title: Hoa tiên/I

text:
Trăm năm một sợi chỉ hồng,
Buộc người tài-sắc vào trong khung trời.
Sự đời thử ngẫm mà chơi,
Tình-duyên hai chữ với người hay sao ?
Từng nghe trăng gió duyên nào,
Bể sâu là nghĩa, non cao là tình.
Người dung-hạnh, bậc tài-danh,
Nghìn thu để một mối tình làm gương.
Cõi Tô-châu, giải Ngô-giang,
Khí thiêng đúc lại họ Lương một nhà.
Tướng-công chữ gọi Ấn-Ba,
Sang yêu sớm đã dự tòa Bình-chương.
Gió thanh hây-hẩy gác vàng,
Thảnh-thơi chèo Phó, nhẹ-nhàng gánh Y.
Họ Diêu rạng vẻ môn-mi,
Điềm lành sớm ứng lân-nhi một chàng.
Húy Phương-Châu, tự Diệc-Thương,
Phong-nghi khác giá, từ-chương tót loài.
Gấm hoa tài-mạo gồm hai,
Đua chân nhảy phượng chen vai cỡi kình.
Gia-quan mới dạo nhà huỳnh,
Thú nhà hầu-hạ huyên-đình bấy lâu.
Song-hồ nấn-ná thôn dâu,
Thẻ rồng xuân điểm ngày thâu chìm-chìm.
Lối thơm khi nhẹ gót tìm,
Mùi hoa như nước, tiếng chim ngỡ chào.
Sóng đào mảnh, mảnh hoa đào,
Hoa xuân lóng-lánh khác nào mặt xuân.
Hẹn phong-lưu để nợ-nần,
Bạn song âu thẹn vũng tần đôi uyên.
Rộng chân thử dạo khơi miền,
Dẩy-dun may được như nguyền biết đâu !
Gửi qua khúm-núm dưới lầu,
Xin ra du-học Tràng-châu quê ngoài.
Dạy rằng : "Hồ thỉ chí trai,
"Tìm thầy hỏi bạn chi hoài bỗng dưng.
"Vả từ quê Vị khơi chừng,
"Ngày sinh-nhật mợ, sang mừng cũng hay.
"Sẵn nơi trú ngụ đâu tày,
"Tiện tra phả-hệ bấy nay cho tường.
"Rồi ra luyện-tập văn-chương,
"Cách nào rạng dấu thư-hương mặc lòng !"
Lĩnh lời sắp gánh giục đồng,
Thuyền lan một lá xuôi dòng thênh-thênh.
Tà tà bóng ngả im doành,
Đầu doi bay lộ cuối ghềnh nổi âu.
Ca chèo gió lọt tiếng đâu,
Nhác trông đã thấy Tràng-châu ghé thuyền,
Nhà xuân vừa mở thọ-diên,
Chén pha giếng cúc, bàn chen non đào.
Lạy bày mừng-rỡ xon-xao,
Lại truyền công-tử họ Diêu rước mừng.
Hàn-huyên cùng giải tưng-bừng,
Mới hay Diêu-cữu chuyển thăng Đô-đường.
Bóng nghiêng chuốc chén tàng tàng,
Tiệc thôi Diêu mới đưa sang trú-phòng.
Anh em kề vế bày lòng,
Góp đem phong-nguyệt vào trong phẩm-đề.
Khói um mấy đỉnh hương-nghê,
Chợt nghe tin gọi Diêu về thư-trai.
Đồng say, khách lạ, canh dài,
Một trăng, một bóng, một người hóa ba.
Ưa chân theo thú lân-la,
Ngậm trăng nửa nóc, phun hoa bốn hè.
Tiêm cài, giá chất so le,
Vẽ niêm dấu cổ, thơ đề lối chân.
Cầm-giao sẵn dóng dây huân,
Nuôi tươi chậu-chậu, cắm xuân cành-cành.
Gương treo bóng lộn màu thanh,
Trong hiên đã vậy, ngoài sanh mới càng.
Bức lan quanh-quất mặt tường,
Màu sen hơn-hởn, bóng dương rầu-rầu.
Ngòi thơm dợn nước làu-làu,
Rặng cây khuất-khuất, lưng cầu khom-khom.
Thủy-đình ngả bóng om-om,
Rút đường khúc-kỉnh qua chòm tàng-xuân.
Đào thơm điểm điểm ngân-trần,
Sào ngư mường-tượng cắm gần đâu đây.
Nảy cành oanh động tiếng tiếng say,
Mảnh hoa đâu đã tin bay qua tường.
Đường hoa lành-lạnh hơi sương,
Dừng chân hầu rắp nhận đường về trai.
Tiếng đâu gió lọt bên tai,
Đem thanh dường vẫn còn ai say cờ.
Đè chừng rén bước thẩn-thơ,
Ít nhiều hương cụm, nhặt thưa bóng cành.
Mẫu đơn lộ mở con đình,
Xạ đâu đòi trận lọt mành phôi-pha.
Vừa cơn mây bợn trăng lòa,
Mảnh tình gửi nét thu-ba đưa vào.
Cuộc tiên đôi ả má đào,
Riêng làn xiêm trắng đem vào mắt xanh.
Gió đông gờn-gợn sóng tình,
Dưới trăng lộng-lẫy một cành mẫu-đơn.
Mặn-mà chìm cá rơi nhàn,
Nguyệt ghen gương khép, hoa hờn thắm thay.
Thiên-nhiên sẵn đúc dầy dầy,
Càng tươi-tỉnh nét, càng say-sưa tình.
Bụi trần chẳng bợn đỉnh-đinh,
Dưới tùng trong quít âu đành là đây.
Gió đâu run-rủi duyên này,
Cả liều mật sắc vào ngay trước bàn.
Rèm tương động, thét tiếng hoàn,
Vẻ lan vừa chán, gót sen vội dời.
Nhác trông chiều mỉm-mỉm cười,
Sóng dầm khóe hạnh, chưa rời nét trông.
Môi đào hé mặt phù-dung,
Xiêm in bóng tuyết sen lồng ngấn rêu.
Người về khuất kẻ trông theo,
Xa mù lần khóa, vắng teo giọt lầu.
Tới phòng nặng quở con hầu :
"Đi đâu mà để người đâu xông càn",
Vân Hương trình gửi bên màn :
"Lòe mây nào ngỡ khách man sấn vời".
Thái-cơ nghe nói đỡ lời :
"Tiệc vui ban tối khi chơi ngoại-đường,
"Nghe rằng công-tử họ Lương,
"Sang hầu, dạy ngụ tây-sương mái ngoài.
"Mới rồi hẳn nghỉ chẳng sai,
"Hôm tăm tạm ngộ, biết ai đó mà !"
Hay tình, lẳng-lặng nghe qua,
Dạy đòi Bích Nguyệt truyền ra trước lầu :
"Băng chừng ấy chẳng ai đâu,
"con cờ còn đấy xem mau đem về".
Vâng lời băng lối đình khuya,
Viện lan trông suốt dãy hòe lâm dâm.
Bóng sân trăng hãy còn cầm,
Nỉ-non van lá, âm-thầm trách hoa.
Nhở-nhơ giáng Nguyệt còn xa,
Lét chừng sinh đã dần dà đến ngay :
"Tiên nào ban nãy xuống đây ?
"Quyến hồn khôn, vía dạy này đi đâu ?
"Nàng Hồng dù chẳng giúp nhau,
"Mái tây chi để bóng lầu xế trăng "?
Nghe lời Bích nguyệt vùng-vằng :
"Ví đâu ví lạ-lùng chăng cho đời!
"Đào trên mây, hạnh trên trời,
"Nghĩ chi cho nát dạ người như tươm !
"Cắt phiền phó hẳn con gươm,
"Thôi đừng muộn đắp sầu đơm khó lòng,
Sinh rằng : "Động khóa nguồn phong"
"Dám đâu hỏi bế thăm dòng xôn-xao !
"Nghĩ rằng khi trở gót vào,
"Một cười xem ý biết bao xa gần.
"Riêng ai tính vẩn toan vần,
"Người tiên khi bợn kiếp trần mà hay".
Nguyệt rằng: "Mê-mẩn xinh thay !
"Cười chăng cười nỗi thày-lay dại càn.
"Tác mây đâu bợ gương Hàn,
"Trăng hoa phải sự nên bàn mà chơi".
Vùng-vằng miệng nói, chân dời,
Vườn khuya mặc đó, một người đứng trơ !
Ngân tà, trăng nhạt, sao thưa,
Dở-dang lẽ ở, thẩn-thơ lẽ về.
Đỉnh trầm thoang-thoảng gió khuya,
Chập-chờn cơn tỉnh cơn mê trước đình.
Bỗng dưng vướng lấy tơ-tình!
Này đồ vườn Lãng, này tranh non Bồng.
"Người sao ngọc đúc tuyết đông,
"Vẻ sao giá chuốt, gương trong, hỡi người !
"Chớ chê dạ khách tơi bời,
"Tượng sành âu cũng rụng rời chân tay!
"Xiêm huyền chưa dễ ai tày,
"Huyền kia đã lịch, bạch này lại thanh.
"Thợ trời dù hẳn vô tình,
"Làm chi đem giống khuynh thành trêu ai ?"
Tình dài dễ ngắn canh dài,
Tiếng điêu điểm trót, hiên cài bóng đông.
Thỉnh an vào trước nhà trong,
Phu-nhân thấy khác hình-dung vỗ-về.
Rằng : "Đây quán hẹp chớ nề,
"Để cưu dạ khách lòng quê kẻo thì...
"Mặt sau sẵn thú viên-trì,
"Liền song sang đó, dù khi đỡ buồn.
"Gọi là thủng-thỉnh điền thôn,
"Hồ sơn cũng giúp cầm tôn khi rồi".
Được lời sinh vội uốn lời :
"Dạo trăng ban tối, lạc vời bước sang.
"Bầu trời riêng chiếm phong-quang,
"Cảnh nhường quyến khách, khách nhường quên xa.
"Ngại chăng động tiếng đàn-bà,
"Thâm nghiêm chi để xông-pha người ngoài ".
Dạy rằng : "Họ ấy chẳng ai,
"Đến chơi ngày vía, rồi mai cũng về".
Được lời rón-rén tỉ-tê :
"Những ai hơi-hướng, những bề gần xa ?"
Mỉm cười rồi mới dạy qua :
"Đêm xưa chơi đó, họ nhà đôi chi.
"Một người bề gọi là dì,
"Thái cơ họ Mã trăng kỳ tròn khuyên.
"Ấy người dủ bức xiêm huyền,
"Với em đây, rắp kết duyên Việt, Hồ.
"Một người bề gọi là cô,
"Con quan Dương-tướng, Tham-đô tỉnh này.
"Giao Tiên đồn khắp châu đây,
"Tuổi chừng đôi tám, xuân nay chưa nhiều.
"Viện thơ, khung dệt, màn thêu,
"Chữ đề thiếp tuyết cầm treo phả đồng.
"Chiều thanh vẻ lịch càng nồng,
"Thuyền-quyên đương mặt, anh-hùng nát gan".
Lặng nghe riêng những bàng-hoàng,
Trước bình đứng sững, bên bàn ngồi quên.
Rõ tình lại mở lời khuyên :
"Quyển vàng còn đó là duyên má đào.
"Cánh hồng hãy gắng bay cao,
"Tự-nhiên chỉ dắt, tơ trao lọ là!".
Tạ tình vừa xuống thềm hoa,
Diêu-sinh vừa gặp rủ ra thư-phòng.
Lưu-liên khi lại huỳnh-song,
Gương nga đã gác non đông nửa vừng.
Bếp tình riêng để bập-bừng,
Vườn thơm thoát lại đè chừng lần ra.
Chiếc đình gió lọt sương pha,
Xạ phai trận rước, sen lòa dấu in.
Tấc gang gác khóa lầu then,
Bồng-sơn rằng cách muôn nghìn chẳng sai !
Chập-chờn bóng nguyệt trêu ai !
Hoa đâu rụng, lá đâu rơi trước rèm ?
Kêu sương tiếng nhạn lay thềm,
Mảnh thư đưa đến cung thiềm được không ?
"Phụng-cầu" dù lựa nên cung,
Ngón cầm biết gảy được lòng hay chăng ?
Xe duyên hẳn phải xích-thằng,
Thì xin xem sổ dưới trăng kẻo còn.
Lại song, sầu bể, sầu non,
Nào hay là khách Đào-nguyên đã về.
Mình gieo vào chốn phòng the,
Lũ hoàn tấp-nập mở thìa đẩy song.
Trướng bình kẻ cuốn người phong,
Kẻ bao gương giá, người xông hương màn.
Người đài nước, kẻ lò than,
Kẻ lồng đệm thúy, người dàn chiếu hoa,
Yên xong ai nấy trình qua :
"Trải xem cảnh-trí Diêu-gia nhường nào ?
Dạy rằng : "Đình, tạ, hồ, ao,
"Giặc, bình hai vẻ thanh-tao một làn".
Chơi-vơi, Nguyệt cũng đua đàn :
"Cảnh thanh đã vậy, người càn mới dơ !
"Lấy cờ hôm nọ vâng ra,
"Vẩn-vơ còn thấy nghỉ qua bên lầu.
"Lưng trời nói những đâu đâu,
"Những tơ nào thắm những "cầu nào xanh.
"Những lăm chắp cánh liền cành,
"Đã mềm tóc uốn, lại quanh tơ vò.
"Cậy quanh mãi mãi buồn no,
"Khéo dơ thay những chuyện-trò khúc nôi,
"Luống còn mỏi mệt đòi thôi,
"Khéo đâu nước chảy hoa trôi hững-hờ".
Lặng tai những tiếng đong-đưa,
Nhủ rằng : "Người thế săm-sưa đã đầy,
"Tự ta đóng nguyệt cài mây,
""Buồng thơm chớ lọt mảy-may gió tà.
"Buông rèm ngăn cách bóng hoa,
"Tường đông bướm lại ong qua mặc lòng".
Mấy lời để tạc "năm trong,
Hương-khuê nào biết văn-phòng khát khao.
Từ nghe khách lại "cung sao,
"Bụi hồng dứt nẻo chiêm-bao đi về.
Thẩn-thơ mây sớm đèn khuya,
Trà gây giọng khát, hương "khê mùi sầu.
Dò-la Dương-tướng dinh đâu,
Tụ-hiên phường ấy cửa hầu thâm-nghiêm.
Lầu canh chiêng lặng, điêu chìm,
Tịt mù tăm cá, bóng chim mấy trùng.
Liền tường bỗng thấy một thung,
Rêu sân lấm-tấm, then song lỏng cài.
Sai đồng đến hỏi vườn ai,
Mới hay viễn-khách nhà ngoài để không.
Nhởn-nhơ hoa nở khói lồng,
Non Vu đành có nẻo thông từ rày.
Dương-đài đành sẵn mưa mây,
Mà xem chúa Sở vui-vầy giấc tiên.
Số thu ngân-lạng kể nghìn,
"Dốc trang chuốc lấy danh-viên cho gần.
Sửa làm một chốn phòng văn,
Viện hoa bắc mở, đình xuân nam bày.
Thái-hà lấp-lánh đông tây,
Sớm đình hương, tối đình mây sẵn-sàng.
Hàng khúc-hạm, dãy hồi-lan,
Cài hiên tỏa lá, rợp đường tản cây.
Một tay nhìn đặt ngoắm xoay,
Nơi chồng cặp sách, nơi bày cuốn thơ.
Nơi cầm, nơi rượu, nơi cờ,
Sẵn đình tả nhớ, khuây chờ đủ nơi.
Đào mềm lần đổi dương tươi,
"Cưu-hoàn chưa vẹn, oanh dời đã sang.
Dập-dìu mới rủ Diêu-lang,
Cậy bề cậu cháu, định đường thông lân.
Rước mừng tự-lễ chủ-tân,
Đầu đuôi sinh đã vân vân rén chiềng ;
"Chút trong buổi mới láng-giềng,
"Gần soi may được nhờ riêng "bóng thừa"
Dương-công rằng : "Sự tình cờ,
"Cùng trong thanh khí, những ngờ là ai;
"Nguyên xưa chú với "tôn-đài,
"một rèm một án, dồi-mài mấy thu,
"Từ khoa tân-mão phân-đồ,
"Kẻ mừng gặp bước, người lo trở nghề.
""Cửa Ngô cung-kiếm giữ lề,
"Trạng đầu may cũng cắm về cửa viên.
""Bể quan khơi vượt cánh thuyền,
""Thổi đưa ra cũng sức trên trao dùng.
"Được rày công-tử biết cùng,
"Đã trong "khế-nghị lại trong "lân-tình".
Bôi bàn rộn-rịp trù-dinh,
Tiệc vầy rước tận sau đình Vọng ba.
Dạo theo quanh-quất mấy tòa,
Dủ dòng tơ liễu thướt-tha phất đầu,
Ngửng lên vách phấn thơ đâu ?
"Keng vàng chữ chữ, rắc châu hàng hàng,
Tiên hoa dấu thoảng còn nhang,
Vịnh bài trì-liễu rõ-rằng bốn câu
Nhìn xem nhận suốt gót đầu,
Ông vừa liếc lại đến sau rỉ lời :
"Trẻ nhà võ vẽ đề chơi,
"Vụng-về chả bõ "dậy cười làng thơ.
""Giai chương ước được mảnh tờ.
"Hoa tươi thêm vẻ là nhờ bút tươi".
Dối quanh sinh hãy chọn lời,
Thị-tỳ ông đã dục đòi truyền qua :
"Nẻo quanh viện sách còn xa,
"Buồng riêng sẵn giấy lấy và trương đây".
Trên đình nghiên-bút đủ bày,
"Hầu đề sinh lại dừng tay nghĩ thầm :
"Nổi-nênh chút nỗi tình thâm,
""Lá ngô man-mác "doành nhâm dập-dềnh.
""Bạch,Tô sẵn mối duyên lành,
"Mượn câu cảnh, ngụ câu tình họa may".
Ngón dao gió táp mưa bay,
Tựa thơ vịnh liễu lại bày một thiên.
Đệ trình ông những ban khen :
"Giá này lầu hạc đình liên cũng nhường.
""Phong tình hết tấc yêu-đương,
"Lại truyền đem dán ngang tường một bên".
Còn thừa hai mảnh hoa-tiên,
Chắt-chiu Sinh đã giấu liền biết đâu.
Hầu vui chén hãy kèo mau,
Tạ từ thôi mới giã nhau về nhà.
Đầy thềm vằng-vặc gương nga,
Bóng cành vẽ vách, mùi hoa đan rèm.
Câu lam từ tỏ lối tìm,
Nhẫn nay chừng đã đầu thềm nửa "sương.
Rằng : "Chừng một đoạn "sông Tương,
"Người xa luống những mơ-màng lòng xa.
"Bấy lâu đeo-đẳng vì hoa,
"Nào hiên lãm-thúy ắt là đâu đây.
"Thơ kia có thấu mà hay,
"Lại trăng kia với khách này tỏ nhau.
"Tiên-huê còn đó chớ đâu,
"Phấn bình nhường thấu, hương lầu nhường bay.
"Mở phong chẳng nỡ rời tay,
"Người xa gần chút báu này cũng duyên.
"Người tiên tên đã đáng Tiên,
"Gặp tiên bỗng khuất vân-thiên mấy trùng".
Trước hiên nương bóng tà song,
Cảo thơ biếng giở, túi đồng để suông.
"Giấc hồ nửa gối mơ-màng,
Chiền đâu đã lọt tiếng chuông mái tường.
Trời mai gợn trắng, tuôn vàng,
Gió đâu sớm đã quấn nhang trước đình.
Tiên thơ trên vách rành rành,
Nhìn chơi nàng đã ghi tình bốn câu.
Vân Hương trình hỏi thơ đâu ?
Dạy rằng : "Buổi trước con hầu nói qua :
"Khách đâu "bên giậu chơi nhà,
"Mệnh-đề truyền lấy tiên-hoa vội-vàng.
"Này xem "dòng khoản ghi tường,
"Ngỡ là ai, lại là chàng Lương-sinh.
"Trong thơ buộc-bện lời tình,
"Mượn cây quyến quả mượn cành rủ huê.
"Tưởng đâu ngày một đê-mê,
"Biết bao mưu-chước đi về đây chi?"
Sổng mồm chiều Nguyệt mới kỳ,
Bước lên trình : "Ngẫm duyên gì chẳng sai.
"Song song một vách đôi bài,
""Giai-nhân tài-tử sánh vai khéo là".
Quở rằng : "Ai nhủ ngươi mà ?
"Đặt bày "phong-nguyệt, dèm pha "cương-thường,
"Mây quang leo-lẻo lòng gương,
"Dễ soi đỉnh giáp doành tương sau này.
"Người đà "hoa-nguyệt chi đây,
"Ngán thay cho khách những say-sưa tình"!
Rước Diêu lại đến thư-phòng,
Lễ thường hồi-bái mừng ông sang nhà.
Khiến xui thực đã ưa là,
Vườn vừa dọn chỉnh, khách đà sang chơi.
Đình Hương dìu-dặt chén mời,
Những say vì nghĩa, những vui vì tình.
Chề-chà ông mới hỏi sinh :
"Bấy lâu tên đã lọt "bình đâu chưa ?"
Dứt lời khúm núm trình thưa :
"Nợ thường chưa trả, duyên tơ còn dành".
Khéo thay lời nói hữu tình,
Sàng đông rày mới là đành có nơi.
"Rằng : "Ta buổi trẻ theo đòi,
"Mênh-mông bể thánh nào vơi phần nào.
"Sông Thù luống những khát khao,
"Rắp đem hàn-mặc buộc vào biền-mâu.
"May thay giải-cấu duyên đâu !
Mượn tay vườn hãn mở lầu rừng nho.
"Đi về giảng sớm bàn trưa,
"Quyển vàng họa được giải cho ít nhiều".
Thưa rằng : "Chút phận bọt bèo,
"Hậu-sinh đã dám chơi trèo sao nên !
"Gẫm mình võ vẽ bút-nghiên,
"Biết đâu kinh thánh truyện hiền là đâu ?
"Vả nơi rốn bể cửa hầu,
"Ra vào vì chút thẳm sâu ngại-ngùng".
Thuận lời vui chén thung-dung,
Rằng : "Trong khế-nghị là trong một nhà.
"Đã gần chi có điều xa,
"Nhà ta coi vậy, lòng ta lệ gì ?
"Tiện đây giáp vách liền vi,
"Cửa lầu mở khép dầu khi đi về.
"Rồi ra đôi khóa đôi bề,
"Đành ngăn khép đó, lọ nề-nập chi".
Vội mừng sợ lại sinh-nghi,
Mặt nam sẵn thợ, tức thì mở ngay.
Thiên-thai đành tỏ lối này,
Tiện đường Dương-tướng dở say lại nhà.
Trướng loan trò chuyện đàm-hòa :
"Đã gương dù ngựa lại nhà trâm anh .
"Rồi đây gởi mối trao manh,
"Tuổi già được rể tài-tình cũng hay ".
Duyên kia tơ đã trao tay !
Mà người khuê-khổn những say vị gì.
Sớm nhồi còn đẵm hơi chi ,
Thăm hoa đã gọi Hương-tỳ vội sai.
Lá đầm lướt mướt sương mai,
Líu lo trên liễu một vài tiếng chim.
Dạo quanh lũng hỏi, thung tìm,
Cửa đâu trổ thấy thâm-nghiêm một tòa.
Lại xem, thuận lối dần dà,
Giàn vi, giá thược lần qua cẩm-tường.
Lét chừng khói ngất bóng dương,
Nẻo xa thấy một người nhường quen quen.
Sinh vừa dạo gót trước hiên,
Vừa trông ngang lại, vừa nhìn rõ nhau.
Đài-trang còn những đâu đâu,
Hãy đem phong-bác con hầu thử xem.
Xa xa Hương vội lánh hiềm,
Sinh đà dạo trước êm êm sẽ bày :
"Cùng nhau chi nữa nhau đây,
"Dừng chân gạn một lời này chút nao.
"Bên cờ từ nhác vẻ sao ,
"Trước trăm năm ngẫm duyên nào hay không ?
"Bấy lâu đắp nhớ, đổi mong,
"Trót lòng đeo-đẳng, trót công tìm tòi.
"Nghĩ cho nhỏ-mọn thiệt-thòi,
"Đài gương may họa rõ soi dấu bèo.
"Vườn thơm mành rủ tranh treo,
"Hay đâu tường có bướm liều vì hoa.
"Bóng kiều mong gửi thân la,
"Biết đem rìu-búa để mà cậy ai ?"
Thưa rằng : "Lời nói như chơi,
"Biết đâu đáy bể đầy vơi mà lường.
"Song le ai dám đột-đường,
"Tiếc thay (cho ?) cái dã-tràng luống công".
Gió đâu rụng tía rơi hồng,
Ngập-ngừng lòng chạnh riêng lòng đòi khi.
Xiết bao mấy nỗi nằn-nì,
Thảm oanh khúc rối, sầu chia giọt tràn.
Lành lòng thấy khách châu-chan,
Xót chiều Hương lại thử bàn ướm chơi :
"Hiếm gì ngòi bãng, doành khơi ,
"Lá hồng bỗng đến chi nơi nổi chìm !"
Sinh rằng : "Khiến cải xui kim,
"Là trong tiếng ứng hơi tìm biết đâu.
"Ước ao nguyền nặng thề sâu,
"Hoa đầy ổ, liễu đầy câu, sá nài.
"Cầu sương dặm tuyết chờ ai,
"Dịch xuân đành tỏ, tin mai những mừng;
"Hay đâu nước nhạt nhưng nhưng,
"Giấc hoa nỡ để chập-chừng dở say.
"Dù chăng đoái chút nỗi này,
"Bên đào đành cũng như ngày chờ ai ".
Nghe lời Hương cũng êm tai,
Sợ nhà nể khách một hai ngần ngừ.
"Phép trong đâu chẳng e chừa,
"Nể người vâng sẽ thử dò để xem,
"Họa khi gió cuốn mây đem,
Tấm thành cho thấu đá mềm biết đâu.
"Ví mà cá lạnh đông câu,
"Phận ai là vậy thôi dầu vậy thôi".
Chợt nghe sầu, chợt dở vui :
"Ơn này biết trả đến đời nào xong".
Lặng nghe Hương cũng sượng-sùng,
Vội qua lối cũ, thẳng giong về lầu.
Vắng tanh mới đệ hoa hầu,
Quở rằng : "Sao bỗng đi đâu chậm về ?"
Tiện lời rón rén tỉ-tê,
Dở bề soát-sỉnh, dở bề mách-mao :
"Trót vì lạc lối vườn nào,
"Sương gieo để chịu biết bao tội-tình.
"Người sao khéo khéo là xinh,
"Nói sao dơ-dáng dạng hình mới hay !
"Đong-đưa não-nuột chiều thay !
"Giấy kia dễ chép, trượng này khôn đo.
"Lẽ hằng gượng nhắn-nhe cho,
"Chàng xui châu rã, tơ vò càng thương.
"Rẽ xem núi ngọc non vàng,
"Tinh-thành một tấm, sắt gang trăm rèn.
"Ngày xưa nhớ cữ dưới đèn,
"Đẫy-đà chắc giá, thanh-niên hiếm tày.
"Bấy lâu tưởng võ trông gầy,
"Mười phần xuân độ còn nay nửa phần.
"Ấp cây một mực trần trần,
"Nặng tình đành nhẹ đến thân có ngày".
Nghe thôi lẳng-lặng canh chầy,
Sẽ khoan khoan mới giãi-bày rỉ trao :
"Mảnh tiên từng thấy thơ nào,
"Ruộng tình dễ thấm nên hao bể lòng.
"Tiếc cho cửa tướng nhà dòng,
"Phong-tao tài-diệu rất cùng ai so.
"Nẻo lầu mượn lối trao cho,
"Thì tròn gương nguyệt, lọ mờ bóng mây.
"Là điều thuận miệng vắng đây,
"Mạch rừng bưng-bít cho hay mới là".
Chợt nghe truyền gọi tiểu-thư,
Lánh sau Hương đã thừa cơ bảo chàng.
Bình mai đã lọt tin sương,
Rèm tương khác hãy mơ màng bàn mê :
"Thói quyền hổng-hểnh, lả-lê,
"Miệng hầu vắt-vẻo đi về không tin.
"Vẽ lòng há chẳng nên thiên,
"Lại e giấu-giếm mà phiền tiếng-tăm".
Những là lo vẩn nghĩ vần,
Thôi chờ bóng nguyệt thì nhầm tin hoa.
Ngàn non ngậm kín bóng tà,
Lá cây xào xạc, chiếc nha điểm sầu.
Giải là thấp-thoáng bên lầu,
Phải Hương đó chắc, nhìn lâu rõ chừng.
Hỏi chào lơi-lả tưng-bừng :
"Động xuân ắt có tin mừng đêm nay".
Hương rằng : "Dại-dễ nhường nay,
"Sự trăm năm phải một ngày nên ru !
"Hãy coi vào số phong-lưu,
"Thì nhân-duyên biết là đâu chăng trời !
"Ừ là trót đã chịu lời !
"Thử xem con tạo chiều người hay không ?
"Trăng kia dẫu có soi lòng,
"Đã đâu dối bướm, dại ong nhường này.
"Vụng hèn xin khước từ đây,
"Tìm đâu chốn khác gửi mây cho đành">
Thấy lời như gãy mối tình,
Sáng màu tô tỉnh dịu vành van-lơn :
"Chi điều liễu tủi hoa hờn.
"Một hai đã cậy, muôn vàn chẳng quên "
Người lại các, kẻ về hiên,
Tình chung mấy đoạn, sầu riêng mấy phần.
Lầu trang vàng chặt rắc sân,
Đầu thu vừa gặp giữa tuần trăng thanh.
Rước trăng giục-giạo quấn mành,
Tớ thầy thơ thẩn tựa quanh triện-mồi.
Gọi Vân Hương sẽ rỉ lời :
"Bốn mùa cảnh, bốn mùa trời, xinh thay !
"Thu đâu chừng nửa tháng này,
"Lạ trăng, lạ nước, lạ mây, thực là...
"Tiếc thay lục ố vàng pha,
"Gốc dương trơ một cội già khói tan".
Chực bên Nguyệt cũng thở-than :
"Giục người phong-cảnh năm tàn lại năm.
"Nhớ ngày nào liễu đã giâm,
"Le-te bên vũng độ tầm ngang vai.
"Chợt đâu bóng cả cành dài,
"Đã sương, đã khói, đã vài năm nay.
"Xuân sang lục mới khoe mày,
"Thu về vàng đã ố tay lạ gì.
"Tưởng người lấy liễu mà suy,
"Người khi xuân cỗi, liễu khi thu cằn.
"Liễu kia thu lại còn xuân,
"Người kia đã dễ mấy lần xuân chăng".
Đỡ lời Hương lại thưa rằng :
"Gió mây khôn xiết nói-năng sự đời.
"Biết chăng hãy nói trăng chơi,
"Vẻ thanh soi khắp cõi người mấy thung.
"Người thời trướng trập, uyên trùng,
"Người thời cầm dạo loan chung chưa từng.
"Người thời tựa bóng xem vừng,
"Người e áo mảnh, người ngừng quê khơi.
"Người đương giấc bướm Dương-đài,
"Giấc tàn nhường thấy hiên cài ngẩn-ngơ.
"Cũng sầu song cũng vừa vừa,
"Riêng người gối chiếc tương-tư là sầu.
"Thanh-cao soi dễ thấu đâu,
"Nên soi đâu cũng một màu thanh-cao.
"Làm người nên nghĩ với nao,
"Một năm một tuổi nỡ nào luống qua.
"Dù vui dù tẻ cũng là,
"Bóng đưa trăng mọc, trăng tà đợi ai"!
Đàn đâu réo-rắt bên tai,
Lửa đâu chất-chứa nhường khơi trận hằng.
Sầu đâu dở-dói biếng rằng,
Nhủ Hoàn khép cửa, đẩy trăng trả trời.
Thủng-tha loan lánh về đài.
Mặt nhồi lau sạch, mối cài rũ tung.
Buông màn nhẹ bước vào trong,
Gối tiên trằn-trọc luống dong canh dài.
Bàn riêng những sự mới rồi :
"Mấy lời Hương, Nguyệt thực lời nói ngay.
"Lân-la mười sáu thu nay,
"Tơ kia quấn, bóng kia xoay mấy mà ?
"Xót thay cho kẻ vì ta,
"Liễu gầy trăng lạnh sa-đà bấy lâu.
"Giá nào, nào dễ mấy đâu,
"Duyên nào, nào biết về sau nhường nào ?"
Dập sầu nhịn suốt tàn sao,
Tiếng gà đã gọi lầu cao dậy nằm.
Trang thôi nhè-nhẹ nưng cầm,
Bóng doành lặng ngắm, chiều đăm-đăm chiều.
Hương đà lén trước phòng thêu,
Tình hôm nay hẳn vì điều hôm qua.
Gửi rằng : "Vườn mới thêm hoa,
"Êm cơn phải buổi hay là dạo chơi"
Thực lòng nàng cũng tin lời,
Một Hương theo gót vội dời sân ngô,
Chòm chòm sương điểm khói tô,
Đầu cây rắc phấn, mặt hồ lau gương.
Dần dà rén bước lần sang,
Cửa son bỗng nhác thấy chàng đến sau.
Tiếng vàng vội gọi con hầu,
Gót sen nhè-nhẹ dạo mau về nhà.
Cố tình ép liễu nài hoa,
Lối về sinh đã rẽ qua theo đoàn.
Nước thu lóng lánh một làn,
Môi đào e-ấp, vẻ lan dạn-dày;
Định tình sinh mới giãi-bày:
"Duyên chi may lại phen này gặp nhau.
"Tấm riêng đặng-đột bấy lâu,
"Tiện lân phỏng thấu bên lầu chút chăng ?
"Ngày xanh đã dễ đâu rằng,
"Luống thay cử gió tuần trăng hỡi người".
Ngại-ngùng e tiếng lệ hơi,
Gọi Hương mau bước liệu lời cho nao.
Rằng : "Nay sửa mũ dưới đào,
"Vả trong lễ cấm, phép nào chẳng kiêng".
"Ngập-ngừng sinh mới thưa chiềng :
"Lẽ chung đành vậy, tình riêng sao mà ?
"Đeo-đai trót một tiếng đà,
"Đài linh hổ có trăng già chứng-lâm.
"Thề phai nguyền nhạt khôn cầm,
"Cũng liễu đầu bạc, dám lầm tuổi xanh".
Nặng lời nỡ nhẹ làm thinh,
Rằng : "Trong cửa cửi phòng canh biết gì ?"
"Vả trong nền lễ sân thi,
"Cùng nhau đôi lứa cũng tùy nơi xe.
"Rẽ đường hãy lánh cho về,
"Lẽ thường hẳn chẳng e-nề chút ru ?"
"Nể lời có lẽ cầm lâu,
Lánh ngang sinh lại theo sau gạn nài :
"Lời vàng ý ngọc dám sai,
"Lửa gần lại bảo cho bài nước xa.
"Tin kinh diệu-vợi tin nhà,
"Thưa chừng, những sợ hoặc là sao chăng ?
"Chút chi gắn-bó gọi rằng,
"Cho đành mối gió tin trăng sau này".
Tai nghe vội dạo gót giày,
Mắt đưa ai luống trông ngay tận lầu.
Về song vò-võ mày châu,
Một phen gặp-gỡ, thêm sầu một phen.
Với hoa những ngại-ngùng duyên,
Thôi hờn nụ thắm, thời ghen nhụy vàng.
Sóng tình sao khéo mênh-mang,
Trúc-mai sao khéo mơ màng chăng ai ?
Ngại ngần khi lại trang đài,
Tấm riêng, riêng để chất cài một bên :
"Thảo nào yến mối, oanh tin,
"Thấy tình thực cũng đã nên là tình.
"Nhửng-nhưng nước vốn xuôi doành,
"Hoa sao hoa khéo rập-rềnh chào xuân.
"Lời đâu quyến-luyến thanh-tân,
"Rủ-rê gió sở mây tần bởi ai.
"Nói chi phong-vị lâu-đài,
"Vả trong khách huống lữ hoài biết sao.
"Thà cho xong một bề nào,
"Chẳng thà cách trở lân giao nhường này".
Non xuân trễ chút mái mây,
Phượng xo phiếm lựa, loan gầy bóng treo.
Ngẫm nên Hương đã biết chiều,
Trình : "Sao như thể có điều chi đây ?"
Dạy rằng : "Hiu-hắt hơi may,
"Chiều thu nhường cũng nên say chiều người".
Mượn thu Hương lại uốn lời,
Tả nơi thu cảnh bàn nơi thu tình.
Đá đưa như gỡ tằm oanh,
Gạn lời nàng mới đinh-ninh dạy cùng :
"Đã là thác dạ gởi lòng,
"Liệu xem ! lọ phải gạn-gùng làm chi.
"Người hay gỗ đá chi chi,
"Đã đành tình ấy còn suy nỗi này.
"Thói đời giọt nước làn mây,
"Đấu nào ao được vơi đầy mà tin.
"Lại khi đôi lứa kén duyên,
"Biết là đã hẳn như nguyền cho chưa...
Bấy giờ chẳng bõ bây giờ,
"Luống đây điều nghĩ, mà dơ trò cười ".
Hương rằng : "Thực cũng như lời,
"Thấy chàng ẩn-trạng khác vời thường nhân.
"Nền thi-lễ, nếp đai-cân,
"Giá nào dẫu nhắc đồng cân cũng già.
"Nghĩ người lại ngắm vào ta,
"Nhân-sinh đệ-nhất thật là lứa đôi.
"Ngọc lành được giá thì thôi,
"Làm chi đợi đến những lời ong ve.
"Dù khi bạc mẫu, trầm tre
"Châu nên đấu, gấm nên xe cũng liều.
"Từ xưa tài-sắc còn nhiều,
"Để gương ngẫm lại bao nhiêu đấy mà :
"Ải Vân oán điệu tỳ-bà,
"Giấu giày non mã sương pha nên đồ.
"Buồm mây khói tỏa năm hồ,
"Lăm-tăm bờ cỏ sông ô khắp đường.
"Tưởng nơi cung lạnh ngòi ngang,
"Phú Tương Như dễ mấy vàng chuốc nên.
"Sao bằng đôi lứa phỉ nguyền,
"Chữ tình thêm vẹn, chữ duyên càng nồng.
"Nghĩ lòng dù chẳng quyết lòng,
"Cắm sào đợi nước chờ trong được nào"
Dở lời chưa dạy rằng sao,
Tiểu hoàn đâu đã pha vào việc ngang.
Chắc tin Hương những trễ-tràng,
Ngóng tin ai, những mơ-màng chờ thăm.
Tiết thu vừa giữa đêm rằm,
Viện thơ họp thưởng sân cầm đua chơi.
Trước lơn riêng nặng một người,
Tờ duyên lần dở, chén mời để dưng.
Hoa tay trúc động đè chừng,
Nhác trông cửa tía, vội ngừng gác son.
Tiêu đâu rủ phượng véo von,
Một xoang như gợi nước non mấy niềm.
Phất phơ tơ liễu buông rèm,
Nửa sân lưu lệ bóng thiềm xế ngang.
Nói cười sang-sảng gieo vàng,
Thảnh-thơi với Nguyệt với Nhang trước đình.
Dạo ra đến trước tự tình :
"Gọi là được thỏa bình sinh ít nhiều.
"May đây xin một hai điều,
"Đêm lành khéo lẽ sương gieo hẹn lành"
Tỏ chơi Nguyệt hãy đành-hanh :
"Rằng đây chẳng phải là gành Mã-đương.
"Liệu xin bảo trọng phải đường,
"Nặng lời trẻ mỏ, bằng nhường chẳng thông"
Nấu-nung đâu sẵn lò lòng,
Chợt nghe thoạt đã đôi giòng nhường pha.
Nỗi-niềm thỏ-thẻ gần xa,
Một chiều càng một thiết-tha một chiều.
"Nỡ vì một nỗi bấy nhiêu,
"Ngấn bào giọt ngọc ít nhiều thử coi.
"Thương ưa phải sự ép đòi,
"Lượng xuân đành quyết hẹp-hòi chốc ru !
"Thẳm cao dám trách trăng thu,
"Trách chăng trách lẫn đường tu vụng-về".
Mấy lời năn-nỉ tỉ-tê,
Xót vì Hương cũng ủ-ê khôn hàn.
Ngập-ngừng ra trước khuyên van,
Rằng : "Trong tình-ý thế-gian hiếm tày.
"Vàng bền ví quyết chẳng lay,
"Không gươm mà cũng đang tay nỡ người.
"Khuôn duyên trộm nghĩ linh đời,
"Giẩy-giun báu nước hương trời sánh nhau.
"Chung tình trước một ai đâu,
"Càng dan-díu lắm, càng âu-yếm nhiều.
"Chén tương rủ khách Lam-kiều,
"Bữa huân nơi rước, cung tiêu chốn mời.
"Ấy trên tiên, nọ dưới người,
"Pho tình biết mấy mươi nơi còn truyền.
"Trong duyên gặp-gỡ là duyên,
"Trọn tình vẹn-vẻ đôi bên mới tình.
"Trong quyền mà chẳng dời kinh,
"Dám xin rộng chuẩn mảnh tình tôi con.
"Hội này người họp trăng tròn,
"Niềm son giải một chén son cùng thề.
"Một là giai-tiết phòng khuê,
"Hai là mượn kẻ liệu bề mối manh.
"Đào non sớm nghĩ thơ lành,
"Vui-vầy một hội nức danh muôn đời".
Được lời sinh lại thêm tươi,
Đỡ lời Nguyệt cũng kíp lời gửi qua.
Nàng nghe ngần-ngại nét hoa,
Đăm đăm lặng ngắm bóng nga biếng rằng.
Nguyệt, Hương biết ý dùng-dằng,
Tiệc bày ghế sắp dăng dăng trước đình.
Trên yên bút giá hương bình,
Tiên-hoa ngày trước để dành hai trương,
Tiên-thề tay thảo một chương,
Trọn lời chép núi, đầy hàng tạc sông.
Chứng trên vằng-vặc vừng trong,
Lại ghi Hương, Nguyệt trên giòng cuối trương
Triện-thành nghi-ngút tuôn nhang,
Mấy lời khấn-nguyện mặc chàng trước sau.
Ép nài nể ý đôi hầu,
Vén xiêm ngồi xuống gật đầu vài phen.
Văn thề trao chịu hai tiên,
Kìa lòng vàng đá, nọ nguyền tóc tơ.
Ỷ-hoa song sóng người thơ,
Bóng lồng chung vẻ, hương đưa lẫn mùi.
Cờ lòng nghe cũng láng lai,
Trong khi gắn-bó ra chồi lần-khân.
Nàng rằng : "Bồ-liễu chút thân,
"Móc đường những lệ chúa xuân phải phiền.
"Trăm năm nhẹ một tấm nguyền,
"Vừng soi đã hổ với trên đỉnh đầu.
"Thề lòng đợi bến Hà-châu,
"Đợi đâu trên bộc trong dâu ru mà !
"Dám xin tính rộng toan xa,
"Bảng vàng treo đã, đuốc hoa vội gì",
Một chiều thêm một nể vì,
"Lọ : mây ngồi, với : mưa đi, mới tình".
Chuyện-trò thêm gắn sắt đanh,
Dùi sương chợt mảng trên thành điểm năm.
Giục ai giọt lệ khôn cầm,
Rốn thêm căn-vặn, lưu tâm mấy lời.
Sầu đâu cũ mới xui người,
Bên băng gác tía, bên dời song thưa.

Lục bát


title: Hoa tiên/II

text:
Những đành cải bén kim ưa,
Máy thiêng đâu đã nhiệm lừa biết đâu.
Lương gia vào các bấy lâu,
Sáng soi gương đức, rộng lâu nền bình.
Vạc mai chán nếm tràng danh,
Rau thuần chạnh nhớ mùi canh ngọt ngào.
Làm chi một giấc lá hươu,
Ràng nhau đầu gạc ốc bâu khó lòng.
Dẫn nhàn gửi dưới bệ rồng,
Đền xuân yến mở, cửa đông tiệc này.
Vẻ-vang rờ rỡ gấm ngày,
Ai ai chẳng muốn bạn-bầy với tiên.
Có Lưu Lại-bộ bạn hiền,
Là người bản huyện cũng xin viện lề
Dòng theo một cữ thuyền về,
Sớm đưa bến-sỹ, hôm về sông dâu,
Pha-phôi trăng mạn giò lèo,
Rộng ngâm vân-thủy bơi chèo yên-ba.
Khi vui thóc-mách chuyện nhà,
Họ Lưu một gái, tên là Ngọc Khanh.
Tuần mười lẻ bảy xuân xanh,
Người trang-trọng nết đoan-trinh vẹn mười.
Rõ tin, Lương mượn chén mời :
"Đường quan anh cũng nhác đời như em.
"Vòng trần hẳn đã không thèm,
"Chút nguyền du Nhạc còn hiềm chửa nguôi.
"Trộm toan kén lứa chọn đôi,
"Tấn Tần có lẽ với người phồn-hoa.
"Thôi thì ta lại biết ta,
"Chỉ e rêu-cỏ biết là nên chăng?"
Cạn lời Lưu mới thưa rằng :
"Từ vào chi-thất xem bằng Long-môn.
"Một lời đã với nước non,
"Vâng xe mối chỉ cho tròn duyên tơ.
"Quản bao tuyết đợi, sương chờ,
"Xin đem dây sắn may nhờ bóng thung".
Khiển tình mấy chén thung-dung,
Việc hai nhà, để hai lòng định nên.
Dập-dìu buồm nghĩa gió duyên,
Lòng tên thuyền cũng như tên chiều lòng.
Non xuân mới rõ làn trông,
Cờ bay ngọn gấm, xe lồng thức mây.
Giang-đình đôi ngả chia tay,
Lương-đài gióng ngựa ruổi ngay quê nhà.
Dập-dìu cầm-sắt xướng hòa,
Phu-nhân đã giục tin ra rước chàng.
Tướng-công dẫn sự dọc đường,
Gặp Lưu cao-nghĩa, được nàng tốt đôi.
Nhà huyên thêm nỗi lòng vui,
Người băng đưa thiếp đã sai đệ-trình.
Dự trao một lễ cho đành,
Lệ thường chẳng nỡ chờ sinh trễ ngày.
Sinh vừa vâng thấy tin bay,
Tạ từ cậu-thị sắp bày qui-trang.
Lại sang bái tạ đài Dương,
Tiễn-đưa ông mới tỏ tường lòng riêng:
"Nỗi lòng luống những cấn quyền,
"Chút còn e-lệ cho nên ngại-ngùng.
"Lời quê hãy gửi Tôn-ông,
"Bấy lâu trộm đã ơn lòng thầm yêu.
"Ngây-thơ một chút yêu-đào,
"Khuôn vàng cho lĩnh ít nhiều là may."
Nghe lời như cởi niềm tây,
Tạ từ thôi lại dạo ngay sảnh-đình.
Gặp Hương mới kể sự-tình:
"Xin nhờ dì gió đệ-trình trướng loan.
"Một mai vội gióng Dương-quan,
"Diện-từ xin giải niềm đan mấy lời".
Chợt nghe chín khúc tơi-bời,"
Thềm lan lặng đứng vội dời gót lan,
"Duyên ưa mai liễu một đoàn,
"Nay ai đã vội giở màn đình Cao.
Sinh rằng: "Chút nghĩa tương giao,
"Chưa cùng sum-họp nỡ nào chia-phôi.
"Dắt tơ nay mới vâng lời,
"Đành hay người định thời trời phải theo.
"Sớm khuya gác gấm buồng thêu,
"Ngọc vàng mình phải nưng-niu lấy mình.
"Dập-dìu lá thắm chim xanh,
"Quả mai chi để trên cành bảy ba.
"Tình xa bao quản người xa,
"Tương tri có thế mới là tương tri".
Rằng : "Nay nam-bắc phân-kỳ,
"Đã đành trời nọ trăng kia mới lòng.
"Gió mây hãy gắng chí hồng,
"Trông mong cho bõ tấm lòng bấy nay".
Mặt nhìn chẳng nỡ rời tay,
Non xa liễu đã tơ xoay bóng vàng.
Gửi tình nửa ngọn cành dương,
Hồn quê thơ-thẩn như dường theo ai.
Tuyệt mù cây khuất bóng người,
Ngại-ngần năm bước ra mười về hiên,
Thanh gươm cặp sách xuống thuyền,
Lưng khoan chất thảm, đầy then chứa sầu.
Song bồng mưa vẩy gió mau,
Trận nhàn chép nhớ, ngọn lau gảy buồn
Dòng xuôi một giải nhường tuôn,
Đầu mui đã thấy hương-thôn gần gần.
Vào hầu lạy trước đài xuân,
Hương đưa chén chuốc gấm nhuần tiệc cao.
Bấy lâu con học thế nào?
"Ngọc-kinh nghe đã xôn-xao mở trường.
"Nệ gì định tỉnh lễ thường,
"Làm cho thân hiển danh dương mới là".
Phu-nhân lại dạy chuyện nhà:
"Đại khoa nhân thể tiểu khoa cũng vừa".
Nỗi Lưu nói kể sau xưa,
Tay trao cho nhận mấy tờ thiếp-canh.
Nỗi mình lại ngán cho mình,
Trời sao sấm dậy, đất bình sầu xây.
Lòng thơ như dại như ngây,
Gửi qua thoắt đã trở giày về song.
"Thôi thôi lòng đã phụ lòng !
"Trăm năm bẻ một chữ đồng vì ai.
"Bẽ bàng trăng tối mưa mai,
"Sao duyên ngang ngửa cho người dở-dang?
"Người xa đành lẽ chưa tường,
"Cửa thu luống chực tin sương góc trời.
"Dẫu vàng dẫu đá với người,
"Nặng tình đâu dám nhẹ lời song thân.
Năm canh cung nguyệt lựa dần,
Năm lần xa nhớ, năm lần thở-than.
"Ông tơ khéo lẽ đa đoan,
"Ba sinh luống đợi Ngọc Hoàn còn lâu.
"Khuôn xanh kia mới hiểm-sâu,
"Đã lừa nhau, lại tỏ nhau nữa mà".
Ác vàng thấm-thoát bay qua,
Phủ Dương sinh-nhật một nhà đầy vui.
Chàng Diêu đệ lễ sang chơi,
Rượu đua cuộc thánh thơ bồi câu tiên.
Khi vui chạnh nhớ bạn hiền,
Thấy Diêu hầu dễ nên quên sự chàng,
Rằng: "Từ bẻ liễu lên đường,
"Gửi mai sao hãy trễ-tràng đến nay".
Việc Lưu, Diêu mới giãi-bày:
"Ý vì hôn-sự nên chầy chưa sang".
Nàng vừa đứng trước rèm tương,
Bên tai một trận thê-lương gió ào.
Nghe qua vội trở gót vào,
Sóng trôi lớp lớp nhường xao bể lòng.
"Vì ai lở đỉnh lấp giòng,
"Đã đành gối chiếc, chăn mong nhầm người".
Cạn lời Hương mới lựa lời:
"Dù ai nỡ phụ chi ai luống chờ!
"Nhụy đào vẹn-vẻ còn tơ,
"Ví ra bướm lọc ong lừa hiếm ai".
Thoảng nghe những tiếng trái tai,
Thét rằng: "Giọng khéo dông-dài gớm chăng!
"Vì ai quyến gió rủ trăng,
"Bây giờ còn dám đãi-đằng với ai?
"Phận đàn-bà, ngỡ là chơi,
"Một ngày tăm-tiếng, muôn đời mắt tai.
"Mặc ai thề nhạt, nguyền phai,
"Tự ta xuân khóa mây cài với ta".
Đỡ lời Nguyệt mới thưa qua:
"Tơ duyên cũng chửa hẳn là dứt xong,
"Duyên kia dù hẳn phụ lòng,
"Mặc ai xin hãy thung-dung nghĩ nào"!
"Mưa tuôn ngấn ngọc như bào,
"Phận đành là thế dẫu sao cùng đành!
"Rồi đây bèo nước lênh-đênh,
"Cành hoa vô chủ đã đành từ đây.
"Buồng riêng thức thức phô-bày,
"Lòng nào vui những của này với ai.
"Ngón cầm dù lựa vào tai,
"Điệu cao đã vậy nào người tri âm?
"Túi thơ dù đúc nên ngâm,
"Phẩm-đề ai kẻ đồng tâm với mình?
"Bút hoa dù vẽ nên tranh,
"Lấy ai mà nhận nét tình cho hay?
"Cuộc cờ ai kẻ ngang tay?
"Thấy cờ mà tưởng những ngày chơi đêm.
"Nào gương, nào chỉ, nào kim,
"Vì ai mà để chi thêm bận lòng.
"Sạch-sanh phó trận lửa nồng,
"Tiên thề đành để ghi lòng kiếp sau".
Bập-bùng chưa nguội bếp sầu,
Nhện sa chợt mảng tin đâu trước mành.
Dương-gia chuyển thụ thăng kinh,
Đề-huề chuyển soạn thủy trình trẩy ra.
Nỗi mình thêm rộn nỗi nhà,
Khi xa, xa biết là xa mấy trùng.
Hành-trang sắm-sửa vừa xong,
Con thuyền chen-chúc đưa giong cánh lèo.
Giang-sơn tám bức sầu treo,
Cảnh mai để chạnh, sắc chiều như xui.
Kìa đâu cát bẵng một doi,
Mấy chòm lếch-đếch lôi-thôi trận nhàn.
Kìa đâu mây tận chân ngàn,
Lưng đèo xao-xác, hợp tan chợ chiều.
Kìa đâu viễn-phố quạnh-hiu,
Chân trời thấp-thoáng con chèo về khơi.
Kìa đâu bờ-bến lôi-thôi,
Ngư-thôn mấy móc, mặt trời tà-dương.
Kìa đâu nghi-ngút khói sương,
Chày khuya mấy tiếng, chuông vang bên chùa.
Kìa đâu nước lạnh trời thu,
Động-đình phẳng lặng một hồ trăng in.
Kìa đâu ban tối đỗ thuyền,
Trắng bay hoa tuyết giang-thiên một màu.
Kìa đâu trúc lệ nhuộm thâu,
Tiêu-tương lích-chích mưa mau canh chầy.
Cảnh kia thêm bận lòng này,
Phượng-thành sáng mở nào hay đã gần.
Cửa doanh-liễu mới rước xuân,
Biên thư đã thấy tấu văn bệ thiều.
Rợ Hồ lỗng thói con kiêu,
Ruổi mù bụi ngựa, trẩy theo ải nhàn.
Sân phong lựa mặt sai quan,
Lại sai Dương-tướng giữ-giàng việc biên.
Hịch mau một mảnh sao truyền,
Đành chăm việc nước, phải quên việc nhà.
Hàn-lâm sẵn có Tiền-nha,
Với phu-nhân vả cũng là đồng thân.
Hãy sang tạm trú cho gần,
Đợi ngày dẹp giặc, xem chừng chẳng khơi.
Tiền nghe đón rước tận nơi,
Dọn lầu sửa chốn nghỉ-ngơi thanh-nhàn.
Chị em, cậu, cháu đoàn viên,
Đành lòng Dương mới gióng yên cõi ngoài.
Một phương đóng vững thành dài,
Nuốt không Hồ-yết sa loài khuyển-dương,
Tình kiều-tử, dạ phần hương,
Dù cay-đắng cũng phận thường nghĩ nao.
Sầu kia kể đã là bao,
Nỗi người chiếc bóng ra vào lại thương.
Sinh từ núm-náu phần hương,
Trời thu ba cữ, doành Tương một ngày.
Bụi trông muôn hộc chất đầy,
Cánh nào bay đến ngỏ bày trước trang.
Liệu cơ ra lạy tôn-đường,
Tràng-châu xin lại tìm sang cựu-trình.
Được lời theo lối thủy-hành,
Thẳng giong buồm lá thênh-thênh xuôi giòng.
Sông nguyền, bể dặn trùng trùng,
Phụ-phàng nọ những thẹn-thùng nước non.
Vườn riêng còn thú cầm-tôn,
Hoàng-diêu, Tử-ngụy vẫn còn chưa phai.
Cành trông cỗi ngắm chờ ai,
Đầy song tuyết điểm hoa mai trắng ngần.
Lần sang thăm thú vườn gần,
Một vùng cỏ biếc mấy lần cửa son.
Lơ thơ cây cỗi cành non,
Rêu in cầu đá, tuyết mòn lối thơm.
Lầu thơ khói tỏa mây trùm,
Chồi sai thưa bẻ, khóm sờm vắng via.
Biết ai hầu hỏi sự duyên,
Viên-ông đã thấy trong miền rò ra.
Mon-men thăm hỏi gần xa,
Mới tường mon-mạch, nay đà phó kinh.
Ngán chiều lả chả đôi doành,
Buồn nương bên triện, dạo quanh khắp tòa.
Băn-khoăn đến trước đình Ba,
Lương không yến đỗ, song tà nhện trăng.
Dẫu thơ vách hãy dăng dăng,
Xã-thơ cách mấy mươi từng người thơ.
Hiên cài lác đác sao thưa,
Sân rêu nọ chốn ngày xưa chén đồng.
Mày dương-liễu mặt phù-dung,
Ngắm hoa thêm nhắc tấm lòng sinh-ly.
Trăng thề vẫn đó tri tri,
Liễu chương-đài biết nay đi đâu rồi.
Mừng xuân đào hãy ngậm cười,
Vẻ hồng trơ đó, mặt người nào đâu?
Khi sao son gác phấn lầu,
Giờ sao tan tác mặc dầu khói sương.
Ấy ai dập lửa vùi hương,
Để ai nát đá phai vàng với ai ?
Giận riêng trăm nỗi chất đầy,
Một hơi giá ngắt, hai tay lạnh đồng,
May sao vừa gặp Viên-công,
Rụng rời kíp gọi gia-đồng thuốc thang.
Tỉnh ra về đến trú-phường,
Giấc buồn chưa giã, mạch tương lại đầy.
Nỗi chàng kể đã chua cay,
Nỗi nàng nào biết đến rày những sao.
Một mình một ngọn đèn hao,
Áng mây biên-ải, chiêm bao cho liền.
Chợt nghe Tiền-cậu báo tin:
"Giặc Hồ nghiêng nước, vây miền ngọc quan.
"Dương công lũy mảnh quân đơn,
Miếu-đường truyền hịch mưu toan tơi bời".
Một nhà nghe nói rụng-rời,
Sự mình kia với sự đời hay sao:
"Ví chăng làm kiếp má đào,
"Thì ra tay thước quản bao cát lầm".
Lầu khuya thẻ cạn canh trầm,
Thôi lai láng tưởng, lại thầm thì than.
Aỉ mây tin-tức khơi ngàn,
Cửa bèo nênh-nổi, nhà lan lật-lừa.
Xiết bao phận mỏng như tờ,
Nợ bình-sinh, nỗi tóc-tơ chưa đền.
Đêm đêm vừng nguyệt hoa đèn,
Mai gầy-guộc vóc, liễu đen-đủi mày.
Bể sầu càng vợi càng đầy,
Đã đường kia lại nỗi này, mới ghê !
Đình Ba từ trở gót về,
Tiếng quyên đã gọi bóng hòe theo xuân.

Lục bát


title: Thuật hoài (Nguyễn Hữu Huân)

text:
Khó gọi thâm nghiêm cửa chín trùng ,
Ngày nào cha mẹ cứu con cùng.
Bốn mùa man mác tình nhà cửa,
Trăm dặm đau buồn cảnh núi sông.
Mây trắng đã giăng trời Bến Nghé,
Nắng chiều dường cháy đất Gò Công.
Ngọn cờ phá lỗ bao giờ thấy,
Thiên hạ người đều ngóng cổ trông.

 Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Tặng vợ

text:
Tặng vợ
1. Xem qua thư gửi rất kinh hoàng
Nhi nữ chà chà cũng lớn gan
Đơn bẩm cuối lòn loài bạch quỷ,
Sân quỳ vất vả phận hồng nhan
Bán mình đâu nệ phiền lòng sắt,
Chuộc tội thà xin trọn nghĩa vàng
Tiết khí dưới trần coi ít mặt,
Cang thường càng chuộng gánh giang san.

2. Đã sanh làm gái vẹn theo chồng
Hóa đá kìa ai cũng đứng trông
Vận rốt kể gì cơn gió bụi,
Đạo hằng hãy trọn với non sông.
Cửa gai hiu hắt sương in mặt,
Trướng vải lôi thôi nguyệt tỏ lòng.
Tan hợp dẫu rằng cơ tạo hóa
Liễu bồ ướm thử lúc trời đông.

 Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Khi được tha về

text:
Tùng cúc ngày xưa thấy đặng còn
Thân này chẳng thẹn với sông non.
Miếu đường  xa cách niềm tôi chúa,
Gia thất buộc ràng nghĩa vợ con.
Áo Hán mười phần thay cách lạ,
Rượu Hồmột mực đắm mùi ngon.
Giang Đông vẫn biết nhiều anh tuấn,
Cuốn đất kìa ai dám hỏi don.

Nguồn: Nguyễn Hữu Huân: nhà yêu nước kiên cường, nhà thơ bất khuất do nhóm tác giả: Phạm Thiều-Cao Tự Thanh-Lê Minh Đức biên soạn. Nxb. Thành phố Hồ Chí Minh, 1986, tr. 93-94.

 Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Cảm hoài (Nguyễn Hữu Huân)

text:
Kém danh vì bởi nước thăng trầm
Vùng vẫy không lên nỗi cạn dằm
Khép háng anh hùng ngồi thở vắn,
Khoanh tay hào kiệt đứng than thầm.
Trong dò hàng giặc chưa xong giá ,
Ngoài ngóng tin triều đã bặt tăm.
Chẳng biết bao giờ hồi phục lại,
Một tay buồm lái để ai cầm.

Nguồn: Nguyễn Hữu Huân: nhà yêu nước kiên cường, nhà thơ bất khuất do nhóm tác giả: Phạm Thiều-Cao Tự Thanh-Lê Minh Đức biên soạn. Nxb. Thành phố Hồ Chí Minh, 1986, tr. 101.

 Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Qua Hà Âm cảm tác

text:
Mịt mịt mây đen kéo tối sầm,
Đau lòng thuở nọ chốn Hà Âm
Đống xương vô định sương phau trắng,
Vũng máu phi thường cỏ nhuộm thâm.
Gió trốt dật dờ nơi chiến lũy,
Đèn trời leo lét dặm u lâm.
Nghĩ thương con tạo sao dời đổi,
Dắng dỏi đêm trường tiếng dế ngâm''.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Thuật hoài

text:
Thơ chữ Hán Thuật hoài của Phạm Ngũ Lão, được Trần Trọng Kim dịch thơ.
 Thơ Nôm Thuật hoài của Nguyễn Hữu Huân.


title: Cảm hoài

text:
Cảm hoài của Hồ Quý Ly
 Cảm hoài của Đặng Dung, Tản Đà dịch thơ
 Thơ chữ Nôm Cảm hoài của Nguyễn Hữu Huân
 "Hoài cảm", được nhiều sách chép là Cảm tác, của Nguyễn Bính


title: Bài thơ đề nhà mồ vợ

text:
Đã chẵn ba năm mới đặng thăm,
Màn loan đâu vắng bặt hơi tăm.
Gió đưa, đâu thấy hình dương liễu,
Đêm vắng, ai hoài tiếng sắt cầm.
Chồng nhớ vợ, lòng tơ bối rối,
Con thương mẹ lụy ngọc tuôn dầm.
Có linh chín suối đừng xao lãng,
Thỉnh thoảng về thăm lúc tối tăm.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Ai xui Tây đến

text:
Ai khiến thằng Tây tới vậy cà?
Đất bằng bỗng chốc nổi phong ba
Hẳn hoi ít mặt đền ơn nước,
Nháo nhác nhiều tay bận nỗi nhà
Đá sắt ôm lòng cam với trẻ
Nước non có mắt thấy cho già
Nam Kỳ chi thiếu người trung nghĩa,
Báo quốc cần vương dễ một ta!

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Đi thuyền qua Thoại Sơn

text:
Đi thuyền qua Thoại Sơn

Một thuyền cầm hạc  một mình ta,
Đường hiểm gian nan khắp trải qua.
Núi Sập  sấm rền vang tiếng muỗi,
Vàm Nao nước chảy đứt đuôi xà.
Văn chương mới thử năm hay bảy,
Võ lược chưa truyền sáu với ba.
Gà gáy học đòi người dậy múa,
Luống e năm tháng để sa đà.

Nguồn: Hợp tuyển thơ văn Việt Nam (1858-1920) do Huỳnh Lý chủ biên. Nxb Văn học, 1984, tr. 45.

 Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Thời cuộc

text:
Anh hùng sáu tỉnh thiếu chi đây,
Đâu để giang sơn đến thế này.
Ngọn lửa Tam Tần phừng đất cháy,
Chòm mây Ngũ quí lấp trời bay.
Hùm nương non rậm toan chờ thuở,
Cáo loạn vườn hoang thác có ngày.
Một góc cảm thương dân nước lửa,
Đền Nam trụ cả dễ lung lay!

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Thú câu

text:
Danh lợi màng bao chốn cửa hầu,
Thanh nhàn quen thú một nghề câu.
Giăng đường chỉ mảnh dòng khơi lộng,
Thả miếng mồi thơm vực cạn sâu.
Khói nước Ngũ hồ  tình cả đẹp,
Gió trăng kho cũ cảnh riêng mầu.
Bá vương hội cả dầu chưa gặp,
Thao lược này ai biết đặng đâu?

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Hoa tiên/III

text:
Diêu-sinh thăm hỏi ân-cần,
Lấy kỳ thi-cử, ép phần thuốc thang.
Sinh rằng :"Duyên nghiệp dở-dang,
"Thôi thời còn nghĩ chi đường lợi-danh".
Dám thưa : "Dạy thế sao đành,
"Sân lai sáu kỷ, song huỳnh mười thu.
"Lại gì cho trọng hơn ru ?
"Mà coi muôn dặm vân cù làm chơi.
"Gió bằng chín vạn bay khơi,
"Bất bình dẫu việc tày trời cũng xong".
Nghe lời như dẹp cơn nồng,
Nhân kỳ phó cử quyết lòng tầm phương.
Sử-kinh lại gắng việc thường,
Gấm hoa thêm cải, ngọc vàng thêm lau.
Sắc thi vang dậy đâu đâu,
Hồi trang sinh mới gióng câu dặm hồng.
Tôn-sư án khảo vừa xong,
Lọt tài sớm đã tỏ dòng tiền xanh.
Tản hòe vàng chất sây cành,
Trước sân vào gởi đăng trình ra thi.
Dạy rằng : "Mây gió gặp kỳ,
"Vín rồng nay hội nam-nhi vẫy-vùng.
"Tiện cho Diêu-đệ theo cùng,
"Hàn song phong nguyệt bõ công sách đèn.
"Bảng thu sớm sớm đề tên,
"Tiện đường sớm lại ruỗi liền hội xuân.
"Đi về lọ quản dưới chân,
"Hãy cho ba tiệp trao lần nay mai".
Lĩnh lời lạy trước sân Lai,
Diêu-sinh đã hẹn cũng dời chân sang.
Túi "ôn", tráp "lý" nhẹ-nhàng,
"Đồ-thư nửa mạn, phong-quang một chèo.
Đòi phen dốc sớm địch chiều,
Bóng ngư mặt nước, tiếng tiều chân mây.
Cảnh thanh trải mấy mà hay,
Gót phồn-hoa thực nơi này Nam-kinh.
Y kỳ nạp quyển đề danh,
Trận thu cờ trống, lũy thành một ai.
Mấy phen thử sức đua tài,
Tỉnh nguyên giật giải, tên bài Diệc-thương.
Vòng năm Diêu cũng chen hàng,
Gió đưa cờ tiệp bờ sương nhặt truyền.
Trải tuần yến-ẩm lưu liên,
Yên-kinh lại gióng con thuyền ruổi mau.
Vui này dễ bỏ sầu đâu,
Nỗi riêng riêng chạnh, đòi nau một mình !
Trông về khóm biếc chòm xanh,
Núi gầy-gò vóc, sông quanh-quất lòng.
Phẩm đề biếng giở thư-đồng,
Thành xuân đã rõ mây lồng thứ năm.
Tin xưa vốn đã toan thầm,
Mật sai kíp đã cho thăm việc nàng.
Chỉ nghe phấp-phỏng tin Dương,
Còn ai lưu-lạc chưa tường biết nơi.
Mặt bèo chân sóng tuyệt vời,
Giận duyên xốc-nổi, thương người bơ vơ.
Việc thi nên cũng hững-hờ,
Hết ngày Diêu nói tận-từ mới nghe.
Nẩy tài nhả ngọc phun khuê,
Nhẹ-nhàng vây sóng, lập-lòe cánh mây.
Đất bằng một tiếng sấm bay,
Hai sinh đều dự một ngày nguy khoa,
Truyền lô Lương dự Thám-hoa,
Diêu-sinh Hoàng-giáp cũng là Á-khôi.
Phấn vua, lộc nước, ân trời,
Muôn nghìn danh-giá năm mười nhân-duyên,
Đá đưa thêm gợi tấc phiền,
Chén trăng xưa đã nặng nguyền sá đâu.
Vinh quy vừa định tuần sau,
Vừa nghe biên báo vội hầu quan sai.
Diêu ra quan-chính cõi ngoài,
Lương vào Hàn uyển thảnh-thơi ngọc đường.
Vườn sau trúc thạch sẵn-sàng,
Liền công-thự đó, là tường Tiền-nha.
Nàng từ tin ải truyền ra,
Nỗi mình, nỗi khách, biết là bao nhiêu
Trọn ngày khóa lặng song thêu,
Nguyệt, Hương biết ý dập-dìu ra chơi.
Trước hoa lần bóng hoa rơi,
Dưới trăng lần bóng, trăng soi người sầu.
Cảnh đâu dễ nhắc lòng đâu,
Vừa than tình mới, vừa sầu nỗi xưa :
"Ngàn mây trắng bạc như tờ,
"Bóng dâu chênh chếch đã vừa ngang vai.
"Bờ sương dặm tuyết bao nài,
"Nào ai ấm lạnh, nào ai ngọt bùi.
"Tưởng người chén nguyệt thề bồi,
"Phòng hương trộm tưởng đã người nào thôi !
"Ba xuân những chốn làm vui !
Dương thanh liễu lục những ai đó giờ"!
Cho hay thanh khí tương cờ,
Cách tường sinh cũng khi vừa dạo thanh,
Buồn tanh trăng ngọn gió cành,
Dịp chân dạ khách, tiếng kềnh đêm thu.
Cảnh sầu như ghẹo người sầu,
Khi than-thở bóng, khi châu-chan mày.
"Nghĩ người mặt sóng chân mây,
"Tiên thề đành để đến ngày tái sinh.
"Lỡ-làng bèo nước lênh-đênh,
"Ấy duyên phụ khách, hay mình phụ duyên.
"Nào ai bể dặn non nguyền,
"Lòng nào chuông vạn, ngựa nghìn với ai",
Nỉ-non đêm ngắn tình dài,
Nguyệt cài bên triện, hoa rơi trước rèm.
Cách hoa lạnh ngắt bóng thiềm,
Mây hồng tha-thướt làn xiêm một người.
Cây quỳnh thánh-thót sương rơi,
Đào rầu rầu ủ, liễu hơi hơi gầy.
Rõ người ngày trước chẳng sai,
Nguyệt, Hương cũng đến chi đây lạ đời.
Những là vắng mặt khuất lời,
Non bồng xem ngỡ mấy mươi mươi trùng.
Tường hoa quanh quất mấy vòng,
Bên hoa dường có nẻo thông cuối tường.
Hài văn lần bước bước sang,
Cách tường văng-vẳng tiếng vàng xa đưa.
Tưởng bây giờ là bao giờ ?
Song song đôi mặt còn ngờ chiêm-bao.
"Bấy lâu mưa khóa gió rào,
"Ngoài muôn nghìn dặm biết bao nhiêu tình.
"Biết đâu hương lửa ba sinh,
"Còn trăng còn gió còn dành duyên ta.
Dịp đâu đã lỡ lại hòa,
"Mới là tơ vận, mới là nguyệt xoay".
Nàng nghe giọt tủi thêm đầy,
Cạn lời lại giải niềm tây mọi lời.
Rằng vâng mừng trộm cho người,
"Đã duyên đằm-thắm, lại vời giàu-sang,
"Tiếc thay sương tuyết cũ càng,
"Lối duyên ai nghĩ tự chàng rắc gai.
"Thề hoa vì tiếng hơi hơi,
"Vẫn ghi lòng, kẻo thẹn lời với hoa.
"Soi người còn đó trăng già,
"Ai ngờ vàng đá, xảy ra cát lầm.
"Duyên đâu nữa để mà cầm !
"Nhện vương lại mấy phen lầm nữa đây.
"Bấy lâu chút mảnh riêng tây,
"Ái-ân này đến đêm này là xong.
"Tiên thề dù hãi chút lòng,
"Trên mồ một chén, rượu trong cũng là.
"thói thường ấm-lạnh thế mà,
"Trách ai rẻ rúng cho ta sượng-sùng.
"Giãi lòng với mảnh trăng trong,
"Tạ lòng vâng đã biết lòng thế thôi".
Trước lan so bóng ngán lời,
Trăng mờ gương lạnh, dế rời khúc ngâm.
Gió thương mây thảm âm-thầm,
Dần dần ngọn hạnh như đầm hạt mưa.
"Chủ-trương kia bởi ông tơ,
"Nào ai gió lật trăng lừa với ai !
"Mảnh gương ai bẻ làm hai,
"Biết đâu mà được giãi bày duyên-do.
"Mảnh son dầu được giãi cho,
"Thí cam há quản tươi khô đâu mà.
"Kể từ doanh-liễu dời xa,
"Cửa Lưu khi ép, đình Ba khi tìm.
"Bắc nam dặm dứt đường chim,
"Vì ai bèo nổi mây chìm bấy lâu !
"Nắm xương mai, sá nghĩ đâu,
"Nghĩ chăng, những nghĩ lầm nhau tại mình.
"Hay đâu cơ-hội còn dành,
"Gác Đằng lại nhủ gió thanh đem đường.
"Buổi này họp mặt tròn gương,
"Mới hay còn có lửa-hương kiếp này.
"Nhân sao nương náu chi đây,
"Những sao nông nỗi bấy nay dạy cùng".
Càng nghe càng một não nùng,
Ai hay ai cũng còn lòng chưa quên.
"Tình kia nào phụ chi duyên,
"Gió giun mây giẩy cho nên cớ nào !
"Sự mình kể hết tiêu-hao,
"Đã đành chiếc bách sóng đào lênh-đênh.
"Thương ôi muôn dặm biên-thành,
"Xa xôi nào thấu dữ lành tin hơi.
"Xót lời nên mới ngỏ lời,
"Gặp nhau cùng khách quê người biết sao !"
Một cơn gió giật, mưa dào,
Lẽ này người quyết dạ nào đinh ninh.
"Bụi Hồ quét sạch-sành-sanh,
"Ơn trên sau nữa nghĩa mình trả xuôi.
"Hẳn dù lầm-lỡ lứa đôi,
"Trót thề để chút đền-bồi cũng xong.
"Họa khi trời cũng chiều lòng,
"Một chuông vàng một chỉ hồng cũng hay.
"Bọc da dù đến thân này,
"Cũng đành tỏ chút tình ngay với người.
"Kiếp này đã dở-dang rồi,
"Sá chi mà có tiếc đời làm chi !
"Thôi thời thôi có nghĩ gì,
"Thiệt mình mà trả được nghì cũng nên".
Tử sinh quyết một mảnh nguyền,
Cành than ngọn thở dường quên bóng trời.
Giục khuya hoàn chợt gửi lời,
Hiểu-trang lầu nọ tiếng người đã đông.
Biệt ly ai vẽ nên lòng,
Càng nhau giọt tủi, càng nồng tấm thương.
Kẻ về, người lại sảnh-đường,
Liền tay chép biểu, tan sương lên chầu.
Lãm qua chuẩn doãn lời tâu,
Cờ sai gươm hộp mặc dầu tiện-nghi.
Lệnh trao ruổi phát tức thì,
Tinh binh mười vạn, thuộc tùy trăm viên.
Bệ từ vâng chỉ đặc truyền,
Ầm ầm ngựa gác xe chen khởi hành.
Mịt-mù bãi cát đồi tranh,
Cùng nhau khi nặng vì tình quản bao.
Ải xa mấy trận binh-đao,
Truy quân quá đất lầm vào thành không.
Súng đâu dậy tiếng đùng đùng,
Bốn bề giáp đánh ba vòng bọc quanh.
Một hai tin lũ bại binh,
Đồn rằng Lương đã liều mình trong quân.
Miếu-đường rốt lẽ xử phân,
Hành-biên lại khiến trọng thần chỉ-huy.
Tiện nghi các việc biên thùy,
Vận lương, Diêu cũng tức thì trẩy ra.
Mới hay mợ trú Tiền nha,
Vấn an tiện thể cáo qua lên đường.
Việc biên nói chuyện tin Lương,
Chực sau, Hương đã tỏ tường tai nghe.
Liền vào gửi trước phòng khuê,
Nghe tin nàng những e-nề đòi cơn.
Vật mình khóc-lóc thở-than,
Quyết ngay vào sá lời can lẽ nài,
"Vì ai cho lụy đến ai,
"Thà liều mạng bạc, kẻo sai chữ đồng".
Cháo cơm quyết chẳng bợn lòng,
Nguyệt đà gạn lẽ riêng chung chung rầm-rì.
Trình rằng : "Thôi đã vậy thì,
"Dẫu liều, đâu nữa ích gì đây chăng ?
"Tình kia bể núi thực rằng,
"Tình này sao lại xem bằng hiếu kia.
"Gìn lòng ngọc tạc vàng ghi,
"Hiếu tình cân lại nhắc đi cho tuyền".
Chấp-nê nàng đã đâu tin,
Gỡ dần, Hương lại đứng bên rén bày :
"Đào kia đành trả mận này,
"Có chăng đợi chút một giây ông về.
"Cho phu-nhân chút hả hê,
"Vẹn trong lúc ấy chi hề dám ngăn".
Êm lời nàng cũng dã dần,
Ngày giờ núm-náu, đêm tuần khói hương.
Nghe tin chẳng xiết nỗi nàng,
Dặm xa lại nỗi Đài Lương ở nhà.
Vừa mừng cá nhảy đợt ba,
Lại thêm chinh-tiễu sa-đà hành biên.
Sau nghe những sự ngoa truyền,
Xót lòng luống những xây phiền đắp thương.
Thực hư ai biện cho tường,
Lễ chiêu tuần điện lệ thường thiếu đâu.
Bỗng dưng mua não chuốc sầu mà chơi.
Tiếng oan dậy dậy đất lở trời,
Tin đưa Lưu cũng rã rơi tâm-thần.
Ngọc Khanh xiết nỗi ngại-ngần,
Đổi màu xiêm trắng, kém phân cơm vàng.
Xót vì, chúng cũng khuyên nàng :
"Dây đàn đứt nối là thường, nghĩ sao ?
Thấy lời oanh-yến lao xao,
Càng chan giọt thắm, càng bào lòng son.
Rằng : "Cương thường nặng núi non,
"Hãy còn trời đất, hãy còn di luân.
"Vẻ chi một mảnh hồng-quần,
"Chủ hoa đành đã đông quân đấy rồi.
"Thôi thôi đã vậy thì thôi,
"Cũng liều má phấn, cho rồi ngày xanh.
"Luân thường quyết gánh lấy mình,
"Treo gương trinh-bạch rành rành cho coi.
"Mảnh bao dày mỏng thói đời,
"Đợi tuần ráo cỏ chê cười như không.
"Dẫu rằng mòn núi cạn sông,
"Gương này quyết chẳng soi chung với người".
Lưỡi oanh khéo uốn ra lời,
Gớm thay cái mặt con người vô lương.
Mấy lời tạc đá ghi vàng,
Mối manh ai dám dọc đường nữa đâu.
Duyên kia thôi vậy cũng dầu,
Nợ kia, ai lại làm rầu cho ai.
Ngày xuân lo những thiệt thòi,
Phu-nhân vội đã toan bài ép duyên.
Lễ đưa truyền lại dẫn điền,
Tước bình thử mở xem tên ai vào.
Họ Lam có một người nào,
Nghe tin sai mối lại trao chỉ hồng.
Một lời gắn bó vừa xong,
Biết con đã hẳn như lòng cho chưa.
Đòi nàng khuyên-nhủ sau xưa,
Rén quì, thoắt đã tuôn mưa đôi hàng.
Ngập-ngừng nàng mới gửi tường :
"Yếu-thơ bồ liễu, lỡ-làng tóc-tơ.
"Phận sao, phận bạc như tờ,
"Nợ sinh-thành biết bao giờ trả xong.
"Nâng khăn trót đã long-đong.
"Còn toan tiếc mảnh má hồng nữa ru.
"Bên đường, nấm cỏ dầu dầu,
"Mặt nào quên não, khuây sầu với ai.
"Dẫu sao cũng một thân người,
"Dong cho chiếc gối trọn đời là cam".
Lời ngay dễ trái dạ tham,
Đem lời nửa mặt coi làm trăm năm.
Chước nên mụ những mừng thầm,
Lại đem trời bể mà cầm giầu-sang.
Uốn mềm hết tấc khoe khoang,
Trái tai nàng mới kể tường gần xa :
"Nói chi những sự người ta,
"Nghĩ mình nên chửa hay là chửa nên ?
"Chữ trinh là phận thuyền-quyên,
"Ôm cầm ấy, lại qua thuyền nào ru !
"Nỗi mình, riêng những thẹn-thò,
"Lại mang lấy tiếng pha-trò mà chơi".
Phu-nhân nghe hết mọi lời,
Dạy rằng : "Khuê-các sao hay chuyện ngoài.
"Duyên này chẳng được bàn dai,
"Nhẹ đem vàng-đá mà coi làm thường".
Thiếp-canh truyền hãy phó sang,
"Được lời gửi trước đài-trang bước vào.
"Trăng già xe vẩn hay sao,
"Tơ kia lựa với mối nào khéo sinh ?
"Dựng gây dám nghĩ sinh-thành,
"Biết thân mình, biết phận mình thế thôi.
"Hiếu trinh riêng những gồm đôi,
"Ơn nhà hãy trước, nghĩa người thì sau.
"Phận mà ra vậy cũng dầu,
"Nghĩ người đáy giếng thang lầu chẳng nhưng.
"U-minh đôi ngả khơi chừng,
"Một niềm sắt-đá biết rằng thấu không ?
"Kiếp này đã lỏng giải đồng,
"Mảnh duyên gắn-bó còn hòng kiếp sau".
Nỗi riêng càng nghĩ càng đau,
Càng hờn non-nước, càng rầu gió-trăng.
Nghĩ đi nghĩ lại ngập-ngừng,
Ngọc xuôi đồ sắm, hương lừng mã thay.
Lầu khuya vắng-vẻ ai hay,
Lần nghe văng vẳng canh chầy điểm ba.
Vườn sau rén ngõ then hoa,
Đè chừng sông cái ruổi pha một mình.
Khóc than ri-rỉ cuối ghềnh,
Giãi lòng với nước, bày tình với trăng
"Tiếc đời chi nữa cũng rằng,
"Dầu mà có thác cầm bằng không sinh.
"Há rằng chuốc tiếng mua danh,
"Sao cho phải phận-sự mình thì cam.
"Trông vời trời bể mênh-mang,
"Đem thân băng-tuyết gửi hàm giao-long".
Bất tình chi bấy hóa-công,
Cho người lấy mảnh má hồng làm chi ?
Người hạnh-nghị, khách dung-nghi,
Làm cho trâm gãy gương lìa mới thôi.
Mênh mang bể khổ sống trôi,
Biết rằng phúc thiện có trời nữa không ?
Có quan Đề-học họ Long,
Hồi kinh vừa gặp thuận giòng chạy qua.
Tiếng người lanh-lảnh nghe xa,
Kíp truyền thủy-thủ bỏ chà vớt xem.
Trước thuyền lướt mướt làn xiêm,
Gạn tường, mới giải mọi niềm sâu nông.
Thung-dung quan mới ướm lòng,
Khen rằng : "Tuyết sạch, giá trong thực là.
"Tiếc thay trong ngọc trắng ngà,
"Nỡ hoài chi để trôi hoa, giạt bèo.
"Rừng thuyền cõi tĩnh là nhiều,
"Sạch mình chi lọ là liều đến ai.
"Đem mình mà trả nghĩa người,
"Để công chín chữ thiệt-thòi về sau.
"May đây bèo nước gặp nhau,
"Thôi thì hợp phố cho châu lại về".
Lặng nghe giọt ngọc đầm-đìa,
Lại thôi mới kể tỉ-tê sự mình :
"Trẻ thơ đội đức sinh-thành,
"Sớm khuya ai dễ dứt tình được đâu.
"Ông tơ lật lọng lừa nhau,
"Cực thân nên phải ngậm sầu bước ra.
"Gốc phần dù lại dạo qua,
"Cành vin chẳng kẻo bẻ hoa tay người.
"Lại trơ mặt với người đời,
"Thà liều sóng bạc cho rồi ngày xanh.
"Muôn vàn tạ chút hậu tình,
"Ơn này may có lai sinh là còn.
"Rồi đây đáy vực ngọn nguồn,
"Xin cho bụng cá lại chôn mày ngài.
Yêu vì nết trọng vì người,
Phu-nhân lại dạy đến lời đa mang :
"Thân già vì chút muộn-màng,
"Mới hay máy Tạo tuần-hoàn dành cho.
"Trăm năm dan-díu nghĩa vò,
"Mai sau trông-cậy già-nua được dành.
"Rồi ra lá kệ câu kinh,
"Mặc tiêu-sái đó cho thanh-thả đời".
Ơn lòng dám lĩnh lược lời,
Tạ từ thôi thoắt thuyền xuôi bến nào.
Nhà Lưu kinh-hãi xiết bao,
Mơ-màng đón hỏi, xôn-xao sai tìm.
Đầu gành cuối bãi lần xem,
Khác gì đáy bể mò kim hững-hờ.
Mối sầu đòi-đoạn như tơ,
Nguồn cơn nghĩ lại sau xưa tại mình :
"Quá thương chút phận lênh-đênh,
"Nghìn thu để chịu bạc tình với con.
"Máy duyên nghĩ đã vào khuôn,
"Toan này chỉ thắm cho tròn tuổi xanh.
"Ai mà xem nghĩa hơn mình,
"Nổi-nênh bèo-bọt, tan-tành cải-kim.
"Đã đành mặt nước nổi chìm,
"Biết đâu tăm cá bóng chim bây giờ".
Nàng đành được chốn nương-nhờ,
Khéo là khóc vẩn, thương vơ nực cười.
Bến mê ngán-ngẩm sự đời,
Cái vòng con tạo, khéo chơi lững-lờ.
Người còn đôi mặt sờ sờ,
Bên mê Thủy-quốc, bên ngờ Vân-Hương.
Vàng thau ngọc đá mơ-màng,
Làm cho ố thắm, phai vàng thế thôi.

Lục bát


title: Hoa tiên/IV

text:
Mấy thu tên đá bời bời,
Biết đâu sinh hãy trong vây giữ-gìn.
Vỗ-về lẽ khích lời khuyên,
Đắp cao thành nghĩa, chống bền rào trung.
Hãm lương, Hồ những để rông,
Chắc rằng cá chậu chim lồng vội đâu.
Dằng-dai bạn duật bao lâu,
Bóng ô hè giục sang thâu bấy-chầy.
Diêu từ ruổi chốn ải mây,
Tin Lương biết hãy trong vây đã mừng.
Hiềm vì thống-tướng non lưng,
Đóng quân kín lũy cầm chừng chẳng sai.
Lĩnh quân Diêu mới quyết bài,
"Đặc truyền" tức khắc hàm mai tiềm-hành.
Đêm khuya lét thấy binh tình,
Ngọn cờ ngơ-ngác, trống canh trễ-tràng.
Phá kiêu nghĩ cũng dễ-dàng,
Đóng doanh, kíp thảo hai trương một bài.
Hẹn cho giờ sửu đêm mai,
Giấu cờ hiệu súng trong ngoài giáp công.
Lên nơi cao phụ đứng trông,
Mũi tên thuận gió một phong bắn vào.
Lương vừa khuya tựa trướng sao,
Thấy quân bẩm được thư nào trình xem.
Phong thư vẹn-vẽ còn in,
Mở xem thực dấu chữ em rõ mười.
Suốt canh ngẫm-nghĩ đòi thôi,
Mấy tên chiến-tướng cũng đòi vào ngay.
Chư-quân trông ngóng lâu nay,
Biết mưu, mài cánh day tay đợi truyền.
Lũy Dương gần cũng thông tin,
Hội binh một khắc giải liền hai vây. Khác gì hùm cũi ra ngoài,
Ấy là thoát tội đoạn rồi lập công.
Thừa cơ lò lửa mũi lông,
Cúc kềnh lớp lớp, bụi hồng lưng lưng.
Thanh-bình một biểu tâu dâng,
Thảnh-thơi yên khấu chân nưng khải hoàn.
Gia-thư nhẹ ruổi chân nhàn,
Tin lành sớm đã lọt màn Tiền-nha.
Vân Hương vào trước trình qua,
Nỗi thân, nỗi nghĩa như hoa nở lòng.
Gánh sầu cất nhẹ như không,
Càng xem tin báo, càng mong độ về.
Thương canh lần dịch dóng khuya,
Rõ tường bản đạo kéo về kinh-đô.
Rồng mây một hội nghìn thu,
Gác Đường vẽ mặt, yến Chu thỏa lòng.
Người tài lược, kẻ tinh-trung,
So vào công tải đều phong liệt-hầu.
Lại cho thế tập về sau,
Rành rành khoán núi, làu làu thư sông.
Móc mưa nhuần gội chập-chùng,
Bể sôi, chợ họp người trong sảnh-đường.
Rước mừng tân-hữu rõ ràng,
Có Lưu công-tử anh nàng Ngọc Khanh.
Mới vâng ấm bổ phó kinh,
Đến mừng nhân kể ngọn-ngành sự em.
Dẫu khi vui cũng chạnh niềm,
Chửa cam tình nọ, lại thêm nghĩa này :
"Lửa hương nào đã chi đây,
"Mà liều cung nước làn mây hỡi người !
"Khối tình mang nặng nghìn đời,
"Đỉnh-chung hầu dễ ăn ngồi được đâu.
Tiếc hoa ngần-ngại nét sầu,
Vừa khi Dương-tướng thôi chầu vào chơi.
"Việc gì dường khác vẻ vui ?"
Thấy lời sinh mới kể lời duyên-do.
Thương tình mà ngậm-ngùi cho,
Rằng : "Danh-tiết ấy thơm-tho ai bì.
"Sao không tâu đến đan-trì,
"Họa là tinh biểu chút gì trả nhau".
Nghe lời vội thảo bản tâu,
Vào trong tiện điện buổi sau tiến trình.
Gương trời soi rõ mảnh tình,
Vẽ lòng lá sắc, tạc danh biển vàng.
Khi thân nghị đạo cương-thường,
Thung-dung lại phán hỏi Dương sự nhà.
Thềm phong khúm núm tâu qua:
"Hiếm hoi một gái tuần đà thèm hai.
"Những là giong-ruổi cõi ngoài,
"Phòng hương nên hãy còn cài cửa thoi".
Năm mây chiếu-dụ rạch-ròi,
Giao Tiên truyền kíp sánh đôi cùng chàng.
Tạ ơn cùng xuống điện vàng,
Vội mừng nào đã kịp đường tính xa.
Về dinh ngẫm-nghĩ việc nhà :
"Đành người có nghĩa, sao ta vô tình.
"Bến Tương việc hãy rành rành,
"Nào đà kết cỏ, ngậm vành chi đâu.
"Vì ai cho thiệt-thòi nhau,
"Ấy ai dứt được mối sầu cho đang,
"Chưa cầm-sắt, cũng tao-khang,
"Nỗi dây thế chẳng vội vàng lắm ru.
"Mai sau chín suối thấy nhau,
"Cậy ai đổi được mặt đâu với người,
"Duyên kia trót đã nặng lời,
"Kíp chầy trong mấy thu trời quản đâu".
Nghĩ duyên càng gảy tơ sầu,
Nghĩ mình, mình lại thêm đau-đớn mình.
Sang chơi vừa gặp Diêu-sinh,
Thở-than mới kể sự tình khúc nôi:
"Thôi thôi anh đã lầm rồi,
"Chấp kinh dường ấy ra hơi trần trần.
"Tình phu-phụ, nghĩa quân-thân,
"Trong tam-cương ấy, xem phần nào hơn ?
"Tôi còn chút phận thờn-bơn,
"Xe duyên là mấy, đội ơn cao dày.
"Băn khoăn xuân cỗi, huyên gầy,
"Mảnh nguyền hữu thất đến rày chửa nguôi.
Mặc người tựa cửa hôm mai,
"Cầm lòng vì lánh một người thế ru ?
"Sợ khi đương bể mà dâu,
"Hiếu tình lại dở-dang nhau mặc lòng.
"Nghĩa kia đành tạc non sông,
"Biển vàng may thế chữ đồng cũng cân.
"Dù chưa cắt hết tơ trần,
"Đành cho lập miếu phong thần về sau.
"Ấy lời tâm-phúc cùng nhau,
"Tính sao cho được trước sau vẹn nghì".
Tưng-bừng sắm-sửa lễ nghi".
Đào phen xanh chổi, hoa kỳ thắm sây.
Rõ ràng một cuộc vui-vầy,
Đủ lề nạp thái, định ngày nghênh hôn.
Đuốc hoa lồng bóng trăng tròn,
Tình riêng vẹn cả vào khuông xướng-tùy.
Trai tài gái sắc ai bì,
"Doanh-châu" ấy khách, "Dao-trì" nọ tiên.
Đã người mới, lại người quen,
Tiên-hoa chép chữ lương-duyên đến già.
Gió đưa lời, cánh bay xa,
Vừa Long Đề-học thuyền đà tới kinh.
Rõ nghe hết thảy các tình,
Bài sai lại thấy biển tinh chữ bài.
Đòi nàng ngỏ dạy trước đài,
Cùng làm một sớ đến mai lên chầu.
Nàng nghe ren-rén cúi đầu :
"Bọt-bèo dám động cao sâu thêm nhàm.
"Rủi may theo phận là cam,
"Đã đành duyên ấy lại tham nỗi nào.
"Vả trên chín bệ thẳm cao,
"Dễ đâu mà tỏ âm-hao cho mình.
"Sao bằng mình sạch lấy mình,
"Mặc ai nhạt nghĩa, mặn tình nghĩ chi".
Cạn lời ông mới gạt đi,
Rằng : "Như bài ấy, sắc kia phụ gì.
"Ví dù bội chốn kết nghì,
"Là vâng chỉ ngọc dám ghì lòng đanh.
"Ví sưng sưng quyết lấy mình,
"Bóng đâu quê cũ phỏng đành đấy chăng ?
"Ngẫm cơ ghềnh Thái các Đằng,
"Hay đâu là chẳng xích-thằng sẵn xe".
Dứt lời bần-bật lặng nghe,
Tạ rồi liền dạo gót về hiên sau.
Tan canh vừa buổi ban chầu,
Sớ-văn Long đã quì tâu sân đền.
Khen rằng : "Này thực thiên duyên,
"Ngọc Khanh đọ với Ngọc Liên chi nhường"
Đòi Lưu công-tử xem tường,
Chân tơ, kẽ tóc rõ-ràng chăng nhe !
Ông tơ khoảnh-khách mới kỳ !
Mượn ơn mưa-móc, kết nghì trúc mai.
Cửa Lương duyên lại sánh đôi,
Dồi-dào tình trước, đền-bồi nghĩa sau.
Cũng ban nhất phẩm như nhau,
Khuê-môn cho dệt mối đầu chính-phong,
Ngửa trông ơn sóng trùng trùng,
Hai bên khấu-tạ sân phong ra về.
Lòng hoa phấp-phới đôi bề,
Vội-vàng vào trước hương-khuê ngỏ lời.
Nhơn nhơn nét phấn thêm tươi,
Rõ ràng kể hết đầu đuôi sự tình :
Tưởng rằng trong đạo thường kinh,
"Thân bồ-liễu lấy chữ trinh làm lề.
"Hay đâu sống thác chẳng nề,
"Nỗi-niềm nghĩ lại mà ghê-gớm đời.
"Nghìn xưa âu hẳn một người,
"Ấy ai lại dám xem ai là thường.
"Vả vì chút nghĩa cũ càng,
"Dẫn thân vào chốn chiến-tràng với nhau.
"Làm cho liễu ủ, đào rầu,
"Trăm năm riêng để gánh sầu cho ai.
"Đành rằng nát ngọc trầm trai,
"Ai ngờ trong cõi tuyền đài thấy nhau.
"Ấy là cơ Tạo nhiệm mầu,
"Bể oan tưởng có trên đầu sáng soi.
"Bây giờ lầm-cát mặc ai,
"Vinh-hoa riêng lấy một đời hay sao.
"Khi ăn nói, lúc ra vào,
"Nghĩ nguồn-cơn ấy làm sao cho đành."
Mấy lời sắt đá đinh-ninh,
Khúc tằm đem mối tơ-tình gỡ ra.
Sắm-sanh vội mở tiệc hoa,
Quản-huyền ríu-rít, ỷ-la rỡ ràng.
Xe châu trăm lạng chen hàng,
Gió xuân Đồng-tước bằng nhường là đây.
Hội đào xưa, đã lại rày,
Tiên đưa vẻ ngọc, Ngọc vầy đoàn tiên.
Xin nhau trân-trọng muôn nghìn,
Chút nào là thẹn với duyên nguyện thề.
Xét cho công-khóa đi về,
Nguyệt, Hương đều cũng cam bề tiểu-tinh.
Nhà yên vừa dịp nước bình,
Hai sinh đều tấu đan đình vinh qui.
Cẩm-hoàn một lá hồng-kỳ,
Lương thì quí tỉnh, Diêu thì hoàn hôn.
Diêu-đường Dương nhạc hai thân,
Viện lề nhân cũng só-trần minh nông.
Thênh thênh dặm tía lối hồng,
Vẻ nhuần mã gấm, hương lồng vó câu.
Mảng vui cờ cuộc rượu bầu,
Cầm bên bóng nguyệt, thi đầu ngàn thông.
Viện đường thủy lộ thong-dong,
Con thuyền lại thuận một giòng nước xuôi.
Chiều ai hoa cỏ đua tươi,
Tiếng chim đâu đã sai-nha đệ về.
Hương bay muôn dặm tử-phần,
Tràng -châu nay đã gần gần tới nơi.
Người đón rước, kẻ mừng vui,
Ghé thuyền sinh cũng tiện dời vào ngay.
Phủ Diêu tiệc ngọc phô-bay,
Mây lồng cờ mở, hương bay, chén kèo.
Động phòng, kim bảng đủ điều
Khi vui kể hết bao nhiêu là tình.
Đài Dương về Vọng-Ba đình,
Tiệc vui cũng rước hai sinh sang nhà.
Rõ ràng cỡi ngựa xem hoa,
Bức thư sớm đã sai nha đệ về.
Từ ngày tin-tức đến quê,
Hai lần cáo thú đã nghe rõ-ràng.
Phong thư nay lại xem tường,
Tình càng thêm thỏa, cảnh càng thêm thanh.
Dập-dìu nghi-lễ sắm-sanh,
Ngựa yên khảm ngọc, xe mành ken châu.
Ngọn cờ mây rợp thôn dâu,
Bồng-lai xe hạc, Dương châu lưng tiền.
Tiếng thơm dậy đất sấm rền,
Cửa Lưu xa cũng nhặt truyền tin sương.
Tấc riêng mừng-rỡ trăm đường,
Nhạt tanh chuyện cũ bằng đường đã quên.
Kiệu hoa dạo-giục rước liền,
Đành theo tình mới cho đền lỗi xưa.
Vui lòng xuân cỗi huyên tơ,
Rước mừng xem cũng bơ-vơ những điều.
Đoàn viên một cuộc gấm thêu,
Cúc đầy vơi chén, cầm dìu-dặt cung,
Tân-bằng yến-ẩm vừa xong,
Thung-dung Lưu mới vào trong ngỏ bày:
"Từ xưa biết lỗi đã dầy,
"Tấm lòng ngậm hổ từ rày về sau.
"Vị-dương một tấm tình sâu,
"Sang mừng vội tả chút sầu bấy nay.
"Hạt châu trót đã sẩy tay,
"Tự mình trăm nỗi chả hay đã đành".
Cúi đầu nàng mới rén trình :
"Rủi may, âu cũng phận mình xui ra.
"Móc-mưa sấm-sét cũng là,
"Cao sâu đâu nữa chẳng qua vòng trời.
"Vả trong dại dạ hèn đời,
"Trắng-trong đã vậy, ngọt bùi làm sao.
"Bỗng đâu rồng trúc sóng đào,
"Chia ra đã hẳn, ép vào khéo xinh.
"Vẹn tròn bên nghĩa, bên tình,
"Khuôn duyên kia đã chiều mình là may.
"Tam-công chẳng đổi một ngày,
"Chuyện xưa còn để đến rày sao nên".
Giúp lời sinh cũng mở khuyên,
Thuận-hòa từ đấy cũng in một lòng.
Đòi phen cợt phấn cười hồng,
Ngọc lung-lay động, hương nồng-nã rơi.
Xuân quang cả bốn mùa trời,
Gió đưa, trăng rước, hoa mời, tuyết khuyên.
Phồn-hoa bõ lúc truân-chuyên,
Đã đầy phúc-hậu, lại bề hiển-vinh.
Ngửa vâng phượng chiếu rành rành,
Lại đem gia-quyến đến kinh lên chầu.
Buồm quan một lá giòng sâu,
Siêu-thăng thoắt đã đứng đầu nam-nha.
Quan châm chẳng chút sai-ngoa,
Lộc trời chung-đỉnh, gánh nhà quân-dân.
Gió thu gợi dạ tử-phần,
Sớ-từ lại thấy tỉnh-thân làm lề.
Rõ ràng áo gấm về quê,
Vó câu lỏng khấu, bánh xe êm bồ.
Mạch văn còn dõi dòng nho,
Hùng-bi mấy giấc đã phô điềm lành.
Sởn-so lan huệ nức cành,
Lễ-thi cứ phép cửi-canh giữ lề.
Ân-tình đủ cả hai bề,
Nẩy thân Long-hạm kết nghìn Diêu-môn.
Phúc thường để đến nhi-tôn,
Bảng vàng theo nếp, cửa son dõi đời.
Gót đầu bàn lại mà chơi,
Phong-hoa hai chữ cõi đời ai không.
Lấy tình gặp-gỡ đã xong,
Trước sau vẹn một chữ tòng mới ghê.
Lời quê dù đã nhầm nghe,
Gác bên tình-tứ giữ bề hiếu-trinh.
Luân-thường sáng để rành rành,
Chớ đem bác hẳn mà khinh làm thường.
Nôm-na đỡ chút canh trường,
Kể rồi dặn lại hai đường thế hay.

Lục bát


title: Phong cảnh Tây Hồ

text:
Đầy vơi thực lạ cảnh Tây Hồ
Trước tự Trời kia khéo vẻ đồ
Mây lẫn nước xanh màu đúc ngọc
Nguyệt lồng hoa thắm vẻ in châu
Cây là tán rợp tầng cao thấp
Sóng gợn cầm tâu nhịp nhỏ to
Bầy sẵn thú vui non nước đủ
Tây Hồ giá ấy dễ đâu so!

Đọc ngược:

So đâu dễ ấy giá Hồ Tây!
Đủ nước non vui thú sẵn bầy
To nhỏ nhịp tâu cầm gợn sóng
Thấp cao tầng rợp tán là cây
Châu in vẻ thắm hoa lồng nguyệt
Ngọc đúc màu xanh nước lẫn mây
Đồ vẻ khéo kia Trời tự trước
Hồ Tây cảnh lạ thực vơi đầy

Thơ Nôm


title: Văn tế Trương Quỳnh Như

text:
Nương tử ơi! Chướng căn ấy bởi vì đâu? Oan thác ấy bởi vì đâu? Cho đến nỗi xuân tàn hoa nụ, thu lẩn trăng rằm!
Lại có điều đau đớn thế! Nhà huyên ví có năm có bảy, mà riêng mình nàng đeo phận bạc, thì lửa nguội nước vơi còn có lẽ.
Thương hại thay! Hoa có một cành, tuyết có một quãng, nguyệt có một vầng, mây có một đóa.
Thân là thân hiếm hoi chừng ấy, nỡ nào lấy đôi mươi năm, làm một kiếp, mà ngơm ngớm chốn non Bồng nước Nhược, chút gì không đoái đến cõi phù sinh!
Ví dụ mà tiên thù với tục, sao xưa kia vâng mệnh xuống trần chi? Nay đã nguyện một thân cho vẹn kiếp, thì ba vạn sáu ngàn ngày sống cho đủ lệ: nọ xuân huyên, này phu tử, góp với trần gian không chút hận, rồi sẽ rong chơi chín suối, cớ sao riêng bóng vội vàng chi?
Ôi! Chữ mệnh hẹp hòi, chữ duyên suồng sả, những như thân giá ấy, tình cảnh ấy, ngược xuôi kia cũng ngậm ngùi cho. Huống ta cùng nương tử, tuy chẳng thân kia thích nọ nhưng tình duyên ấy, cũng là một chút cương thường: dầu rằng kẻ ấy lạ người đây, song ân ái bấy lâu nay, đã biết bao nhiêu tâm sự!
Ta hăm hở chí trai hồ thỉ, bởi đợi thời nên nấn ná nhân duyên: mình long đong thân gái liễu bồ, vì giận phận hóa ngang tàng tính mạng.
Cho đến nỗi hoa rơi lá rụng, ngọc nát châu chìm; chua xót cũng vì đâu?
Nay qua nấm cỏ xanh, tưởng người phận bạc, sùi sụt hai hàng tình lệ, giãi bày một bức khốc văn, đốt xuống tuyền đài, tỏ cùng nương tử!

Văn tế


title: Tự trào (Phạm Thái)

text:
Năm bảy năm nay những loạn-ly ,
Cũng thì duyên phận, cũng thì thì.
Ba mươi tuổi lẻ nà bao nả,
Năm sáu đời vua khéo chóng ghê !
Một tập thơ dày ngâm sảng-sảng ,
Vai nai rượu kếch ních tì-tì.
Chết về tiên bụt cho xong kiếp ,
Đù ỏa trần-gian, sống mãi chi ?

Thơ Nôm


title: Ngự chế Lạo hoàn dịch Quốc âm thi

text:
Đã mấy trăng nay áng chiến trường,
Nhọc nhằn thay bấy, kẻ cần vương!
Cờ mao đủ nhuốm mùi lam chướng,
Áo sắt thêm dày vệt tuyết sương.
Nghìn dặm quét không hơi bụi thẳm,
Muôn năm đặt khỏe thế âu vàng.
Thẻ quyên bao trả công lênh ấy,
Thể tất niềm chu tả một chương.

Thơ Nôm


title: Ngự chế Quốc âm từ khúc

text:
Bóng thỏ chập chờn,
Lậu rồng thưa nhặt.

Chặp địch mơ màng nơi viễn thú,
Bông đào thắc mặc thuở sư kỳ.

Trước nhà vàng con hỷ thước chăng băng, tiếng tâu công sớm ruổi,
Ngoài dặm tía cái đề quyên ánh ỏi, người hành dịch mới về.

Xuất xa mấy nỗi ân cần,
Trượng đỗ vài lời khoản khúc.

Ta nay:
Vâng nền gian đại,
Noi dấu hiển thừa.

Lòng lệ tinh sớm áo trưa cơm, mảy tấc hằng chăm bóng hạ;
Đường lý chính trong văn ngoài vũ, gần xa khắp phủ hơi xuân.

An chiếu đà thỏa chốn nhạn hồng,
Lọt lưới chút còn loài cáo quỷ.

Sáu bảy huyện non cao hang thẳm, lung lao thói dữ quấy dân lành;
Ba mươi nhăm thành rộng hào sâu, nấn ná ngày chầy nên thế cả.

Một giải áo riêng ngăn đức giáo,
Điểm nốt ruồi lạm bạn thanh bình.

Giống can thường bao dễ dung nào!
Việc chinh tiến ắt chăng được chớ!

Vậy phải:
Trao gươm khiển tướng,
Xuống lệnh ra quân.

Trước là nối chí đức tiên vương, công kinh hoạch bấy lâu còn chửa chút;
Sau nữa thông đường ngoài tuyệt vực, lòng úy hoài đâu đấy cũng cho phu.

Nghìn trùng dóng dả xa xôi,
Ba đạo nhọc nhằn ai nấy.

Hăm hở bác vàng ngựa sắt, trăm tướng một lòng;
Duổi dong chân tuyết đầu sương, ba quân cộng sức.

Trải gió tắm mưa rập rã,
Trèo non lặn suối pha phôi.

Mường Thanh vừa đóng việc gác yên, xuân trước chửa tan màu chướng vụ,
Trình Quang lại trải tuần gối bác, thu sau thêm quyến thức lam yên.

Gian nan ai vẽ nên đồ!
Hiểm viễn dễ đo được đất!

Lạnh lùng nhẽ! Chăn sương nệm giá, dày cừu sĩ trạnh kẻ vu giao;
Lạt lẽo thay! Cơm ống nước bầu, hằng bữa chẳng khuây người mĩ thất.

Đá cật ngựa xót hề phận khổ,
Giao đầu duềnh bao đã đồng cam.

Đoạn cần lao muôn dặm xem gần, mai dịch vắn dài lời ruổi cánh;
Niềm trữ vọng năm canh chất nặng, Thiên San chầy kíp thuở treo cung.

Mừng thấy:
Chiếu lát chông gai,
Sấm vang hiệu lệnh.

Chước ly gián, dẫu ruột rà cũng trói,
Thế bức cùng cho vây cánh nên mòn.

Lũ hoàn lương ngậm cỏ ra đầu, thành Sái nửa đêm tuyết lọt,
Loài nghịch mệnh nghe hơi vỡ mật, non Côn một trận lửa tan.

Giúp thiêng, trên đội đức thiên địa tổ tông,
Nung sức, dưới cậy lòng tướng thần sĩ tốt.

Lận mấy tiết, cúc bông sen chiếng, công trì khu thẻ Hán kham điền;
Vây một nhà rồng dậy mây tuôn, lòng thể tất tịch Chu ngõ thỏa.

Sau trước tả bề lao khổ,
Dưới trên hưởng phúc thái bình.

Thơ Nôm


title: Quan Công thất thủ Hạ Bì

text:
Hạ Bì ngày nọ chẳng màng nào,
Gươm rụng thời ta dụng chước thao.
Chén rượu anh em keo gắn chặt,
Tấm gương tôi chúa đuốc dong cao.
Theo rồng chẳng phụ mây trời Hán,
Dưới ngựa đâu tham bạc đất Tào.
Trọng đạo cương thường vai gánh nặng,
Ngàn dặm thơm để miệng người rao.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Ngọa bệnh ngâm thi

text:
Ngàn vàng khôn dễ sánh mình này,
Sanh có ngày, âu thác có ngày.
Non nước hãy con đang bẩy bả,
Đất trời sao nỡ khiến lay vay.
Kho phong nguyệt vẫn chan chan đó,
Vườn cúc tòng còn thới thới đây.
Bịnh cũ vừa an, đành lại dậy,
Mặc dầu ngâm ngợi, mặc dầu say.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Cám cảnh An Giang

text:
Lênh đênh bèo nước biết là đâu,
Đậu bến An Giang thấy những rầu.
Bảy núi mây liền chim nhíp cánh,
Ba dòng nước chảy cá vinh râu.
Có rau nội quanh dân xanh mặt,
Không trái bần khô khỉ bạc đầu.
Xem hết cảnh tình rồi nghĩ ngợi,
Thú vui chỉ có một thuyền câu.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Thất tỉnh Vĩnh Long

text:
Tò te kèn thổi tiếng năm ba,
Nghe lọt vào tai, dạ xót xa.
Uốn khúc sông rồng  mù mịt khói,
Vắng hoe thành phụng  ủ sầu hoa.
Tan nhà cám nỗi câu ly hận,
Cắt đất thương thay cuộc giảng hoà.
Gió bụi đời cơn xiêu ngã cỏ,
Ngậm cười hết nói nỗi quan ta.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Họa bài Tôn phu nhân quy Thục

text:
Họa bài Tôn phu nhân quy Thục

Cài trâm   vẹn câu tòng,
Mặt  trời chiều biệt cõi Đông.
 toả  Ngô ,
Duyên  Thục    màu hồng.
Hai vai tơ tóc bền trời đất,
Một gánh  thường nặng núi sông.
 có biết,
Trai ngay thờ chúa gái thờ chồng.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Họa bài Từ Thứ quy Tào

text:
Quá bị trên đầu nhát búa voi,
Kinh luân đâu nữa để khoe mòi.
Xăn văn ruổi Nguỵ mây ùn đám,
Dáo dác xa Lưu gió thổi còi.
Đất Hứa nhớ thân sa giọi tủi
Thành Tương mến chúa nhẹ tay roi.
Về Tào miệng ngậm như bình kín,
Trân trọng lời vàng đáng mấy thoi? <ref>Bài thơ này có nhắc đến tích Từ Thứ, là một nhân vật thời Tam Quốc, trước đi theo phò tá Lưu Bị, nhưng sau bị Tào Tháo lập mưu bắt mẫu thân của mình, buộc ông phải qua đầu quân cho Tào Tháo.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Con mèo (Phan Văn Trị)

text:
Mấy từng đài các sải chơn leo,
Nhảy lẹ chi cho  giống mèo.
 ngảnh  hùm nhìn trực thị,
Chi cho lũ chuột dám  reo.
Vuốt nanh sẵn có vàng  sắc,
Vằn vện đành
Trăm tuổi hồn dầu về chín suối,
Nhắm lông  giúp trò nghèo.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Con rận

text:
Mặt mũi  cũng có râu,
 đời chẳng biết dụng vào đâu.
 trên mão chưa  mặt,
Lúc thúc trong chăn cứ  đầu.
Khuấy  gầy dân chi khác ,
 công  nước chẳng bằng trâu.
,
Có có không không cũng chẳng cầu.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Đi câu

text:
Người hỡi Nghiêm Lăng có biết chăng?
Lòng ta ý gã đố ai bằng?
Nửa cần thú vị trời trời nước,
Một sợi kinh luân gió gió trăng.
Thao lược đã đành ngàn dặm bủa,
Giang sơn tóm rốc một tay phăng.
Xưa nay cũng một lòng sông Vị,
Mơ tưởng xe Châu biếng nói năng.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Tức cảnh ban chiều

text:
Ngó ra ngoài ngõ gió hiu hiu,
Xem thấy cảnh trời, trời đã chiều.
Hăm hở trẻ con múa lại hát,
Đứa thì làm tướng, đứa làm yêu.

Thất ngôn tứ tuyệt
Thơ Việt Nam


title: Tạ hương đảng

text:
Vành mâm xôi, đề: "Thằng Lạc",
Nghĩ mình ti tiện không đài các
Văn chương chẳng phải thứ mèo quào,
Danh phận không ra cái cóc rác.
Bởi thế bơ thờ thẹn núi sông,
Dám đâu vúc vắc ngạo cô bác,
Việc này dầu có thấu lòng chăng,
Trong có ông thần, ngoài cặp hạc!

Thất ngôn bát cú
Thơ Việt Nam


title: Tha bang cảm tác

text:
Có ai tri kỷ nhắn đôi lời
Biết thú chi vui rủ dạo chơi
Chốn cũ phong lưu quen những thuở
Cảnh này quyến thức nhắm không người
Ở ăn tuy phải nương cùng tục
Khó nhọc đà nên cực nỗi đời.
Hương hỏa ba sinh dầu chẳng toại
Đừng đem hình dịch để trêu ngươi.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Con tôm

text:
Chẳng phải vương công, chẳng phải hầu,
Học đòi đái kiếm lại mang râu.
Khoe khoang mắt đỏ trong dòng bích,
Chẳng biết mình va cứt lộn đầu.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn tứ tuyệt


title: Cặp gà

text:
Hai bên chưa chắc đặng cùng không,
Thiên hạ ngày tròn mỏi mắt trông.
Một trận quyết đền ơn tắm máng,
Hai người chớ nại nhấm xương lông.
Rủi may đã có người hương khói,
Khuya sớm cho cam kẻ ẵm bồng.
Lừng lẫy lấy danh trong mấy nước,
Sao cho năm đức giữ cho đồng.

Thất ngôn bát cú
Thơ Việt Nam


title: Ông làng hát bội

text:
Chi chi trong khám sắp ngang hàng
Nghĩ lại thì ra các bợm  làng
Trong bụng trống trơn mang cổ giữa,
Trên đầu trọc lóc bịt khăn ngang
Vào buồn gọi tổ châu đầu lạy,
Ra rạp rằng con nịt nách mang
Dám hỏi hàm ân người lớp trước,
Hay là một lũ những quân hoang?

Thất ngôn bát cú
Thơ Việt Nam


title: Tống Nguyễn Liên Phong

text:
Tống Nguyễn Liên Phong
Le the một cụm Thuộc Nhiêu  giòng,
Chân bước đi rồi, mắt lại trông.
Chỉ nhện lăng nhăng cò vướng cánh,
Bãi lau luẩn quẩn cá quên sông.
Tấm lòng qua lại cầu Ba Bếp,
Khúc ruột quanh co rạch Lão Tòng.
Hai chữ tương tư đầy nặng gánh,
Nước non thăm thẳm biết hay không?

Thất ngôn bát cú
Thơ Việt Nam


title: Thuộc Nhiêu tức cảnh

text:
Đất linh bồi đắp cuộc Ba Giồng,
Cảnh Thuộc Nhiêu nhiều khách ngợp trông,
Đường cũ, ngựa biêu chơn ngán bước,
Rạch cùng, cá lội mến quên sông
Trướng văn lắm kẻ thêu rồng cọp,
Miếu võ nhiều tay trí bá tòng.
Cứng cáp thú quê vui tục cũ,
Thềm dâu ruộng mía dễ cho không?

Thất ngôn bát cú
Thơ Việt Nam


title: Mỹ Tho tức cảnh

text:
Trên Sài Gòn dưới Mỹ Tho,
Đâu đâu phong cảnh cũng nhường cho.
Lớn ròng chung rạch, chia đôi ngã,
Cũ mới phân nhau cũng một đò.
Phố cất vẽ vời xanh tựa lục,
Buồm dong lên xuống trắng như cò.
Đắc tình trạo tử nên mưa nắng,
Dắn dỏi đua nhau tiếng hát đò.

Thất ngôn bát cú
Thơ Việt Nam


title: Con trâu

text:
Mài sừng cho lắm cũng là trâu,
Ngẫm lại mà coi thật lớn đầu.
Trong bụng lam nham ba lá sách.
Ngoài cằm lém đém một chòm râu.
Mắc mưu đốt đít tơi bời chạy,
Làm lễ bôi chuông nhớn nhác sầu,
Nghé ngọ già đời quen nghé ngọ,
Năm giây đàn gẩy biết chi đâu.

Thất ngôn bát cú
Thơ Việt Nam


title: Ngồi trăng

text:
Ngồi trăng
Quá An Nam, lứ khách trú,
Trăng trói lăng xằng nhau một lũ.
Ngoài mặt ngỡ ngàng lạ Bắc, Nam,
Trong tai, cắc cớ xui đoàn tụ.
Bọn làng chẳng vị sĩ năm kinh
Ông Bổn  không thương người bảy phủ
Phạt ta xong rồi trở lại nhà,
Quá thời hốt thuốc, lứ bong vụ.

Thất ngôn bát cú
Thơ Việt Nam


title: Chiếc bách lỡ vời

text:
Đùng đùng sóng gió khéo nương hơi,
Chiếc bách  lênh đênh mới lỡ vời,
Lố xố hoa theo khoan lại thúc,
Lạo xạo  gấm về nhặt rồi lơi.
Mảnh buồm lững thững trôi trên nước,
Bánh nguyệt chơi vơi đứng giữa trời.
Chèo hạ so le ngơi mái nhịp
Thuyền tình thong thả, bể buông khơi.

Thất ngôn bát cú
Thơ Việt Nam


title: Không đề (Học Lạc)

text:
Năm Kỷ Sửu tuổi vừa bốn tám,
Lấy gương soi ngẩm lại luống cười thầm.
Tóc tơ đã nhuốm điểm hoa râm,
Nhỏ rồi lớn, lớn rồi già, già trối kệ.
Thân hạt lúa nổi chìm trên mặt bể,
Cánh chim hồng cao thấp dưới chân trời.
Thôi từ đây đến năm mươi, sáu, bảy, tám, chín, mười mươi.
Già một kiếp, cũng ngày tàn chó mãn kiếp.
Nhập thế cuộc bất khả vô công nghiệp,
Xuất mẫu hoài tiện thị hữu quân thân
Nhưng mà lúc thiếu niên đã lỡ bước thanh vân,
Giờ lão cảnh phải an bề bạch bố.
Say dựa gối ngâm thơ ngâm thơ cho vợ ngủ,
Buồn chong đèn đánh kiệu  với con chơi.
Gia đình này đã sẳn có thú vui,
Lọ là phải Nam, Bắc thương hoàng cho nhọc xác.
Nhìn thế sự nay đà đổi khác,
Ngẫm bất tái nên há dễ bôn chôn.
Co tay một giấc hành môn.

Hát nói
Thơ Việt Nam


title: Chó chết trôi

text:
Sống thời bắt thỏ, thỏ kêu rêu
Thác thả dòng sông xác nổi phều
Vằn vện sắc còn phơi lẩn dẩn,
Thốt tha danh hỡi, nổi lêu bêu
Tới lui bịn rịn, bầy tôm tép,
Đưa đón lao xao, lũ quạ diều
Một trận sóng dồi cùng gió dập,
Tan tành xương thịt biết bao nhiêu!

Thất ngôn bát cú
Thơ Việt Nam


title: Điếu Học Lạc

text:
Thầy Học tính vui vẻ,
Hình dung xem nhỏ nhẹ.
Tiếng nói rảng như chuông,
Giọng ngâm nga quá ghẹ
Đầu thang, thuốc nổi danh,
Bói dịch, nghề hay quẻ.
Thi phú giọng hơi cao,
Kim tranh phi ngón lẹ.
Văn minh hay đổi dời,
Tập tục ngày khác lẽ.
Sống dai mệt xác phàm,
Thác trước con ma khoẻ.
Cố nhân mất đã lâu.
Linh săng hay chẳng lẽ
Còn ta với Nhiêu Phang,
Bạn tác xưa mấy kẻ?...

Cổ phong
Ngũ ngôn cổ phong
Thơ Việt Nam


title: Ngựa Tiêu sương

text:
Tiếng đồn ngàn dặm ngựa Tiêu-sương
Lầm đứa gian mưu nghĩ khá thương.
Giậm vó chẳng màng ăn cỏ Tống
Quày đầu lại hí nhớ tàu Lương.
Chẳng cho chủ khác ngồi lưng cổ
Thà chịu vua ta nắm khớp cương.
Ngựa nghĩa còn cưu nhà nước cũ,
Làm người bao nỡ phụ quê-hương!

Thất ngôn bát cú
Thơ Việt Nam


title: Đạo người

text:
Đạo trời nào phải ở đâu xa
Gội tấm lòng người có giải ra.
Mến nghĩa bao đành làm phản nước.
Có nhân nào nỡ phụ tình nhà.
Xưa nay đều chọn đường trung-hiếu
Sách-vở còn ghi lẽ chánh-tà.
Năm phẩm rừng nhu săn-sóc lấy,
Ấy là đạo-vị ở mình ta.

Thất ngôn bát cú
Thơ Việt Nam


title: Chạnh tưởng Khổng Tử

text:
Biết ơn phụ-tử nghĩa quân-thần,
Nhờ có trời sinh đức thánh-nhân.
Nét mực tu kính ngăn đứa loạn
Dấu xe hành đạo rạch trong trần.
Trong đời còn cám lời than phụng
Muôn thuở đều thương tiếng khóc lân.
Phải đặng bút Châu biên sách Hán,
Mọi nào dám tới cạo đần dân.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Làm thuốc

text:
Trời đông sụt-sùi gió mưa tây
Đau-ốm lòng dân cậy có thầy.
Phương cũ vua tôi gìn trước mắt
Mạng nay già trẻ gởi trong tay.
Trận đồ tám quẻ còn roi dấu
Binh-pháp năm mùi sẵn cỏ cây.
Hỡi bạn y-lâm! ai muốn hỏi,
Đò xưa, bến cũ, có ta đây.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Xem bói

text:
Trải xem thường chuộng báo thi quy
Nồng-nực mùi hương chúa Phục-hy.
Tám quẻ bố ra đường bí-yếu
Sáu hào xây để máy u-vi.
Kiết hung muôn việc vài lời đoán
Thời-vận nghìn năm một lẽ suy.
Bày-vẽ khắp trời đường họa-phúc
Nào con mắt tục mấy người tri.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Sĩ

text:
Lòng hềm kinh-sử mấy mươi pho.
Vàng ngọc nào qua báu học trò.
Hoa-trái rừng nhu ra sức hái,
Nghê-kình biển thánh ráng công mò.
Cẩm văn thêu dệt đời đời chuộng
Mùi đạo trau-giồi bữa bữa no.
Gặp thuở mày xanh siêng đọc sách,
Mỗi câu đều hưởng phúc trời cho.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Nông

text:
Trải qua nắng hạ lúc mưa thu,
Cày-cấy ghe phen sức dãi-dầu.
Ấm-lạnh trọn bề vài đám ruộng,
Làm-ăn giữ bổn mấy con trâu.
Chuyên nghề Hậu Tắc nhà hằng đủ,
Giỏi việc Mân-phong nước chẳng sầu.
Nhờ gặp mùa-màng trời đất thuận,
Cứ trăm giống thóc một tay thâu.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Công

text:
Hóa-công máy-móc ở đâu nà,
Trăm thợ nhân-gian nghẻ-ngóc ra.
Sáu tỉnh đua làm nghề khéo-léo,
Năm châu sắm đủ của xây-xoa.
Mẫu tuồng đơn kép theo hình-thế,
Mỗi việc lâu mau tại ý ta
Máy tạo trong tay nào có vụng,
Chi lăm lương-đống nước cùng nhà.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Thương

text:
Bài thơ Thương trong loạt bài bốn bài Sĩ, Nông, Công, Thương của Nguyễn Đình Chiểu
 Thơ tình Thương của Hàn Mặc Tử


title: Thương (Nguyễn Đình Chiểu)

text:
Một câu thế lợi mở muôn nguồn,
Giàu-có đua nhau việc bán-buôn.
Các chợ sinh-tài trăm họ nhóm,
Chiếc thuyền trực-hóa bốn phương luồn.
Trái cân Yến-tử không rơi dấu
Cuốn sách Đào-công chẳng hết tuồng.
Chờ giá rủi may may gặp vận,
Ra vào biết mấy của nghìn muôn.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Điếu Phan Công Tòng

text:
I
Thương ôi! người ngọc ở Bình-đông
Lớn nhỏ trong làng thảy mến trông.
Biết đạo khác bầy con mắt tục
Dạy dân nắm giữ tấm lòng công.
Đặng danh vừa rạng bề nhà-cửa,
Vì nghĩa riêng đền nợ núi-sông.
Một trận trải gan trời đất thấy,
So xưa nào thẹn tiếng anh-hùng.

                  II
Anh-hùng thà thác chẳng đầu Tây
Một giấc sa-trường phận cũng may.
Viên đạn nghịch-thần treo trước mắt,
Lưỡi gươm địch-khái nắm trong tay.
Đầu tang ba tháng trời riêng đội,
Lòng giận nghìn thu đất nổi dày.
Tiếc mới một sồng ra đặt trụm.
Cài xên, con rã, nghĩ thương thay!

                  III
Thương thay! tạo-vật khuấy người ta,
Năm đổi làm Tây, chính lại tà.
Trống nghĩa bảo-an theo sấm rạp.
Cờ thù công-tử guộng mây qua.
Én vào nhà khác toan nào kịp
Hươu thác tay ai vọi hỡi xa!
Trong số nên hư từng trước mắt,
Người ôi! trời vậy tính sao ra.

                  IV
Sao ra nhảy-nhót giữa vòng danh,
Son đóng chưa khô ấn đốc-binh.
Đuốc gió nhẹ xao đường thủy-thạch
Cỏ hoa ngùi đọng cửa trâm-anh,
Trên giồng lửa cháy cờ tam sắc
Dưới gảnh đèn lờ bản thất tinh.
Dẫu khiến nghe can vùng đất hiểm,
Chờ trời nào đến tủi vong-linh!

                  V
Vong-linh sớm gặp buổi đời suy
Trăm nét cân-đo ít lỗi-nghì.
Bóng bọt hình-hài vừa lố thấy,
Ngút mây phú quý bỗng tan đi.
Sinh năm mươi tuổi ăn chơi mấy,
Quan bảy tám ngày sướng ích chi.
E nỗi dạ-đài quan lớn hỏi,
Cớ sao xếu-mếu cỏi Ba-tri.

                  VI
Ba-tri từ vắng tiếng hơi chàng,
Gió thảm mưa sầu khá xiết than.
Vường luống trông xuân hoa ủ-dột,
Ruộng riêng buồn chủ lúa khô-khan.
Bầy ma bất hạnh duồng làm nghiệt,
Lũ chó vô cô cũng mắc nàn.
Người ấy vì ai ra cớ ấy,
Chạnh lòng trăm họ khóc quan Phan.

                  VII
Quan Phan thác trọn chữ trung-thần,
Ôm tiếng như người cũng nghĩa dân.
Làng đế đành theo ông hữu đạo.
Cõi phàm hổ ngó lũ vô quân
Lòng son xin có hai vần tạc
Giồng Gạch thà không một tấm thân.
Ai khiến cuộc hòa ra cuộc chiến,
Người qua An-lái luống bâng-khuâng.

                  VIII
Bâng-khuâng ngày xế cả than trời,
Ai đổ cho người gánh nạn đời.
Nếm mật Cối-kê đâu chẳng giận,
Cắp dùi Bác-lãng há rằng chơi.
Một sòng cung-kiếm rồi vay trả.
Sáu ải tang-thương mặt đổi dời.
Thôi! mất cũng cam, còn cũng khổ,
Nay Kim mai Tống thẹn làm người.

                  IX
Làm người trung-nghĩa đáng bia son,
Đứng giữa càn-khôn tiếng chẳng mòn.
Cơm-áo đền bồi ơn đất nước.
Râu-mày giữ vẹn phận tôi con.
Tinh-thần hai chữ phao sương tuyết
Khí-phách nghìn thu rỡ núi non.
Gẫm chuyện ngựa Hồ chim Việt cũ,.
Lòng đây tưởng đó mất như còn.

                  X
Như còn chẳng gọi thế rằng cô.
Cái chuyện hoa-vi trước họa-đồ.
Sở hỡi trót ghi cừu họ Ngũ
Hán đâu khỏi trả hận thằng Nô
Vàng tơ sử Mã giồi đường sứ,
Búa vớt kinh lân lấp dấu hồ.
Ngày khác xa-thư về một mối,
Danh thơm ngươi tới cõi hoàng-đô.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Điếu Trương Định

text:
I
Trong Nam tên họ nổi như cồn
Mấy trận Gò-công nức tiếng đồn.
Dấu đạn hỡi rêm tàu bạch-quỉ
Hơi gươm thêm rạng thể hoàng-môn
Ngọn cờ ứng nghĩa trời chưa bẻ
Cái ấn bình tây đất vội chôn.
Nỡ khiến anh-hùng rơi giọt lụy
Lâm-dâm ba chữ điếu linh-hồn.

                  II
Linh-hồn nay đã tách theo thần
Sáu tỉnh còn roi dấu tướng-quân.
Mực sở lãnh-binh lờ mắt giặc
Son bằng ứng nghĩa thắm lòng dân.
Giúp đời dốc trọn ơn nam-tử
Ngay chúa nào lo tiếng nghịch-thần
Ốc ngỡ tướng tinh rày trổ mặt,
Giúp xong nhà nước buổi gian-truân

                  III
Gian-truân kể xiết mấy nhiêu lần,
Vì nước đành trao một tấm thân.
Nghe chốn Lý-nhân người sảng sốt
Nhìn cồn Đa-phước kiểng bâng-khuâng.
Bát cơm Kê-lữ chi sờn buổi,
Mảnh áo Mông-nhung chẳng nệ phần.
Chí dốc ra tay nâng vạc ngã,
Trước sau cho trọn chữ quân-thần.

                  IV
Quân-thần còn gánh nặng hai vai,
Lỡ dở công-trình hệ bởi ai?
Trăm đám mộ binh vầy lớn nhỏ,
Một gò cô-lũy chống hôm mai.
Lương-tiền nhà ruộng ba mùa trước,
Thuốc đạn ghe buôn bốn bể ngoài.
May rủi phải chăng trời cũng biết,
Một tay chống-chỏi mấy năm dài.

                  V
Năm dài những mảng ngóng tin vua,
Nín nhục thầm toan lẽ được thua.
U kế năm hàng còn chỗ đoái,
Ngô Tôn trăm chước đợi ngày đua.
Bày lòng thần-tử vài lời sớ,
Giữ mối giang-san mấy điệu bùa.
Phải đặng tuổi trời cho mượn số
Cuộc nầy ngay-vạy có phân-bua.

                  VI
Phân-bua trời đất biết cho lòng,
Công-việc đâu đâu cũng muốn xong.
Cám nỗi nhà nghiên lăm chống cột,
Nài bao bóng xế luống day đòng.
Đồng-nai, chợ Mỹ lo nhiều phía,
Bến-nghé, Sài-gòn kể mấy đông.
Dẫu biết dùng binh nhờ đất hiểm,
Chẳng đành xa bỏ cõi Gò-công.

                  VII
Gò-bông binh-giáp ngó chàng-ràng,
Đoái Bắc trông Nam luống thở-than.
Trên trại Đồn-đàn hoa khóc chủ,
Dưới vàm Bao-ngược sóng kêu quan.
Mây giăng Truông Cóc đường quân vắng,
Trăng xế Gò Rùa tiếng đẩu tan.
Mấy dặm non sông đều xửng vững,
Nạn dân ách nước để ai toan?

                  VIII
Ai toan cho thấu máy trời sâu,
Sự thế nghe thôi đá lắc đầu.
Giặc cỏ om-sòm mưa lại nhóm,
Binh sương lác-đác nắng liền thâu.
Cờ lau đã xếp trên Giồng Cát,
Trống sấm còn gầm dưới Cửa Khâu.
Cảnh ấy những mơ người ấy lại,
Hội nầy nào thấy tướng-quân đâu?

                  IX
Tướng-quân đâu hỡi có hay chăng?
Sáu ải cơ-đồ nửa đã ngăn
Cám nỗi kiến-ong ra sức dẹp
Quản bao sâu-mọt chịu lời nhăng.
Đá kêu rêu mọc bia Dương Nghiệp
Cỏ úa hoa tàn mả Lý Lăng
Thôi vậy thì vậy thôi cũng vậy
Anh-hùng đến thế dễ ai dằn.

                  X
Dễ ai dằn-thúc lối sau nầy
Trời bởi chưa cho vội đổi xây.
Thà buổi trường-sa da ngựa bọc
Khỏi nơi Đạo Chích tiếng muồng rầy.
Lục-lâm mấy chặng hoa sầu bạn
Thủy-hử vì đâu nhạn rẽ bầy.
Hay vậy cõi biên rong vó ký
Náu-nương chờ vận có đâu vầy.

                  XI
Đâu vầy sấm chớp nổ thình-lình
Gió bặt thêm buồn mấy đạo binh.
Ngựa trạm xăng-văng miền Bắc-khuyết
Xe nhung ngơ-ngẩn cõi Tây-ninh.
Bài văn phá lỗ cờ chưa tế,
Tấm bảng phong thần gió đã kinh.
Trong cuộc còn nhiều tay tướng-tá,
Lời nguyền trung-nghĩa há làm thinh.

                  XII
Làm thinh hổ đứng giữa hai ngôi
Nếm mật từ đây khó nỗi ngồi
Mũi giáo Thi Toàn đừng để sét
Lưỡi gươm Dự Nhượng phải toan giồi.
Đánh Kim chi sá thằng Lưu Dự
Giúp Tống xin phò gã Nhạc Lôi
Vâng hộ nước Nam về một mối,
Nghìn năm miễu tặng rạng công tôi.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Thảo thử hịch

text:
1. Tượng mảng: Lẽ trời sinh vật; Vật ấy nhiều loài.

2. Lấy câu thuận tính làm lành; Thấy chữ nghịch-thường mà ngán.

3. Nhỏ là loài ong-kiến, còn biết nghĩa quân-thần; Lớn là loài hổ-lang, cũng niệm tình phụ-tử.

4. Kìa như thước báo tai, cưu báo hỷ, đời cũng nhờ lành dữ đem tin; Nọ như khuyển thủ dạ, kê tư thần, người còn cậy sớm khuya an giấc.

5. Lò tạo-hóa nhúm-nhen khắp vật, vật nào hay khuấy-rối sự nhà; Thợ hóa-công đúc-nắng nhiều loài, loài nào dám xoi hao mạch nước?

6. Nay có loài chuột: Lông mọc xồm-xàm; Tục kêu xù, lắt.

7. Tính hay ăn vặt; Lòng chẳng kiêng-dè.

8. Chỗ ở-ăn hang lỗ nhiều bề; Đường qua lại đào ra hai ngách.

9. Nghe hơi động vội-vàng chạy mất, nhát quá mẹ cheo; Chờ đêm khuya sẽ lén-lút nhau, liếng hơn cha khỉ.

10. Gọi danh-hiệu: chuột xạ, chuột lắt, chuột xù, chuột cống, anh em dòng họ nhiều tên; Tra quán-chỉ: ở nhà, ở ruộng, ở rạch, ở ngòi, bậu-bạn non sông lắm lối.

11. Lớn nhỏ răng đều bốn cái, ăn của người thầm tối biết bao nhiêu; Vắn dài râu mọc hai chỉa, vắng mặt chủ lung-lăng đà lắm lúc.

12. Vả sáu-mươi giáp hoa đứng trước, lẽ thì thiện tính linh tâm; Thì mười hai chí tuế ở đầu, cũng đáng cư nhân do nghĩa.

13. Cớ sao lại đem lòng quỷ-quái? Cớ sao còn làm thói gian-tham?

14. Túi Đông-pha thường bữa tha gừng; Ruộng Nam-quách ghe phen cắn lúa.

15. Nếp gạo của trời nuôi mạng, ăn phá rồi còn kéo xuống hang; Nệm mền của chúng che thân, cắn nát lại tha vào lỗ.

16. Hoặc nằm ngửa cắn đuôi tha trứng vịt, gây nên thằng tớ chịu đòn oan; Hoặc leo dây ngóng cổ gặm giò heo, để án con đòi mang tiếng khổ.

17. Vậy cũng gọi mình hay ngũ kỵ; Vậy cũng khoe ngồi trước tam tài.

18. Chẳng xét mình vò nuốt dưới cầu; Lại quen lần mò ben vách.

19. Sách Lỗ-sử biên câu thực giác, vì miệng ai nên vua lỗi đạo thờ trời; Thơ Quốc-phong để chữ thực miêu, vì miệng ai cho nên dan xa lăng bỏ đất.

20. Ghe phen trách quần hư áo lủng, vì miệng ai cho nên chồng vợ giận nhau; Nhiều chỗ than vách ngã tường xiêu, vì miệng ai cho nên cha con đứt bẩn.

21. Nền xã-tắc là nơi báo bổ, can chi mi đào lỗ, đào hang; Chốn miếu-đường là chỗ thanh-tán, cớ chi ngươi cắn màn, cắn sáo.

22. Kẻ trinh-nữ ghét thằng cuồng-bạo, cũng còn mang tiếng thử dâm; Án Long-đồ tra đứa gian-tà, hãy còn mắc cái câu thử thủ.

23. Gối ngõa chú Nghiêu-phu đà đến bể, khen cho quỷ-quái chẳng chừa; Gây phi long Linh-kiết đã tưng-bừng, sao hãy yêu-tinh không gớm.

24. Nham độn mười-hai ngôi tướng, cho hay thần hậu thật tướng gian; Diễn cầm bốn bảy vì sao, phải biết hư-nhật là sao dữ.

25. Sâu hiểm bấy tấm lòng nghiệt thử cục cứt ra cũng nhọn hai đầu; Báu xót chi manh áo thử-cầu, tấm da lột không đầy ba tấc.

26. Tuy là tướng hữu bì hữu chất; Thật là loài vô lễ vô nghi.

27. Luận tội kia đã đáng phân thi; Thứ tay nọ cũng vì kiêng vật.

28. Giận là giận trộm đồ bàn Phật, trốn án mà xưng vương; Căm là căm cắn sách kẻ nho, đành lòng mà phá đạo.

29. Ngao-ngán bấy cái thân chuột thúi, biết ngày nào ô-thước phanh-phui; Nực cười thay cái bụng chuột tham, uống bao thuở Hoàng-hà ráo cạn.

30. Ví có ngàn giòng nước khảm, khôn bề rửa sạch tội đa dâm; Dẫu cho muôn nén vàng đoài, cũng khó mua riêng hình bất xá.

31. Tội dường ấy đã nên ác quá; Ta tới đây há dễ nhiêu dung.

32. An tiên-phuông nấy gã rắn rồng; Phù tập-hậu sai chim bả-cắc.

33. Sắm-sửa binh sương giáp sắt; Trau-giồi ngựa gió xe trăng.

34. Giống trống sấm xuất binh; Phất cờ lau tập trận.

35. Đuốc Điền Đan sắm sẵn, để phòng khi un-đốt ngạch u-vi; Đèn Lý Bạch đái tùy đặng chờ thuở xét soi hang uất-khúc.

36. Hàng hàng bố liệt thương đao; Nhập sào-huyệt phá hồ lỗ chuột.

37. Phải nghe ta dặn, sắm-sửa đủ đồ: Cuốc xuổng đào hang; Phảng mai chận ngách.

38. Trả, trách, nồi-niêu rửa sạch, thượng kỳ: phù địch khái chi tâm; Tiêu, hành, sả, ớt muối đâm, thứ dĩ: tạ chúng nhân chi khẩu.

39. Chớ để con nào sơ lậu, phải ra tay lấp lỗ tam bành; Đừng cho chúng nó sẩy ra, phải hết sức trừ đồ lục-tặc.

40. Bốn phương đều ngợi chữ thăng-bình; Thiên-hạ cũng vui câu án đổ.

Hịch


title: Hoàng trùng trập khởi

text:
1. Quái dữ a! Thế-sự gẫm ngán trân, người trong cõi dần lân tân-khổ; Cuộc đời xem lãng nhách, kẻ dưới trần lạch ạch gian-lung

2. Năm giáp-thìn hồng-thủy phát trùng trùng, người thất lạc chẳng còn hoài sự-nghiệp; Cơn ất-tị cào cào sinh điệp điệp, kẻ nông-tang đà hết tưởng điền trù.

3. Họa đâu mà họa phát tu du; Tai chi có tai sinh bất cập.

4. Gò-công cập điền vi vạn thập, mạ đang xanh, lúa đang nở, cắn một hồi bông trái xơ rơ; Khổng-tước giao địa-quản thiên dư, cây đang trổ, lá đang đơm, ăn một lát ngọn-ngành trụi-lủi.

5. Người chung cuộc gẫm âu may-rủi; Vật vô tri xét cũng phước-phần.

6. Hay là trời khiến cuộc gian-truân; Hay là trời làm cho bỏ ghét,

7. Ôi! Ghét chi bấy ghét xuôi ghét ngược, hết trận nầy sang trận khác, vậy chớ dân ai sinh ra mà chẳng nghĩ tấm lòng thương; Á! Giận chi mà giận đắng giận cay, rồi nỗi nọ tới nỗi nầy, vậy chớ ai sắm mà không đem lời chiếu cố.

8. Phải tận số thì làm cho ra bề tận số, sống trăm-năm mệt xác, có thầm than thì chắc lưỡi lắc đầu; Phải mãn căn thì làm cho đến kiếp mãn căn, chất muôn tuổi trên đầu, có thương trách lại nặng hơi mỏi cổ.

9. Gặp lúc khổ phải cam lòng chịu khổ, khổ làm sao mà tự gót chi đầu; Nhằm hồi vui ưng để cho vui, vui làm sao mà cắn răng nhăn mặt.

10. Cào cào thật loài trùng rất ngặt, gọi chung-tư thật uổng chữ thánh-hiền; Cào cào là giống độc hằng niên, tri bản-tính thật khinh khi nhân-vật.

11. Kìa như tàm thổ ti phong nhưỡng mật, người hãy còn trân-trọng, miệng ăn trôn ỉa mà lợi bủa muôn nhà; Nọ như thước cố thực, thử xuyên gia chúng đâu có yêu-vì, mắt ngó mỏ xoi mà hư không đà mấy chỗ.

12. Có chữ rằng: Nhược phục nhất lụ, tu tư chức-nữ chi lao; Nhật thực tam xan, mỗi niệm nông-phu chi khổ.

13. Chớ như bây: Ăn muốn ăn cho tiệt, của ông cha gì sắm-để mà nghĩ tình dãi nắng dầm mưa; Phá muốn phá cho tiêu, vật mồ tổ chi sẵn-dành mà đoái sức cày sâu cuốc cạn.

14. Trăm họ ai ai đều kết oán, giết mỏi tay, rượt mỏi cẳng, giống bây sinh quá lẹ, một đêm rồi coi thế cũng như; Nghìn người ai chẳng bị hư, xô hết sức, đuổi hết hơi, loài bây ở vô nghì, giây-phút lại càng thấy y lệ.

15. Trống thúc mõ hồi đâu kể, bấu đầu ăn ai đói mặc ai; Chà quơ chổi đập chi sờn, đua miệng cắn thế nào thì thế.

16. Thật giống sinh khó dễ; Quả vật phát dị kỳ.

17. Cõi Nam-kỳ mấy tỉnh gian-nguy, vì miệng đó xúm chùm lại hư-hại; Chốn trần-thế muôn nhà đồi-bại, vì miệng bây hùa-hạp phá tan-hoang.

18. Nhọc-nhằn thay! mấy hạt chịu tai-nàn, ôm bụng đói mai đưa chiều rước; Thương-hại ẻ! một niêm đeo bi-thảm, mói lòng trong sớm ngớt tối châm.

19. Bấy nhiêu hồi ruột thắc gan bầm, ngày cực thấu những đêm, thân bao quản gối sương nằm vát; Xiết mấy bữa lưng rùng cánh mỏi, sáng mệt cho đến tối, dạ không cùng ngậm oán trêu hờn.

20. Gẫm nợ đời lúa-thóc ai vay; Mà khiến nỗi ruộng trâu lo trả.

Phú


title: Thư gửi cho em

text:
Thương tình bào đệ,
Gửi bức tâm thư.

Nghe em lăm toan việc tóc-tơ,
Nên anh mới nhả lời vàng-ngọc.

Hễ làm người có học,
Cho biết lễ trong nhà

Chẳng trau mình sao đặng chữ tề gia
Còn nhỏ tuổi gấp chi đàng cầu tự

Ví dù muốn nơi nào thiếp nữ,
Thì hãy giao quyền tại chính-thê

Thuận chị em trên dưới gia tề,
Nghịch chồng-vợ cửa-nhà hư-hại.

Trong phép xử gia-môn đặng phải;
Ngoài tiếng đồn phong-hóa mới xinh.

Lẽ cũng cho một gáo múc đôi chình;
Khuyên chớ để đôi rìu cuôi một cội.

Vả đang lúc sự đời bối rối,
Nào xiết lo nghiệp cả bâng-khuâng.

Phận thiếp-thê mà có như Tề-nhân
Niềm tử-tức, thà không như Bá-đạo

Em ôi!
May mà có mai cơm chiều cháo,
Hơn là người ăn tuyết nằm sương.

Ở nước loàn há sợ chữ thiên-ương
Theo đạo học phải dằn lòng nhân-dục

Ham sung-sướng chẳng qua nuôi khẩu phúc
E nghiêng-nghèo còn nhọc đến thân danh.

Bậc quan-quyền, chiếu bông gối dựa mới là vinh.
Hàng dân-thứ, quần nhiễu, áo sô sao chẳng nhục.

Trau-giồi lắm cho đẹp con mắt tục,
Ghen-ghét nhiều lại chác cái tai phi

Vậy thà cam hai chữ bố y,
Chi nhọc đến một điều mao ốc.

Bì sao kẻ thế gia vọng tộc
Coi lấy người tiện-sĩ bần nhu

Thời thế nầy thà chịu làm ngu;
Học-hành vậy cũng kêu là trí.

Em sao chẳng nghĩ!
Anh rất đỗi lo!

Bề ở-ăn như cá núp trong nò;
Thân đùm-đậu như én nằm trên gác.

Cám nỗi phụ-huynh thêm bát-ngát;
Phận làm tử-đệ há nguôi-ngoai?

Sung-sướng chi mà chồng một vợ hai;
Giàu-sang mấy mà quần đôi áo cặp?

Thân rảnh sao chẳng cấp;
Tính xấu cũng nên chừa.

Trời, không lường trưa sớm nắng mưa;
Người, đâu biết hôm mai họa phước.

Chi bằng:
Giữ câu kiệm-ước,
Lánh bợm phong-lưu.

Việc... oán-hận chẳng nên cưu;
Thói ve-vãn ăn chơi đừng bắt-chước.

Hàng đi-đứng tua dè nước bước;
Lời nói-năng phải giữ miệng môi.

Phận áo cơm đã đủ thì thôi;
Ơn đất nước ngày an cũng tốt.

Bề ăn-ở chi bằng đái chốt;
Dạ thảo-ngay chí dốc keo sơn.

Có nghĩa tình anh Tấn em Tần,
Đừng nghe chuyện cha Hồ mẹ Hán.

Đọc sách y-phương, cho biết án;
Làm thầy nho-sĩ, phải theo tài.

Dược trị đau chớ khá học sơ-sài;
Phép dạy trẻ chớ nên oai bẫm trợn.

Nghe nhiều kẻ tiếng đời nhơ-bợn;
Muốn cho em mùi đạo thơm tho.

Khá nhớ lời gia giáo dặn dòl
Khuyên chớ để xử thân lầm-lỗi.

Nay gửi vài lời huấn-hối
Xưa còn trăm chữ minh-châm

Nhớ để lời hôm sớm vịnh ngâm.
Hãy chữ dạ khỏi điều quá thất.

Thư từ


title: Hoa sen lỗi thì

text:
Sen hỡi là sen! tiếng chẳng hèn.
Thấy sen lỡ vận tiếc cho sen.

.
Gương mặt bất phàm đâu đặng biết.
Bèo tai vô dụng gọi rằng quen.
Phải mà sinh gặp nơi tiên-cảnh
Lá rộng cao che khắp các bèn.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Tự thuật (Nguyễn Đình Chiểu)

text:
Xe ngựa lao-xao giữa cõi trần.
Biết ai thiên-tử, biết ai thần?
Nhạc thiều tiếng dứt khôn trông phụng
Sử Lỗ biên rồi khó thấy lân
Khỏe mắt Hy-di đời Ngũ-quí
 lòng Gia-cát lúc tam phân
Công-danh chi nữa, ăn rồi ngủ,
Mặc lượng cao dày xử với dân.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Từ giã vợ nhà đi làm quan

text:
Từ thuở  mối chỉ hồng,
Lòng này ghi tạc có non sông
Đường mây, cười tớ ham giong ruổi,
Trướng liễu, thương ai chịu lạnh lùng.
Ơn nước, nợ trai đành nổi bận,
Cha già, nhà khó cậy nhau cùng.
Mấy lời  khi lâm biệt,
Rằng nhớ rằng quên, lòng hỏi lòng

Thất ngôn bát cú
Thơ Việt Nam


title: Tuyệt cốc

text:
Trời thời, đất lợi, lại người hòa,
Há  ngồi coi phải nói ra.
Lăm trả ơn vua, đền nợ nước,
Đành cam gánh nặng, ruổi đường xa.
Lên ghềnh, xuống thác thương con trẻ,
Vượt biển, trèo non cám phận già.
 tưởng một lời an bốn cõi,
Nào hay ba tỉnh lại chầu ba.

Thất ngôn bát cú
Thơ Việt Nam


title: Đề miếu bà Trương

text:
Nghi ngút đầu ghềnh tỏa khói hương,
Miếu ai như miếu vợ chàng Trương.
Ngọn đèn dầu tắt đừng nghe trẻ,
Làn nước chi cho lụy đến nàng.
Chứng quả có đôi vừng nhật nguyệt,
Giải oan chi mượn đến đàn-tràng.
Qua đây mới biết nguồn-cơn ấy,
Khá trách chàng Trương khéo phũ-phàng!

Thất ngôn bát cú
Thơ Việt Nam


title: Thằng mõ

text:
Mõ này cả tiếng lại dài hơi,
Mẫn cán ra tay chẳng phải chơi.
Mộc đạc vang lừng trong bốn cõi,
Kim thanh rền-rĩ khắp đòi nơi.
Trẻ già chốn chốn đều nghe lệnh,
Làng nước ai ai phải cứ lời.
Trên dưới quyền hành tay cắt đặt,
Một mình một chiếu thảnh-thơi ngồi.

Thất ngôn bát cú


title: Cái chổi

text:
Lời chúa vâng truyền xuống ngọc giai,
Cho làm lệnh-tướng quét trần ai.
Một tay vùng vẫy trời tung gió,
Bốn cõi tung hoành đất sạch gai.
Ngày vắng rủ mây cung Bắc Hán
Đêm thanh dựa nguyệt chốn lâu đài.
Ôm lòng gốc rễ lâu càng giãi,
Mòn mỏi lưng còn một cái đai.

Thất ngôn bát cú


title: Khóc Bằng phi

text:
Ớ Thị Bằng ơi! đã mất rồi!
Ớ tình, ớ nghĩa, ớ duyên ôi!
Mưa hè, nắng chái, oanh ăn nói;
Sớm ngõ, trưa sân, liễu đừng ngồi.
Đập cổ-kính ra tìm lấy bóng;
Xếp tàn-y lại, để dành hơi.
Mối tình muốn dứt càng thêm bận,
Mãi mãi theo hoài cứ chẳng thôi.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Mậu Thân tự thọ

text:
Năm nay tớ đã bảy mươi tư,
Rằng lão, rằng quan, tớ cũng ừ.
Lúc hứng, uống thêm dăm chén rượu;
Khi buồn, ngâm láo mấy vần thơ.
Bạn già lúc trước nay còn mấy;
Chuyện cũ mười điều, chín chẳng như.
Cũng muốn sống thêm dăm tuổi nữa,
Thử xem trời mãi thế này ư.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Làm ruộng

text:
vẫn chân thua:
Chiêm mất đằng chiêm, mùa mất mùa.
Phần thuế quan thu, phần trả nợ;
Nửa công đứa ở, nửa thuê bò.
 dưa, muối cho qua bữa;
Chợ búa giầu, .

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Chơi thuyền Hồ Tây

text:
Thuyền lan nhè-nhẹ.
Một con thuyền đủng đỉnh dạo Hồ Tây.
Sóng rập-rờn sắc nước lẩn chiều mây,
Bát-ngát nhẽ  người du-lãm.
Yên thủy mang-mang vô hạn cảm,
煙 水 茫 茫 無 限 感
Ngư long tịch-tịch thục đồng tâm.
魚 龍 寂 寂 孰 同 心
Rượu lưng bầu, mong-mỏi bạn tri-âm.
Xuân vắng-vẻ, biết cùng ai ngâm họa?
Gió hây-hẩy bõng nức mùi hương xạ,
Nhác trông lên, vách phấn đã đôi bài.
Thơ ai, xin họa một vài.

Hát nói


title: Phỗng đá

text:
Trông chừng sành-sỏi khác  trần-gian,
Trải bao gió núi, mưa ngàn,
Đã già già , lại gan gan lỳ.
Gan lỳ, già sóc,
Há non chi, mà sợ cóc chi ai!
Người là người, tớ cũng là người,
Ngắm cho kỹ, vẫn chanh-vanh đầu dốc.
Tương tri, tằng thức năng công ngọc,
相 知 曽 識 能 攻 玉
Mạc luyện, như hà khả bổ thiên.
莫 鍊 如 何 可 補 天
Thôi mặc ai rằng trắng, rằng đen.
Thế như thế, cũng ngồi yên như thế vậy.
Còn trời đất, hãy còn tai mắt ấy,
Lặng mà coi, họa thấy lúc nào chăng?

Hát nói