒樂甚，扣舷而歌之。歌曰：「桂棹兮蘭槳，撃空明兮泝流光。渺渺兮予懷，望美人兮天一方。」客有吹洞簫者，倚歌而和之，其聲嗚嗚然，如怨、如慕、如泣、如訴，餘音嫋嫋，不絕如縷。舞幽壑之潛蛟，泣孤舟之嫠婦。

　　蘇子愀然，正襟危坐，而問客曰：「何為其然也？」

　　客曰：「『月明星稀，烏鵲南飛』此非曹孟德之詩乎？西望夏口，東望武昌，山川相繆，鬱乎蒼蒼，此非孟德之困於周郎者乎？方其破荊州，下江陵，順流而東也，舳艫千里，旌旗蔽空，釃酒臨江，橫槊賦詩，固一世之雄也，而今安在哉？況吾與子漁樵於江渚之上，侶魚蝦而友麋鹿；駕一葉之扁舟，擧匏樽以相屬。寄蜉蝣於天地，渺滄海之一粟。哀吾生之須臾，羨長江之無窮。挾飛仙以遨遊，抱明月而長終。知不可乎驟得，託遺響於悲風。」

　　蘇子曰：「客亦知夫水與月乎？逝者如斯，而未嘗往也；盈虛者如彼，而卒莫消長也，蓋將自其變者而觀之，則天地曾不能以一瞬；自其不變者而觀之，則物與我皆無盡也，而又何羨乎？且夫天地之間，物各有主，苟非吾之所有，雖一毫而莫取。惟江上之清風，與山間之明月，耳得之而為聲，目遇之而成色，取之無禁，用之不竭，是造物者之無盡藏也，而吾與子之所共適。」

　　客喜而笑，洗盞更酌。肴核既盡，杯盤狼藉，相與枕藉乎舟中，不知東方之既白。

Phú


title: Hậu Xích Bích phú

text:
Nguyên tác
是歲十月之望，步自雪堂，將歸於臨皋。二客從予，過黃泥之坂。霜露既降，木葉盡脫，人影在地，仰見明月，顧而樂之，行歌相答。已而歎曰：「有客無酒，有酒無肴，月白風清，如此良夜何！」客曰：「今者薄暮，舉網得魚，巨口細鱗，狀如松江之鱸。顧安所得酒乎？」歸而謀諸婦。婦曰：「我有斗酒，藏之久矣，以待子不時之需。」於是攜酒與魚，復遊於赤壁之下。

　　江流有聲，斷岸千尺；山高月小，水落石出。曾日月之幾何，而江山不可復識矣。予乃攝衣而上，履巉巖，披蒙茸，踞虎豹，登虬龍，攀棲鶻之危巢，俯馮夷之幽宮。葢二客不能從焉。劃然長嘯，草木震動，山鳴谷應，風起水湧。予亦悄然而悲，肅然而恐，凜乎其不可留也。反而登舟，放乎中流，聽其所止而休焉。

　　時夜將半，四顧寂寥。適有孤鶴，橫江東來。翅如車輪，玄裳縞衣，戛然長鳴，掠予舟而西也。須臾客去，予亦就睡。夢一道士，羽衣蹁躚，過臨皋之下，揖予而言曰：「赤壁之遊樂乎？」問其姓名，俛而不答。「嗚呼！噫嘻！我知之矣。疇昔之夜，飛鳴而過我者，非子也耶？」道士顧笑，予亦驚寤。開戶視之，不見其處。
Hán Việt
Thị tuế thập nguyệt chi vọng, bộ tự Tuyết Đường, tương quy ư Lâm Cao. Nhị khách tòng dư, quá Hoàng Nê chi phản. Sương lộ ký giáng, mộc diệp tận thoát, nhân ảnh tại địa, ngưỡng kiến minh nguyệt. Cố nhi lạc chi, hành ca tương đáp.

Dĩ nhi thán viết: "Hữu khách vô tửu, hữu tửu vô hào; nguyệt bạch phong thanh, như thử lương dạ hà?" Khách viết: "Kim giả bạc mộ, cử võng đắc ngư, cự khẩu tế lân, trạng như Tùng giang chi lô. Cố an sở đắc tửu hồ?" Quy nhi mưu chư phụ. Phụ viết: "Ngã hữu đấu tửu, tàng chi cửu hĩ, dĩ đãi dư bất thì chi nhu."

Ư thị huề tửu dữ ngư, phức du ư Xích Bích chi hạ. Giang lưu hữu thanh, đoạn ngạn thiên xích. Sơn cao nguyệt tiểu, thuỷ lạc thạch xuất. Tằng nhật nguyệt chi kỷ hà, nhi giang sơn bất khả phức thức hĩ. Dư nãi nhiếp y nhi thượng, lý sàm nham, phi mông nhung, cứ hổ báo, đăng cầu long; phan thê cốt chi nguy sào, phủ Phùng Di chi u cung. Cái nhị khách bất năng tòng yên. Hoạch nhiên trường khiếu, thảo mộc chấn động, sơn minh cốc ưng, phong khởi thuỷ dũng. Dư diệc tiễu nhiên nhi bi túc nhiên nhi khủng, lẫm hồ kỳ bất khả lưu dã. Phản nhi đăng chu, phóng hồ trung lưu, thính kỳ sở chỉ nhi hưu yên. Thì dạ tương bán, tứ cố tịch liêu. Thích hữu cô hạc, hoành giang đông lai, sí như xa luân, huyền thường cảo y, kiết nhiên trường minh, lược dư chu nhi tây dã.

Tu du khách khứ dư diệc tựu thuỵ. Mộng nhất đạo sĩ, vũ y biên tiên, quá Lâm Cao chi hạ, ấp dư nhi ngôn viết: "Xích Bích chi du lạc hồ?" Vấn kỳ tính danh, phủ nhi bất đáp. "Ô hô y hy! Ngã tri chi hĩ. Đoàn tích chi dạ, phi minh nhi quá ngã giả, phi dư dã gia?" Đạo sĩ cố tiếu, dư diệc kinh ngộ. Khai hộ thị chi, bất kiến kỳ xứ.

Phú


title: Quyết định hành chính: Tinh giản quy trình xuất/nhập khẩu đối với doanh nghiệp Hoa Kỳ

text:
Với thẩm quyền tôi được trao trên cương vị Tổng thống theo Hiến pháp và pháp luật của Hoa Kỳ, và nhằm giảm các rào cản về chuỗi cung đối với thương mại song vẫn bảo vệ an ninh Quốc gia, sức khỏe và an toàn công cộng, môi trường và tài nguyên thiên nhiên của chúng ta, tôi ban hành quyết định như sau:

Điều 1. Chính sách.

Hoa Kỳ là nền kinh tế lớn nhất thế giới và là Quốc gia có hoạt động thương mại lớn nhất. Thương mại rất quan trọng đối với sự thịnh vượng của Quốc gia - thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, hỗ trợ các công việc tốt trong nước, nâng cao đời sống, và giúp người Mỹ mang lại cho gia đình của họ hàng hóa và dịch vụ giá cả phải chăng. Chính sách của Hoa Kỳ là thúc đẩy thương mại thông qua thực hiện hiệu quả một chương trình nghị sự thương mại thế kỷ 21 đầy tham vọng và thực thi mạnh mẽ các luật của Quốc gia chúng ta liên quan đến thương mại, an ninh, sức khỏe và an toàn công cộng, môi trường và tài nguyên thiên nhiên. Để hỗ trợ các mục tiêu này, và để đảm bảo rằng Quốc gia chúng ta có vị thế tốt để cạnh tranh trong một nền kinh tế thế giới cởi mở, công bằng và phát triển, Chính phủ Liên bang phải tăng cường nỗ lực để cải thiện công nghệ, chính sách và các biện pháp kiểm soát khác chế tài việc vận chuyển hàng hóa qua biên giới Quốc gia chúng ta.

Đặc biệt, chúng ta phải tăng cường nỗ lực để hoàn thành việc lập ra cơ sở hạ tầng xử lý thương mại có hiệu suất và hiệu quả về chi phí, như Hệ thống Dữ liệu Thương mại Quốc tế (ITDS), hiện đại hóa và đơn giản hóa cách thức các bộ và cơ quan ngang bộ (gọi chung là cơ quan nhà nước) tương tác với các thương nhân. Chúng ta cũng phải cải thiện môi trường thương mại rộng lớn hơn thông qua việc xây dựng các chính sách và các quy trình điều hành có tính đổi mới nhằm thúc đẩy áp dụng có hiệu quả các biện pháp kiểm soát theo luật, các biện pháp dàn xếp có tính hợp tác với các bên liên quan, và giảm các yêu cầu thủ tục vừa không cần thiết vừa tăng chi phí cho cả phía cơ quan nhà nước lẫn phía ngành nghề kinh doanh đồng thời làm suy yếu khả năng cạnh tranh kinh tế của Quốc gia chúng ta. Với việc thể hiện cam kết của chúng ta đối với sử dụng công nghệ, phối hợp các quy trình của chính phủ, thực hiện các cam kết với quốc tế, và theo đuổi cách tiếp cận sáng tạo để thúc đẩy cơ hội mới cho xúc tiến thương mại trong thế kỷ 21, chúng ta có thể làm gương và liên kết với các nước khác sẵn sàng chấp nhận các chương trình tương tự. Điều này sẽ khuyến khích tuân thủ pháp luật, và trên bình diện rộng hơn, sẽ mang lại một môi trường kinh doanh thịnh vượng hơn, an toàn hơn, an ninh và bền vững hơn cho tất cả các nước.

Điều 2. Phối hợp chính sách.

Việc phối hợp chính sách, hướng dẫn, giải quyết tranh chấp, và đánh giá định kỳ đối với các chức năng và các chương trình được nêu trong Quyết định này sẽ được xác định rõ thông qua quy trình liên ngành nêu trong Chỉ thị Chính sách của Tổng thống số 1 ngày 13 tháng 2 năm 2009 (Tổ chức của Hệ thống Hội đồng An ninh Quốc gia), hoặc bất kỳ văn bản kế tiếp nào.

Điều 3. Hệ thống Dữ liệu Thương mại Quốc tế - ITDS.

ITDS, như được mô tả trong phần 405 của Đạo luật năm 2006 về An ninh và Trách nhiệm Giải trình đối với Tất cả các Cảng ("Đạo luật Cảng AN TOÀN") (Công Luật 109-347), là một năng lực về trao đổi thông tin điện tử, hoặc còn gọi là "một cửa", thông qua đó các doanh nghiệp sẽ truyền dữ liệu theo yêu cầu của cơ quan liên quan về việc nhập khẩu hoặc xuất khẩu hàng hóa. Nhằm tăng cường sự phối hợp liên bang liên quan đến việc phát triển ITDS và mang lại sự minh bạch cần thiết cho các doanh nghiệp, cơ quan, và người sử dụng tiềm năng khác:

(a) Đến ngày 31 tháng 12 năm 2016, các cơ quan liên quan sẽ phải đạt được các năng lực, thỏa thuận, và các yêu cầu khác để sẵn sàng sử dụng ITDS và các hệ thống hỗ trợ, như Môi trường Thương mại Tự động, là phương tiện chính để nhận từ người sử dụng bộ dữ liệu chuẩn và các tài liệu khác có liên quan (không bao gồm các đơn xin cấp phép, giấy phép, hoặc giấy chứng nhận) cần thiết cho việc thông quan hàng hóa xuất nhập khẩu;

(b) Đến ngày 31 tháng 12 năm 2016, Bộ An ninh Nội địa sẽ xác nhận với Bộ trưởng Tài chính và Ban Giám đốc ITDS (gọi tắt là Ban), có chức năng là Ban Chỉ đạo Liên ngành được thành lập theo Điều 405 của Đạo Luật cảng AN TOÀN, rằng ITDS hoạt động hoàn chỉnh và cho phép người dùng:

(i)    truyền một bộ dữ liệu nhập khẩu và xuất khẩu phù hợp, sẽ được thu nhận, lưu trữ và chia sẻ, thông qua một cửa an toàn, đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của chính phủ Hoa Kỳ về thông quan hàng hóa; và
(ii)    chuyển đổi từ các yêu cầu và thủ tục trên giấy sang việc nộp hồ sơ tới và liên lạc với các cơ quan qua đường điện tử nhanh hơn và hiệu quả hơn về mặt chi phí;

(c) Ban sẽ, thông qua tham vấn với các cơ quan tham gia ITDS, nêu ra định nghĩa về bộ dữ liệu chuẩn cần được thu thập, lưu trữ, và chia sẻ trong ITDS và sẽ kiểm điểm định kỳ các yếu tố dữ liệu để cập nhật bộ dữ liệu chuẩn, khi cần thiết;

(d) Ban sẽ tiếp tục hỗ trợ Bộ trưởng Tài chính trong việc giám sát việc thực hiện và tham gia vào ITDS, bao gồm cả việc thiết lập các năng lực và yêu cầu của ITDS gắn với việc thu nhận từ người sử dụng và gửi đến cơ quan liên quan các dữ liệu điện tử chuẩn về nhập khẩu và xuất khẩu, và

(e) Ban sẽ công bố thời gian biểu phác thảo việc phát triển và thiết lập các năng lực bảo đảm của ITDS, cũng như kế hoạch và tiến độ thực hiện của các cơ quan. Các cơ quan có trách nhiệm thực hiện các bước cần thiết để đáp ứng theo thời gian biểu, trong đó có việc hoàn thành kịp thời tất cả các thỏa thuận thích hợp, bao gồm các bản ghi nhớ, và các tài liệu cần thiết khác theo đó thiết lập các thủ tục và hướng dẫn về việc trao đổi an toàn và bảo vệ dữ liệu giữa các cơ quan, và tuỳ trường hợp, với các đơn vị khác của Chính phủ Liên bang.

Điều 4. Thành lập Hội đồng Liên ngành của Hành pháp về Biên giới.

(a) Thành lập Hội đồng Liên ngành của Hành pháp về Biên giới (BIEC), một nhóm công tác liên ngành được chủ trì bởi Bộ trưởng An ninh Nội địa hoặc một quan chức cao cấp được chỉ định của Bộ. BIEC cũng sẽ có một Phó Chủ tịch, được chọn 2 năm một lần trong số các thành viên của BIEC thông qua một quy trình do các thành viên xác định. BIEC sẽ xây dựng các chính sách và các quy trình để tăng cường phối hợp giữa các cơ quan hải quan, an ninh vận tải, y tế và an toàn, vệ sinh, bảo tồn, thương mại, và kiểm dịch thực vật với các cơ quan quản lý biên giới; và các trách nhiệm nhằm cải thiện cụ thể quy trình chuỗi cung ứng và cải thiện việc xác định các lô hàng bất hợp pháp.

(b) Bộ An ninh Nội địa sẽ cung cấp ngân sách và hỗ trợ hành chính cho BIEC, trong phạm vi pháp luật cho phép.

(c) Ngoài Chủ tịch và Phó Chủ tịch, BIEC bao gồm các đại diện cao cấp được chỉ định từ các cơ quan cấp phép trước khi hàng có thể được nhập khẩu và xuất khẩu, trong đó có Bộ Ngoại giao, Tài chính, Quốc phòng, Nội chính, Nông nghiệp, Thương mại, Y tế và Phúc lợi Con người, Giao thông Vận tải, và An ninh Nội địa, Cơ quan Bảo vệ Môi trường và các cơ quan khác có lợi ích và thẩm quyền quản lý biên giới, theo quyết định của Chủ tịch và Phó Chủ tịch. BIEC cũng bao gồm các đại diện phù hợp thuộc Văn phòng Điều hành của Tổng thống.

Điều 5. Chức năng của BIEC.

BIEC có trách nhiệm:

(a) xây dựng các nguyên tắc và phương pháp quản lý rủi ro thông thường để áp dụng vào hoạt động của các cơ quan liên quan đến việc xem xét và thông quan hàng hóa tại cửa khẩu và khuyến khích tuân thủ pháp luật liên quan;

(b) xây dựng các chính sách và các quy trình để phối hợp, cải thiện và tăng tốc việc các cơ quan xem xét dữ liệu thương mại điện tử truyền qua các hệ thống thích hợp và cung cấp sự phản hồi có phối hợp và tinh giản tới người sử dụng nhằm tạo thuận lợi cho thương mại và hỗ trợ cũng như thúc đẩy việc tuân thủ các luật và điều ước quốc tế, bao gồm (có phối hợp với, và như là các khuyến nghị tới, Ban) các chính sách và các quy trình được thiết kế để hỗ trợ Bộ trưởng Tài chính, tuỳ trường hợp, với các hoạt động liên quan đến ITDS;

(c) xác định các cơ hội để tinh giản các hệ thống Chính phủ Liên bang và giảm chi phí thông qua loại bỏ các năng lực dư thừa hoặc thông qua tăng cường tận dụng các năng lực Môi trường Thương mại Tự động như một phương tiện cải thiện các quy trình quản lý chuỗi cung ứng;

(d) đánh giá, thông qua phối hợp với Ban, nhu cầu kinh doanh, tính khả thi và lợi ích tiềm tàng của việc phát triển hoặc khuyến khích việc khu vực tư nhân phát triển các giao diện dựa trên web áp dụng cho các hệ thống dữ liệu điện tử, bao gồm cả ITDS, dành cho các cá nhân và doanh nghiệp nhỏ;

(e) làm việc chặt chẽ với và xem xét các lời khuyên của các ngành nghề và các bên liên quan khác về các cơ hội để cải thiện các quy trình quản lý chuỗi cung ứng, với mục tiêu thúc đẩy cạnh tranh kinh tế thông qua tăng cường tạo thuận lợi cho thương mại và thực thi;

(f) khuyến khích các nước khác phát triển hệ thống một cửa tương tự để tạo thuận lợi cho việc chia sẻ dữ liệu có liên quan, tuỳ trường hợp, trên các hệ thống của chính phủ và với các đối tác kinh doanh; và

(g) đánh giá, thông qua tham vấn với Bộ Tài chính, các cơ hội để tạo thuận lợi cho thanh toán điện tử các khoản thuế, phí, lệ phí phải nộp khi nhập khẩu. Chính phủ Liên bang ủng hộ việc thanh toán điện tử các khoản thuế, phí, lệ phí phải nộp khi nhập khẩu, và hiện đang cho phép thanh toán điện tử qua các hệ thống khác nhau.

Điều 6. Rà soát các quy định.

Để hỗ trợ việc Chính phủ Liên bang nhanh chóng thiết lập ITDS là hệ thống dựa vào việc thu nhận, trao đổi và xử lý dữ liệu điện tử ở quy mô lớn nhất có thể, mọi cơ quan sử dụng ITDS có trách nhiệm:

(a) trong khuôn khổ báo cáo đánh giá hồi cứu phải gửi tới Văn phòng Thông tin và Quy định Pháp lý (OIRA) muộn nhất vào ngày 14 Tháng 7 năm 2014, theo Quyết định Hành chính 13610 ngày 10 tháng 5 năm 2012 (về Xác định và Giảm Gánh nặng từ Các Quy định Pháp lý), trừ khi có chỉ thị khác từ OIRA, phải xác định liệu có bất kỳ quy định nào cần được sửa đổi để đạt được các yêu cầu đặt ra trong Quyết định này không, và

(b) nhanh chóng tiến hành các bước theo quy trình làm luật để thực hiện việc sửa đổi cần thiết đối với quy định được xác định, tuân thủ khoản (a) của điều này.

Điều 7. Báo cáo.

(a) Trong thời hạn 180 ngày kể từ ngày ban hành Quyết định này, các cơ quan có lợi ích hoặc thẩm quyền quản lý biên giới có trách nhiệm báo cáo Ban về việc họ dự kiến sử dụng các tiêu chuẩn quốc tế để phân loại và nhận biết sản phẩm.

(b) Đến ngày 1 tháng 7 năm 2014, và hàng năm sau đó cho đến tháng 7 năm 2016, BIEC, có tham vấn với Ban, phải nộp lên Tổng thống, thông qua Phụ tá Tổng thống về An ninh Nội địa và Chống Khủng bố, một báo cáo về việc thực hiện Điều 5 của Quyết định này.

Điều 8. Điều khoản chung.

(a) Không được suy diễn từ ngữ nào trong Quyết định nhằm làm suy giảm hoặc ảnh hưởng đến:

(i)    thẩm quyền do pháp luật trao cho một bộ, cơ quan, hoặc người đứng đầu của chúng; hoặc
(ii)    các chức năng của Giám đốc Văn phòng Quản trị và Ngân sách liên quan đến các đề nghị ngân sách, hành chính, hoặc lập pháp.

(b) Quyết định này sẽ được thực thi phù hợp với luật pháp, và tùy thuộc vào sự phân bổ ngân sách.

(c) Quyết định này không có ý định, và không tạo ra bất kỳ quyền hoặc lợi ích nào, có tính thực chất hay mang tính thủ tục, có thể thực thi theo pháp luật hoặc bằng vốn chủ sở hữu bởi bất kỳ bên nào chống lại Hoa Kỳ, các bộ, cơ quan, hoặc các đơn vị, cán bộ, nhân viên, hoặc các đặc vụ, hoặc bất kỳ người nào khác.

(d) các cơ quan độc lập được khuyến khích tuân thủ các yêu cầu của Quyết định này.

Quyết định hành chính Hoa Kỳ


title: Kinh Dịch

text:
Những điều nên biết (lời người dịch)
 Tựa của Trình Di
 Đồ thuyết của Chu Hy
 Thứ tự tám quẻ của Phục Hy
 Phương vị tám quái của Phục Hy
 Thứ tự sáu mươi tư quẻ của Phục Hy
 Phương vị sáu mươi tư quẻ của Phục Hy
 Thứ tự tám quẻ của Văn vương
 Phương vị tám quẻ của Văn vương
 Hình vẽ sự biến đổi của các quẻ
 Phép bói bằng cỏ thi
 Dịch thuyết cương lĩnh
 Chu Dịch thượng kinh
 Chu Dịch hạ kinh


title: Kinh Dịch/Thứ tự sáu mươi tư quẻ của Phục Hy

text:
Hình vẽ thứ tự tám quẻ trên đây, tức như trong Hệ từ truyện nói rằng: “Tám quái thành hàng”, hình này nhân đó mà chồng thêm lên, cho nên ba vạch ở dưới, tức là tám quẻ của hình vẽ trước, ba vạch ở trên thì đều theo đúng thứ tự của nó mà chồng thêm lên, và những quẻ dưới cũng đều diễn ra làm tám. Nếu theo từng hào mà sinh dần dần, thì tức như lời Thiệu Tử đã nói: “Tám chia làm mười sáu, mười sáu chia làm ba hai, ba hai chia làm sáu tư” vậy. Coi đó còn thấy sự mầu nhiệm của phép Tượng tự nhiên vậy.

Chu Hy nói rằng: “Dịch có Thái cực sinh ra hai Nghi, hai Nghi sinh ra bốn Tượng, bốn Tượng sinh ra tám Quẻ” tiết đó chính là Khổng Tử phát minh hình thể thứ tự tự nhiên trong việc “vạch quẻ” của Phục Hy, rất là thiết yếu. Nhưng mà giải thuyết xưa nay, chỉ có hai ông Khang Tiết, Minh Đạo hiểu được, cho nên Khang Tiết nói rằng: “Một chia làm hai, hai chia làm bốn, bốn chia làm mười sáu, mười sáu chia làm ba hai, ba hai chia làm sáu tư, cũng như rễ thì có gốc, gốc thì có cành, cành lớn càng ít, cành nhỏ càng nhiều”; mà ông Minh Đạo thì cho nó là một cách gia bội. Hai ông phát minh lời của Khổng Tử, lại có thể gọi là thiết yếu vậy. Bởi vì nếu lấy Hà đồ Lạc thư mà nói, thì Thái cực là Tượng bỏ trống ở giữa, hai Nghi là Tượng Âm, Dương, lẻ, chẵn, bốn Tượng tức là Hà đồ một hợp với sáu, hai hợp với bảy, ba hợp với tám, bốn hợp với chín. Lạc thư một ngậm chín, hai ngậm tám, ba ngậm bảy, bốn ngậm sáu; tám quẻ là bốn số thực, bốn số hư của Hà đồ, và bốn ngôi chính, bốn ngôi góc của Lạc thư vậy. Lấy quẻ mà nói, thì Thái cực là toàn thể của bầu “Tượng số chưa ra hình”, hai Nghi thì  là Dương mà  là Âm, số Dương một mà số Âm hai; bốn Tượng là: ở trên vạch Dương sinh thêm một vạch Dương nữa thành  gọi là Thái Dương, sinh thêm một vạch Âm nữa thành gọi là Thiếu Âm , và trên vạch Âm sinh thêm một vạch Dương thành gọi là Thiếu Dương , sinh thêm một vạch Âm nữa cũng thành  gọi là Thái Âm. Bốn Tượng đã dựng, thì Thái Dương ở ngôi một ngậm số chín, Thiếu Âm ở ngôi hai mà ngậm số tám, Thiếu Dương ở ngôi ba mà ngậm số bảy, Thái Âm ở ngôi bốn mà ngậm số sáu, những số sáu, bảy, tám, chín do đó mà định ra. Tám quẻ, tức là ở trên Thái Dương sinh thêm một vạch Dương nữa thành  mà gọi là Kiền, sinh thêm một vạch Âm nữa thành  mà gọi là Đoái; ở trên Thiếu Âm sinh thêm một vạch Dương nữa thành  mà gọi là Ly, sinh thêm một vạch Âm nữa thành  mà gọi là Chấn; ở trên Thiếu Dương sinh thêm một vạch Dương nữa thành  gọi là Tốn, sinh thêm một vạch Âm nữa thành  gọi là Khảm, ở trên Thái Âm sinh thêm một vạch Dương nữa thành  gọi là Cấn, sinh thêm một vạch Âm nữa thành  mà gọi là Khôn. Thuyết “tiên thiên" của Thiệu Khang Tiết nói rằng: “Kiền một, Đoái hai, Ly ba, Chấn bốn, Tốn năm, Khảm sáu, Cấn bảy, Khôn tám, tức là ý thế. Đến như ở trên tám quẻ, lại đều sinh thêm một Âm một Dương, thành mười sáu cái “bốn vạch”, trong kinh tuy không nói rõ, nhưng Thiệu Tử nói: “bốn chia làm mười sáu", là chỉ về đó. Rồi các cái “bốn vạch”, mỗi cái lại thêm một Âm và một Dương nữa, thành ba hai cái “năm vạch”, Thiệu Tử bảo mười sáu chia làm ba hai là vậy. Và trên các cái năm vạch, mỗi cái lại thêm một Âm và một Dương nữa, thành sáu tư cái “sáu vạch”. Tám quẻ chồng lẫn lên nhau, lại đều được những thứ tự: Kiền một, Đoái hai, Ly ba, Chấn bốn, Tốn năm, Khảm sáu, Cấn bảy, Khôn tám, coi hình vẽ trên có thể thấy rõ.

Trong khoảng trời đất, gì cũng là sự mầu nhiệm của Thái cực Âm Dương, Thánh nhân ngửa xem cúi xét, nghiệm xa nghiệm gần, chỉ có hiểu ngầm một cách cao tột trong lòng. Cho nên từ thủa hai Nghi chưa chia, mù mịt một bầu Thái cực, nhưng lẽ hai Nghi, bốn Tượng, sáu mươi tư quẻ cũng đã rõ ràng ở trong. Thái cực chia ra hai Nghi, thì Thái cực vẫn là Thái cực, hai Nghi vẫn là hai Nghi; hai Nghi chia bốn Tượng, thì hai Nghi lại là Thái cực, mà bốn Tượng lại là hai Nghi. Theo đó mà suy: bốn rồi tám, tám rồi mười sáu, mười sáu rồi ba hai, ba hai rồi sáu tư, cho đến trăm, nghìn, vạn, ức vô cùng, tuy là hiện ở hình vạch, như có cái trước cái sau là do nhân vi mà ra, nhưng mà cái hình định sẵn, cái thể thành sẵn thì vẫn có đủ trong đám hồn nhiên, không cần nghĩ ngợi tác vi một mảy chút nào ở trong đó cả.


title: Kinh Dịch/Thứ tự tám quẻ của Văn vương

text:
Thiệu Tử nói rằng: Khôn tìm Kiền, được hào Chín Đầu của nó mà thành ra Chấn, cho nên nói rằng: “Tìm một lần mà được con trai”. Kiền tìm ở Khôn, được hào Sáu Đầu của nó mà thành ra Tốn, cho nên nói rằng: “Tìm một lần mà được con gái”. Khôn tìm đến lần thứ hai, được hào Chín Hai của Kiền mà thành ra Khảm, cho nên nói rằng: “Tìm hai lần mà được con trai”. Kiền tìm đến lần thứ hai, được hào Sáu Hai của Khôn mà thành ra Ly, cho nên nói rằng: “Tìm hai lần mà được con gái”. Khôn tìm đến lần thứ ba, được hào Chín Ba của Kiền mà thành ra Cấn, cho nên nói rằng: “Ba lần tìm mà được con trai”. Kiền tìm đến lần thứ ba, được hào Sáu Ba của Khôn mà thành ra Đoái, cho nên nói rằng: “Ba lần tìm mà được con gái”. Lại nói: “Kiền tìm ở Khôn mà được con gái, Khôn tìm ở Kiền mà được con trai. Lúc đầu vạch quẻ không phải như thế.

Chỉ là sau khi vạch quẻ, thì thấy có những Tượng ấy.


title: Kinh Dịch/Chu Dịch thượng kinh

text:
Quẻ Kiền
 Quẻ Khôn
 Quẻ Truân
 Quẻ Mông
 Quẻ Nhu
 Quẻ Tụng
 Quẻ Sư
 Quẻ Tỵ
 Quẻ Tiểu Súc
 Quẻ Lý
 Quẻ Thái
 Quẻ Bĩ
 Quẻ Đồng Nhân
 Quẻ Đại Hữu
 Quẻ Khiêm
 Quẻ Dự
 Quẻ Tùy
 Quẻ Cổ
 Quẻ Lâm
 Quẻ Quán
 Quẻ Phệ hạp
 Quẻ Bí
 Quẻ Bác
 Quẻ Phục
 Quẻ Vô Vọng
 Quẻ Đại Súc
 Quẻ Di
 Quẻ Đại Quá
 Quẻ Tập Khảm
 Quẻ Ly


title: Kinh Dịch/Chu Dịch hạ kinh

text:
Quẻ Hàm
 Quẻ Hằng
 Quẻ Độn
 Quẻ Đại Tráng
 Quẻ Tấn
 Quẻ Minh Di
 Quẻ Gia Nhân
 Quẻ Khuê
 Quẻ Kiển
 Quẻ Giải
 Quẻ Tổn
 Quẻ Ích
 Quẻ Quải
 Quẻ Cấu
 Quẻ Tụy
 Quẻ Thăng
 Quẻ Khốn
 Quẻ Tỉnh
 Quẻ Cách
 Quẻ Đỉnh
 Quẻ Chấn
 Quẻ Cấn
 Quẻ Tiệm
 Quẻ Quy Muội
 Quẻ Phong
 Quẻ Lữ
 Quẻ Tốn
 Quẻ Đoái
 Quẻ Hoán
 Quẻ Tiết
 Quẻ Trung Phu
 Quẻ Tiểu Quá
 Quẻ Ký Tế
 Quẻ Vị Tế


title: Kinh Dịch/Chu Dịch hạ kinh/Quẻ Hàm

text:
Truyện của Trình Di. - Quẻ Hàm, Tự quái nói rằng: Có trời đất rồi sau mới có muôn vật, có muôn vật rồi sau mới có trai gái, có trai gái rồi sau mới có vợ chồng, có vợ chồng rồi sau mới có cha con, có cha con rồi sau mới có vua tôi, có vua tôi rồi sau mới có trên dưới, có trên dưới rồi sau lễ nghĩa mới có chỗ đặt. Trời đất là gốc muôn vật, vợ chồng là đạo người, cho nên kinh trên bắt đầu bằng quẻ Kiền quẻ Khôn, kinh dưới bắt đầu bằng quẻ Hàm, nối đến quẻ Hằng. Trời đất là hai vật, cho nên hai quẻ (Kiền Khôn) chia ra làm đạo trời đất; trai gái hợp nhau mà thành vợ chồng, cho nên quẻ Hàm và quẻ Hằng đều hai thể hợp lại làm nghĩa vợ chồng, Hàm tức là cảm lấy sự đẹp lòng làm chủ, Hằng nghĩa là thường, lấy sự chính làm gốc, mà đạo đẹp lòng, tự nhiên phải có sự chính. Đạo của sự chính vẫn có đẹp lòng, nhún mà động, cứng mềm đều ứng, đó là đẹp lòng. Hàm là quẻ Đoái trên Cấn dưới, tức là gái trẻ và trai trẻ vậy. Trai gái cảm nhau, chẳng ai nồng nàn bằng bậc trẻ, cho nên đôi trẻ hợp lại, thành ra quẻ Hàm. Thể Cấn đốc thực, chính là cái nghĩa thật thà. Chí trai đốc thực để giao xuống, lòng gái vui đẹp mà ứng lên, con trai là kẻ cảm trước, trai lấy lòng thành cảm trước, thì gái đẹp lòng mà ứng theo.

Dịch âm. - Hàm hanh, lợi trinh, thú nữ, cát.

Dịch nghĩa. - Quẻ Hàm hanh, lợi chính, lấy con gái, tốt.

Truyện của Trình Di. - Hàm tức là cảm, nhưng không nói cảm, vì Hàm còn có nghĩa nữa là đều, tức là trai gái cảm lẫn nhau vậy. Các vật cảm nhau, không gì thiết tha bằng trai với gái mà hạng tuổi trẻ càng thiết tha hơn. Các vật cảm nhau thì có lẽ hanh thông, cho nên quẻ Hàm mới có lẽ hanh. Lợi trinh nghĩa là cái đạo cảm nhau, lợi về sự chính. Lấy con gái tốt, là nói tài quẻ. Quẻ có mềm trên cứng dưới, hai khí cảm ứng với nhau, đậu mà đẹp lòng là nghĩa trai chịu dưới gái, dùng cách đó mà lấy con gái, thì được chính đáng mà tốt lành.

Bản nghĩa của Chu Hy. - Hàm là giao cảm. Đoái mềm ở trên, Cấn cứng ở dưới, mà cùng cảm ứng với nhau. Lại, Cấn chủ đậu, thì sự cảm được chuyên nhất. Đoái chủ đẹp lòng thì sự ứng đến tột bậc. Lại nữa, Cấn lấy mình là hạng thiếu nam (trai trẻ), mà chịu dưới Đoái là hạng thiếu nữ (gái trẻ), trai trước gái, được chính đạo của trai gái, vừa đúng thì hôn nhân, cho nên quẻ của nó là Hàm, mà lời Chiêm của nó là hanh mà lợi về sự chính, lấy con gái thì tốt. Bởi vì cảm thì phải thông, nhưng nếu lấy nhau không theo chính đạo, thì mất sự hanh, mà các việc làm đều hung!

Dịch âm. - Thoán viết: Hàm cảm dã, nhu thượng nhi cương hạ, nhị khí cảm ứng dĩ tương dữ, chỉ nhi duyệt, nam hạ nữ, thị dĩ hanh lợi trinh, thú nữ cát dã.

Dịch nghĩa. - Lời Thoán nói rằng: Hàm là cảm vậy. Mềm trên mà cứng dưới, hai khí cảm ứng để cùng nhau, đậu mà đẹp lòng, trai dưới gái; vì vậy mới hanh lợi trinh, lấy con gái thì tốt.

Truyện của Trình Di. - Nghĩa của chữ Hàm là cảm, ở quẻ thì hào mềm trên, hào cứng dưới, mềm lên biến cứng mà thành thể Đoái, cứng xuống biến mềm mà thành thể Cấn, Âm Dương giao nhau là nghĩa trai gái giao cảm. Lại Đoái là con gái ở trên, Cấn là con trai ở dưới, cũng là mềm trên cứng dưới, hai khí Âm Dương cảm nhau ứng nhau, hoà hợp với nhau, thế là cùng nhau. Đậu mà đẹp lòng, nghĩa là đậu ở sự đẹp lòng, tức là ý kiên nhẫn thành thật. Cấn đậu ở dưới, ấy là gốc thực nhường nhau. Đoái đẹp lòng ở trên, tức là hoà vui ứng nhau. Trai mà nhường gái, tức là hoà đến tột bậc. Cái đạo cảm nhau như thế, cho nên có thể hanh thông, mà được chính đạo, hễ lấy con gái như thế thì tốt. Tài quẻ như vậy.

Bản nghĩa của Chu Hy. - Câu đầu thích nghĩa tên quẻ, các câu dưới, dùng thể, đức quẻ, tượng quẻ để thích lời quẻ.

Dịch âm. - Thiên địa cảm nhi vạn vật hoá sinh, thánh nhân cảm nhân tâm nhi thiên hạ hoà bình; quan kỳ sở cảm nhi thiên địa vạn vật chi tình khả kiến hỹ.

Dịch nghĩa. - Trời đất cảm mà muôn vật hoá sinh, đấng thánh nhân cảm lòng người mà thiên hạ hoà bình; xem cái thửa cảm mà tình của trời đất muôn vật có thể thấy vậy.

Truyện của Trình Di. - Đã nói cái nghĩa trai gái cảm nhau, lại suy cho cùng cực đạo cảm, cho hết lẽ của trời đất và cách dùng của đấng thánh nhân. Hai khí trời đất cảm nhau mà hoá sinh muôn vật, đấng thánh nhân dùng sự chí thành để cảm lòng số dân ức triệu mà thiên hạ hoà bình, cái lòng thiên hạ sở dĩ hoà bình, là do đấng thánh nhân cảm hoá nó vậy. Xem cái lẽ trời đất giao cảm, hoá sinh muôn vật và cái cách của đấng thánh nhân cảm hoá lòng người, để đem sự hoà bình đến, thì tình của trời đất muôn vật, có thể thấy được. Cái lẽ cảm thông, kẻ biết đạo im lặng mà xem mới được.

Bản nghĩa của Chu Hy. - Đây là nói cho cùng cực cái lẽ cảm thông.

Dịch âm. - Tượng viết: Sơn thượng hữu trạch, Hàm, quân tử dĩ hư thụ nhân.

Dịch nghĩa. - Lời Tượng nói rằng: Trên núi có chầm, là quẻ Hàm, đấng quân tử coi đó mà trống rỗng lòng mình để nhận người ta.

Truyện của Trình Di. - Tính chầm nhuần xuống, tính đất chịu sự nhuần chầm ở trên núi, mà sự thấm nhuần của nó thông suốt, ấy là khí của hai vật cảm thông với nhau. Đấng quân tử xem tượng núi chầm thông khí đó mà giữ cho lòng mình trống rỗng để nhận người ta. Ôi, người ta hễ trong bụng trống rỗng thì có thể nhận, đầy đặc thì không thể nhận. Trống rỗng trong lòng tức là không có ý riêng vậy. Trong lòng đã không chuyên chủ, thì không sự cảm nào mà không thông. Nếu chỉ lấy lượng mà chứa, chọn sự hợp với ý mình mà nhận, thì không phải là đạo “có cảm ắt thông” của đấng thánh nhân.

Bản nghĩa của Chu Hy. - Trên núi có chầm là vì sự trống rỗng mà thông suốt vậy.

Dịch âm. - Sơ Lục: Hàm kỳ mẫu.

Dịch nghĩa. - Hào Sáu Đầu: Cảm thửa ngón chân cái.

Truyện của Trình Di. - Hào Sáu Đầu ở dưới quẻ dưới, với hào Tư cảm nhau, là phận nhỏ, ở chỗ đầu, sự cảm chưa sâu, há động được người? Cho nên cũng như ngón chân cái người ta mới động, chưa đủ để tiến lên. Người ta cảm nhau cũng có nông sâu nhẹ nặng khác nhau, biết thời thế thì xử lý không mất lẽ phải.

Bản nghĩa của Chu Hy. - Quẻ Hàm dùng thân thể người ta làm Tượng, cảm ở dưới đất, là Tượng ngón chân cái, sự cảm còn nông, muốn tiến chưa được, cho nên không nói cát hung. Quẻ này tuy chủ về sự cảm, nhưng cả sáu hào đều nên tĩnh không nên động.

Dịch âm. - Tượng viết: Hàm kỳ mẫu, chí tại ngoại dã.

Dịch nghĩa. - Lời Tượng nói rằng: Cảm thửa ngón chân cái, chí ở ngoài vậy.

Truyện của Trình Di. - Chí của hào Đầu mà động, là cảm với hào Tư, cho nên nói là “ở ngoài”. Chí tuy động mà cảm chưa sâu, chưa đủ để tiến lên.

Dịch âm. - Lục Nhị: Hàm kỳ phi, hung! Cư cát!

Dịch nghĩa. - Hào Sáu Hai: Cảm thửa bụng chân, hung! Ở yên, tốt!

Truyện của Trình Di. - Phi là bụng chân, khi đi, nó phải động trước, rồi chân mới nhắc nó lên, không phải bụng chân tự động. Hào Hai nếu không giữ đạo, chờ người trên đến tìm mình, mà cứ động trước như cái bụng chân, thì là nóng nảy càn rỡ, tự mình làm mất đạo mình, cho nên mới hung. Nếu mà ở yên không động, để chờ người trên đến tìm, thì hợp với đạo tiến lui mà tốt. Hào Hai là người trung chính, vì nó ở trong cuộc “cảm” mà ứng với hào Năm, cho nên phải như thế.

Bản nghĩa của Chu Hy. - Phi là bụng chân, khi muốn đi thì nó động trước, đó là một kẻ nóng nảy càn rỡ, không thể giữ bền. Hào Hai ở vào chỗ đó, lại là chất Âm mềm không thể giữ bền, cho nên mới lấy tượng đó. Nhưng nó có đức trung chính, có thể ở yên nơi chốn của mình, cho nên lời Chiêm của nó là động thì hung mà tĩnh thì tốt.

Dịch âm. - Tượng viết: Tuy hung, cư cát, thuận bất hại dã.

Dịch nghĩa. - Lời Tượng nói rằng: Dẫu hung, ở yên tốt, thuận thì không hại vậy.

Truyện của Trình Di. - Ở giữa được chỗ chính, ứng với nó lại cũng là kẻ trung chính, tài nó vốn là lương thiện, vì ở thì “cảm”, chất mềm mà ứng lên trên, cho nên răn rằng: Hễ động trước mà đi tìm vua thì hung, ở yên mà tự giữ đạo thì tốt; lời Tượng lại nói cho rõ ý đó mà rằng: “Không phải răn rằng không được cảm nhau, chỉ có thuận lễ thì không có hại". Thuận lễ nghĩa là giữ đạo đừng động trước vậy.

Dịch âm. - Cửu Tam: Hàm kỳ cổ, chấp kỳ tuỳ, vãng lận.

Dịch nghĩa. - Hào Chín Ba: Cảm thửa đùi, giữ thửa sự theo, đi thì đáng tiếc.

Truyện của Trình Di. - Hào Chín Ba là chất Dương ở chỗ cứng, có tài Dương cứng mà làm chủ bên trong, ở trên quẻ dưới, ấy là kẻ phải tự giữ chính đạo, để cảm người ta, thế mà nó lại ứng nhau với hào Sáu Trên, tính Dương thích đi lên mà đẹp lòng với Âm, hào Trên ở chỗ cùng tột sự cảm duyệt, cho nên hào Ba cảm mà theo nó. Đùi là vật ở dưới mình, trên chân, không thể tự do, phải theo thân thể mà động, cho nên mới dùng làm Tượng, ý nói hào Chín Ba không thể tự chủ, phải theo vật khác mà động như cái đùi vậy, thì sự chấp thủ của nó chỉ là theo người mà thôi. Tài Dương cứng, cảm với kẻ mình đẹp lòng mà thôi, như thế mà đi, thì đáng thẹn tiếc.

Bản nghĩa của Chu Hy. - Đùi là vật theo chân mà động, không thể tự chuyển. “Giữ” tức là ý “rất nên trì thủ”. Hai hào dưới đều muốn động, hào Ba không thể tự giữ mà theo nó đi, thì đáng tiếc vậy, cho nên Tượng, Chiêm của nó như thế.

Dịch âm. - Tượng viết: Hàm kỳ cổ, diệc bất xử dã; chí tại tuỳ nhân, sở chấp hạ dã.

Dịch nghĩa. - Lời Tượng nói rằng: Cảm thửa đùi, cũng chẳng ở vậy; chí ở theo người, thửa giữ thấp vậy.

Truyện của Trình Di. - Có chất Dương cứng, không biết tự giữ, chí lại thích theo người ta, ấy là sự cầm giữ của nó rất hèn thấp vậy.

Bản nghĩa của Chu Hy. - Nói là “cũng” vì hai hào trước đều muốn động cả. Hai hào Âm vốn tính nóng nẩy, nó động là phải, hào Chín Ba là chất Dương cứng, ở chỗ cùng cực sự đậu, nên tĩnh thì phải, mà cũng lại động, là đáng tiếc lắm.

Dịch âm. - Cửu Tứ: Trinh cát, hối vong; đồng đồng vãng lai, bằng tòng nhĩ tư.

Dịch nghĩa. - Hào Chín Tư: Chính bền thì tốt, sự ăn năn sẽ mất; săng sắc đi lại, bạn theo sự nghĩ của mày.

Truyện của Trình Di. - Cảm là sự động của người ta, cho nên đều theo thân thể người ta mà lấy Tượng. Ngón chân cái lấy về nghĩa “ở dưới mà động nhỏ”; bụng chân lấy nghĩa “động trước”, đùi lấy nghĩa “động theo”. Hào Tư không lấy Tượng gì mà nói thẳng vào đạo cảm, không nói “cảm thửa tim”, vì sự cảm tức là tim rồi. Hào Tư đứng chỗ giữa mà ở quẻ trên, đúng vào ngôi của trái tim, cho nên là chủ sự cảm, mà nói đạo cảm, chính bền thì tốt, mà sự ăn năn sẽ mất, không theo lẽ chính, thì sẽ có sự ăn năn. Lại, hào Tư là thể đẹp lòng, ở ngôi Âm mà ứng với hào Đầu, cho nên răn rằng: đạo cảm chính bền không gì không thông, nếu có vướng víu riêng tây, thì hại cho sự cảm thông, sẽ có ăn năn. Đấng thánh nhân cảm lòng thiên hạ, như thể rét nực mưa nắng, không gì không thông, không gì không ứng, chỉ là sự chính mà thôi, chính là để trống lòng mình, không có ý riêng. Săng sắc đi lại bạn theo mình nghĩ, nghĩa là trinh nhất thì sự cảm của mình không gì không thông, nếu mà đi lại săng sắc, dùng lòng riêng của mình để cảm người ta, thì chỉ cho nào sự nghĩ tới nơi có thể cảm động, còn chỗ không tới, thì không thể cảm. Đó là bè bạn và kẻ đồng loại chỉ theo sự nghĩ của mình vậy. Lòng riêng có sự vướng víu đã chủ về một góc, một việc, há lại có thể thênh thang, mông mênh, không đâu không thông?

Bản nghĩa của Chu Hy. - Hào Chín Tư ở trên đùi, dưới thăn thịt, lại nhắm giữa ba hào Dương, là trái tim, chủ của sự cảm. Tim mà cảm người, nên chính và bền, mới là được lẽ, nay hào Chín Tư lấy thể Dương ở ngôi Âm, là mất sự chính mà không bền, cho nên nhân lời Chiêm mà đặt lời răn, cho rằng hễ chính mà bền thì tốt, sự ăn năn sẽ mất; nếu cứ săng sắc, không thể chính bền, mà bận lòng về sự cảm riêng, thì chỉ bè bạn cùng loài theo mình, không thể tới được chỗ xa nữa.

Lời bàn của Tiên Nho. - Chu Hy nói rằng: Đi lại vẫn là cảm ứng, săng sắc nghĩa là một lòng muốn cảm nó, một lòng lại muốn nó đến ứng mình. Ví như mới chính cái nghĩa, liền muốn mưu cái lợi, mới tỏ cái đạo liền muốn tính cái công; lại như khi thấy đứa trẻ ngã vào trong giếng, bụng mình rùng rợn, vừa muốn cứu nó, vừa muốn cha mẹ nó khen mình tử tế, đó là cái bệnh săng sắc.

Có người hỏi rằng: Đi lại tức là trong lòng săng sắc đi lại, cũng như nói rằng “đi lại trong lòng”, phải không? Đáp rằng: Không phải. Hệ từ đã nói rõ rằng: “Mặt trời đi thì mặt trăng lại, mặt trăng đi thì mặt trời lại, mùa rét đi thì mùa nắng lại, mùa nắng đi thì mùa rét lại", đâu phải là sự đi lại trong lòng? Cái đó chỉ là đối với cái mặt trời đi thì mặt trăng lại kia mà nói. Đằng kia là cái đi lại tự nhiên, cái săng sắc thì là cái đi lại có thêm ý riêng không tốt vào đó; săng sắc chỉ là thêm cái lòng vội vã không thể thuận theo với lẽ tự nhiên.

Dịch âm. - Tượng viết: Trinh cát, hối vong, vị cảm hại dã; đồng đồng vãng lai, vị quang đại dã.

Dịch nghĩa. - Lời Tượng nói rằng: Chính tốt, sự ăn năn mất, chưa cảm hại vậy; săng sắc đi lại, chưa sáng lớn vậy.

Truyện của Trình Di. - Chính bền thì sự ăn năn phải mất, đó là chưa bị sự cảm riêng làm hại, hễ là ứng riêng thì có hại cho sự cảm; săng sắc đi lại, là lấy lòng riêng cảm nhau, đạo cảm hẹp rồi, cho nên nói là chưa sáng lớn.

Bản nghĩa của Chu Hy. - Cảm hại nghĩa là lấy sự bất chính mà cảm thì có hại vậy.

Dịch âm. - Cửu Ngũ: Hàm kỳ môi, vô hối.

Dịch nghĩa. - Hào Chín Năm: Cảm thửa thăn thịt, không ăn năn.

Truyện của Trình Di. - Hào Chín Năm là ngôi tôn, nên lấy lòng chí thành để cảm thiên hạ mà ứng với hào Hai, liền với hào Trên, nếu vướng víu với hào Hai mà đẹp lòng với hào Trên, thì là thiên tử nông hẹp, không phải đạo kẻ làm vua, há cảm được thiên hạ? Thăn thịt là thịt lưng trái nhau với tim, mắt không trông thấy, ý nói: nếu trái được lòng riêng, kẻ cảm không phải là người mình đã trông thấy mà đẹp lòng, thì được chính đạo của kẻ làm vua cảm thiên hạ mà không có sự ăn năn.

Bản nghĩa của Chu Hy. - Thăn thịt tức là thịt lưng, ở khoảng trên tim mà nó trái nhau với tim, không thể cảm vật, chẳng vướng víu về sự riêng tây. Hào Chín Năm vừa nhằm chỗ đó, cho nên dùng làm Tượng mà răn kẻ xem: hễ mà có thể như thế, thì tuy không cảm được người nhưng cũng có thể không phải ăn năn.

Dịch âm. - Tượng viết: Hàm kỳ môi, chí mạt dã.

Dịch nghĩa. - Lời Tượng nói rằng: Cảm thửa thăn thịt, chí ngọn vậy.

Truyện của Trình Di. - Đây là răn bảo người ta, khiến họ trái với lòng riêng mà cảm thăn thịt, vì họ để bụng về đường nông nổi, vút ngọn, vướng víu hào Hai mà đẹp lòng với hào Trên, đó là cảm về tư dục của mình.

Bản nghĩa của Chu Hy. - Chí ngọn nghĩa là không thể cảm người.

Lời bàn của Tiên Nho. - Hồ Vân Phong nói rằng: Hào Đầu nói rằng: “chí ở ngoài”, hào Ba nói rằng: “chí ở theo người”, hào Năm tuy không vướng víu lòng riêng, không thể cảm người, nhưng mà chí nó như thế cũng nhỏ nhặt lắm.

Dịch âm. - Thượng Lục: Hàm kỳ phụ, giáp, thiệt.

Dịch nghĩa. - Hào Sáu Trên: Cảm thửa xương má, mép, lưỡi.

Truyện của Trình Di. - Hào Trên Âm mềm thuộc thể đẹp lòng mà lại là chủ của sự đẹp lòng, lại ở chỗ cùng tột của sự đẹp lòng, đó là kẻ muốn cảm người đến tột bậc, cho nên không thể lấy lòng chí thành cảm người mà chỉ phát hiện ở chỗ miệng lưỡi, ấy là thói thường của bọn tiểu nhân con gái, há động được người?

Bản nghĩa của Chu Hy. - Xương má, mép, lưỡi đều là vật dùng để nói mà ở phía trên thân thể, hào Sáu Trên lấy chất Âm ở cuối thể đẹp lòng, đó là kẻ ở chỗ cùng cực sự cảm, chỉ cảm người bằng lời nói mà không có sự thật; lại, quẻ Đoái tức là miệng lưỡi cho nên Tượng nó như thế, đủ biết là hung.

Dịch âm. - Tượng viết: Hàm kỳ phụ, giáp, thiệt, đằng khẩu thuyết dã.

Dịch nghĩa. - Lời Tượng nói rằng: Cảm thửa xương má, mép, lưỡi, là ruổi miệng nói vậy.

Truyện của Trình Di. - Chỉ có chí thành mới cảm được người, hào này lại lấy sự mềm mỏng đẹp lòng tuyên dương ở miệng nói, há cảm được người.

Bản nghĩa của Chu Hy. - Chữ 縢 (đằng) với chữ 騰 (đằng là ruổi) vẫn dùng lẫn lộn.

Lời bàn của Tiên Nho. - Trương Trung Khê nói rằng: Bọn Tô Tần, Trương Nghi, xoay ngang, xoay dọc lời nói của họ, đó tức là ruổi miệng nói.

Có người hỏi rằng: Nội quái của quẻ Hàm là Cấn, chủ về sự đậu, cớ sao trong quẻ đều nói sự động? Chu Hy đáp rằng: quẻ Cấn tuy chủ về sự đậu, nhưng quẻ Hàm có nghĩa giao cảm, đều là muốn động, cho nên đều nói về động, nhưng hễ hơi động thì đều không tốt. Mà động sở dĩ không tốt, là vì nội quái thuộc Cấn.


title: Kinh Dịch/Chu Dịch hạ kinh/Quẻ Hằng

text:
Truyện của Trình Di. - Quẻ Hằng, Tự quái nói rằng: Đạo vợ chồng không thể không lâu, cho nên tiếp đến quẻ Hằng. Hằng nghĩa là lâu. Quẻ Hàm là đạo vợ chồng, vợ chồng ăn ở với nhau trọn đời không đổi, cho nên sau quẻ Hàm tiếp đến quẻ Hằng. Quẻ Hàm, trai trẻ ở dưới gái trẻ, là trai mà chịu nhường gái, đó là nghĩa trai gái giao cảm; quẻ Hằng trai lớn ở trên gái lớn, trai tôn gái ty, đó là đạo thường của vợ chồng ở nhà. Bàn về tình giao cảm, thì bậc trẻ là thân thiết nhau; bàn về thứ tự tôn ty, thì bậc lớn phải cẩn thận đứng đắn, cho nên Đoái Cấn hợp nhau là quẻ Hàm, mà Chấn Tốn hợp nhau thì là quẻ Hằng. Trai ở trên gái, ấy là trai động ở ngoài, gái thuận ở trong, tức là lẽ thường của đạo người. Lại, cứng trên mềm dưới, sấm gió cùng nhau, nhún mà động, cứng mềm ứng nhau, đều là nghĩa hằng.

Dịch âm. - Hằng hanh, vô cữu, lợi trinh, lợi hữu du vãng.

Dịch nghĩa. - Quẻ Hằng hanh, lợi về sự chính, lợi có thửa đi.

Truyện của Trình Di. - Hằng là thường lâu, đạo hằng có thể hanh thông, hễ thường thường theo giữ đạo ấy mà có thể hanh thông mới là không đổi, nếu thường thường theo giữ đạo ấy mà không thể hanh thông, thì không phải là đạo có thể thường thường theo giữ, tức là có lỗi. Ví như đấng quân tử thường thường theo giữ điều thiện, đó là cái đạo có thể thường thường theo giữ; kẻ tiểu nhân thường thường theo giữ điều ác, đó là lỗi với cái đạo có thể thường thường. Đạo hằng sở dĩ hanh được, là vì trinh chính, cho nên nói là “lợi trinh”. Ôi gọi là hằng, tức là cái đạo có thể thường thường, không phải chỉ giữ một bề mà không thay đổi, cho nên mới lợi về có thửa đi.

Bản nghĩa của Chu Hy. - Hằng là thường lâu. Là quẻ Chấn cứng ở trên, Tốn mềm ở dưới, Chấn sấm, Tốn gió, hai vật cùng nhau. Tốn nhún, Chấn động, là nhún mà động, hai thể sáu hào đều ứng với nhau. Cả bốn điều đó đều là lẽ thường, cho nên mới là quẻ Hằng. Lời Chiêm của nó thì là hễ mà có thể giữ lâu đạo ấy thì hanh mà không lỗi, lại ắt lợi về giữ được nết trinh, mới là được cái đạo mình vẫn thường thường theo giữ mà lợi có thửa đi.

Dịch âm. - Thoán viết: Hằng cửu dã.

Dịch nghĩa. - Lời Thoán nói rằng: Hằng là lâu vậy.

Truyện của Trình Di. - Hằng tức là nghĩa dài lâu.

Dịch âm. - Cương thượng nhi nhu hạ, lôi phong tương dữ, tốn nhi động, cương nhu giai ứng, Hằng.

Dịch nghĩa. - Cứng lên mà mềm xuống, sấm gió cùng nhau, nhún mà động, cứng mềm đều ứng nhau, là quẻ Hằng.

Truyện của Trình Di. - Tài quẻ có bốn điều đó, tức là cái nghĩa làm nên quẻ Hằng. Cứng lên mà mềm xuống, nghĩa là hào Đầu quẻ Kiền lên ở ngôi Tư, hào Đầu quẻ Khôn, xuống ở ngôi Đầu, hào cứng lên mà hào mềm xuống, hai hào đổi chỗ thì thành Chấn Tốn, Chấn trên Tốn dưới, cũng là cứng lên mềm xuống. Cứng ở trên mà mềm ở dưới, tức là đạo hằng. Sấm gió cùng nhau, nghĩa là sấm động thì gió nổi, hai đàng chờ nhau, giữ lẫn cho nhau, cho nên nói là “cùng nhau”, đó cũng là sự thường của nó. Nhún mà động, nghĩa là dưới Tốn thuận mà trên Chấn động, tức là lấy đức nhún mà động. Trời đất tạo hoá thường lâu không thôi, cũng là động bằng cách thuận mà thôi. Nhún mà động tức là đạo thường lâu vậy. Động mà không thuận, có thể thường thường mãi chăng? Bốn điều đó tức là đạo hằng, vì vậy quẻ này mới là quẻ Hằng.

Bản nghĩa của Chu Hy. - Đây lấy thể quẻ, tượng quẻ, đức quẻ để thích nghĩa tên quẻ. Có người lấy sự biến đổi của quẻ giải nghĩa mấy chữ “cứng lên mềm xuống mà rằng”: “Quẻ Hằng do ở quẻ Phong mà lại, hào cứng lên ngôi Hai, hào mềm xuống ở ngôi Đầu”, cũng thông.

Dịch âm. - Hằng hanh, lợi trinh, vô cữu, cửu ư kỳ đạo dã.

Dịch nghĩa. - Quẻ Hằng hanh, lợi về sự chính, không lỗi, là vì lâu với thửa đạo vậy.

Truyện của Trình Di. - Đạo Hằng có thể đem lại sự hanh thông mà không tội lỗi, nhưng cái mà mình vẫn thường giữ, nên được chính đính, nếu không chính đính thì không phải là đạo có thể thường giữ, cho nên nói là lâu với thửa đạo. Thửa đạo tức là cái đạo có thể thường giữ vậy. Không giữ được đều thường thường và thường thường giữ đạo bất chính, đều không thể hanh thông mà có lỗi vậy.

Dịch âm. - Thiên địa chi đạo, hằng cửu nhi bất dĩ dã.

Dịch nghĩa. - Đạo của trời đất, thường lâu mà không thôi vậy.

Truyện của Trình Di. - Trời đất sở dĩ không bị ngừng tắt, là vì có đạo thường lâu, người mà thường giữ được cái đạo có thể thường giữ, thì hợp với lẽ trời đất.

Bản nghĩa của Chu Hy. - Đạo hằng vẫn có thể hanh và không lỗi nữa, nhưng ắt lợi về sự chính mới là lâu với thửa đạo, không chính thì là cái giữ lâu đó không phải chính đạo. Đạo của trời đất sở dĩ lâu dài được, cũng vì sự chính mà thôi.

Dịch âm. - Lợi hữu du vãng, chung tắc hữu thuỷ dã.

Dịch nghĩa. - Lợi có thửa đi, chót thì có đầu vậy.

Truyện của Trình Di. - Lý trong thiên hạ, chưa có khi nào không động mà lại có thể thường thường. Động thì chót rồi lại đầu vì vậy mới thường thường mà không cùng tận. Phàm những vật do ở trời đất sinh ra, dẫu đến núi non rắn dầy, cũng phải biến đổi, cho nên “hằng” không phải là nhất định, nhất định thì không phải hằng, chỉ có tuỳ thời biến đổi, mới là đạo thường, cho nên nói rằng “lợi có thửa đi”. Tỏ rõ là phải như thế, là sợ người ta câu nệ về thói thường.

Bản nghĩa của Chu Hy. - “Lâu với thửa đạo” là chót, “lợi có thửa đi” là đầu. Động tĩnh sinh lẫn cho nhau, đó là lẽ tuần hoàn, nhưng phải lấy tĩnh làm chủ.

Dịch âm. - Nhật nguyệt đắc thiên nhi năng cửu chiếu, tứ thì biến hoá nhi năng cửu thành, thánh nhân cửu ư kỳ đạo nhi thiên hạ hoá thành; quan kỳ sở hằng, nhi thiên địa vạn vật chi tình khả kiến hỹ.

Dịch nghĩa. - Mặt trời mặt trăng được trời mà có thể soi lâu, bốn mùa biến hoá mà có thể nên lâu, đấng thánh nhân lâu với thửa đạo mà thiên hạ hoá nên; xem cái thửa thường, mà tình trời đất muôn vật có thể thấy vậy.

Truyện của Trình Di. - Đây là nói cho cùng cực lẽ thường. Mặt trời mặt trăng chỉ là tính khí Âm Dương mà thôi, vì nó thuận đạo trời mà đi lại đầy vơi, cho nên có thể soi lâu không thôi, “được trời” là thuận lẽ trời vậy; bốn mùa chỉ là khí của Âm Dương mà thôi, đi lại biến hoá, sinh nên muôn vật, cũng vì được lẽ trời, cho nên có thể thường lâu không thôi; đấng thánh nhân đem đạo thường lâu, thực hành có thường độ, mà thiên hạ hoá theo, thành ra tục tốt, ”xem cái thửa thường”, nghĩa là xem mặt trời mặt trăng lâu soi, bốn mùa lâu nên và cái lẽ thánh nhân sở dĩ thường lâu, xem những cái đó thì tình lý của trời đất muôn vật có thể thấy được. Cái đạo thường lâu của trời đất, cái lý thường lâu của thiên hạ, nếu không phải kẻ biết đạo, ai mà hiểu được?

Bản nghĩa của Chu Hy. - Đây là nói thật cùng cực cái đạo thường lâu.

Dịch âm. - Tượng viết: Lôi phong Hằng, quân tử dĩ lập bất dịch phương.

Dịch nghĩa. - Lời Tượng nói rằng: Sấm gió là quẻ Hằng, đấng quân tử coi đó mà đứng chẳng đổi phương.

Truyện của Trình Di. - Đấng quân tử coi tượng sấm gió cùng nhau làm thành quẻ Hằng, để giữ cho đức của mình thường lâu, tự đứng trên đường trung chính thường lâu, không đổi phương sở.

Dịch âm. - Sơ Lục: Tuấn Hằng, trinh hung, vô du lợi.

Dịch nghĩa. - Hào Sáu Đầu: Đào sâu sự thường, trinh cũng hung, không thửa lợi.

Truyện của Trình Di. - Hào Đầu ở dưới mà hào Tư là chính ứng của nó, là người biết thủ thường mà không biết đo đắn tình thế: hào Tư là thể Chấn mà tính Dương, lấy chất cứng ở chỗ cao, chí nó muốn lên không muốn xuống, lại bị hào Hai, hào Ba ngăn cách, cái chí ứng với hào Đầu của nó đã khác thường rồi, thế mà hào Đầu còn cầu mong nó một cách sâu sắc, ấy là chỉ biết lẽ thường, không biết lẽ biến: Tuấn nghĩa là đào cho sâu, “đào sâu sự thường” nghĩa là cầu sự thường một cách sâu sắc. Thủ thường mà không biết đo đắn tình thế, cầu mong người trên một cách sâu bền, chặt chẽ, đó là đạo hung. Câu nệ thói thường như thế, thì không đi đâu mà lợi.

Bản nghĩa của Chu Hy. - Hào Đầu với hào Tư là chính ứng, đó là lẽ thường, nhưng hào Đầu ở thể dưới mà đóng ngôi Đầu, chưa thể cầu cạnh sự gì một cách sâu sắc, hào Tư thể Chấn, tính Dương, chỉ lên không xuống, lại bị hào Hai hào Ba ngăn cách, cái ý ứng với hào Đầu đã khác thường rồi; hào Đầu là hạng nhu ám không biết đo đắn tình thế, lại lấy chất Âm ở thể Tốn là chủ sự nhún, tính chỉ vụ nhập, cho nên cứ theo lẽ thường mà cầu cạnh nó một cách sâu sắc, đó là tượng “đào sâu sự thường”. Kẻ xem như thế, tuy chính cũng hung, mà không lợi về điều gì.

Dịch âm. - Tượng viết: Tuấn hằng chi hung, thuỷ cầu thâm dã.

Dịch nghĩa. - Lời Tượng nói rằng: Đào sâu sự thường mà hung, mới cầu sâu vậy.

Truyện của Trình Di. - Ở lúc mới đầu của đạo Hằng, mà cầu mong người trên một cách sâu sắc, ấy là chỉ biết thói thường mà không biết đo đắn tình thế, vì vậy mới hung.

Dịch âm. - Cửu Nhị: Hối vong.

Dịch nghĩa. - Hào Chín Hai: Sự ăn năn mất.

Truyện của Trình Di. - Trong nghĩa quẻ Hằng, mà ở được chỗ chính thì là đạo thường, Chín là hào Dương mà ở ngôi Âm, đó là trái với lẽ thường, ở chỗ trái thường, đáng lẽ thì có ăn năn, vì hào Chín Hai lấy đức “giữa” ứng với hào Năm, hào Năm lại ở ngôi giữa, lấy đức “giữa” ứng với đức “giữa”, thì nó ở yên hay cử động đều được mực giữa; ấy là kẻ thường lâu được với đạo “giữa”. Thường lâu được với đạo “giữa” thì không sai mất sự chính. “Giữa” trọng hơn chính, giữa thì chính rồi, chính thì chưa ắt là giữa. Hào Chín Hai lấy đức cứng giữa mà ứng nhau với kẻ “đức giữa”, đó là nó trội về đức, đủ để làm mất sự ăn năn. Người ta hễ biết được trọng, khinh, thì có thể nói chuyện Kinh Dịch.

Bản nghĩa của Chu Hy. - Lấy chất Dương, ở ngôi Âm, đáng lẽ có sự ăn năn, vì nó giữ lâu đức “giữa”, cho nên mới mất sự ăn năn.

Dịch âm. - Tượng viết: Cửu Nhị hối vong, năng cửu trung dã.

Dịch nghĩa. - Lời Tượng nói rằng: Hào Chín Hai, ăn năn mất, vì giữ lâu được đức giữa vậy.

Truyện của Trình Di. - Sở dĩ được khỏi ăn năn, vì nó có thể thường lâu với đức giữa vậy. Người ta có thể thường lâu với đức giữa, há chỉ mất sự ăn năn mà thôi, còn là đức hay nữa.

Dịch âm. - Cửu Tam: Bất hằng kỳ đức, hoặc thừa chi tu, trinh lận.

Dịch nghĩa. - Hào Chín Ba: Chẳng thường thửa đức, hoặc vâng đấy thẹn, trinh cũng đáng tiếc.

Truyện của Trình Di. - Ba là hào Dương ở ngôi Dương, ở được phải ngôi, đó là chỗ ở thường, thế mà nó lại muốn theo hào Sáu Trên, chẳng những Âm Dương theo nhau, gió lại theo sấm, được chỗ thường mà không chịu ở, đó là người không có đức hằng. Đức đã không thường, thì sự hổ nhục hoặc cũng theo tới. “Hoặc vâng đấy” nghĩa là có lúc sẽ đến. “Trinh cũng đáng tiếc”: nghĩa là cố giữ đức bất hằng để làm đức hằng, há là chẳng đáng thẹn tiếc?

Bản nghĩa của Chu Hy. - Ngôi tuy chính, nhưng nó quá cứng không giữa, chí lại muốn theo hào Trên, không thể ở lâu cái chỗ của mình, cho nên là tượng “chẳng hằng thửa đức, hoặc vâng đấy thẹn”. “Hoặc” là không biết người nào, “thừa” là vâng, ý nói người ta đều được vâng (sự hổ thẹn) mà tiến cho, không biết là ở đâu lại. Trinh lận nghĩa là chính mà không giữ đức hằng thì là đáng tiếc, đó là lời răn lại kẻ xem.

Dịch âm. - Tượng viết: Bất hằng kỳ đức, vô sở dung dã.

Dịch nghĩa. - Lời Tượng nói rằng: Chẳng thường thửa đức, không có chỗ dung vậy.

Truyện của Trình Di. - Người đã chẳng thường, thì còn dung ở vào đâu? Cái chỗ nên ở, đã không thường thường yên ở, mà lại ở vào chỗ không phải sở cứ, thì há có thể thường ở? Đó là cái người bất hằng không có chỗ nào để dung thân mình.

Dịch âm. - Cửu Tứ: Điền vô cầm.

Dịch nghĩa. - Hào Chín Tư: Săn không loài cầm.

Truyện của Trình Di. - Lấy chất Dương ở ngôi Âm, tức là ở không phải ngôi, ở không phải chỗ, dẫu thường thường theo giữ mà có ích gì? Sự làm của người ta hễ mà phải đạo thì lâu mãi sẽ thành công, nếu không phải đạo, dù lâu mà có ích gì? Cho nên lấy sự đi săn làm thí dụ, ý nói hào Chín ở ngôi Tư, dẫu rằng thường lâu, cũng như săn bắn không được cầm thú, nghĩa là uổng phí sức mà không có công.

Bản nghĩa của Chu Hy. - Lấy chất Dương ở ngôi Âm tức là ở lâu chỗ không phải ngôi, cho nên mới là tượng ấy. Kẻ xem nếu đi săn thì không được gì, mà các việc khác, cũng không được cái sở cầu của mình.

Dịch âm. - Tượng viết: Cửu phi kỳ vị, an đắc cầm dã.

Dịch nghĩa. - Lời Tượng nói rằng: Ở lâu không phải ngôi, sao được con cầm vậy?

Truyện của Trình Di. - Ở không phải ngôi, dẫu lâu được gì? Vì lấy sự đi săn làm thí dụ, cho nên nói là “sao được con cầm”.

Dịch âm. - Lục Ngũ: Hằng kỳ đức, trinh, phụ nhân cát, phu tử hung.

Dịch nghĩa. - Hào Sáu Năm: Thường thửa đức, chính, đàn bà tốt, đàn ông hung.

Truyện của Trình Di. - Hào Năm ứng với hào Hai, là Âm mềm mà ứng Dương cứng, ở giữa mà kẻ ứng với cũng giữa, ấy là sự chính của kẻ Âm mềm, cho nên hễ thường lâu được với đức ấy thì là chính bền. Lấy sự thuận theo làm nết thường, tức là đạo đàn bà, với đàn bà như thế là chính, cho nên mới tốt. Nếu đấng trượng phu cũng lấy sự thuận theo người ta làm nết thường, thì là mất sự chính đính của kẻ Dương cương, tức là hung. Hào Năm là ngôi vua mà không nói về đạo vua, là vì như nghĩa của hào Sáu Năm, ở kẻ trượng phu còn hung, huống chi đạo kẻ làm vua. Ở kẻ khác, hào Sáu ở ngôi vua mà ứng với kẻ cứng, cũng chưa là hỏng, vì ở quẻ Hằng, cho nên không thể như thế. Đạo làm vua há lại có thể lấy sự mềm thuận mà nết thường ư?

Bản nghĩa của Chu Hy. - Lấy chất mềm giữa mà ứng với kẻ cứng giữa, thường lâu không đổi, tức là chính mà bền rồi. Nhưng đó là đạo đàn bà, không phải điều của đàn ông nên làm, cho nên Tượng, Chiêm như thế.

Dịch âm. - Tượng viết: Phụ nhân cát, tòng nhất nhi chung dã; phu tử chế nghĩa, tòng phụ hung dã.

Dịch nghĩa. - Lời Tượng nói rằng: Đàn bà tốt, theo một bề đến trọn đời vậy; đàn ông đặt ra nghĩa, theo đàn bà thì hung.

Truyện của Trình Di. - Như hào Năm theo hào Hai, với đàn bà là chính đáng mà tốt, bởi vì đàn bà lấy sự theo làm đạo chính, lấy sự thuận làm nết thường, phải nên trọn đời giữ theo một bề, đàn ông là kẻ theo lẽ phải mà làm việc, nếu theo đạo đàn bà thì là hung.

Lời bàn của Tiên Nho. - Cốc Kiêm Sơn nói rằng: Mềm mà ở giữa, tức là ngôi có dư mà tài không đủ xứng. Đàn bà tốt, đàn ông hung, là sao? Là vì đàn bà có thể theo một bề đến trọn đời, đàn ông là kẻ tự đặt ra nghĩa, mà lại theo nghĩa của đàn bà được sao? Cho nên Bá Di là bậc thánh trong sạch, ông Mạnh Tử chê là hẹp, Bá Cơ giữ lễ không đi, đức Khổng Tử bảo là kinh, coi đó đủ biết.

Dịch âm. - Thượng Lục: Chấn hằng, hung.

Dịch nghĩa. - Hào Chín Trên: Xốc thường, hung.

Truyện của Trình Di. - Hào Sáu ở cuối quẻ Hằng, chót thể Chấn, sự hằng đã cuối thì thành bất thường, thể Chấn đã phải động đến cùng tột. Là chất Âm, ở ngôi Trên, không phải chỗ yên ổn của nó, vả lại, nó là kẻ Âm mềm, không thể giữ vững sự thao thủ của mình, đều là nghĩa bất thường, cho nên mới là xốc thường, tức là lấy sự "dũ" làm nết thường vậy. Xốc là động cách nhanh chóng, ví như xốc áo, xốc nách, tức là cái ý xốc nổi vận động. Ở ngôi trên, mà sự động không có tiết độ, nếu lấy kiểu ấy là nết thường, thì hung là đáng.

Bản nghĩa của Chu Hy. - Xốc là động cách nhanh chóng. Hào Sáu Trên ở cùng tột quẻ Hằng, nhằm chót thể Chấn, sự thường đã cùng tột thì thành bất thường, thể Chấn đã chót thì phải quá động, nó lại là chất Âm mềm, không thể giữ bền, ở ngôi trên không phải chỗ yên ổn của nó, cho nên có Tượng "xốc thường" mà lời của nó thì hung.

Dịch âm. - Tượng viết: Chấn hằng tại thượng, đại vô công dã.

Dịch nghĩa. - Lời Tượng nói rằng: Xốc thường ở trên, cả không công vậy.

Truyện của Trình Di. - Cái đạo ở trên, ắt có đức thường, thì mới có thể có công, nếu mà nóng động bất thường, thì còn nên được trò gì? Ở trên mà không thường, ắt phải hung lắm. Lời Tượng lại tỏ nó không có thể thành lập sự gì, cho nên nói rằng: "cả không công vậy".