title: Luật Bình đẳng giới nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam 2006

text:
Căn cứ vào Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992 đã được sửa đổi, bổ sung theo Nghị quyết số 51/2001/QH10 ngày 25 tháng 12 năm 2001 của Quốc hội khoá X, kỳ họp thứ 10;

Luật này quy định về bình đẳng giới.

Chương I. Những quy định chung

Luật này quy định nguyên tắc bình đẳng giới trong các lĩnh vực của đời sống xã hội và gia đình, biện pháp bảo đảm bình đẳng giới, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, gia đình, cá nhân trong việc thực hiện bình đẳng giới.

Cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, tổ chức kinh tế, đơn vị sự nghiệp, đơn vị vũ trang nhân dân, gia đình và công dân Việt Nam (sau đây gọi chung là cơ quan, tổ chức, gia đình, cá nhân).
 Cơ quan, tổ chức nước ngoài, tổ chức quốc tế hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam, cá nhân nước ngoài cư trú tại Việt Nam.

Trong trường hợp điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên có quy định khác với quy định của Luật này thì áp dụng quy định của điều ước quốc tế đó.

Mục tiêu bình đẳng giới là xoá bỏ phân biệt đối xử về giới, tạo cơ hội như nhau cho nam và nữ trong phát triển kinh tế - xã hội và phát triển nguồn nhân lực, tiến tới bình đẳng giới thực chất giữa nam, nữ và thiết lập, củng cố quan hệ hợp tác, hỗ trợ giữa nam, nữ trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội và gia đình.

Trong Luật này, các từ ngữ dưới đây được hiểu như sau:

 Giới chỉ đặc điểm, vị trí, vai trò của nam và nữ trong tất cả các mối quan hệ xã hội.
 Giới tính chỉ các đặc điểm sinh học của nam, nữ.
 Bình đẳng giới là việc nam, nữ có vị trí, vai trò ngang nhau, được tạo điều kiện và cơ hội phát huy năng lực của mình cho sự phát triển của cộng đồng, của gia đình và thụ hưởng như nhau về thành quả của sự phát triển đó.
 Định kiến giới là nhận thức, thái độ và đánh giá thiên lệch, tiêu cực về đặc điểm, vị trí, vai trò và năng lực của nam hoặc nữ.
 Phân biệt đối xử về giới là việc hạn chế, loại trừ, không công nhận hoặc không coi trọng vai trò, vị trí của nam và nữ, gây bất bình đẳng giữa nam và nữ trong các lĩnh vực của đời sống xã hội và gia đình.
 Biện pháp thúc đẩy bình đẳng giới là biện pháp nhằm bảo đảm bình đẳng giới thực chất, do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành trong trường hợp có sự chênh lệch lớn giữa nam và nữ về vị trí, vai trò, điều kiện, cơ hội phát huy năng lực và thụ hưởng thành quả của sự phát triển mà việc áp dụng các quy định như nhau giữa nam và nữ không làm giảm được sự chênh lệch này. Biện pháp thúc đẩy bình đẳng giới được thực hiện trong một thời gian nhất định và chấm dứt khi mục đích bình đẳng giới đã đạt được.
 Lồng ghép vấn đề bình đẳng giới trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật là biện pháp nhằm thực hiện mục tiêu bình đẳng giới bằng cách xác định vấn đề giới, dự báo tác động giới của văn bản, trách nhiệm, nguồn lực để giải quyết vấn đề giới trong các quan hệ xã hội được văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh.
 Hoạt động bình đẳng giới là hoạt động do cơ quan, tổ chức, gia đình, cá nhân thực hiện nhằm đạt mục tiêu bình đẳng giới.
 Chỉ số phát triển giới (GDI) là số liệu tổng hợp phản ánh thực trạng bình đẳng giới, được tính trên cơ sở tuổi thọ trung bình, trình độ giáo dục và thu nhập bình quân đầu người của nam và nữ.

Nam, nữ bình đẳng trong các lĩnh vực của đời sống xã hội và gia đình.
 Nam, nữ không bị phân biệt đối xử về giới.
 Biện pháp thúc đẩy bình đẳng giới không bị coi là phân biệt đối xử về giới.
 Chính sách bảo vệ và hỗ trợ người mẹ không bị coi là phân biệt đối xử về giới.
 Bảo đảm lồng ghép vấn đề bình đẳng giới trong xây dựng và thực thi pháp luật.
 Thực hiện bình đẳng giới là trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, gia đình, cá nhân.

Bảo đảm bình đẳng giới trong mọi lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội và gia đình; hỗ trợ và tạo điều kiện cho nam, nữ phát huy khả năng, có cơ hội như nhau để tham gia vào quá trình phát triển và thụ hưởng thành quả của sự phát triển.
 Bảo vệ, hỗ trợ người mẹ khi mang thai, sinh con và nuôi con nhỏ; tạo điều kiện để nam, nữ chia sẻ công việc gia đình.
 Áp dụng những biện pháp thích hợp để xoá bỏ phong tục, tập quán lạc hậu cản trở thực hiện mục tiêu bình đẳng giới.
 Khuyến khích cơ quan, tổ chức, gia đình, cá nhân tham gia các hoạt động thúc đẩy bình đẳng giới.
 Hỗ trợ hoạt động bình đẳng giới tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn; hỗ trợ những điều kiện cần thiết để nâng chỉ số phát triển giới đối với các ngành, lĩnh vực và địa phương mà chỉ số phát triển giới thấp hơn mức trung bình của cả nước.

Xây dựng và tổ chức thực hiện chiến lược, chính sách, mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới.
 Ban hành và tổ chức thực hiện văn bản quy phạm pháp luật về bình đẳng giới.
 Ban hành và tổ chức thực hiện các biện pháp thúc đẩy bình đẳng giới.
 Tuyên truyền, phổ biến chính sách, pháp luật về bình đẳng giới.
 Xây dựng, đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ hoạt động về bình đẳng giới.
 Thanh tra, kiểm tra việc thực hiện pháp luật về bình đẳng giới; giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm pháp luật về bình đẳng giới.
 Thực hiện công tác thống kê, thông tin, báo cáo về bình đẳng giới.
 Hợp tác quốc tế về bình đẳng giới.

Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về bình đẳng giới.
 Bộ hoặc cơ quan ngang bộ được Chính phủ phân công chủ trì chịu trách nhiệm trước Chính phủ thực hiện quản lý nhà nước về bình đẳng giới.
 Bộ, cơ quan ngang bộ trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình có trách nhiệm phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước về bình đẳng giới quy định tại khoản 2 Điều này thực hiện quản lý nhà nước về bình đẳng giới.
 Uỷ ban nhân dân các cấp thực hiện quản lý nhà nước về bình đẳng giới trong phạm vi địa phương theo phân cấp của Chính phủ.

Cản trở nam, nữ thực hiện bình đẳng giới.
 Phân biệt đối xử về giới dưới mọi hình thức.
 Bạo lực trên cơ sở giới.
 Các hành vi khác bị nghiêm cấm theo quy định của pháp luật.

Chương II. Bình đẳng giới trong các lĩnh vực của đời sống xã hội và gia đình

Nam, nữ bình đẳng trong tham gia quản lý nhà nước, tham gia hoạt động xã hội.
 Nam, nữ bình đẳng trong tham gia xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước của cộng đồng hoặc quy định, quy chế của cơ quan, tổ chức.
 Nam, nữ bình đẳng trong việc tự ứng cử và được giới thiệu ứng cử đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân; tự ứng cử và được giới thiệu ứng cử vào cơ quan lãnh đạo của tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp.
 Nam, nữ bình đẳng về tiêu chuẩn chuyên môn, độ tuổi khi được đề bạt, bổ nhiệm vào cùng vị trí quản lý, lãnh đạo của cơ quan, tổ chức.
 Các biện pháp thúc đẩy bình đẳng giới trong lĩnh vực chính trị bao gồm:
a) Bảo đảm tỷ lệ thích đáng nữ đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân phù hợp với mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới;
b) Bảo đảm tỷ lệ nữ thích đáng trong bổ nhiệm các chức danh trong cơ quan nhà nước phù hợp với mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới.

Nam, nữ bình đẳng trong việc thành lập doanh nghiệp, tiến hành hoạt động sản xuất, kinh doanh, quản lý doanh nghiệp, bình đẳng trong việc tiếp cận thông tin, nguồn vốn, thị trường và nguồn lao động.
 Các biện pháp thúc đẩy bình đẳng giới trong lĩnh vực kinh tế bao gồm:
a) Doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động nữ được ưu đãi về thuế và tài chính theo quy định của pháp luật;
b) Lao động nữ khu vực nông thôn được hỗ trợ tín dụng, khuyến nông, khuyến lâm, khuyến ngư theo quy định của pháp luật.

Nam, nữ bình đẳng về tiêu chuẩn, độ tuổi khi tuyển dụng, được đối xử bình đẳng tại nơi làm việc về việc làm, tiền công, tiền thưởng, bảo hiểm xã hội, điều kiện lao động và các điều kiện làm việc khác.
 Nam, nữ bình đẳng về tiêu chuẩn, độ tuổi khi được đề bạt, bổ nhiệm giữ các chức danh trong các ngành, nghề có tiêu chuẩn chức danh.
 Các biện pháp thúc đẩy bình đẳng giới trong lĩnh vực lao động bao gồm:
a) Quy định tỷ lệ nam, nữ được tuyển dụng lao động;
b) Đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực cho lao động nữ;
c) Người sử dụng lao động tạo điều kiện vệ sinh an toàn lao động cho lao động nữ làm việc trong một số ngành, nghề nặng nhọc, nguy hiểm hoặc tiếp xúc với các chất độc hại.

Nam, nữ bình đẳng về độ tuổi đi học, đào tạo, bồi dưỡng.
 Nam, nữ bình đẳng trong việc lựa chọn ngành, nghề học tập, đào tạo.
 Nam, nữ bình đẳng trong việc tiếp cận và hưởng thụ các chính sách về giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ.
 Nữ cán bộ, công chức, viên chức khi tham gia đào tạo, bồi dưỡng mang theo con dưới ba mươi sáu tháng tuổi được hỗ trợ theo quy định của Chính phủ.
 Biện pháp thúc đẩy bình đẳng giới trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo bao gồm:
a) Quy định tỷ lệ nam, nữ tham gia học tập, đào tạo;
b) Lao động nữ khu vực nông thôn được hỗ trợ dạy nghề theo quy định của pháp luật.

Nam, nữ bình đẳng trong việc tiếp cận, ứng dụng khoa học và công nghệ.
 Nam, nữ bình đẳng trong việc tiếp cận các khoá đào tạo về khoa học và công nghệ, phổ biến kết quả nghiên cứu khoa học, công nghệ và phát minh, sáng chế.

Nam, nữ bình đẳng trong tham gia các hoạt động văn hoá, thông tin, thể dục, thể thao.
 Nam, nữ bình đẳng trong hưởng thụ văn hoá, tiếp cận và sử dụng các nguồn thông tin.

Nam, nữ bình đẳng trong tham gia các hoạt động giáo dục, truyền thông về chăm sóc sức khỏe, sức khoẻ sinh sản và sử dụng các dịch vụ y tế.
 Nam, nữ bình đẳng trong lựa chọn, quyết định sử dụng biện pháp tránh thai, biện pháp an toàn tình dục, phòng, chống lây nhiễm HIV/AIDS và các bệnh lây truyền qua đường tình dục.
 Phụ nữ nghèo cư trú ở vùng sâu, vùng xa, là đồng bào dân tộc thiểu số, trừ các đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, khi sinh con đúng chính sách dân số được hỗ trợ theo quy định của Chính phủ.

Vợ, chồng bình đẳng với nhau trong quan hệ dân sự và các quan hệ khác liên quan đến hôn nhân và gia đình.
 Vợ, chồng có quyền, nghĩa vụ ngang nhau trong sở hữu tài sản chung, bình đẳng trong sử dụng nguồn thu nhập chung của vợ chồng và quyết định các nguồn lực trong gia đình.
 Vợ, chồng bình đẳng với nhau trong việc bàn bạc, quyết định lựa chọn và sử dụng biện pháp kế hoạch hoá gia đình phù hợp; sử dụng thời gian nghỉ chăm sóc con ốm theo quy định của pháp luật.
 Con trai, con gái được gia đình chăm sóc, giáo dục và tạo điều kiện như nhau để học tập, lao động, vui chơi, giải trí và phát triển.
 Các thành viên nam, nữ trong gia đình có trách nhiệm chia sẻ công việc gia đình.

Chương III. Các biện pháp bảo đảm bình đẳng giới

Các biện pháp thúc đẩy bình đẳng giới bao gồm:
a) Quy định tỷ lệ nam, nữ hoặc bảo đảm tỷ lệ nữ thích đáng tham gia, thụ hưởng;
b) Đào tạo, bồi dưỡng để nâng cao trình độ năng lực cho nữ hoặc nam;
c) Hỗ trợ để tạo điều kiện, cơ hội cho nữ hoặc nam;
d) Quy định tiêu chuẩn, điều kiện đặc thù cho nữ hoặc nam;
đ) Quy định nữ được quyền lựa chọn trong trường hợp nữ có đủ điều kiện, tiêu chuẩn như nam;
e) Quy định việc ưu tiên nữ trong trường hợp nữ có đủ điều kiện, tiêu chuẩn như nam;
g) Các biện pháp thúc đẩy bình đẳng giới được quy định tại khoản 5 Điều 11, khoản 2 Điều 12, khoản 3 Điều 13, khoản 5 Điều 14 của Luật này.
 Quốc hội, Uỷ ban thường vụ Quốc hội, Chính phủ có thẩm quyền quy định biện pháp thúc đẩy bình đẳng giới quy định tại khoản 1 Điều này, có trách nhiệm xem xét việc thực hiện biện pháp thúc đẩy bình đẳng giới và quyết định chấm dứt thực hiện khi mục đích bình đẳng giới đã đạt được.

Việc xây dựng, sửa đổi, bổ sung văn bản quy phạm pháp luật phải bảo đảm các nguyên tắc cơ bản về bình đẳng giới.
 Các nguyên tắc cơ bản về bình đẳng giới là một căn cứ quan trọng của việc rà soát để sửa đổi, bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật.

Lồng ghép vấn đề bình đẳng giới trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật bao gồm:
a) Xác định vấn đề giới và các biện pháp giải quyết trong lĩnh vực mà văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh;
b) Dự báo tác động của các quy định trong văn bản quy phạm pháp luật khi được ban hành đối với nữ và nam;
c) Xác định trách nhiệm và nguồn lực để giải quyết các vấn đề giới trong phạm vi văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh.
 Cơ quan chủ trì soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật có trách nhiệm lồng ghép vấn đề bình đẳng giới, chuẩn bị báo cáo việc lồng ghép vấn đề bình đẳng giới vào quá trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật theo các nội dung quy định tại khoản 1 Điều này và phụ lục thông tin, số liệu về giới có liên quan đến dự án, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật.
 Cơ quan thẩm định văn bản quy phạm pháp luật có trách nhiệm phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước về bình đẳng giới đánh giá việc lồng ghép vấn đề bình đẳng giới trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật. Nội dung đánh giá bao gồm:
a) Xác định vấn đề giới trong dự án, dự thảo;
b) Việc bảo đảm các nguyên tắc cơ bản về bình đẳng giới trong dự án, dự thảo;
c) Tính khả thi của việc giải quyết vấn đề giới được điều chỉnh trong dự án, dự thảo;
d) Việc thực hiện lồng ghép vấn đề bình đẳng giới trong xây dựng dự án, dự thảo theo các nội dung quy định tại khoản 1 Điều này.
 Chính phủ quy định việc thực hiện lồng ghép vấn đề bình đẳng giới trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật.

Uỷ ban của Quốc hội phụ trách lĩnh vực giới có trách nhiệm tham gia với Hội đồng dân tộc, Uỷ ban khác của Quốc hội để thẩm tra lồng ghép vấn đề bình đẳng giới đối với các dự án luật, dự án pháp lệnh, dự thảo nghị quyết trước khi trình Quốc hội, Uỷ ban thường vụ Quốc hội xem xét, thông qua.
 Nội dung thẩm tra lồng ghép vấn đề bình đẳng giới bao gồm:
a) Xác định vấn đề giới trong dự án, dự thảo;
b) Việc bảo đảm các nguyên tắc cơ bản về bình đẳng giới trong dự án, dự thảo;
c) Việc tuân thủ thủ tục và trình tự đánh giá việc lồng ghép vấn đề bình đẳng giới trong xây dựng dự án, dự thảo;
d) Tính khả thi của dự án, dự thảo để bảo đảm bình đẳng giới.

Thông tin, giáo dục, truyền thông về giới và bình đẳng giới là biện pháp quan trọng nhằm nâng cao nhận thức về giới và bình đẳng giới.
 Việc thông tin, giáo dục, truyền thông về giới và bình đẳng giới được đưa vào chương trình giáo dục trong nhà trường, trong các hoạt động của cơ quan, tổ chức và cộng đồng.
 Việc thông tin, giáo dục, truyền thông về giới và bình đẳng giới thông qua các chương trình học tập, các ấn phẩm, các chương trình phát thanh, truyền hình và các hình thức khác.

Nguồn tài chính cho hoạt động bình đẳng giới bao gồm:
a) Ngân sách nhà nước;
b) Đóng góp tự nguyện của tổ chức, cá nhân;
c) Các nguồn thu hợp pháp khác.
 Việc quản lý, sử dụng nguồn tài chính cho hoạt động bình đẳng giới phải đúng mục đích, có hiệu quả và theo quy định của pháp luật.

Chương IV. Trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, gia đình và cá nhân trong việc thực hiện và bảo đảm bình đẳng giới

Ban hành chiến lược, chính sách, mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới; hằng năm báo cáo Quốc hội về việc thực hiện mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới.
 Trình Quốc hội, Uỷ ban thường vụ Quốc hội ban hành hoặc ban hành theo thẩm quyền văn bản quy phạm pháp luật về bình đẳng giới.
 Chỉ đạo, tổ chức thực hiện việc lồng ghép vấn đề bình đẳng giới trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật theo thẩm quyền.
 Tổ chức thực hiện pháp luật về bình đẳng giới; chỉ đạo, tổ chức công tác thanh tra, kiểm tra việc thực hiện pháp luật về bình đẳng giới.
 Công bố chính thức các thông tin quốc gia về bình đẳng giới; quy định và chỉ đạo thực hiện tiêu chí phân loại giới tính trong số liệu thông tin thống kê nhà nước.
 Phối hợp với Uỷ ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Trung ương Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam và chỉ đạo các cơ quan hữu quan trong việc tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, nâng cao ý thức của nhân dân về bình đẳng giới.

Xây dựng và trình Chính phủ ban hành chiến lược, chính sách, mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới.
 Xây dựng và trình Chính phủ ban hành hoặc ban hành, hướng dẫn theo thẩm quyền văn bản quy phạm pháp luật về bình đẳng giới.
 Tham gia đánh giá việc lồng ghép vấn đề bình đẳng giới trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật.
 Tổng kết, báo cáo Chính phủ việc thực hiện mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới.
 Chủ trì phối hợp với bộ, cơ quan ngang bộ trong quản lý nhà nước về bình đẳng giới.
 Kiểm tra, thanh tra, xử lý vi phạm pháp luật và giải quyết khiếu nại, tố cáo về bình đẳng giới.

Trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình, bộ, cơ quan ngang bộ có trách nhiệm sau đây:

 Rà soát văn bản quy phạm pháp luật hiện hành để sửa đổi, bổ sung, hủy bỏ, ban hành mới theo thẩm quyền hoặc trình cơ quan có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung, hủy bỏ, ban hành mới văn bản quy phạm pháp luật nhằm bảo đảm bình đẳng giới trong lĩnh vực mà mình quản lý;
 Nghiên cứu, kiến nghị cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành biện pháp thúc đẩy bình đẳng giới;
 Phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước về bình đẳng giới đánh giá thực trạng bình đẳng giới trong lĩnh vực mà mình quản lý; thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật và giải quyết khiếu nại, tố cáo về bình đẳng giới.

Xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới tại địa phương.
 Trình Hội đồng nhân dân ban hành hoặc ban hành văn bản quy phạm pháp luật về bình đẳng giới theo thẩm quyền.
 Tổ chức thực hiện pháp luật về bình đẳng giới ở địa phương.
 Thực hiện thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật và giải quyết khiếu nại, tố cáo về bình đẳng giới.
 Tổ chức, chỉ đạo việc tuyên truyền, giáo dục về giới và pháp luật về bình đẳng giới cho nhân dân địa phương.

Tham gia xây dựng chính sách, pháp luật và tham gia quản lý nhà nước về bình đẳng giới theo quy định của pháp luật.
 Bảo đảm bình đẳng giới trong tổ chức.
 Tham gia giám sát việc thực hiện pháp luật bình đẳng giới.
 Tuyên truyền, vận động nhân dân, hội viên, đoàn viên thực hiện bình đẳng giới.

Thực hiện các quy định tại Điều 29 của Luật này.
 Tổ chức các hoạt động hỗ trợ phụ nữ góp phần thực hiện mục tiêu bình đẳng giới.
 Phối hợp với cơ quan, tổ chức có liên quan bồi dưỡng, giới thiệu phụ nữ đủ tiêu chuẩn ứng cử đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân; phụ nữ đủ tiêu chuẩn tham gia quản lý, lãnh đạo các cơ quan trong hệ thống chính trị.
 Thực hiện chức năng đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của phụ nữ và trẻ em gái theo quy định của pháp luật.
 Thực hiện phản biện xã hội đối với chính sách, pháp luật về bình đẳng giới.

Trong công tác tổ chức, cán bộ, cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội có trách nhiệm sau đây:
a) Bảo đảm cán bộ, công chức, viên chức, người lao động nam, nữ bình đẳng trong việc làm, đào tạo, đề bạt, bổ nhiệm và hưởng phúc lợi;
b) Bảo đảm việc đánh giá cán bộ, công chức, viên chức, người lao động trên nguyên tắc bình đẳng giới.
 Trong hoạt động, cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội có trách nhiệm sau đây:
a) Xác định thực trạng bình đẳng giới, xây dựng và bảo đảm thực hiện mục tiêu bình đẳng giới trong cơ quan, tổ chức mình và có báo cáo hằng năm;
b) Bảo đảm sự tham gia của cán bộ, công chức, viên chức, người lao động nam, nữ trong xây dựng, thực thi pháp luật, chương trình, kế hoạch, dự án phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác;
c) Giáo dục về giới và pháp luật về bình đẳng giới cho cán bộ, công chức, viên chức, người lao động do mình quản lý;
d) Có biện pháp khuyến khích cán bộ, công chức, viên chức, người lao động thực hiện bình đẳng giới trong cơ quan, tổ chức và gia đình;
đ) Tạo điều kiện phát triển các cơ sở phúc lợi xã hội, các dịch vụ hỗ trợ nhằm giảm nhẹ gánh nặng lao động gia đình.

Trong công tác tổ chức và hoạt động, cơ quan, tổ chức không thuộc trường hợp quy định tại Điều 31 của Luật này có trách nhiệm sau đây:
a) Phải bảo đảm cho nam, nữ bình đẳng trong tham gia và thụ hưởng;
b) Báo cáo hoặc cung cấp kịp thời thông tin về bình đẳng giới trong cơ quan, tổ chức theo đề nghị của cơ quan có thẩm quyền;
c) Đề xuất hoặc tham gia xây dựng chính sách, pháp luật về bình đẳng giới liên quan đến hoạt động của cơ quan, tổ chức mình.
 Căn cứ vào khả năng, điều kiện của mình, cơ quan, tổ chức chủ động hoặc phối hợp tham gia các hoạt động thúc đẩy bình đẳng giới sau đây:
a) Tổ chức các hoạt động tuyên truyền kiến thức về giới và pháp luật về bình đẳng giới cho các thành viên của cơ quan, tổ chức và người lao động;
b) Bố trí cán bộ hoạt động về bình đẳng giới;
c) Tổ chức nghiên cứu và ứng dụng kết quả nghiên cứu nhằm tăng cường bình đẳng giới;
d) Dành nguồn tài chính cho các hoạt động bình đẳng giới;
đ) Tổ chức hệ thống nhà trẻ phù hợp để lao động nam, nữ kết hợp hài hoà giữa lao động sản xuất và lao động gia đình;
e) Hỗ trợ lao động nữ khi tham gia đào tạo, bồi dưỡng mang theo con dưới ba mươi sáu tháng tuổi;
g) Tạo điều kiện cho lao động nam nghỉ hưởng nguyên lương và phụ cấp khi vợ sinh con.

Nhà nước khuyến khích thực hiện các hoạt động quy định tại khoản này.

Tạo điều kiện cho các thành viên trong gia đình nâng cao nhận thức, hiểu biết và tham gia các hoạt động về bình đẳng giới.
 Giáo dục các thành viên có trách nhiệm chia sẻ và phân công hợp lý công việc gia đình.
 Chăm sóc sức khoẻ sinh sản và tạo điều kiện cho phụ nữ thực hiện làm mẹ an toàn.
 Đối xử công bằng, tạo cơ hội như nhau giữa con trai, con gái trong học tập, lao động và tham gia các hoạt động khác.

Công dân nam, nữ có trách nhiệm sau đây:

 Học tập nâng cao hiểu biết, nhận thức về giới và bình đẳng giới;
 Thực hiện và hướng dẫn người khác thực hiện các hành vi đúng mực về bình đẳng giới;
 Phê phán, ngăn chặn các hành vi phân biệt đối xử về giới;
 Giám sát việc thực hiện và bảo đảm bình đẳng giới của cộng đồng, của cơ quan, tổ chức và công dân.

Chương V. Thanh tra, giám sát và xử lý vi phạm pháp luật về bình đẳng giới

Cơ quan quản lý nhà nước về bình đẳng giới thực hiện chức năng thanh tra về bình đẳng giới.
 Nhiệm vụ, quyền hạn của thanh tra về bình đẳng giới bao gồm:
a) Thanh tra việc thực hiện pháp luật về bình đẳng giới;
b) Thanh tra việc thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới, các biện pháp bảo đảm bình đẳng giới;
c) Thực hiện nhiệm vụ giải quyết khiếu nại, tố cáo về bình đẳng giới theo quy định của Luật này và pháp luật về khiếu nại, tố cáo;
d) Xử lý vi phạm pháp luật về bình đẳng giới theo quy định của pháp luật xử lý vi phạm hành chính;
đ) Kiến nghị các biện pháp bảo đảm thi hành pháp luật về bình đẳng giới; đề nghị sửa đổi, bổ sung chính sách, pháp luật về bình đẳng giới;
e) Thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn khác theo quy định của pháp luật.

Quốc hội, Uỷ ban thường vụ Quốc hội, Hội đồng dân tộc, các Uỷ ban của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội và đại biểu Quốc hội trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình có trách nhiệm giám sát việc thực hiện pháp luật về bình đẳng giới.
 Hội đồng nhân dân, đại biểu Hội đồng nhân dân trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình có trách nhiệm giám sát việc thực hiện pháp luật về bình đẳng giới tại địa phương.

Cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyền khiếu nại quyết định, hành vi của cơ quan, tổ chức, cá nhân khác khi có căn cứ cho rằng quyết định, hành vi đó vi phạm pháp luật về bình đẳng giới, xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của mình.
 Việc giải quyết khiếu nại về bình đẳng giới được thực hiện theo quy định của pháp luật về khiếu nại, tố cáo.

Cá nhân có quyền tố cáo hành vi vi phạm pháp luật về bình đẳng giới.
 Việc tố cáo, giải quyết tố cáo hành vi vi phạm pháp luật về bình đẳng giới được thực hiện theo quy định của pháp luật về khiếu nại, tố cáo.

Mọi hành vi vi phạm pháp luật về bình đẳng giới phải được phát hiện, ngăn chặn kịp thời. Việc xử lý vi phạm pháp luật về bình đẳng giới phải được tiến hành nhanh chóng, công minh, triệt để theo đúng quy định của pháp luật.

Các hành vi vi phạm pháp luật về bình đẳng giới trong lĩnh vực chính trị bao gồm:
a) Cản trở việc nam hoặc nữ tự ứng cử, được giới thiệu ứng cử đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân, vào cơ quan lãnh đạo của tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp vì định kiến giới;
b) Không thực hiện hoặc cản trở việc bổ nhiệm nam, nữ vào cương vị quản lý, lãnh đạo hoặc các chức danh chuyên môn vì định kiến giới;
c) Đặt ra và thực hiện quy định có sự phân biệt đối xử về giới trong các hương ước, quy ước của cộng đồng hoặc trong quy định, quy chế của cơ quan, tổ chức.
 Các hành vi vi phạm pháp luật về bình đẳng giới trong lĩnh vực kinh tế bao gồm:
a) Cản trở nam hoặc nữ thành lập doanh nghiệp, tiến hành hoạt động kinh doanh vì định kiến giới;
b) Tiến hành quảng cáo thương mại gây bất lợi cho các chủ doanh nghiệp, thương nhân của một giới nhất định.
 Các hành vi vi phạm pháp luật về bình đẳng giới trong lĩnh vực lao động bao gồm:
a) Áp dụng các điều kiện khác nhau trong tuyển dụng lao động nam và lao động nữ đối với cùng một công việc mà nam, nữ đều có trình độ và khả năng thực hiện như nhau, trừ trường hợp áp dụng biện pháp thúc đẩy bình đẳng giới;
b) Từ chối tuyển dụng hoặc tuyển dụng hạn chế lao động, sa thải hoặc cho thôi việc người lao động vì lý do giới tính hoặc do việc mang thai, sinh con, nuôi con nhỏ;
c) Phân công công việc mang tính phân biệt đối xử giữa nam và nữ dẫn đến chênh lệch về thu nhập hoặc áp dụng mức trả lương khác nhau cho những người lao động có cùng trình độ, năng lực vì lý do giới tính;
d) Không thực hiện các quy định của pháp luật lao động quy định riêng đối với lao động nữ.
 Các hành vi vi phạm pháp luật về bình đẳng giới trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo bao gồm:
a) Quy định tuổi đào tạo, tuổi tuyển sinh khác nhau giữa nam và nữ;
b) Vận động hoặc ép buộc người khác nghỉ học vì lý do giới tính;
c) Từ chối tuyển sinh những người có đủ điều kiện vào các khóa đào tạo, bồi dưỡng vì lý do giới tính hoặc do việc mang thai, sinh con, nuôi con nhỏ;
d) Giáo dục hướng nghiệp, biên soạn và phổ biến sách giáo khoa có định kiến giới.
 Các hành vi vi phạm pháp luật về bình đẳng giới trong lĩnh vực khoa học và công nghệ bao gồm:
a) Cản trở nam, nữ tham gia hoạt động khoa học, công nghệ;
b) Từ chối việc tham gia của một giới trong các khoá đào tạo về khoa học và công nghệ.
 Các hành vi vi phạm pháp luật về bình đẳng giới trong lĩnh vực văn hóa, thông tin, thể dục, thể thao bao gồm:
a) Cản trở nam, nữ sáng tác, phê bình văn học, nghệ thuật, biểu diễn và tham gia các hoạt động văn hóa khác vì định kiến giới;
b) Sáng tác, lưu hành, cho phép xuất bản các tác phẩm dưới bất kỳ thể loại và hình thức nào để cổ vũ, tuyên truyền bất bình đẳng giới, định kiến giới;
c) Truyền bá tư tưởng, tự mình thực hiện hoặc xúi giục người khác thực hiện phong tục tập quán lạc hậu mang tính phân biệt đối xử về giới dưới mọi hình thức.
 Các hành vi vi phạm pháp luật về bình đẳng giới trong lĩnh vực y tế bao gồm:
a) Cản trở, xúi giục hoặc ép buộc người khác không tham gia các hoạt động giáo dục sức khỏe vì định kiến giới;
b) Lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức hoặc xúi giục, ép buộc người khác phá thai vì giới tính của thai nhi.

Cản trở thành viên trong gia đình có đủ điều kiện theo quy định của pháp luật tham gia định đoạt tài sản thuộc sở hữu chung của hộ gia đình vì lý do giới tính.
 Không cho phép hoặc cản trở thành viên trong gia đình tham gia ý kiến vào việc sử dụng tài sản chung của gia đình, thực hiện các hoạt động tạo thu nhập hoặc đáp ứng các nhu cầu khác của gia đình vì định kiến giới.
 Đối xử bất bình đẳng với các thành viên trong gia đình vì lý do giới tính.
 Hạn chế việc đi học hoặc ép buộc thành viên trong gia đình bỏ học vì lý do giới tính.
 Áp đặt việc thực hiện lao động gia đình, thực hiện biện pháp tránh thai, triệt sản như là trách nhiệm của thành viên thuộc một giới nhất định.

Người nào có hành vi vi phạm pháp luật về bình đẳng giới thì tuỳ theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử lý kỷ luật, xử lý hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
 Cơ quan, tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm pháp luật về bình đẳng giới mà gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật.

Chương VI. Điều khoản thi hành

Luật này có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 7 năm 2007.

Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật này./.

Luật này đã được Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá XI, kỳ họp thứ 10 thông qua ngày 29 tháng 11 năm 2006.

CHỦ TỊCH QUỐC HỘI

(Đã ký)
Nguyễn Phú Trọng

Luật pháp Việt Nam


title: Tam quốc diễn nghĩa (Phan Kế Bính dịch, Bùi Kỷ hiệu đính)/Hồi 5

text:
Trần Cung muốn giết Tào Tháo, nhưng lại nghĩ rằng:

“Ta theo nó cũng là vị nước, nếu bây giờ giết nó e rằng bất nghĩa. Không bằng bỏ nó, đi nơi khác”.

Nói rồi lại cài gươm, lên ngựa không đợi trời sáng đi thẳng về Đông-quận.

Tháo dậy, không thấy Trần Cung, nghĩ bụng:

- Người này thấy ta nói mấy câu, tưởng ta là đứa bất nhân, nên bỏ ta mà đi. Ta nên đi ngay, không thể ở đây lâu.

Suốt đêm hôm ấy Tháo đi, đến Trần-lưu, tìm thấy bố, thuật lại sự tình với bố, muốn đem gia tài bán đi để mộ nghĩa binh.

Tào Tung nói:

- Gia tư nhà ta không có mấy tí. Cha e không đủ để kham nổi việc lớn. Ở đây có ông Vệ Hoằng, đỗ khoa Hiếu liêm, là người khinh tài trọng nghĩa, nhà giàu, nếu được ông ấy giúp con, thì việc lớn có thể mưu đồ được.

Tháo bèn đặt một tiệc rượu, mời Vệ Hoằng đến nhà, nói với Hoằng rằng:

- Nay nhà Hán vô chủ; Đổng Trác lộng quyền; dối vua hại dân; thiên hạ ai ai cũng nghiến răng tức giận. Tôi muốn hết lòng giúp nước, hiềm vì sức không đủ. Ngài là người trung nghĩa, rất mong ngài giúp đỡ.

Vệ Hoằng nói:

- Tôi có lòng ấy đã lâu, giận rằng chưa gặp ai là người anh hùng. Nay Mạnh Đức đã có chí lớn, tôi xin đem hết của cải ra giúp.

Tào Tháo mừng lắm làm ngay tờ kiểu chiếu phát đi các đạo, rồi dựng một lá cờ trắng, đề hai chữ: “TRUNG NGHĨA” để chiêu binh tập mã.

Không được mấy ngày, thiên hạ kéo đến ứng mộ đông như nước chảy.

Một bữa có người ở Dương-bình, tên là Nhạc Tiến, tên chữ là Văn Khiêm; lại có người ở Cự-lộc tên là Lý Điển, tên chữ là Nam Thành, hai người đến xin theo, Tháo đều cho làm chân tay dưới trướng.

Lại có người nữa, người nước Bái, tên là Hạ hầu Đôn, tên chữ là Nguyện Nhượng, nguyên là dòng dõi Hạ hầu Anh ngày xưa; từ khi nhỏ đã tập đánh gậy; đến năm 14 tuổi đã theo thầy học võ. Có người chửi thầy, Đôn giết người ấy rồi trốn sang nơi khác ở. Bấy giờ nghe thấy Tào Tháo khởi binh, Đôn cùng với một người em họ, tên là Hạ hầu Uyên, đem một nghìn tráng sĩ lại họp với quân Tháo.

Hai người ấy vốn là anh em cùng họ với Tào Tháo, vì Tháo nguyên cũng là họ Hạ-hầu, tại bố Tháo là Tào Tung vào làm con nuôi họ Tào, nên mới đổi ra là họ Tào.

Được vài ngày nữa, lại có hai người họ Tào, Tào Nhân, Tào Hồng cũng đem hơn một nghìn quân lại giúp.

Tào Nhân, tên chữ là Tử Hiếu; Tào Hồng tên chữ là Tử Liêm, hai người cung mã đều thạo, võ nghệ tinh thông. Tháo mừng lắm, ngày ngày ở trong thôn luyện tập quân mã.

Vệ Hoằng đem hết cả gia tài, sắm sửa cờ quạt, và may áo giáp. Bốn phương lại đưa lương thực đến, không biết ngần nào mà kể.

Bấy giờ Viên Thiệu bắt được kiểu-chiếu của Tào Tháo, bèn tụ hội văn vũ, đem ba vạn quân ở Bột-hải sang hội với quân Tào Tháo.

Tháo bèn làm một bài hịch gửi đi các quận. Hịch rằng:

Sau khi tờ hịch của Tào đã phát đi, chư hầu các trấn đều khởi binh hưởng ứng:

1- Viên Thuật hậu-tướng-quân làm thái-thú Nam-dương.

2- Hàn Phức, thứ-sử Ký-châu.

3- Khổng Du, thứ-sử Dự-châu.

4- Lưu Đại, thứ-sử Duyện-châu.

5- Vương Khuông, thái-thú Hà-nội.

6- Trương Mặc, thái-thú Trần-lưu.

7- Kiều Mạo, thái-thú Đông-quận.

8- Viên Dị, thái-thú Sơn-dương.

9- Pháo Tín, tướng ở Tế-bắc.

10- Khổng Dung, thái-thú Bắc-hải.

11- Trương Siêu, thái-thú Quảng-lăng.

12- Đào Khiêm, thứ-sử Từ-châu.

13- Mã Đằng, thái-thú Tây-lương.

14- Công-tôn-Toản, thái-thú Bắc-bình.

15- Trương Dương, thái-thú Thượng-đảng.

16- Tôn Kiên, Ô-trình-hầu, thái-thú Tràng-sa.

17- Viên Thiệu, Kỳ-hương-hầu, thái-thú Bột-hải.

Quân mã các trấn, nơi nhiều nơi ít, trấn thì ba vạn, trấn thì một hai vạn, đều đem các văn quan võ tướng, kéo đến Lạc Dương.

Đây nói chuyện thái thú Bắc-bình là Công tôn Toản đem một vạn rưởi quân, khi đi qua huyện Bình-nguyên, ở châu Đức, trông thấy ở đằng xa xa, trong đám cây dâu, có một lá cờ vàng, với vài người kỵ mã đến đón. Trông xem ai hóa ra Lưu Bị.

Toản hỏi:

- Hiền đệ sao lại ở đây?

Lưu Bị thưa:

- Ngày trước em nhờ anh được cử làm huyện lịnh Bình-nguyên, nay nghe thấy đại quân qua đây, nên em lại hầu. Xin anh hãy vào thành nghỉ ngựa.

Toản thấy có mấy người đi theo Lưu Bị, trỏ hỏi mấy người ấy là ai. Lưu Bị nói:

- Đây là Quan Vũ, Trương Phi, hai người anh em kết nghĩa với tôi đó.

Toản hỏi có phải hai người ấy là hai người cùng phá giặc khăn vàng hay không? Huyền Đức nói:

- Phá giặc khăn vàng chính là công hai người này cả!

Toản hỏi hiện bây giờ hai người làm chức gì? Huyền Đức thưa:

- Quan Vũ làm tay mã cung; Trương Phi làm tay bộ cung.

Toản than rằng:

- Như thế quả là mai một anh hùng! Nay Đổng Trác làm loạn, chư hầu cùng đề binh đến đánh. Hiền đệ bỏ quách một chức quan nhỏ này, cùng với tôi đi đánh giặc giúp nhà Hán. Nên không?

Lưu Bị vâng xin đi ngay.

Trương Phi nghe thấy tên Đổng Trác, nói rằng:

- Khi trước giá để tôi giết ngay thằng giặc ấy đi, không đến nỗi còn có việc ngày nay.

Quan Vũ nói:

- Bây giờ việc đã như thế, ta nên thu xếp đi ngay thôi.

Lưu Bị cùng Quan, Trương liền đem vài ba người lính kỵ, theo Công tôn Toản đi. Tào Tháo ra tiếp. Các chư hầu cũng lục tục kéo đến cả, mỗi người đóng trại một chỗ, liên tiếp nhau hơn ba trăm dặm đất.

Tào Tháo giết trâu mổ ngựa, hội cả mười tám chư hầu bàn việc tiến binh.

Thái thú là Vương Khuông nói rằng:

- Nay làm việc đại nghĩa, nên lập minh chủ, để mọi người vâng theo hiệu lệnh, rồi sẽ tiến binh.

Tháo nói:

- Viên Bản Sơ nhà bốn đời làm tam-công, lại có nhiều đầy tớ cũ; nguyên là con cháu danh tướng nhà Hán., Nên cử y làm minh chủ.

Thiệu hai ba lần từ chối, nhưng mọi người đều nói:

- Phi Bản Sơ không xong!

Thiệu mới vâng lời.

Hôm sau lập một cái đàn ba từng, chung quanh cắm cờ ngũ phương, từng trên dựng một lá cờ tuyết-mao trắng, một cây hoàng-việt; binh-phù tướng ấn đủ cả; mời Thiệu lên đàn. Thiệu mặc áo chỉnh tề, đeo gươm lên đàn, đốt hương lễ hai lễ, rồi đọc lời thề:

Thiệu đọc xong, các tướng đều uống máu ăn thề. Mọi người nghe thấy lời nói khẳng khái, ai cũng nước mắt chứa chan.

Thề xong xuống đàn. Thiệu lên trướng ngồi, chư hầu hai bên theo chức tước và tuổi chia định ngôi thứ. Tháo đứng dậy mời rượu. Rượu uống được vài tuần, Tháo nói:

- Nay đã lập minh chủ rồi, chúng ta đều phải vâng nghe điều khiển, cùng giúp việc nước. Không ai được cậy khỏe cậy tài ganh tị nhau.

Viên Thiệu nói:

- Thiệu tuy bất tài, nhưng đã được các quan cắt làm minh chủ, xin hết sức công minh; ai có công phải thưởng; ai có tội phải phạt. Nước có hình, quân có phép, nên cùng giữ gìn, đừng ai vi phạm.

Các tướng đều nói:

- Chúng tôi xin vâng lệnh.

Thiệu lại nói:

- Em ta là Viên Thuật, coi việc lương thảo, ứng cấp các trại không được thiếu thốn. Sau nữa xin chọn lấy một người làm tiên phong, đi thẳng ngay vào cửa Dĩ-thủy khiêu chiến; còn các tướng khác phải chia nhau giữ các chốn hiểm yếu, để làm tiếp ứng.

Thái-thú Tràng-sa, tên là Tôn Kiên, bước lên, xin đi tiên phong.

Thiệu nói:
- Phải đấy! Văn Đài hùng mạnh, có thể đảm đang chức ấy.

Kiên liền dẫn quân mã của bản hộ của mình, kéo đến cửa Dĩ-thủy. Quân canh cửa vội vàng chạy ngựa trạm về phủ thừa tướng cáo cấp.

Đổng Trác từ khi chuyên quyền, ngày nào cũng yến tiệc vui say. Lý Nho tiếp được tờ cáo cấp, vào bẩm với Trác. Trác thất kinh vội vàng họp các tướng sĩ bàn bạc. Lã Bố thưa rằng:

- Lo chi việc ấy, thưa cha! Những chư hầu đóng ở ngoài cửa ải, con coi như cỏ rác cả. Con xin đem quân hổ lang, chém hết đầu chúng treo dưới cửa đó.

Trác mừng mà nói rằng:

- Ta được Phụng Tiên, nằm cao không lo gì nữa.

Nói chưa dứt lời, sau lưng Lã Bố có một người bước ra nói to lên rằng:

- Cắt tiết gà, lọ là phải dùng đến dao mổ trâu, không phải phiền đến Lã Ôn-hầu, tôi xin ra chém hết đầu chúng nó, dễ như lấy đồ ở trong túi.

Trác nhìn xem: người ấy thân cao chín thước, mình hổ lưng lang, đầu beo tay vượn, là người Quan-tây, họ Hoa, tên Hùng.

Trác nghe nói thế, thích chí lắm, cho ngay làm kiêu-kỵ hiệu-úy, đem năm vạn quân mã bộ cùng với Lý Túc, Hồ Chẩn, Triệu Xầm đi suốt ngày đêm ra cửa quan nghênh địch.

Trong bọn chư hầu, có Pháo Tín là tướng ở Tế-bắc, thấy Tôn Kiên được đi làm tiên phong, sợ Kiên cướp mất công đầu, bèn mật sai em là Pháo Trung, đem năm nghìn quân mã bộ đi đường tắt, ra thẳng trước cửa quan khiêu đánh. Hoa Hùng đem năm trăm quân thiết kỵ ra ngoài cửa quan, thét lớn: "Tướng giặc chớ chạy!" Pháo Trung vội lui, bị Hoa Hùng chém chết, tướng hiệu bị bắt sống rất nhiều. Hoa Hùng sai người đem đầu Pháo Trung về báo tiệp. Trác giao ngay cho Hùng làm đô-đốc.

Đây nói chuyện Tôn Kiên dẫn bốn tướng đến trước cửa Dĩ-thủy. Bốn tướng ấy là:

1- Trình Phổ, tên chữ Đức Mưu, người Thổ-ngân, ở Hữu Bắc-bình, Phổ cầm một ngọn xà-mâu sắt;

2- Hoàng Cái, tên chữ Công Phúc, người ở Linh-lăng. Cái cầm một ngọn roi sắt;

3- Hàn Đương, tên chữ là Công Nghĩa, người Linh-chi, tỉnh Liêu-tây, cầm một con dao lớn;

4- Tổ Mậu, tên chữ là Đại Vinh, người ở Phú-xuân, quận Ngô, hai tay cầm hai dao.

Tôn Kiên mình thì mặc áo giáp bạc, đầu đội mũ chóp đỏ, cắp dao Cổ-dĩnh, cưỡi ngựa Hoa-tôn, trỏ tay lên trên cửa quan mà mắng rằng:

- Thằng tiểu nhân đi phò giặc kia! Sao không mau mau xuống hàng?

Phó tướng Hoa Hùng là Hồ Chẩn, dẫn năm nghìn quân xuống dưới cửa quan nghênh địch.

Tướng Kiên là Trình Phổ vác ngọn mâu, phi ngựa ra thẳng đánh Hồ Chẩn. Đánh nhau được vài hợp Phổ đâm trúng cổ họng Chẩn, chết ngã từ trên ngựa xuống đất. Kiên bèn thúc quân xông đến trước cửa quan. Trên cửa bắn tên, ném đá xuống như mưa. Kiên phải lui binh về đóng ở Lương-đông, sai người đến chỗ Viên Thiệu báo tiệp và đến chỗ Viên Thuật thúc giục lương thảo.

Bấy giờ có người xui Thuật rằng:

- Tôn Kiên là một con hổ dữ ở đất Giang-đông, nếu ta để cho nó phá được Lạc-dương, giết được Đổng Trác, thì khác gì trừ được lang mà lại gặp hổ. Nay đừng phát lương, quân hắn sẽ tan vỡ.

Thuật nghe, bèn không cấp lương cho Tôn Kiên.

Kiên cạn lương, trong quân rối loạn. Quân do thám biết, về cửa quan báo tin. Lý Túc bàn với Hoa Hùng rằng:

- Đêm hôm nay ta đem một toán quân, đi lần con đường nhỏ xuống đánh đằng sau trại Tôn Kiên, tướng quân đánh đằng trước, chắc bắt được nó.

Hùng nghe kế ấy, truyền lệnh cho quân sĩ ăn no, để đêm xuống cửa quan đánh giặc.

Đêm hôm ấy, gió mát trăng trong. Quân Hùng đến trại Kiên bấy giờ độ nửa đêm, đánh trống reo kéo vào. Kiên vội vàng mặc áo cưỡi ngựa đi ra, vừa gặp Hoa Hùng đến. Hai bên đánh nhau được vài hợp, mặt sau Lý Túc kéo vào, sai quân sĩ phóng hỏa. Quân Tôn Kiên rối loạn. Các tướng đánh lộn nhau, duy có Tổ Mậu theo Kiên phá vây chạy. Hoa Hùng từ mặt sau đuổi dồn lại. Kiên cầm cung bắn hai phát tên, Hùng đều tránh được cả, lại giương cung bắn một phát nữa, cố sức quá lôi gãy mất cung Thước-họa, phải vứt bỏ cung, tế ngựa chạy. Tổ Mậu bảo Kiên rằng:

- Cái mũ chóp đỏ trên đầu chúa công, bị giặc nó nhận được. Xin cởi mũ đưa cho tôi đội.

Kiên liền cởi mũ đánh đổi cho Mậu, rồi hai người chia đường chạy ra hai ngả. Quân Hoa Hùng cứ đuổi theo người đội mũ chóp đỏ. Kiên chạy sang con đường nhỏ được thoát.

Tổ Mậu bị Hoa Hùng đuổi kíp lắm, bèn bỏ mũ ra, treo vào một cái cột nhà cháy dở, rồi trốn vào rừng rậm, núp một chỗ.

Quân Hùng, thấp thoáng dưới bóng trăng, trông thấy cái chóp mũ đỏ ở chỗ nhà cháy cứ vây bọc bốn mặt lại, không dám đến gần, rồi sau lấy tên bắn mãi mới biết bị lừa. Tổ Mậu ở trong rừng lúc bấy giờ xông ra, hai tay múa đôi dao, chực chém Hoa Hùng. Hùng thét to một tiếng, đưa cho Tổ Mậu một nhát dao, Mậu chết lăn xuống dưới ngựa.

Đánh nhau vừa đến tận sáng, Hùng mới kéo quân về.

Trình Phổ, Hàn Đương, Hoàng Cái tìm thấy Tôn Kiên, thu nhập quân mã lại rồi đóng trại ở.

Tôn Kiên thấy mất Tổ Mậu, thương xót lắm. Cấp tốc cho người đi báo Viên Thiệu, Thiệu thất kinh nói:

- Không ngờ Tôn Văn-đài mà thua Hoa Hùng!

Thiệu họp chư hầu để bàn bạc. Chư hầu đến cả, chỉ có Công tôn Toản đến sau. Thiệu mời các tướng vào ngồi sắp hàng trong trướng, rồi nói rằng:

- Em Pháo Tín không theo điều khiển, tự tiện tiến binh, mình bị giết, quân sĩ chết nhiều. Đến nay Tôn Văn-đài cũng bị thua, mất hết nhuệ khí, các tướng định làm sao?

Chư hầu không ai nói gì cả, Thiệu ngẩng mặt lên nhìn chỉ thấy sau lưng Công tôn Toản có ba người diện mạo dị thường, đứng cười mát.

Thiệu hỏi ai. Toản gọi Lưu Bị ra và nói rằng:

- Người này là anh em bạn học với tôi thuở nhỏ, hiện đương làm quan lệnh Bình-nguyên, tên là Lưu Bị.

Tháo hỏi:

- Có phải là Lưu Huyền Đức đánh tan giặc khăn vàng khi xưa không?

Toản nói phải, rồi bảo Lưu Bị ra chào các quan, nhân thể đem công lao và tình trạng ông ấy xuất thân thế nào, nói chuyện để các quan nghe. Thiệu thấy nói Lưu Bị là tôn phái nhà Hán bèn sai lấy ghế mời ngồi.

Lưu Bị khiêm tốn không dám ngồi. Thiệu nói:
- Ta kính không phải là kính danh tước nhà ngươi, ta kính là kính người tôn thất nhà vua đấy thôi!

Lưu Bị mới ngồi xuống ghế ở hàng cuối cùng. Quan Vũ, Trương Phi chắp tay đứng hầu đằng sau.

Đương khi ấy, có quân do thám lại báo:

- Hoa Hùng dẫn quân thiết kỵ xuống cửa quan, nó lấy sào cắm cái chóp mũ của Tôn thái thú, đến trước cửa trại, hò hét thách đánh.

Thiệu hỏi:

- Ai dám ra trận?

Sau lưng Viên Thuật, có một tướng lực lưỡng, tên là Du Thiệp bước ra thưa rằng:

- Tiểu tướng xin ra.

Thiệu mừng sai Thiệp ra. Vừa ra được một lát, có người về báo:

- Thiệp đánh nhau với Hoa Hùng được ba hợp, bị Hùng chém chết.

Các tướng cả sợ.

Thái-thú Hàn Phức nói:

- Tôi có thượng tướng Phan Phụng chém được Hoa Hùng.

Thiệu bèn sai Phan Phụng ra đánh. Phụng tay cầm một cái búa to, lên ngựa, ra được một lúc, lại bị Hoa Hùng chém chết.

Các tướng không người nào còn máu mặt.

Thiệu nói rằng:

- Tiếc thay! Tướng của ta là Nhan Lương, Văn Sú chưa đến. Giá thử được một người ấy ở đây thì sợ gì Hoa Hùng!

Nói chưa dứt lời một người ở dưới thềm, chạy ra, nói to lên rằng:

- Tiểu tướng xin ra chém đầu Hoa Hùng, đem dâng dưới trướng.

Mọi người nhìn xem thấy người ấy cao chín thước, mắt phượng mày ngài, mặt như táo chín, tiếng giống chuông kêu.

Thiệu hỏi là người nào. Toản thưa:

- Em Huyền Đức tên là Quan Vũ đấy!

Thiệu lại hỏi hiện làm chức gì? Toản thưa:

- Vũ theo Huyền Đức làm mã cung thủ.

Viên Thuật ở trong trướng thét lên:

- Thằng này thằng nào! Mày khinh chư hầu chúng tao không có đại tướng hay sao, thứ mày là một thằng cung thủ, dám nói khoác à? Chúng đâu, đuổi cổ nó ra ngoài kia!

Tào Tháo vội ngăn rằng:

- Công lộ hãy nguôi cơn giận. Người ấy đã nói khoác thế, tất cũng có dũng lực. Xin hãy thử cho ra, hễ không đánh được ta sẽ trị tội.

Viên Thiệu nói:

- Sai một tay cung ra đánh, giặc nó có cười cho không?

Tào Tháo nói:

- Người ấy diện mạo hùng vĩ thế kia, Hoa Hùng biết đâu là tay cung.

Quan Công nói:

- Nếu không đánh được, xin chặt đầu tôi.

Tháo sai người rót chén rượu, đưa Quan Công uống, rồi sẽ ra. Quan Công nói:

- Xin hãy để chén rượu đấy. Tôi đi rồi về ngay!

Nói rồi đi ra, vác long đao nhảy lên lưng ngựa, được một lát các chư hầu nghe thấy ngoài cửa quân trống đánh, người reo ầm ầm, tựa hồ như trời tan đất lở, núi đổ non nghiêng; chúng tướng đều thất kinh đang định sai người ra xem, đã thấy tiếng nhạc nhong nhong trở về, ngựa đã vào tới trung quân; Quan Công cầm đầu Hoa Hùng ném xuống đất, chén rượu của Tào Tháo hãy còn nóng.

Đời sau có thơ khen rằng:

Cửa quân trống trận nổi thùng thùng,
Văng vẳng tai nghe nhạc ngựa rung.
Chén rượu rót ra còn nóng hổi,
Trước màn đã thấy sỏ Hoa Hùng.

Tào Tháo mừng lắm.

Trương Phi khi ấy ở sau lưng Lưu Bị mới chạy ra nói to lên rằng:

- Kha kha đã chém chết được Hoa Hùng, sao không nhân thể đánh thốc vào cửa quan, bắt sống lấy Đổng Trác còn đợi đến bao giờ?

Viên Thuật giận quát mắng rằng:

- Thằng láo! Đại thần chúng tao đây còn phải khiêm tốn, thứ mày là tiểu tốt của một quan huyện, sao dám hỗn xược ở đây? Đuổi cả chúng nó ra ngoài kia!

Tào Tháo nói:

- Ai có công thì thưởng, cứ gì quý với tiện.

Viên Thuật nói:

- Có phải các ông chỉ trọng một người huyện lệnh, tôi xin cáo thoái.

Tháo nói:

- Sao nên nhân một lời nói, mà bỏ việc lớn?

Nói thế rồi Tháo bảo Công tôn Toản hãy mời các ông ấy về trại.

Chư hầu tan, người nào về trại người ấy, Tháo mật sai người đem trâu và rượu đưa sang mừng và úy lạo ba anh em Lưu, Quan, Trương.

Quân Hoa Hùng thua, chạy về cửa quan báo Lý Túc. Túc vội vàng viết giấy báo Đổng Trác, Trác họp các quan lại bàn. Lý Nho nói:

- Nay ta mất thượng tướng Hoa Hùng, thế giặc to lắm. Viên Thiệu là minh chủ, có chú là Viên Ngỗi hiện đang làm thái phó, vậy nó trong ngoài ứng hợp với nhau. Để vậy nguy lắm, nên trừ trước đi. Xin thừa tướng thân cầm đại quân, chia đường ra đánh thì mới được.

Trác nghe lời Nho, gọi Lý Thôi, Quách Dĩ, lĩnh năm trăm quân đến vây nhà thái-phó Viên Ngỗi, già trẻ đều giết sạch, đem đầu Ngỗi ra bêu trước cửa quan.

Trác khởi hai mươi vạn quân chia làm hai đường, một đường sai Lý Thôi, Quách Dĩ, đem năm vạn quân ra giữ cửa Dĩ-thủy, không khiến đánh nhau, một đường thì Trác đem mười lăm vạn quân cùng với Lý Nho, Lã Bố, Phàn Trù, Trương Tế giữ cửa quan Hổ-lao. Cửa ấy cách Lạc-dương năm mươi dặm. Đến cửa Hổ-lao, Trác sai Lã Bố lĩnh ba mươi vạn quân ra trước quan, đóng một trại lớn; Trác thì đóng đồn trên quan.

Quân lưu tinh dò được tình hình, kíp vào trại Viên Thiệu báo. Thiệu họp các tướng lại họp bàn. Tháo nói:

- Đổng Trác đóng quân ở Hổ-lao, là cốt chẹn đường chư hầu. Nay nên chia binh ra: một nửa ra đó nghênh địch.

Thiệu bèn cắt Vương Khuông, Kiều Mạo, Pháo Tín, Viên Dị, Khổng Dung, Trương Dương, Đào Khiêm, Công tôn Toản, cả thảy tám vị chư hầu đến cửa Hổ-lao đối địch. Tào Tháo thì dẫn quân đi lại tiếp ứng. Chư hầu đều khởi binh đến, thái thú Vương Khuông đi trước.

Lã Bố đem năm nghìn quân thiết kỵ lại. Vương Khuông đem quân mã, bày thành thế trận, cưỡi ngựa đứng dưới cờ, trông thấy Lã Bố ra trận, đầu đội mũ dát vàng ba chỏm, mình mặc áo gấm đỏ trăm hoa, ngoài khoác áo giáp thú-diện liên-hoàn; dưới thắt dây lưng sư man, lưng đeo một bộ cung tên; tay cầm một ngọn họa kích, cưỡi ngựa Xích-thố.

Khuông ngoảnh lại hỏi ai dám ra đối chiến? Đằng sau có một tướng vác ngọn giáo, tế ngựa chạy ra. Xem ai hóa ra một danh tướng ở Hà-nội, tên là Phương Duyệt. Hai ngựa giao nhau, chưa được năm hợp, Duyệt bị Lã Bố đánh một ngọn kích ngã xuống ngựa. Bố xông thẳng vào. Quân Vương Khuông thua to, chạy tán lạc ra bốn mặt. Bố xông xáo vào đám quân Khuông, như chạy vào nơi không có người. May sao Kiều Mạo, Viên Dị đem hai cánh quân vừa đến, cứu được Vương Khuông, quân Bố mới lui. Chư hầu ba xứ mỗi xứ mất ít nhiều người ngựa, lui ba mươi dặm, đóng trại. Quân năm xứ đi sau cũng dần dần kéo đến cả, họp lại bàn nhau, đều cho Lã Bố là anh hùng, không ai địch nổi.

Khi đang lo nghĩ có quân vào báo rằng Lã Bố đến khiêu chiến. Chư hầu tám xứ, đều lên ngựa kéo ra cả, chia quân ra làm tám đội, bày ở trên gò cao; trông ở đằng xa xa thấy một toán quân mã, cờ bay phất phới, Lã Bố xông đến.

Bộ tướng của Trương Dương, thái-thú Thượng-đảng tên là Mục Thuận vác ngọn giáo tế ngựa ra đánh, bị Bố đâm một ngọn kích chết lăn từ trên ngựa xuống đất.

Thấy thế, một bộ tướng của Khổng Dung, tên là Vũ An Quốc, vác một cái dùi sắt, tế ngựa chạy ra, Lã Bố đến, đánh nhau được mười hợp, Bố đưa cho một ngọn kích đánh gẫy cánh tay An Quốc. An Quốc vứt dùi sắt chạy. Chư hầu tám xứ cùng đổ ra mới cứu được An Quốc. Lã Bố lui quân trở về, các chư hầu lại về trại bàn với nhau.

Tào Tháo nói:

- Lã Bố anh hùng, không địch được. Nay nên họp cả mười tám nước chư hầu để bàn nhau tìm kế gì đánh được nó. Hễ bắt sống được Lã Bố, thì giết Đổng Trác chẳng khó gì nữa.

Trong khi đang bàn bạc, Lã Bố lại kéo binh đến thách đánh. Công tôn Toản vác ngọn giáo nhảy ra đánh Lã Bố mới được vài hợp, Toản thua chạy. Lã Bố thúc ngựa Xích-thố xấn lại đuổi, ngựa này chạy nhanh như bay. Bố gần đuổi kịp Toản, ở bên ria đường, bỗng có một tướng, mắt tròn trợn ngược, râu hùm vểnh lên, vác một ngọn bát-xà-mâu, tế ngựa đến thét lên rằng:

- Thằng đi ở ba họ kia! Đừng chạy nữa! Tao là Trương Phi người đất Yên đây!

Lã Bố thấy thế bỏ Toản, đánh nhau với Trương Phi. Trương Phi hăng hái cố đánh Lã Bố. Đánh nhau được hơn năm mươi hợp chưa rõ bên nào thua bên nào được. Quan Công đứng ngoài thấy thế cũng múa thanh long đao đến cùng đánh. Ba con ngựa đứng ra kiểu chữ đinh, đánh nhau được ba mươi hợp nữa cũng vẫn không hạ được Lã Bố. Lưu Bị bấy giờ cũng cầm đôi gươm tế ngựa chạy vào đánh giúp. Ba người vây tròn lấy Lã Bố đánh chẳng khác gì quân đèn cù. Binh mã tám xứ ngây mặt ra trông.

Lã Bố cố sức chống đỡ không nổi. Bố nhằm giữa mặt Lưu Bị phóng vờ một ngọn kích. Lưu Bị tránh được. Lã Bố mở góc cửa trận, cắp đao ngược kích, phi ngựa chạy về. Ba người thúc ngựa xấn vào; quân mã tám xứ đều reo ầm lên, xô cả ra đánh. Quân Lã Bố chạy về trên cửa Hổ-lao. Ba người theo sau đuổi mãi.

Có người làm bài ca khen ba người. Ca rằng:

  Vận Hán đến Hoàn Linh suy thế,
  Vầng thái dương đã xế về đoài
    Giặc đâu Đổng Trác dông dài;
Trân Lưu hết vía rụng rời kinh nghi!
  Hịch Tao Tháo truyền đi các trấn
  Chư hầu cùng nổi giận hưng binh
    Bản Sơ đầu bọn đồng minh,
Thề nhau giúp Hán yên bình non sông.
  Kia Lã Bố anh hùng ai sánh?
  Khắp mọi người dũng mạnh nào bằng?
    Áo ngoài giáp bạc sáng choang,
Đầu trên nhấp nhoáng mũ vàng ngù bông.
  Mặt thú dữ trập trùng bảo đái,
  Cánh phượng bay phấp phới cẩm bào.
    Vó câu gió chạy ào ào,
Kích hoa sáng quắc soi vào nước trong.
  Ra cửa ải tranh hùng ai dám?
  Các chư hầu thất đảm kinh hồn
    Trương Phi nhảy vọt ra liền
Xà mâu một ngọn trận tiền giương uy;
  Vểnh râu hổ gầm ghì thét mắng,
  Xoe mắt tròn lóng lánh lóng la
    Đánh nhau mê mải chưa tha
Vân Trường nóng tiết nhảy ra xông vào
  Nhoáng màu tuyết siêu-đao sắc sủa
  Áo chiến bào sặc sỡ vẻ hoa.
    Quỷ thần thét tiếng ngựa ra,
Căm căm khi tức mắt hoa đỏ ngầu
  Huyền Đức cũng giục mau ngựa nhẩy
  Múa đuôi gươm vùng vẫy ra oai,
    Ba người vây bọc vòng ngoài;
Kẻ đâm người đỡ liền tay không rời
  Tiếng quát tháo lay trời động đất
  Vừng sát khí cao ngất trời xanh.
    Ôn hầu núng thế nhìn quanh,
Quay đầu ngựa chạy về nhanh núi nhà
  Cán họa kích cho đà tếch trước,
  Cờ ngũ hành xơ xác bướm bay
    Giật cương chạy rẽ đường mây
Hổ-lao trại ấy tọt ngay vào thành.

Ba người đuổi Lã Bố đến dưới cửa quan, trông thấy trên quan có tàn lọng che, gió bay phấp phới. Trương Phi kêu to lên rằng:

- Hẳn Đổng Trác đấy rồi! Đuổi Lã Bố làm gì nữa, không bằng bắt thằng Đổng Trác mới thực là đào cây nhổ đến tận rễ.

Vừa nói vừa tế ngựa lên quan để bắt Đổng Trác.

Thế mới thực là:

Bắt giặc nên tìm đầu ỏ giặc;
Công kỳ lại phải đợi người kỳ.

Chưa biết rồi chuyện ra làm sao, xem đến hồi sau mới rõ.


title: Tam quốc diễn nghĩa (Phan Kế Bính dịch, Bùi Kỷ hiệu đính)/Hồi 6

text:
Trương Phi tế ngựa xấn vào cửa ải, định lên trên ải, nhưng tên đạn bắn xuống như mưa, không thể nào lên được, phải quay ngựa trở về.

Chư hầu tám xứ cùng mời Lưu, Quan, Trương đến mừng công, rồi cho về trại Viên Thiệu báo tin mừng. Thiệu bèn đưa tờ hịch đến Tôn Kiên bảo Kiên tiến binh.

Tôn Kiên liền đem Hoàng Cái, Trình Phổ, đến trại Viên Thuật, rồi cầm gậy vạch xuống đất nói rằng:

- Đổng Trác với tôi thật không có hằn thù gì, nay tôi không nghĩ gì đến thân, xông pha mũi tên hòn đạn để trừ nó, trước vị nước nhà, sau để báo thù riêng cho nhà tướng quân (cho Viên Ngỗi), thế mà tướng quân nghe lời gièm pha, không phát lương cho tôi, để đến nỗi tôi bị thua, sao tướng quân đành lòng thế được?

Thuật thấy nói vậy, sợ hãi không biết nói làm sao, bèn sai đem chém người gièm, để từ tạ Tôn Kiên. Khi ấy bỗng có người đến báo với Kiên rằng:

- Trên cửa ải có một tướng, cưỡi ngựa đến trại, muốn vào hầu tướng quân.

Kiên từ giã Thuật về trại, gọi hỏi ai, hóa ra ái tướng của Đổng Trác tên là Lý Thôi.

Kiên hỏi:

- Mày lại đây làm gì?

Lý Thôi nói:

- Thừa tướng chỉ kính trọng tướng quân thôi! Nay thừa tướng muốn kết thân với tướng quân; thừa tướng có một cô con gái muốn gả cho cậu con giai của tướng quân.

Tôn Kiên nổi giận mắng rằng:

- Đổng Trác là thằng nghịch thiên vô đạo, làm nhà vua nghiêng đổ, ta muốn giết cả chín họ nó đi để tạ thiên hạ, sao lại thèm kết thân với thằng giặc ấy! Tao tha chém cho mày, mày về mau đem dâng cửa ải cho tao. Mau mau! Chậm thì tao băm xương ra bây giờ.

Lý Thôi lủi thủi ra về, kể với Đổng Trác. Trác giận lắm, bèn hỏi Lý Nho.

Nho nói:

- Lã Ôn-hầu thua trận mới rồi, binh lính ngã lòng cả, không có bụng đánh nhau nữa. Nay nên kéo binh về Lạc-dương, đem vua sang Tràng-an, để ứng vào lời đồng dao. Theo lời đồng dao mấy hôm nay:

Mé tây một nhà Hán!
Mé đông một nhà Hán!
Hươu chạy về Tràng-an,
Mới khỏi phải gặp nạn.

Tôi xin phép giải thích như sau này:

Mé tây một nhà Hán,

nghĩa là: đức Cao Tổ ngày xưa đóng đô ở Tràng-an, truyền ngôi được mười hai vua.

Mé đông một nhà Hán,

nghĩa là: Vua Quang Vũ đóng đô ở Lạc-dương, cũng truyền ngôi được mười hai vua.

Thế là vận trời xoay vần. Nay thừa tướng lại nên về Tràng-an, mới khỏi lo được.

Trác mừng nói rằng:

- Ngươi không nói thì ta không biết!

Trác bèn đem Lã Bố về Lạc-dương, rồi hỏi ngay các quan văn vũ để bàn việc thiên đô.

Khi các quan đã đến đông, Trác nói rằng:

- Nhà Hán ta ở Lạc-dương hơn hai trăm năm nay, khí số đã hết. Ta xem bây giờ vượng khí ở Tràng-an. Vậy ta muốn rước vua về đó, các quan nên gấp rút sắm sửa hành trang.

Tư-đồ là Dương Bưu nói rằng:

- Tràng-an tàn phá đã lâu rồi. Nay bỗng dưng bỏ cả tôn miếu, hoàng lăng mà đi sang đó, tôi sợ rằng thiên hạ kinh động, mà thiên hạ động thì dễ, yên lại thì khó. Xin thừa tướng hãy xét cho kỹ.

Trác giận mắng Dương Bưu:

- Ngươi lại dám ngăn trở việc lớn nước nhà à?

Thái-úy là Hoàng Uyển cũng nói rằng:

- Dương tư-đồ nói thế phải đấy: trước kia trong lúc Vương Mãng thoán nghịch, kế đến Canh Thủy, Xích Mi nổi loạn, Tràng-an đã bị đốt cháy thành ra tro sỏi. Vả lại nhân dân xiêu tán, trăm phần không còn một hai phần. Tôi nghĩ không nên bỏ cả cung điện ở đây mà đi ra chỗ đất hoang ấy.

Trác nói:

- Ở Lạc-dương đây trộm giặc nhiều lắm, nhân dân loạn lạc đi mất cả. Ở Tràng-an có núi Hào, núi Hàm hiểm trở; lại gần Lũng-hữu, đá gỗ và gạch ngói dễ kiếm, sửa sang cung thất độ hơn một tháng thì xong, không ai được nói lôi thôi nữa.

Tư-đồ là Tuân Sảng lại can rằng:

- Hễ thừa tướng mà thiên đô đi, thì thiên hạ nhiễu động ngay.

Trác tức mình gắt rằng:

- Ta vì thiên hạ mà lo việc thiên đô, có tiếc gì những đứa tiểu dân, nó nhiễu động mặc nó.

Ngay hôm ấy Trác cách chức Dương Bưu, Hoàng Uyển, Tuân Sảng, giáng xuống làm thứ dân.

Trác trở ra lên xe, thấy có hai người đứng trước vái, trông ra thì là thượng-thư Chu Bật và hiệu-úy Ngũ Quỳnh. Trác hỏi có việc gì?

Bật nói:

- Nay nghe thừa tướng muốn thiên đô, nên chúng tôi lại can.

Trác giận nói:

- Trước tao nghe hai chúng bay, dùng thằng Viên Thiệu cho nó làm quan, bây giờ nó làm phản. Thế ra nó với chúng bay cùng một đảng.

Nói rồi Trác sai võ sĩ đem Chu Bật, Ngũ Quỳnh ra cửa chợ chém, rồi hạ lệnh thiên đô, hạn đến ngày hôm sau phải đi.

Lý Nho xui Đổng Trác:

- Nay tiền lương thiếu thốn nhiều, ở Lạc-dương nhiều nhà giầu, nên tịch thu cả, lấy của phát lương cho quân. Phàm bao nhiêu môn hạ Viên Thiệu ngày trước, đem giết cả đi để lấy của sẽ được vô số.

Trác lập tức sai năm nghìn quân thiết kỵ đi bắt cả những người nhà giầu ở Lạc-dương, cả thẩy mấy nghìn họ, mỗi người cắm một lá cờ lên đầu, để bốn chữ “PHẢN THẦN NGHỊCH ĐẢNG” rồi đem ra ngoài thành chém tuốt, bao nhiêu của cải lấy sạch.

Lý Thôi, Quách Dĩ, bắt hết cả dân Lạc-Dương, ước mấy trăm vạn, đưa sang Tràng-an, cứ mỗi một toán dân lại cho một đội quân đi đàn áp, người chết ở dọc đường không biết bao nhiêu mà kể. Đàn bà con gái đã vừa nhọc vừa đói khát, đau đớn trăm chiều, lại còn bị quân lính hãm hiếp; tiếng kêu khóc động trời chuyển đất. Người nào đi chậm, đằng sau có quân lính đốc thúc, quân lính cầm dao, giết người ngay ở giữa đường.

Lúc Trác ra đi, sai phóng hỏa đốt cả cửa nhà dân ở, và đốt cả tôn miếu, cung phủ, Nam, Bắc hai cung, lửa khói mù mịt; bao nhiêu cung cấm hóa ra tro cả.

Trác lại sai Lã Bố khai quật hết cả những lăng tiên hoàng, hậu phi để lấy vàng bạc châu báu. Quân sĩ thấy vậy cũng thừa thế đào mả các nhà quan, nhà dân.

Đổng Trác sai xếp những đồ vàng bạc vóc nhiễu được vài nghìn xe, rồi bức thiên tử và hậu phi phải sang Tràng-an.

Tướng Đổng Trác tên là Triệu Xầm, thấy Trác đã bỏ Lạc-dương, bèn dâng ngay cửa Dĩ-thủy cho Tôn Kiên. Kiên kéo binh vào trước. Lưu Bị, Quan Vũ, Trương Phi vào cửa Hổ-lao; chư hầu cũng dẫn quân vào cả.

Tôn Kiên đi đến Lạc-dương thấy trong thành lửa cháy ngùn ngụt, ngọn lửa bốc lên tận trời; dưới đất khói đen mù mịt. Trong một quãng hai ba trăm dặm, tịnh không có tiếng gà kêu chó cắn, bèn sai quân vào cứu hỏa.

Các chư hầu đến đóng quân mã ở trên đất hoang. Tào Tháo đến thấy Viên Thiệu cũng ở đấy bèn hỏi rằng:

- Nay Đổng tặc đã kéo về Tràng-an rồi, nên thừa thế mà đuổi theo bắt nó mới phải. Bản-sơ lại đóng binh ở đây, là ý làm sao?

Thiệu nói:

- Chư hầu đều mỏi mệt cả, đuổi theo tôi sợ không được việc gì.

Tháo lại nói:

- Thằng giặc Đổng nó đốt cả cung thất, nó ăn hiếp vua, bắt vua dời ngôi đi; trong nước rối động, dân không biết theo ai. Ấy là lúc trời làm nó mạt đó, nhân lúc này chỉ đánh một trận là yên thiên hạ, sao các ông không đánh?

Các chư hầu đều nói:

- Không nên khinh động.

Tháo giận nói rằng:

- Đồ trẻ con cả, không đáng cùng mưu đồ việc lớn.

Nói rồi tự dẫn hơn một vạn quân, sai Hạ hầu Đôn, Hạ hầu Uyên, Tào Nhân, Tào Hồng, Lý Điển, Nhạc Tiến sớm khuya đuổi theo Đổng Trác.

Khi Đổng Trác đi đến Vinh-dương, Thái-thú là Từ Vinh ra tiếp.

Lý Nho nói:

- Thừa tướng mới đi khỏi Lạc-dương, tôi sợ có quân đuổi theo. Nên sai Từ Vinh phục quân ở bên cạnh núi ngoài thành; hễ có binh đuổi theo đi qua đó cứ để cho đi, đợi khi nào đi khỏi chỗ quân phục, trong này ta đánh trở ra, nó tất thua chạy, bấy giờ Vinh sẽ đánh chẹn đường, còn quân đi sau tất không dám đuổi nữa.

Trác nghe kế ấy, sai Lã Bố đem tinh binh đi chặn hậu.

Bố đang đi qua có một toán quân Tào Tháo sấn đến. Bố cười nói rằng:

- Không ra ngoài được kế Lý Nho!

Bố đem quân mã bày dàn. Tào Tháo tế ngựa lên gọi to:

- Nghịch tặc! Bay bức thiên tử và đem trăm họ đi đâu?

Lã Bố mắng rằng:

- Thằng phản chủ kia, sao dám nói càn?

Hạ hầu Đôn vác giáo nhảy ngựa, xông thẳng vào để đâm Lã Bố. Đôn với Bố đánh nhau được vài hợp, Lý Thôi dẫn một đội quân từ bên tả kéo ra. Tháo lại sai Hạ hầu Uyên ra địch. Lúc bấy giờ lại thấy ở bên hữu có tiếng reo, Quách Dĩ kéo quân ra. Tháo sai Tào Nhân ra địch, nhưng đằng kia ba mặt quân mã đánh dồn lại, thế khó đương nổi. Hạ hầu Đôn chống với Lã Bố không lại, phi ngựa chạy về. Bố thúc quân vào đánh gấp. Quân Tháo thua chạy kéo về Kinh-dương. Khi chạy đến dưới sườn núi, bấy giờ đã canh hai, trăng sáng như ban ngày, Tháo sắp sửa hội quân lại, làm bếp thổi cơm ăn, bỗng nghe thấy bốn mặt tiếng reo ầm ầm; quân phục của Từ Vinh xông ra. Tào Tháo vội vàng tế ngựa cướp đường chạy trốn; không ngờ gặp ngay Từ Vinh, lại quay đầu chạy. Vinh giương cung bắn một phát tên trúng ngay vào vai Tháo. Tháo vừa đeo tên vừa chạy; chạy qua một rặng núi, có hai tên lính phục trong đám cỏ, trông thấy ngựa Tháo đi đến, hai ngọn giáo cùng phóng ra, tin phải ngựa Tháo, ngựa ngã, Tháo cũng ngã, bị chúng bắt được, may đâu một tướng vừa tế ngựa đến, múa dao chém chết hai tên lính, cứu được Tào Tháo.

Tháo trông xem ai thì là Tào Hồng. Tháo bảo Hồng rằng:

- Thôi! Ta đành chết ở đây, hiền đệ nên trốn đi mau.

Hồng nói rằng:

- Xin ngài lên ngựa ngay. Tôi tình nguyện đi bộ.

Tháo hỏi:

- Giặc đuổi đến nơi, ngươi làm thế nào?

Hồng nói:

- Ông cứ đi. Thiên hạ có thể không có tôi, nhưng không thể không có ông!

Tháo nói:

- Ta nếu lại được sống, thực là nhờ ngươi.

Tháo lên ngựa. Hồng cởi áo giáp, cắp dao chạy theo sau.

Chạy độ đến canh tư, trông thấy trước mặt có một con sông to, chẹn mất đường đi. Đằng sau nghe thấy tiếng reo hò đã đến nơi. Tháo nói rằng:

- Thôi! Mệnh ta đến thế này, sống sao được nữa.

Hồng kịp vực Tháo xuống ngựa, cởi cả áo bào ra, cõng Tháo lội qua sông. Vừa sang đến bờ sông bên kia, quân đuổi vừa đến, tên bắn qua sông như mưa. Tháo cứ mặc cả quần áo ướt lướt thướt mà chạy, chạy mãi đến mờ mờ sáng, vừa chạy được hơn ba mươi dặm. Đến dưới gò đất tạm ngồi nghỉ hơi một chốc.

Bỗng nghe có tiếng reo, một toán quân mã kéo lại, thì ra Từ Vinh cứ bên kia sông chạy theo lên mạn trên, sang đò đuổi kịp.

Trong khi Tháo đương hoảng hốt, Hạ hầu Đôn, Hạ hầu Uyên vừa đem vài mươi người lính kỵ đến, quát to lên rằng:

- Từ Vinh, chớ được hại chủ ta!

Vinh xông đến đánh Hạ hầu Đôn. Đôn vác giáo đâm Vinh ngã xuống ngựa, rồi đánh tan quân Vinh. Đằng sau, Tào Nhân, Lý Điển, Nhạc Tiến cũng dần dần tìm đến, ra mắt Tào Tháo, nửa lo nửa mừng. Thu thập tàn quân còn độ năm trăm kéo về Hà-nội.

Đây nói ở Lạc-dương, các chư hầu chia quân đóng trại. Tôn Kiên cứu tắt lửa ở trong cung, đóng quân trong thành, đặt trướng ngay trên nền đền Kiến-chương, rồi sai quân quét dọn những gạch ngói ở các cung điện. Phàm những lăng tẩm mà Đổng Trác đã khai quật lên, Kiên sai chôn cất lại cả. Cất ba gian điện, lợp cỏ ở trên nền nhà Thái miếu, đặt linh vị các vua, giết trâu mổ bò, mời các chư hầu đến tế. Tế xong rồi, các tướng ai về trại ấy.

Kiên về trại, đêm hôm ấy trăng sao vằng vặc, Kiên cầm thanh kiếm ra sân; ngửng mặt lên xem thiên văn, thấy trong tòa Tử-vi có khí trắng mờ mờ, Kiên than rằng:

- Đế-tinh không được tỏ, cho nên tặc thần loạn nước, muôn dân phải lầm than, kinh thành không còn gì nữa.

Vừa nói, rỏ nước mắt khóc.

Bên cạnh có tên lính trỏ tay bảo Kiên rằng:

- Kia, ở phía nam điện này có hào quang ngũ sắc, từ dưới đáy giếng bốc lên.

Kiên liền sai quân sĩ đốt đuốc xuống giếng tìm xem. Một lát quân mò đem lên được một cái thây người đàn bà, trông ra chết đã lâu ngày nhưng chưa nát; ăn mặc cung trang, dưới cổ đeo một cái túi gấm; mở ra xem trong có một cái hộp nhỏ sơn son khóa bằng vàng; mở ra thấy một cái ấn bằng ngọc, vuông bốn tấc, trên núm dấu chạm năm con rồng; bên cạnh có sứt một miếng lấy vàng bịt lại; mặt dấu khắc tám chữ triện: “THỤ MỆNH VU THIÊN, KÝ THỌ VĨNH XƯƠNG”. (Chịu mệnh của trời, sống lâu và thịnh vượng mãi).

Kiên được ấn ngọc ấy, hỏi Trình Phổ, Phổ nói:

- Đấy là ngọc tỷ truyền quốc. Ngày xưa, Biện Hòa ở dưới núi Kinh-sơn trông thấy chim phượng hoàng đậu ở trên hòn đá, đem đá ấy về tiến vua Văn Vương nước Sở. Lúc phá đá ra trong có hòn ngọc. Đến đời nhà Tần, năm thứ 26 (221 trước công nguyên) sai thợ ngọc giũa ra làm ấn quốc bảo. Tám chữ triện viết ở trên mặt ấn là chữ Lý Tư. Năm thứ 28, vua Thủy Hoàng đi tuần đến hồ Động-đình, gặp sóng to gió lớn, thuyền sắp đắm, vua vội vàng ném ngọc tỷ ấy xuống hồ mới không việc gì. Đến năm thứ 38, Thủy Hoàng đi tuần đến núi Hoa-âm, đương đi gặp một người tay cầm ngọc tỷ đứng đón đường, đưa cho quân hầu nói rằng:

- Đem cái này về trả Tổ-long.

Nói xong rồi biến mất. Ấn ngọc ấy lại về nhà Tần.

Đến năm sau, Thủy Hoàng mất. Tử Anh đem ngọc tỷ dâng vua Cao Tổ nhà Hán. Đến lúc Vương Mãng khởi loạn, hoàng hậu vua Hiếu Nguyên cầm ngọc ấy đánh Vương Tầm, Tô Hiến sứt mất một góc, phải lấy vàng bịt vào. Vua Quang Vũ được ấn ngọc ấy ở Nghi-dương, truyền đến bây giờ. Khi thập thường-thị làm loạn, bức đem Thiếu-đế ra Bắc-mang, lúc về thấy mất ngọc tỷ.

Nay chúa công lại tìm được, tất là trời cho chúa công đó. Triệu này là triệu tướng quân làm vua. Vậy tướng quân không nên ở lâu chốn này. Nên về ngay Giang-đông để toan việc lớn!

Tôn Kiên nói:

- Ngươi nói chính hợp ý ta. Ngày mai ta sẽ cáo bệnh về.

Bàn định xong, Kiên truyền quân sĩ không được nói hở cho ai biết. Không ngờ trong đám quân sĩ có một người cùng làng với Viên Thiệu, thấy việc đó muốn nhân dịp làm đường tiến thân, liền đêm hôm ấy lẻn sang báo với Viên Thiệu.

Thiệu thưởng cho người ấy rồi giữ lại ở trong quân.

Hôm sau Tôn Kiên sang trại Viên Thiệu để cáo từ, nói rằng:

- Tôi hơi khó ở, xin phép về Tràng-sa.

Thiệu cười nói rằng:

- Tôi đã biết cái bệnh ông rồi. Bệnh ấy là cái bệnh cái ngọc tỷ!

Kiên thất sắc, hỏi rằng:

- Ai nói với ông thế?

Thiệu nói:

- Nay chúng ta vì nước đánh giặc. Ngọc tỷ là của báu triều đình. Ông bắt được, nên để ở chỗ minh chủ, đợi khi nào giết được Đổng Trác, thì đem trả lại nhà vua, nay ông giấu ấn ấy mà đi, ông định để làm gì?

Kiên cứ chối:

- Ngọc tỷ có đâu lại ở tôi?

Thiệu nói:

- Cái gì mò được dưới giếng đền Kiến-chương, bây giờ ở đâu?

Kiên nói:

- Tôi có đâu của ấy. Cưỡng nhau làm gì thế!

Thiệu nói:

- Mau mau bỏ ra đây, kẻo vạ đến thây bây giờ!

Kiên trỏ tay lên trời thề rằng:

- Tôi mà được của ấy, lại giấu đi, thì không được vẹn tuyền, sẽ chết dưới mũi tên hòn đạn.

Các tướng đều nói rằng:

- Văn-đài đã thề như thế, tất không được ngọc tỷ.

Thiệu gọi người làm chứng ra, hỏi Tôn Kiên rằng:

- Lúc mò được ngọc, có người này ở đấy không?

Kiên giận lắm, rút ngay gươm ra, định chém người ấy. Thiệu cũng rút gươm ra bảo rằng:

- Hễ mày chém nó thì thực là mày dối tao.

Đứng sau lưng Viên Thiệu, Nhan Lương, Văn Sú cũng rút gươm ra. Sau lưng Tôn Kiên, Trình Phổ, Hoàng Cái, Hàn Dương, cũng cầm dao lăm lăm ở tay. Các tướng đều xúm lại can đôi bên. Kiên lập tức trở ra, lên ngựa, về nhổ trại bỏ Lạc-dương đi.

Thiệu giận lắm, liền viết một lá thư, sai người tâm phúc ngay đêm hôm ấy đem sang Kinh-châu, đưa cho quan thứ-sử là Lưu Biểu, sai Biểu chẹn đường Kiên lấy lại ngọc tỷ.

Hôm sau có người báo rằng:

- Tào Tháo đuổi Đổng Trác đánh nhau ở Vinh-dương, thua to trở về.

Thiệu bèn sai người đón Tháo vào trại, mở tiệc rượu cùng với Tháo giải phiền. Trong khi uống rượu Tào Tháo than rằng:

- Ta trước kia mới khởi nghĩa lớn, cốt là định vì nước trừ hại. Các ông đã có bụng trượng nghĩa mà đến với tôi, bản tâm tôi muốn phiền Bản-sơ, đem quân Hà-nội sang đóng ở Mạnh-tân; còn các quân Toan, Tảo cứ giữ vững Thành-cao, giữ cửa ải Ngao-xương, ngăn Hoàn Viên về Đại-cốc, khống chế những nơi hiểm yếu. Còn Công-lộ đem quân Nam-dương sang đóng ở Đan, Triết, tiến vào cửa Vũ-quan, để cho cái uy thế ở Tam phụ to lên. Nơi nào cũng thành cao, hào sâu, không đánh nhau, chỉ làm nghi binh, bảo cho thiên hạ trông rõ hình thế, cho ta là kẻ thuận đi trừ kẻ gian, thì việc lớn có thể định ngay được. Thế mà các ông dùng dằng, mãi chẳng tiến binh, làm mất cả lòng mong đợi của thiên hạ, tôi lấy làm xấu hổ quá!

Lũ Thiệu không ai nói câu gì. Một chốc tiệc tan.

Tháo thấy lũ Thiệu mỗi người một bụng, nghĩ cũng không làm xong được việc, bèn tự kéo quân về Dương-châu.

Công tôn Toản thấy tình cảnh thế, cũng chán. Một bữa bảo với Lưu, Quan, Trương:

- Tôi xem Viên Thiệu không làm nên được trò gì đâu. Lâu tất sinh biến. Chúng ta hãy về.

Bèn nhổ trại về phía bắc. Đi đến huyện Bình-nguyên, Toản sai Lưu Bị làm tướng ở đó, giữ lấy đất, nuôi lấy quân.

Thái-thú Duyện-châu Lưu Đại, thiếu lương hỏi vay thái-thú Đông-quận là Kiều Mạo. Mạo không cho vay, Đại đem quân xông vào dinh Mạo, giết Mạo đi rồi thu hết cả quân lương.

Viên Thiệu thấy chư hầu phân rẽ nhau ra cả, cũng kéo quân về Quan-đông.

Thứ-sử Kinh-châu là Lưu Biểu, bắt được thư của Viên Thiệu xin đem quân chẹn đường Tôn Kiên, liền sai ngay Khoái Việt và Sái Mạo dẫn một vạn quân ra đón đường đánh Kiên.

Lưu Biểu, tên chữ là Cảnh Thăng, quán ở huyện Bình-nguyên, đất Sơn-dương; cũng là tôn thất nhà Hán. Lúc còn nhỏ, Biểu hay tìm những danh sĩ kết bạn. Bấy giờ có tiếng đồn rằng: Giang-đông bát tuấn (đất Giang-đông có tám người giỏi). Trong tám người ấy thì một người là Lưu Biểu, còn bảy người nữa là: 1) Trần Tường, 2) Phạm Phang, 3) Khổng Giực, 4) Phạm Khang, 5) Đàn Phu, 6) Trương Kiệm, 7) Xầm Hĩnh.

Biểu cùng với bảy người ấy kết làm bạn, nhưng ngoài ra còn có mấy người phù tá. Một là Khoái Lương người ở Diên-binh, hai là Khoái Việt cũng người Diên-binh, ba là Sái Mạo người ở Tương-dương.

Khoái Việt, Sái Mạo dẫn một vạn quân ra chẹn đường. Tôn Kiên vừa đến đó, Khoái Việt bày trận rồi nhảy ngựa ra.

Kiên thấy Việt, hỏi rằng:

- Khoái Việt cớ sao chẹn đường ta?

Việt nói:

- Ngươi đã làm tôi nhà Hán, sao được giấu ngọc tỷ truyền quốc? Đưa ngay ra đây, ta sẽ cho đi.

Kiên tức lắm, sai ngay Hoàng Cái ra đánh. Sái Mạo múa dao lại địch. Được vài hợp, Cái hoa ngọn roi, đánh trúng ngay miếng giáp che ngực Mạo. Mạo quay đầu ngựa chạy. Kiên thừa thế đuổi đánh khỏi cửa ô. Lúc bấy giờ, ở trong núi bỗng thấy chiêng trống khua rầm lên. Thì ra Lưu Biểu vừa dẫn quân đến. Kiên ngồi trên ngựa chào hỏi tử tế, rồi nói với Lưu Biểu rằng:

- Ta với Cảnh-thăng là người nước lân bang với nhau. Sao Cảnh-thăng lại nỡ tin thư Viên Thiệu mà xử tệ với ta làm vậy?

Biểu nói:

- Mày giấu quốc bảo đi, muốn làm phản à!

Kiên lại thề:

- Ta mà có của ấy ở trong mình xin chết ở dưới tên đạn.

Biểu nói:

- Người muốn cho ta tin, phải để cho ta khám cả những đồ đi đường.

Kiên nổi khùng, mắng Lưu Biểu rằng:

- Tài sức mày thấm vào đâu, mà dám khinh tao!

Hai bên sắp sửa giao binh đánh nhau. Lưu Biểu lui ngay. Kiên thấy vậy thả ngựa xấn lại. Bấy giờ quân phục ở sau hai rặng núi kéo ồ ra; sau lưng Khoái Việt, Sái Mạo sập lại, vây bọc lấy Tôn Kiên ở giữa trận.

Thế rõ thực là:

Ngọc tỷ đem về không dụng được,Lại nhân của ấy hóa lôi thôi!

Chưa biết Tôn Kiên làm thế nào mà thoát được thân. Xem hồi sau sẽ rõ.


title: Tam quốc diễn nghĩa (Phan Kế Bính dịch, Bùi Kỷ hiệu đính)/Hồi 7

text:
Tôn Kiên bị Lưu Biểu vây lại, đã tưởng chết, may đâu lại có Trình Phổ, Hoàng Cái, Hàn Đương, ba tướng cố sức cứu được thoát nạn, nhưng quân sĩ mất già nửa. Kiên kéo quân về Giang-đông, từ đấy Kiên với Biểu hai người thù nhau.

Đây nói chuyện Viên Thiệu kéo quân về đóng ở Hà-nội, lương thảo túng thiếu. Quan mục Ký-châu là Hàn Phức thấy vậy sai người đưa lương đến giúp để nuôi quân.

Mưu sĩ Thiệu tên là Phùng Kỷ bảo với Thiệu rằng:

- Đại trượng phu, tung hoành thiên hạ, việc chi phải đợi người đỡ lương. Ký-châu là đất giàu, lắm lương, Tướng quân lấy quách đi có được không?

Thiệu nói:

- Ta cũng muốn lắm, nhưng chưa nghĩ được kế gì.

Kỷ nói:

- Nay tướng quân nên mật sai người đưa thư cho Công tôn Toản, bảo y tiến binh lấy Ký-châu; tướng quân hẹn với Toản rằng hai bên cùng đánh. Toản tất thế nào cũng tiến binh. Hàn Phức là đứa vô mưu, tất sẽ mời tướng quân đến coi đỡ việc châu; Tướng quân thừa dịp lấy Ký-châu dễ như trở bàn tay.

Thiệu mừng lắm, viết ngay thư cho Công tôn Toản.

Toản xem thư thấy Viên Thiệu bàn cùng đánh lấy Ký-châu rồi chia đôi đất, mừng lắm. Ngay hôm ấy khởi binh.

Thiệu sai người mật báo cho Hàn Phức biết.

Phức bèn gọi hai mưu sĩ tên là Tuân Thầm và Tân Bình để bàn. Thầm nói:

- Công tôn Toản đem quân nước Yên, nước Đại kéo lại đông lắm, thế mình không đương nổi, vả Toản có Lưu Bị, Quan Vũ, Trương Phi giúp đỡ, ta địch sao được? Nay Viên Thiệu trí dũng hơn người, thủ hạ nhiều, danh tướng lắm. Tướng quân nên mời Viên Thiệu lại để cùng coi việc châu. Tôi chắc Thiệu sẽ hậu đãi, tướng quân sợ gì Công tôn Toản.

Phức liền sai quan biệt-giá tên là Quan Thuần sang mời Viên Thiệu.

Trưởng-sử là Cảnh Vũ can rằng:

- Viên Thiệu bây giờ đương thân cô thế cùng, chỉ trông nhờ vào ta, ví như đứa trẻ con ở trên bàn tay không cho bú mớm thì chết ngay, việc gì lại đem châu mình mà đưa cho nó, khác gì đưa cọp vào đàn dê.

Phức nói:

- Ta cũng là đấy tớ cũ họ Viên, tài ta lại kém Thiệu. Người ngày xưa từng chọn người hiền để nhường ngôi, sao các ngươi bây giờ hay ghen ghét thế?

Cảnh Vũ than rằng:

- Ký-châu hỏng mất!

Vì việc đó có hơn 30 người bỏ chức mà đi. Cảnh Vũ với Quan Thuần, hai người rủ nhau ra phục ở ngoài cửa thành để đợi Viên Thiệu đến.

Sau vài hôm, Viên Thiệu kéo binh lại. Cảnh Vũ, Quan Thuần rút dao nhảy ra chực đâm Viên Thiệu. Tướng Thiệu là Nhan Lương chém chết Cảnh Vũ; Văn Sú chém chết Quan Thuần.

Thiệu vào Ký-châu, cho Phức làm phấn-uy tướng quân, rồi cho Điền Phong, Thư Thụ, Hứa Du và Phùng Kỷ chia tay nhau ra giữ việc trong châu, đoạt cả quyền của Hàn Phức.

Phức bấy giờ mới hối lại, nhưng đã quá mất rồi; bực mình bỏ cả cửa nhà vợ con, sang với thái-thú Trần-lưu tên là Trương Mạc.

Công tôn Toản thấy Thiệu giữ được Ký-châu, liền sai em là Công tôn Việt đến thăm Thiệu và giục Thiệu chia đất theo như lời đã ước với nhau.

Thiệu bảo Việt:

- Về mời anh ngươi lại đây, ta sẽ nói chuyện.

Việt về, đi chưa được 50 dặm, bỗng gặp một cánh quân mã ở cạnh đường xông ra, nói rằng: “Ta là gia tướng nhà Đổng thừa tướng đây!” rồi tên bắn ra tua tủa. Việt bị thương chết. Đầy tớ trốn được về báo với Công tôn Toản.

Toản tức lắm, nói rằng:

- Viên Thiệu nhủ ta đem binh đến đánh Hàn Phức, chẳng qua là dụng mưu lừa dối. Nay lại giả trá là quân Đổng Trác để giết em ta. Thù này thế nào cũng phải báo!

Nói rồi đem hết cả quân bản bộ mình kéo sang Ký-châu.

Thiệu thấy Toản kéo quân đến cũng dẫn quân ra. Hai bên gặp nhau ở trên sông Bàn-hà. Thiệu dàn quân bên đông cầu, Toản dàn quân bên tây cầu.

Toản cưỡi ngựa đứng trên cầu, mắng to lên rằng:

- Thằng bội nghĩa kia! Sao mày dám lừa tao?

Thiệu cũng thúc ngựa đến cạnh cầu, trỏ tay vào Toản nói rằng:

- Hàn Phức hèn hạ, tự xin nhường Ký-châu cho tao, có việc gì đến mày?

Toản lại nói:

- Ngày trước tao tưởng mày là đứa có nhân nghĩa, bầu mày làm minh chủ. Bây giờ, xem những điều mày làm khác gì chó má. Mày còn mặt mũi nào đứng trên cõi đời?

Viên Thiệu giận lắm, thét rằng:

- Ai vào nắm cổ nó ra đây cho ta!

Nói chưa dứt lời, Văn Sú vác giáo, thúc ngựa xông thẳng lên cầu. Toản đánh nhau với Sú chưa được mười hợp thua chạy. Sú đuổi theo. Toản chạy vào trong trận. Sú cũng phi ngựa xông vào giữa đám quân. Thủ hạ Toản có bốn tướng giỏi, kéo ùa cả ra đánh với Văn Sú, Sú đâm trúng một người ngã ngựa, còn ba người kia đều chạy. Sú đuổi Toản chạy ra đằng sau trận, Toản nhìn vào một cái hang núi để chạy trốn. Sú thúc ngựa quát lên rằng:

- Xuống ngựa hàng đi, mau mau!

Toản cung tên rơi mất cả, mũ lăn xuống đất; đầu tóc tả tơi; phi ngựa cứ chạy quanh rặng núi. Chẳng may ngựa vấp quỵ hai chân trước, Toản cũng ngã quay xuống dưới bờ núi, Sú cầm ngọn giáo, xô lại để đâm. Bỗng đâu bên cạnh bờ cỏ có một tướng, người trẻ trung, vác ngọn giáo phi ngựa ra đâm Văn Sú.

Công tôn Toản lẻn trèo lên bờ núi, trông thấy tướng ấy mình cao tám thước, mày rậm, mắt to; mặt rộng môi dầy; uy phong lẫm liệt. Đánh nhau với Văn Sú năm sáu mươi hợp, chưa rõ bên nào thua bên nào được. Quân cứu của Toản kéo đến. Sú quay ngựa lui về, tướng trẻ tuổi ấy không đuổi theo.

Toản vội vàng xuống bờ đất hỏi tên họ, tướng ấy vái một vái thưa rằng:

- Tôi là người ở Chân-định, xứ Thường-sơn, họ Triệu tên Vân, tên chữ là Tử-long; nguyên tôi là người ở địa hạt Viên Thiệu, nhân thấy Thiệu không có bụng trung vua cứu dân, nên tôi bỏ xứ ấy đến đây theo ngài. Không ngờ lại gặp ngài ở chỗ này!

Toản mừng lắm mời Triệu Vân về trại, sửa sang lại áo giáp và đồ khí giới.

Hôm sau, Toản chia quân mã ra làm hai cánh, ngựa hơn năm nghìn con, quá nửa toàn ngựa trắng. Vì khi xưa Toản có đánh nhau với người rợ Khương, chọn tuyền ngựa trắng làm tiên phong, gọi là Bạch mã tướng quân. Người rợ Khương trông thấy ngựa trắng là chạy. Từ đó Toản có rất nhiều ngựa trắng.

Thiệu sai Nhan Lương, Văn Sú làm tiên phong, mỗi người đem một nghìn quân cung nỏ cũng chia làm hai cánh tả hữu; truyền rằng cánh quân tả bắn hữu quân của Toản, cánh quân hữu bắn tả quân của Toản. Lại sai Khúc Nghĩa đem tám trăm tay cung, một vạn rưởi quân bộ dàn ở giữa trận. Viên Thiệu đem quân mã, bộ vài vạn, đi sau để tiếp ứng.

Công tôn Toản mới được Triệu Tử-long, chưa biết bụng dạ thế nào, sai lĩnh riêng một toán quân đi về mặt sau, tiên phong giao cho đại tướng Nghiêm Cương. Toản tự lĩnh cánh trung quân, cưỡi ngựa đứng trên cầu, bên mình dựng một lá cờ đỏ, thêu một chữ SÚY, bằng kim tuyến. Từ giờ thìn, đánh trống đến mãi giờ tỵ không thấy Viên Thiệu tiến binh.

Khúc Nghĩa sai những tay cung phục cả ở dưới mộc đỡ tên, hẹn đến lúc nào thấy phát một tiếng súng mới được bắn tên ra.

Nghiêm Cương đánh trống, reo hò tiến lên, xông thẳng vào đánh Khúc Nghĩa. Quân Nghĩa thấy Cương vào cũng mặc ý, cứ để cho vào. Khi Cương đến gần sát quân Nghĩa, mới có một tiếng súng vang lên, tám trăm cung nỏ cùng bắn ra một lúc. Cương định chạy trở về, Nghĩa đã tế ngựa đến chém chết lăn quay xuống chân ngựa.

Quân Toản thua. Hai bên tả hữu trổ ra để cứu, lại bị Nhan Lương, Văn Sú dẫn quân cung nỏ bắn sang, không thể nào cứu lại được nữa.

Quân Thiệu bấy giờ mới tiến lên, đến mãi cạnh cầu. Khúc Nghĩa phi ngựa lên trước, chém ngay tướng cầm cờ của Toản, chặt ngọn cờ gẫy đôi rơi xuống đất.

Toản thấy cờ đổ, vội vàng quay ngựa xuống cầu chạy, Khúc Nghĩa đem binh xông vào đến tận hậu quân của Toản; gặp Triệu Tử-long. Triệu cầm ngọn giáo xông vào đánh Khúc Nghĩa, đánh có vài ba hợp, đâm Khúc Nghĩa chết ngay.

Tử-long cưỡi một con ngựa, phi vào đám quân Viên Thiệu, xông xáo như đi vào chỗ không người. Toản kéo quân đánh lại. Quân Thiệu lại thua.

Giữa lúc Khúc Nghĩa chém được tướng cầm cờ của Toản, Viên Thiệu sai quân thám mã ra xem, quân thám về báo rằng: Nghĩa chém được tướng, chặt được cờ, đương đuổi Toản. Vì thế Thiệu không chuẩn bị gì cả, cùng với Điền Phong dẫn vài trăm quân vác kích, vài mươi tay cung, cưỡi ngựa ra xem, cười ha hả, rằng Toản là hạng hèn hạ chẳng làm trò gì được. Trong khi đang cười cười nói nói bỗng thấy Triệu Tử-long xông đến tận trước mặt. Những tay cung vội vàng bắn. Triệu Tử-long đâm luôn mấy đứa, chúng khiếp sợ bỏ chạy cả. Đằng sau thì quân Toản cuồn cuộn tiến lên vây bọc lại.

Điền Phong vội vàng bảo Thiệu rằng:

- Chúa công nên lánh vào trong bức tường kia.

Thiệu liền cầm mũ đâu-mâu quăng xuống đất quát to lên rằng:

- Đại trượng phu muốn chết ở chiến trường, chứ lại núp vào tường cầu sống làm gì!

Quân Viên Thiệu cố sức liều chết chống cự, Triệu Vân không thể xông vào được nữa, lúc ấy đại quân của Thiệu vừa kéo đến kịp; Nhan Lương cũng dẫn quân lại, hai bên xô xát đánh nhau. Triệu Vân bảo vệ Công tôn Toản, đánh ra được khỏi vòng vây. Lúc về đến đầu cầu bên này, quân Thiệu lại tiến lên, sang qua cầu. Quân Toản sa xuống sông chết rất nhiều.

Viên Thiệu xông thẳng lên trước, chưa được năm dặm, đã nghe thấy mé sau núi có tiếng hò reo, một toán quân mã kéo ra. Ba tướng đi trước là Lưu Bị, Quan Vũ, Trương Phi. Ba anh em đang ở Bình-nguyên nghe thấy Toản đánh nhau với Thiệu, đem quân đánh giúp.

Ba người vừa đến nơi gặp Thiệu đương đuổi Toản, liền tế ngựa chạy lại cứu. Thiệu trông thấy ba người, hồn vía lên mây cả, con dao quý đang cầm trong tay rơi ngay xuống đất, chỉ vừa kịp thúc ngựa quay đầu chạy. Được quân mã cố sức ra cứu, Thiệu mới về được khỏi cầu.

Công tôn Toản cũng thu quân về trại. Lưu, Quan, Trương vào chào, cùng nhau hỏi han trò chuyện.

Toản nói:

- Huyền-đức giá không đến cứu ta, ta còn bị khốn đốn nhiều.

Rồi Toản bảo ba người vào gặp Triệu Tử-long; Lưu Bị mới thấy Triệu Vân, đã có bụng yêu mến ngay, không muốn rời xa nhau.

Viên Thiệu thua một trận, giữ trại, không ra đánh. Hai bên cầm cự hơn một tháng, có người về Trường-an báo với Đổng Trác. Lý Nho nói với Trác rằng:

- Viên Thiệu với Công tôn Toản đều là hào kiệt bây giờ; nay hiện đương đánh nhau ở trên sông Bàn-hà. Thái sư nên giả làm hạ chiếu của vua sai người ra giải hòa. Hai người ấy được hòa thuận với nhau, tất cảm ơn thái sư, và quy phục thái sư.

Trác nghe Lý Nho. Ngay hôm sau, sai thái-phó là Mã nhật Đê và thái-bộc là Triệu Ky, đem chiếu mệnh đi dụ hai người.

Hai sứ đi đến Hà-bắc, Viên Thiệu ra ngoài một trăm dặm đón rước, lạy hai lạy, vâng mệnh chiếu dụ.

Hôm sau Mã nhật Đê và Triệu Ky lại đến dinh Công tôn Toản để dụ. Toản cũng vâng chiếu, liền sai sứ đưa thư sang cho Thiệu. Hai bên giảng hòa, Mã, Triệu về Tràng-an.

Toản rút quân về, rồi tiến Huyền-đức làm tướng ở Bình-nguyên.

Lưu Bị khi từ giã Triệu Tử-long, hai người cầm tay nhau rỏ nước mắt khóc, ngần ngừ không muốn xa nhau.

Vân than rằng:

- Trước kia tôi cũng nghĩ Công tôn Toản là người anh hùng. Nay xem việc làm, thì bất quá cũng là một tuồng Viên Thiệu.

Lưu Bị nói:

- Thôi, xin ông hãy chịu khó náu thân ở đây. Hai chúng ta thế nào cũng có ngày gặp nhau!...

Hai người rời nhau ra, nước mắt chứa chan.

Lại nói đến Viên Thuật ở Nam-dương nghe tin Viên Thiệu mới được Ký-châu, sai sứ lại xin một nghìn ngựa. Thiệu không cho. Thuật giận. Từ đó hai anh em ghét nhau. Thuật lại sai sứ đến Kinh-châu hỏi vay Lưu Biểu hai vạn tạ lương. Biểu cũng không cho vay. Thuật cũng giận, sai người mật đưa thư cho Tôn Kiên đánh Lưu Biểu.

Thư rằng:

“Trước kia Lưu Biểu chẹn đường ông, là mưu anh Bản-sơ tôi cả. Nay tôi lại thấy anh tôi bàn riêng với Lưu Biểu muốn nuốt cả Giang-đông. Ông nên chong chóng khởi binh đánh Lưu Biểu đi. Tôi thì xin đánh Bản-sơ hộ ông. Có thế thì hai mối thù mới báo được. Ông lấy Kinh-châu; tôi lấy Ký-châu. Ông đừng để mất cơ hội”.

Kiên được thư nói rằng:

- Lưu Biểu trước chẹn đường ta, nay không nhân dịp này báo thù, còn đợi đến bao giờ?

Bèn họp những tướng Trình Phổ, Hoàng Cái, Hàn Đương để bàn. Phổ nói:

- Viên Thuật là người trí trá lắm. Không nên tin vội.

Kiên nói:

- Ta muốn đánh báo thù. Cần gì Viên Thuật giúp.

Rồi sai Hoàng Cái đến trước bên sông, sắp sẵn chiến thuyền và chở nhiều quân lương khí giới, thuyền lớn thì chứa ngựa chiến để một ngày nào đó cất quân.

Quân thám dò biết tình hình, về báo với Lưu Biểu, Biểu sợ lắm, kíp họp các tướng lại bàn.

Khoái Lương nói:

- Lo gì việc này. Chúa công nên sai Hoàng Tổ lĩnh quân ở Giang-hạ đi trước, làm tiền khu. Chúa công đem quân Kinh Tương đi sau làm hậu viện. Tôn Kiên còn phải qua nhiều sông mới đến đây, còn dụng võ làm sao được?

Biểu cho là phải, sai Hoàng Tổ chuẩn bị sẵn sàng, rồi đưa đại quân ra nghênh địch.

Lại nói đến Tôn Kiên có bốn con, đều là vợ cả Ngô phu nhân sinh ra. Con cả tên là Sách, tên chữ là Bá-phù; con thứ hai tên là Quyền, tên chữ là Trọng-mưu, con thứ ba tên Đức, tên chữ là Thúc-bật; con thứ tư tên Khương, tên chữ là Quý-tá.

Vợ thứ hai Kiên, là em ruột vợ cả, đẻ được hai con, một trai một gái. Con trai tên là Lang, tên chữ là Tảo-an, con gái tên là Nhân.

Kiên lại nuôi một người con họ Du làm con nuôi, tên là Thiều, tên chữ là Công-lễ.

Kiên có một người em, tên là Tĩnh, tên chữ là Ấu-đài.

Khi Kiên sắp đi, Tôn Tĩnh, dắt cả các con, sắp hàng ở trước ngựa, lạy mà can rằng:

- Nay Đổng Trác chuyên quyền; thiên tử hèn yếu, bốn bể loạn lạc; mỗi người giữ một phương. Giang-đông ta vừa mới yên được ít lâu, nay chỉ vì một chút giận nhỏ, mà đưa đại quân đi đánh, tôi tưởng không nên. Xin anh xét lại.

Kiên nói:

- Chú đừng nói nhiều. Ý tôi muốn tung hoành trong thiên hạ, có thù, lẽ nào lại không báo?

Con cả là Tôn Sách nói:

- Nếu cha quyết đi, con xin đi theo.

Kiên cho đi, rồi hai bố con kéo quân đến Phàn-thành.

Hoàng Tổ phục cung nỏ ở bên sông, thấy thuyền Kiên gần đến bờ, tên bắn ra như mưa. Kiên truyền quân sĩ không ai được bắn vội, hãy cứ nấp ở trong thuyền, chở đi chở lại dụ địch luôn ba hôm, thuyền cứ lượn vào bờ đến vài mươi lượt. Quân Hoàng Tổ thi nhau bắn ròng rã, bắn đến hết sạch tên. Đến hôm thứ tư, Kiên sai quân ra rút những tên giắt đầy cả hai ria thuyền, ước được vài mươi vạn. Nhân lúc thuận gió, bắn cả vào bờ. Quân Hoàng Tổ chống đỡ không nổi, phải bỏ chạy.

Kiên kéo quân lên bờ. Trình Phổ, Hoàng Cái chia binh ra làm hai đường, đến đánh trại Hoàng Tổ. Đằng sau thì Hàn Đương kéo binh tiến lên. Ba mặt đánh dồn lại, quân Hoàng Tổ thua, bỏ Phàn-thành chạy về Đặng-thành.

Kiên sai Hoàng Cái ở lại giữ lấy thuyền bè; mình thì đem binh đuổi theo.

Hoàng Tổ đem quân nghinh địch bày trận ở giữa cánh đồng. Kiên cũng dàn thành thế trận, rồi cưỡi ngựa ra đứng dưới cửa cờ. Tôn Sách mặc áo giáp gọn ghẽ, cầm ngọn mác cũng cưỡi ngựa đứng bên cạnh bố.

Hoàng Tổ dẫn hai tướng cưỡi ngựa ra, một tướng là Trương Hổ ở Giang-hạ, một tướng là Trần Sinh ở Tương-dương. Hoàng Tổ trỏ roi mắng:

- Đàn chuột ở Giang-đông kia! Sao dám xâm phạm vào đất của tôn thân nhà Hán?

Nói rồi sai Trương Hổ ra đánh.

Bên đám quân của Kiên, Hàn Đương ra nghênh địch. Hai bên đánh nhau chưa được ba mươi hợp, Trần Sinh thấy Trương Hổ đuối sức cũng phi ngựa ra đánh giúp. Tôn Sách trông thấy, cắp chặt ngọn mác ở nách, giương cung đặt tên bắn tin ngay vào giữa mặt Trần Sinh. Sau tiếng dây cung bật, Trần Sinh ngã ngựa ngay. Trương Hổ thấy thế, giật nẩy mình, bị ngay Hàn Đương giơ dao chém một nhát, Hổ đỡ không kịp, bị Đương chém mất nửa đầu.

Trình Phổ xông ngựa vào trận để bắt Hoàng Tổ. Tổ bỏ cả mũ lẫn ngựa, chạy vào đám bộ quân để lẩn trốn.

Tôn Kiên đánh tràn cánh bại quân, đuổi thẳng mãi đến sông Hán-thủy, sai Hoàng Cái đem thuyền tiến lên đóng ở Hán-giang.

Hoàng Tổ thu quân thua lại, vào ra mắt Lưu Biểu, nói rằng:

- Thế Tôn Kiên to quá, không sao địch được.

Biểu vội gọi Khoái Lương ra bàn.

Lương nói:

- Nay mới thua, binh lính ngã lòng cả. Bây giờ chỉ nên thành cao hào sâu, giữ cho vững vàng, rồi mật sai người sang cầu cứu Viên Thiệu, có thể giải được vòng vây này.

Sái Mạo nói:

- Tử-nhu bàn mưu ấy thực vụng. Nay binh địch tới ngoài thành, tướng địch đã đến bên hào, có lẽ đâu lại ngồi khoanh tay chịu chết! Tôi tuy không có tài cán gì, nhưng dám xin lĩnh quân ra ngoài thành, quyết chiến một trận.

Lưu Biểu nghe lời, cho Sái Mạo đem hơn một vạn quân ra ngoài thành Tương-dương, dàn trận ở dưới núi Nghiễn-sơn.

Tôn Kiên đem quân vừa thắng trận, kéo bừa lên đánh Sái Mạo. Mạo thúc ngựa ra. Kiên thấy Mạo hô:

- Thằng này là anh vợ bé Lưu Biểu đây, ai ra bắt lấy nó cho ta!

Trình Phổ vác ngay ngọn mâu chuôi sắt, tế ngựa ra đánh. Mới đánh nhau được vài hợp, Mạo đã thua chạy. Kiên thúc quân vào, giết chết quân Mạo vô số, thây người ngổn ngang khắp cả cánh đồng. Mạo trốn về Tương-dương. Khoái Lương thấy Mạo thua chạy về, liền nói rằng:

- Tôi đã bày một chước hay, Mạo không nghe, ra đánh để đến nỗi thua to. Nên chiếu quân pháp đem chém.

Lưu Biểu vừa lấy em gái Sái Mạo, không nỡ chém.

Tôn Kiên chia ra bốn mặt, vây bọc thành Tương-dương để đánh.

Một hôm, bỗng nổi một cơn gió giật đổ lá cờ “SÚY” ở trung quân. Hàn Đương nói:

- Điềm này là điềm gở. Xin hãy rút quân về.

Kiên nói:

- Ta đánh trận nào được trận nấy, chỉ sớm tối hôm nay thì lấy được Tương-dương. Sao lại vì một việc gió thổi gẫy cờ mà bãi binh.

Kiên không nghe lời Hàn Đương, càng thúc quân đánh giết.

Khoái Lương một hôm xem thiên văn, bảo Lưu Biểu:

- Tôi trông thiên văn, thấy một ngôi tướng tinh, chừng muốn sa, cứ chia phương hướng mà tính ra, thì ngôi sao ấy là Tôn Kiên. Chúa công nên lập tức đưa thư cho Viên Thiệu để cầu cứu.

Lưu Biểu viết thư xong, hỏi có ai dám xông ra vòng vây; có tướng khỏe là Lã Công xin đi.

Khoái Lương bảo Lã Công rằng:

- Người đã có gan dám đi, nên nghe kế ta: ngươi đem năm trăm quân mã đi, phải kén những tay bắn cung giỏi. Ra được khỏi vòng vây rồi, lập tức chạy lên núi Nghiễn-sơn. Đằng kia tất nó đem quân lại đuổi. Ngươi phải lấy ra một trăm người, lên núi tìm đá chất sẵn; một trăm người nữa mang cung nỏ nấp ở trong rừng. Hễ quân đuổi đến nơi chớ có chạy đường thẳng, cứ chạy quanh co, dử cho nó đến chỗ mai phục, rồi ở trên cùng bắn tên và ném đá xuống. Nếu thắng trận lập tức nổi hiệu súng liên châu, trong thành sẽ cho quân ra tiếp ứng. Nếu nó không đuổi thì đừng nổ súng báo hiệu làm gì, cứ đi xấn đi thôi. Đêm nay trăng không sáng lắm. Chiều tà có thể ra khỏi thành.

Lã Công vâng lĩnh kế ấy, sắp sẵn quân mã, buổi chiều xâm xẩm tối, bí mật mở cửa phía đông, kéo quân ra khỏi thành.

Tôn Kiên đang ở trong trướng, nghe có tiếng reo, kịp cưỡi ngựa đem ba mươi tên kỵ mã ra cửa trại xem. Quân sĩ lại báo rằng:

- Có một toán quân mã ở trong thành kéo ra, chạy về mé núi Nghiễn-sơn.

Kiên không kịp gọi các tướng chỉ dẫn ba mươi tên kỵ mã đuổi theo.

Lã Công bấy giờ đã đưa quân vào núp ở trong rừng rậm mai phục sẵn sàng. Một mình Kiên phóng ngựa chạy nhanh tới thấy quân đằng trước không còn cách xa mấy, Kiên gọi to lên rằng:

- Đừng chạy nữa!

Lã Công quay ngựa lại đánh. Đánh được một keo, Lã Công lại chạy, lẻn vào trong đường núi. Kiên đằng sau theo hút, nhưng đi đến núi không thấy Lã Công nữa. Toan trèo lên núi, nghe thấy một tiếng cồng rồi đá đâu ở trên núi ném xuống như mưa. Trong rừng tên bắn ra tua tủa. Kiên bị tên bắn trúng vào đầu, phọt óc ra. Người và ngựa cùng chết cả ở chân núi.

Lúc ấy Tôn Kiên mới có 37 tuổi.

Lã Công xuống chẹn đường bắt được ba mươi tên kỵ mã, giết tuốt cả rồi nổi hiệu súng liên châu. Trong thành nghe thấy, Hoàng Tổ, Khoái Việt, Sái Mạo cùng chia làm mấy ngả ra đánh. Quân Giang-đông xôn xao cả lên.

Hoàng Cái giữ thuyền ở dưới sông, nghe thấy tiếng reo rầm rĩ, cũng dẫn thủy quân kéo lên bờ, gặp ngay Hoàng Tổ. Đánh nhau được vài keo thì Hoàng Cái bắt sống được Hoàng Tổ.

Trình Phổ bảo vệ Tôn Sách, vội tìm đường chạy, vừa gặp ngay Lã Công đến. Phổ tế ngựa ra, hai bên đánh nhau được vài hợp, Phổ đâm một ngọn mâu, Lã Công chết ngã xuống chân ngựa.

Hai bên đánh nhau mãi đến tận sáng mới thu quân về.

Quân Lưu Biểu rút vào thành. Tôn Sách về đến Hán-thủy mới biết tin bố chết, quân Lưu Biểu đã khiêng xác vào thành mất rồi. Sách khóc lóc thảm sầu, quân sĩ cũng rền rĩ than khóc.

Sách khóc:

- Xác chết còn ở bên địch, làm thế nào mang về quê được!

Hoàng Cái nói:

- Nay ta bắt sống được Hoàng Tổ ở đây. Nên sai người vào thành giảng hòa, đổi Hoàng Tổ lấy thi thể của chúa công.

Nói chưa dứt lời có quân lại tên là Hoàn Khải bước ra nói rằng:

- Tôi với Lưu Biểu có quen biết cũ, xin nhận đi sứ vào thành.

Sách cho Khải đi. Lúc giáp Lưu Biểu, Biểu nói:

- Hài cốt Văn-đài ta đã nhập quan tử tế. Ngươi về nói bên ấy tha Hoàng Tổ ra ta sẽ trả hài cốt cho mà đem về. Hai bên cùng bãi binh, từ sau không xâm phạm nhau nữa.

Khải từ tạ sắp đi. Dưới thềm Khoái Lương nhảy ra ngăn rằng:

- Không nên! Không nên! Tôi có một kế này làm cho quân Giang-đông mảnh áo giáp cũng không còn. Nhưng trước hết xin hãy chém Hoàn Khải đi đã.

Thế rõ thực là:

Tôn Kiên đuổi giặc vừa toi mạng;
Hoàn Khải cầu hòa lại gặp nguy.

Chưa biết tính mệnh Hoàn Khải ra sao, xem hồi sau sẽ rõ.