title: Lời gái góa

text:
Chàng chẳng biết gái này gái góa,
Buồn nằm suông, suông cả áo cơm.
Khéo thay cái mụ tá ươm.
Đem chàng trẻ tuổi ép làm lứa đôi.
Chàng tuổi trẻ chơi bời quên nhọc,
Gái già này sức vóc được bao?
Muốn sao, chiều chẳng được sao.
Trước tuy sum họp, sau nào được lâu?

Lấy chồng vốn nhờ câu ăn mặc,
Chẳng ngờ rằng đói rách hổ ngươi;
Vốn xưa cha mẹ dặn lời,
Tư bôn lại phải kẻ cười người chê.
Hỡi mụ hỡi, thương chi thương thế?
Thương thì hay, nhưng kế chẳng hay.
Thương thì gạo vải cho vay,
Lấy chồng thì gái góa này xin van!

Thơ Việt Nam
Song thất lục bát


title: Lời vợ anh phường chèo

text:
Xóm bên đông có phường chèo nọ,
Đương nửa đêm gọi vợ chuyện trò:
Rằng: "Ta thường làm quan to,
Sao người coi chẳng ra trò trống chi?"
Vợ giận lắm mắng đi mắng lại:
"Tuổi đã già sao dại như ri?
Đêm hôm ai chẳng biết chi,
Người ta biết đến thiếp thì hổ thay!
Ở đời có hai điều nên sợ:
Sống chết người, quyền ở trong tay.
Thế mà chàng đã chẳng hay.
Còn ai sợ đến phường này nữa chăng?
Vả chàng vẫn lăng nhăng túng kiết,
Cuộc sinh nhai chèo hát qua thì,
Vua chèo còn chẳng ra gì,
Quan chèo vai nhọ khác chi thằng hề".

Thơ Việt Nam
Song thất lục bát


title: Lụt hỏi thăm bạn

text:
Ai lên, nhắn hỏi bác Châu-cầu:
Lụt-lội năm nay bác ở đâu?
Mấy ổ lợn con ?
Vài gian  ngập nông, sâu?
Phận thua, suy tính càng thêm thiệt;
Tuổi cả, chơi-bời họa sống lâu.
Em cũng chẳng no, mà chẳng đói,
Thung-thăng chiếc lá, rượu lưng bầu.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Mẹ Mốc

text:
So danh-giá ai bằng Mẹ Mốc!
Ngoài hình-hài, gấm vóc,  thêm ra.
Tấm hồng-nhan đem bôi lấm, xóa nhòa,
Làm thế để cho qua mắt tục.
Ngoại mạo bất cầu như mỹ-ngọc,
外 貌 不 求 如 美 玉
 trung thường thủ tự kiên kim.
 中 常 守 似 堅 金
Nhớ chồng con muôn dặm xa tìm,
 son sắt êm-đềm một tiết.
Sạch như nước, trắng như ngà, trong như tuyết,
Mảnh gương Trinh vằng-vặc quyết không nhơ.
Đắp tai ngảnh mặt làm ,
Rằng khôn cũng kệ, rằng khờ cũng thây.
Khôn  dễ bán dại này.

Hát nói


title: Muốn lấy chồng

text:
Bực gì bằng gái trực phòng không?
Tơ tưởng vì chung một tấm chồng.
Trên gác rồng mây ngao ngán đợi,
Bên trời cá nước ngẩn ngơ trông.
Mua vui, lắm lúc cười cười gượng,
Giả dại, nhiều khi nói nói bông.
Mới biết có chồng như có cánh,
Giang sơn gánh vác nhẹ bằng lông.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Mừng con dựng được nhà

text:
Nghĩ ta, ta cũng sướng ru mà,
Mừng thấy con ta dựng được nhà
Năm mới lệ thường thêm tuổi một,
Cỗ phe ngôi đã chốc bàn ba.
Rượu ngon đến bữa nghiêng bầu dốc,
Chữ "dại" đầu năm xổ túi ra.
Một khóm thủy tiên năm bảy cụm,
Xanh xanh như sắp thập thò hoa.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Mừng đốc học Hà Nam

text:
Ông làm đốc học bấy lâu nay,
Gần đó mà tôi vẫn chửa hay.
Tóc bạc răng long chừng đã cụ,
Khăn thâm áo thụng cũng ra thầy.
Học trò kẻ chợ trầu dăm miếng,
Khảo khóa ngày xưa quyển một chầy.
Bổng lộc như ông không mấy nhỉ?
Ăn tiêu nhờ được chiếc lương Tây.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Mừng ông nghè mới đỗ

text:
Anh mừng cho chú đỗ ông Nghè,
Chẳng đỗ thì trời cũng chẳng nghe.
Ân tứ dám đâu coi rẻ rúng,
Vinh quy ắt hẳn rước tùng xòe.
Rượu ngon ả nọ khôn đường tránh,
Hoãn đẹp nàng này khó nhẽ che.
Hiển quý đến nay đà mới rõ,
Rõ từ những lúc tổng chưa đe.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Nghe hát đêm khuya

text:
Một khúc đêm khuya tiếng đã chầy,
Nửa chen mặt nước, nửa từng mây.
Nghĩ mình vườn cũ vừa lui bước,
Ngán kẻ phương trời chẳng đứt dây.
Bẻ liễu thành Đài thôi cũng xếp,
Trồng lan ngõ tối ngát nào hay?
Từ xưa mặt ngọc ai là chẳng,
Chén rượu bên đèn luống tỉnh say.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Nhớ cảnh chùa Đọi

text:
Già yếu xa xôi bấy đến nay,
Làng chơi loáng thoáng lại buồn thay!
Chùa xưa ở lẫn cùng cây đá.
Sư cụ nằm chung với khói mây
Dặm thế ngõ đâu tầng trúc ấy,
Thuyền ai khách đợi bến dâu đây ?
Chuông trưa vẳng tiếng người không biết,
Trâu thả sườn non ngủ gốc cây.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Nước lụt Hà Nam

text:
Quai Mễ Thanh Liêm đã vỡ rồi,
Vùng ta thôi cũng lụt mà thôi
Gạo dăm ba bát cơ còn kém,
Thuế một vài nguyên dáng vẫn đòi.
Tiếng sáo vo ve chiều nước vọng.
Chiếc thuyền len lỏi bóng trăng trôi.
Đi đâu cũng thấy người ta nói,
Mười chín năm nay lại cát bồi.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Phú đắc

text:
Bà già đã bảy mươi tư,Ngồi trong cửa sổ gửi thư lấy chồng.''

Đã trót sinh ra kiếp má đào,
Bảy mươi tư tuổi có là bao?
Xuân xanh xấp xỉ hàng răng rụng,
Ngày vắng ân cần mảnh giấy trao.
Chữ nhất nhi chung đành đã vậy,
Câu tam bất hiếu nữa làm sao?
May mà chim được ông chồng trẻ,
Họa có sinh ra được chút nào?

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Tạ lại người cho hoa trà

text:
Tết đến người cho một chậu trà,
Đương say ta chẳng biết rằng hoa.
Da mồi, tóc bạc ta già nhỉ,
Áo tía đai vàng bác đó a?
Mưa nhỏ những kinh phường xỏ lá!
Gió to luống sợ nó rơi già.
Lâu nay ta chỉ xem bằng mũi,
Đếch thấy mùi thơm một tiếng khà.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Tặng bà Hậu Cẩm

text:
Nghĩ xem đẹp nhất ở làng Và,
Tiếc gọi rằng già cũng chửa già
Làn sóng liếc ngang đôi mắt phượng
Tóc mây rủ xuống một đuôi gà.
Nói năng duyên dáng coi như thể...
Đi đứng khoan thai thế cũng là...
Nghe nói muốn thôi, thôi chửa được,
Được làm dơ dở đã thôi a?

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Tặng đốc Hà Nam

text:
Ai rằng ông dại với ông điên,
Ông dại sao ông biết lấy tiền?
Cậy cái bảng vàng treo nhị giáp,
Khoét thằng mặt trắng lấy tam nguyên
Dấu nhà vừa thoát sừng trâu đỏ,
Phép nước xin chừa móng lợn đen
Chỉ cốt túi mình cho nặng chặt,
Trăm năm mặc kệ tiếng chê khen.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Than già

text:
Tháng ngày thấm thoắt tựa chim bay,
Ông gẫm mình ông, nghĩ cũng hay.
Mái tóc chòm xanh, chòm lốm đốm,
Hàm răng chiếc rụng, chiếc lung lay.
Nhập nhèm bốn mắt tranh mờ tỏ
Khấp khểnh ba chân dở tỉnh say
Còn một nỗi này thêm chán ngắt,
Đi đâu giở những cối cùng chày.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Hỏi phỗng đá

text:
Mưỡu:
Người đâu? Tên họ là gì?
Khéo thay, chích chích chi chi nực cười!
Dang tay ngửa mặt lên trời,
Hãy còn lo tính sự đời chi đây?

Hát nói:
Thấy phỗng đá lạ lùng muốn hỏi:
Cớ sao len lỏi đến chi đây?
Hay tưởng trong cây cỏ, nước non này.
Chí cũng rắp ran tay vào hội Lạc?
Thanh sơn tự tiếu đầu tương bạc,
Thương hải thùy tri ngã diệc âu?
Thôi cũng đừng chắp chuyện đâu đâu,
Túi vũ trụ mặc đàn sau gánh vác.
Duyên hội ngộ là duyên tuổi tác,
Chén chú, chén anh, chén tôi, chén bác,
Cuộc tỉnh say, say tỉnh một vài câu.
Nên chăng đá cũng gật đầu!

Hát nói


title: Than mùa hạ

text:
Tháng tư đầu mùa hạ,
Tiết trời thực oi-ả.
Tiếng dế kêu thiết-tha;
Đàn muỗi bay tơi-tả.
Nỗi ấy  cùng ai?
Cảnh này buồn cả dạ!
Biếng nhắp năm canh chầy,
Gà  sớm giục-giã.

Thơ Việt Nam
Ngũ ngôn bát cú


title: Than nợ

text:
Quản chi công nợ có là bao!
Nay đã nên to đến thế nào?
Lãi mẹ lãi con sinh đẻ mãi,
Chục năm chục bảy tính nhiều sao?
Ra đường kẻ cả dừng chân hỏi,
Vào cửa người sang ngửa mặt chào.
Quyết chí phen này trang trải sạch,
Cho đời rõ mặt cái thằng tao.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Thầy đồ ve gái góa

text:
Người bảo rằng thầy yêu cháu đây,
Thầy yêu mẹ cháu có ai hay!
Bắc cầu, câu cũ không hờ hững,
Cầm kính, tình xưa vẫn đắng cay.
Ở góa thế gian nào mấy mụ?
Đi ve thiên hạ thiếu chi thầy?
Yêu thầy cũng muốn cho thầy dạy,
Dạy cháu nên rồi mẹ cháu ngây.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Tổng vịnh Kiều

text:
Kiều nhi giấc mộng khéo như cười,
Tỉnh dậy xuân xanh quá nửa rồi,
Số kiếp bởi đâu mà lận đận?
Sắc tài cho lắm cũng lôi thôi!
Cành hoa vườn Thúy duyên còn bén,
Giọt nước sông Tiền nợ chửa xuôi.
Chẳng trách chàng Kim đeo đẳng mãi,
Khăng khăng vớt lấy một phần đuôi.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Uống rượu ở vườn Bùi

text:
Túy Ông ý chẳng say về rượu,
Say vì đâu, nước thẳm với non cao.
Non lặng ngắt, nước tuôn ào,
Tôi với bác xưa nay cùng thích thế.
Đời trước thánh hiền đều vắng vẻ,
Có người say rượu tiếng còn nay.
Cho nên say, say khướt cả ngày,
Say mà chẳng biết rằng say ngã đùng.

Chu Bá Nhân thuở trước sang sông.
Chỉ tỉnh rượu ba ngày không phải ít.
Kêu gào thế cười chi cho mệt,
Chớ buồn chi nghe tiếng hát làng say
Xin người gắng cạn chén này.

Hát nói


title: Về hay ở

text:
Văng vẳng tai nghe tiếng chích chòe
Lặng đi kẻo động khách lòng quê.
Nước non có tớ càng vui vẻ,
Hoa nguyệt nào ai đã đắm mê?
Quyên đã gọi hè quang quác quác,
Gáy từng gáy sáng tẻ tè te.
Lại còn giục giã về hay ở?
Đôi gót phong trần vẫn khỏe khoe.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Vịnh lụt

text:
Tị trước Tị này chục lẻ ba,
Thuận dòng nước cũ lại bao la.
Bóng thuyền thấp thoáng giờn trên vách,
Tiếng sóng long bong vỗ trước nhà.
Bắc bậc người còn chờ chúa đến,
Đóng bè ta phải rước vua ra.
Sửa sang việc nước cho yên ổn,
Trời đã sinh ta ắt có ta.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Vịnh mùa hè

text:
Biếng trông trời hạ nước non xa,
Ý khí ngày thường nghĩ đã trơ.
Cá vượt khóm rau lên mặt nước,
Bướm len lá trúc lượn rèm thưa.
Thơ Đào cửa miệng đưa câu rượu
Xóm Liễu quanh khe chịu tiếng khờ.
Nhân hứng cũng vừa toan cất chén,
Sấm đông rầm rập gió nồm đưa.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Vịnh núi An Lão

text:
Mặt nước mênh mông nổi một hòn,
Núi già nhưng tiếng vẫn còn non,
Mảnh cây thưa thớt đầu như trọc,
Ghềnh đá long lanh ngấn chửa mòn.
Một lá về đâu xa thẳm thẳm,
Nghìn nhà trông xuống bé con con.
Dẫu già đã hẳn hơn ta chửa?
Chống gậy lên cao gối chẳng chồn!

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Vịnh sư

text:
Đầu trọc lốc bình vôi,
Nhảy tót lên chùa ngồi.
I a kinh một bộ,
Lóc cóc mõ ba hồi.
Cơm chẳng cần cá thịt,
Ăn rặt oản, chuối, xôi.
Không biết câu tình dục,
Đành chịu tiếng bồ côi.

Thơ Việt Nam


title: Tự thuật (Nguyễn Khuyến, chữ Nôm)

text:
Tháng ngày thấm thoát tựa chim bay,
Ông ngẫm mình ông, nghĩ cũng hay.
Tóc bạc bao giờ không biết nhỉ?
Răng long ngày trước hãy còn đây.
Câu thơ được chửa, thưa rằng được.
Chén rượu say rồi, nói chửa say.
Kẻ ở trên đời lo lắng cả,
Nghĩ ra ông sợ cái ông này.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Gửi người con gái xóm Đông

text:
I
Mượn gió đưa thư tới xóm Đông,
Hỏi người thục nữ muốn chồng không?
Rắp mong chờ đợi người quân tử,
Hay sắp đèo bòng kẻ phú nông?
Hay muốn đem thân nương đài các?
Hay buồn phận bạc hóa long đong?
Tình trong yểu điệu đà nên gái,
Đấng bậc, coi chừng muốn lấy ông!

II
Đôi ta giao ước với tơ hồng,
Vàng đá đinh ninh đã quyết lòng
Chén dặn trên soi thời nhật nguyệt,
Lời nguyền dưới xét có non sông,
Liễu đào đông cựu lai như nhất,
Mai trúc xuân tân nối chữ đồng.
Một bức tờ này lòng gắn bó,
Gìn vàng giữ ngọc để cam công.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Gái rửa bờ sông

text:
Thu vén giang sơn một cặp tròn,
Nghìn thu sương tuyết vẫn không mòn.
Biết chăng chỉ có ông Hà bá,
Mỉm mép cười thầm với nước non.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn tứ tuyệt


title: Đề tranh tố nữ

text:
Bao tuổi xuân xanh hỡi chị mình?
Xinh sao xinh khéo thực là xinh!
Hoa thơm chẳng muộn hương mà ngát,
Tuyết sạch không nề nước mới thanh.
Ngoài mặt đã đành son với phấn,
Trong lòng nào biết đỏ hay xanh?
Người xinh, cái bóng tình tinh cũng...
Mỗi bút một thêm một điểm tình!

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Trở về vườn cũ

text:
Vườn Bùi chốn cũ,
Bốn mươi năm lụ khụ lại về đây.
Trông ngoài sân đua nở mấy chồi cây,
Thú khâu hác lâm tuyền âu cũng thế.
Bành Trạch cầm xoang ngâm trước ghế,
Ôn công rượu nhạt chuốc chiều xuân.
Ngọn gió đông ngảnh lại lệ đầm khăn
Tính thương hải tang điền qua mấy lớp?
Ngươi chớ giận Lỗ hầu chẳng gặp.
Như lơ phơ tóc trắng lại làm chi
Muốn về sao chẳng về đi?

Hát nói


title: Mừng con làm nhà

text:
Mừng ta con cái thực tài lo,
Nhà dẫu không to, thế cũng to!
Mực thước vuông tròn sau cửa Thánh,
Lửa hương ngào ngạt trước làng Nho.
Chim oanh vườn cũ đang bay nhảy,
Chồi quế sân sau sắp thập thò.
Con có cha như nhà có nóc
Được giờ cất nóc tớ lên cho.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Đêm đông cảm hoài

text:
Nỗi nọ, đường kia xiết nói năng!
Chẳng nằm, chẳng nhắp, biết mần răng?
Đầu cành, mấy tiếng chim kêu tuyết.
Trước điếm, năm canh chó sủa trăng.
Bảng lảng lòng quê khôn chợp được.
Mơ màng cuộc thế cũng cầm bằng.
Canh gà eo óc đêm thanh thả,
Tâm sự này ai có biết chăng?

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Cảnh Tết

text:
Năm ngoái, năm kia đói muốn chết,
Năm nay phong lưu đã ra phết!
Thóc mùa, thóc chiêm hãy còn nhiều
Tiền nợ, tiền công chưa trả hết.
Trong nhà rộn rịp gói bánh chưng,
Ngoài ngõ bi bô rủ chung thịt.
Ta ước gì được mãi như thế,
Hễ hết Tết rồi, thời lại Tết!

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Kẻ trộm mất trộm

text:
Mi đi khoét lấy của người dây,
Lại có người theo khoét lại ngay
Canh bạc biết đâu là lỗ lãi.
Vòng duyên thôi cũng bởi giông may.
Của thua cụ Ngạn đừng cho lụa,
Nét kém thầy Vương chớ ném cây.
Ngẫm lại cuộc đời đâu cũng thế,
Kiếm ăn không những một phường bay!

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Thầy đồ mắc lừa gái

text:
Nắng mưa lần lữa tháng ngày,
Cô tiêu đã lắm thầy vay cũng nhiều.
Yêu người, người lại chẳng yêu,
Chiều hoa, hoa lại chẳng chiều mới căm.
Có đêm thanh vắng bóng hằng,
Thầy đương dở chén cô băng vội nằm,
Trời mưa dở trống canh năm,
Vớ đôi áo mỏng với dăm áo dày.
Thầy đương dở giấc nào hay,
Tỉnh ra cô đã bỏ thầy cô đi...

Thơ Việt Nam
Lục bát


title: Cò mổ trai

text:
Trai sao chả biết tính con cò
Mày hở hang chi nó mổ cho
Trai cậy dày mu nên khép kín
Cò khoe dài mỏ chắc ăn to,
Thôi về bãi bể cho êm ái
Để mặc bên sông nó gật gù
Cò đắng dẫu khôn đàng góc mở
Trai già chờ lúc lại phơi mu.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Cá chép vượt đăng

text:
Cá thần vùng vẫy vượt qua đăng,
Được nước, nào ai dám rỉ răng?
Cưỡi gió giương vây lên cửa Vũ,
Xông mây rẽ sóng động vừng trăng,
Giếc, rô ngứa vẩy khôn tìm lối,
Trê, chuối theo đuôi dễ mấy thằng!
Gặp hội hóa rồng nơi chót vót
Đã lên, bay bổng tít bao chừng?

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Trời nói (1)

text:
Chót vót trên này có một tao!
Nào tao có muốn nói đâu nào!
Da tao xanh ngắt, pha đen trắng,
Chỉ tại dì Oa vá váy vào!

Thơ Việt Nam
Thất ngôn tứ tuyệt


title: Ngày xuân răn con cháu

text:
Tuổi thêm, thêm được tóc râu phờ,
Nay đã năm mươi có lẻ ba.
Sách vở ích gì cho buổi ấy,
Áo xiêm nghĩ lại thẹn thân già.
Xuân về ngày loạn càng lơ láo,
Người gặp khi cùng cũng ngất ngơ.
Lẩn thẩn lấy chi đền tấc bóng,
Sao con đàn hát vẫn say sưa?

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Đề ảnh (Nguyễn Khuyến)

text:
Ngô nhiễn ngô diện bì
Ngô tâm ngô phất trị
Nhật nguyệt tu thiêm bạch
Phong trần sắc tiệm tuy
Bách bôi hình tặng ảnh
Thiên tả ngã vị tùy
Ngưởng phủ phất hà tưởng
Yên ba vô tạn kỳ.

Thơ Việt Nam
Ngũ ngôn bát cú


title: Di chúc

text:
Kém hai tuổi xuân đầy chín chục.
Số thầy sinh phải lúc dương cùng.
Đức thầy đã mỏng mòng mong,
Tuổi thầy lại sống hơn ông cụ thầy.
Học chẳng có rằng hay chi cả.
Cưỡi đầu người kể đã ba phen;
Tuổi là tuổi của gia tiên,
Cho nên thầy được hưởng niên lâu ngày.

Ấy thuở trước ông mày chẳng đỗ,
Hóa bây giờ cho bố làm nên;
Ơn vua chửa chút báo đền,
Cúi trông hổ đất, ngửa lên thẹn trời.
Sống không để tiếng đời ta thán,
Chết được về quê quán hương thôn;
Mới hay trăm sự vuông tròn,
Sống lâu đã trải, chết chôn chờ gì?
Đồ khâm liệm chớ nề xấu tốt,
Kín chân tay đầu gót thời thôi;
Cỗ đừng to lắm con ơi,
Hễ ai chạy lại, con mời người ăn.
Tế đừng có viết văn mà đọc,
Trướng đối đừng gấm vóc làm chi;
Minh tinh con cũng bỏ đi,
Mời quan đề chủ con thì chớ nên.

Môn sinh chớ bổ tiền đặt giấy,
Bạn của thầy cũng vậy mà thôi;
Khách quen chớ viết thiếp mời.
Ai đưa lễ phúng con thời chớ thu.
Chẳng qua nợ để cho người sống,
Chết đi rồi còn ngóng vào đâu!
Lại mang cái tiếng to đầu,
Khi nay bày biện, khi sau chê bàn.
Cờ biển của vua ban ngày trước,
Khi đưa thầy con rước đầu tiên;
Lại thuê một lũ phường kèn,
Vừa đi vừa thổi mỗi bên dăm thằng.
Việc tống táng nhung nhăng qua quýt,
Cúng cho thầy một ít rượu hoa;
Đề vào mấy chữ trong bia,
Rằng: "Quan nhà Nguyễn cáo về đã lâu".

Thơ Việt Nam
Song thất lục bát


title: Khuyên vợ cả

text:
Ta chẳng như ai lối nguyệt hoa
Trước là ngẫm nghĩ nỗi gần xa
Lấy năm thì cũng dành ngôi chính
Dấu bẩy càng thêm vững việc nhà
Mọi việc cửa nhà là việc nó
Mấy con trai gái ấy con ta
Thôi đừng nghĩ sự chi chi cả
Chẳng chữ gì hơn chữ thuận hòa

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Vãn thiếp Phạm thị

text:
Ai ai nhĩ Phạm ky
Tòng ngã kim thất kỳ
Tu du khí ngã khứ
Kiết nhiên vô nhất di
Tuy nhiên hữu thành hiệu
Mang mang bất khả kỳ
Bằng viễn phương huyền thụ
Đương thời mạc chi tri
Hà dĩ nhất tử hậu
Bích thảo sinh tân tỳ
Thẩn nhĩ thị phụ nhân
Phủ nhương vô sở ti
Phấn thân hiệu cân quắc
Thức mục vô tu mi
Thế đạo hữu như thử
Nhĩ tân lương bất khi
Khốc tử phi vi sinh
Khẳng khái hứng tửu chi
Phi phi thất tịch vũ
Hòa lệ vi tân thi

Thơ Việt Nam
Ngũ ngôn


title: Sơ chí Đà tẫn phụng tống đương sự chư quan

text:
Hồi thủ cô lăng lệ ám san
Hạc thư tạo dạ đáo tùng quan
Đương niên khởi hạp trung hưng tá
Thánh thế năng dung tích bệnh nhân
Vị tử gian nan sầu bạch phát
Tử sinh lão tán ái thanh san
Cố viên nhẫn sự hoàng hoa ước
Nguyện phóng Uyên Minh tam kính hoàn

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Họa đáp Hoàng tham tri tặng hồi nguyên vận

text:
Tái xuất hà tâm bác nhất quan
Thẩn lao nhị thụ thập niên gian
Thiếu Lăng ly loạn tần ngâm khổ
Bành Trạch quy lai cửu ái nhàn
Lão nhãn kỷ hồi kinh kiến hải
Dư sinh thử nhật hảo hoàn san
Tế thời bằng quận quần công lực
Vô sự sài môn vĩnh tự quan

Thơ Việt Nam


title: Kinh đề sơ phát

text:
Trù trướng kim chiêu ngã độc hành
Tân vân nhất mạt viên sơn thanh
Thu đa thử khí hòa tiên thực
Vũ thấp sa điền vị khả canh
Dã đỗ bất tri hà xứ thực
Hàn cầm do học khứ niên thanh
Tà dương hồi thủ vân yên ngoại
Đa thiểu tương tri tại Lạc Thành

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Hoàn gia tác

text:
Phong trần thập tải nhất hoàn gia
Mấn dĩ thành sương nhãn hựu hoa
Cự kính tùng trung đa thác ngạn
Phi hồng vân ngoại độc tư ta
Hậu môn đồng hỷ ông quy hĩ
Trương tiết nhân truyền tử thị da
Tỷ ỷ hàn song vô nhất thoại
Canh thâm lộ trọng nguyệt sơ tà

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Đến chơi nhà bác Đặng

text:
Gậy men ngõ trúc dạo đường quai,
Quá bước lên nhà bác Đặng chơi.
Một lũ tóc râu đều tuổi tác,
Nửa phần làng xóm đã thay dời.
Trâu già gốc bụi phì hơi nắng,
Chó nhỏ bên ao cắn tiếng người.
Ngửa mặt ông kia chơi mới khỏe,
Suốt hôm một sáo thổi lưng trời.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Lụt chèo thuyền đi chơi

text:
Nhác mắt trông ra nước trắng bong,
Thuyền nan nhẹ nhẹ dạo chơi rong.
Tay chèo hứng gió chim bay mỏi,
Lưng mượn khung trăng cá vẫy vùng.
Bèo nổi lênh đênh đầu nội sạch,
Lúa chìm sâu thẳm cách đồng không.
Ai ơi lo nghĩ làm chi nhọc,
Quý Tị chơi tràn khỏi luống công.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: U sầu

text:
Dục phế Thi Thư học Lão Trang
Tiền nhân y bát thượng nan vương
Bách niên chỉ thử vi tâm huyết
Nhất nhật an năng dịch thận trường
Phương kiến hoành diên đại khai tịch
Vị tri thiên địa bất hồng hoang
Dĩ tai ngô thả hành ngô tố
Tiêu tức doanh hu tử tế lường

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Nhất vợ nhì giời

text:
Nghĩ truyện trần gian cũng nực cười,
Giời nào hơn vợ vợ hơn giời.
Khôn đến mẹ mày là có một,
Khéo như con tạo cũng thời hai.
Giời dẫu yêu vì nhưng có phận,
Vợ mà vụng dại đếch ăn ai.
Cớ sao vợ lại hơn giời nhỉ,
Vợ chỉ hơn giời có cái trai.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Cảnh già

text:
hãy  ngây,
 đã  ngay.
Mái tóc ,  lốm-đốm,
Hàm răng chiếc rụng, chiếc lung-lay.
 bốn mắt tranh mờ tỏ,
Khấp-khểnh ba chân  tỉnh say.
 thêm :
Đi đâu,  những cối cùng .

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Canh Tý xuân

text:
Ngô niên lục thập lục chi niên,
Tuế nguyệt xâm tần tuyệt khả liên.
Sơ khoát xỉ nha như nhị giáp,
Bồng tùng mao phát diệc canh phiên.
Tam triêu tịch hậu tiểu tương khánh,
Vạn lục tùng trung hoa diệc nhiên.
Lão bệnh cận lai ngâm hứng thiểu,
Xuân hàn vô sự bão lô miên.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Vô đề (Phan Bội Châu 1935)

text:
I
Một xó nằm co một lão ngông
Mắt lòng soi khắp nỗi dân cùng.
Ước thân này hóa nghìn muôn nước,
Dạo bắc rồi nam, tây rồi đông.

               II
Dân khổ bao nhiêu đau bấy nhiêu,
Nước kia ai đắm, lửa ai thiêu?
Trơ trơ thế mãi, trơ trơ mãi,
Hạn lụt còn lưa, lại cái nghèo!

               III
Trót chẳng đi đâu mãi cứ ngồi,
Cứ ngồi nhưng lại muốn đi hoài,
Muốn đi mà lại đi chưa đặng,
Thôi hãy ngồi suông thủng thẳng chơi.

Thất ngôn tứ tuyệt


title: Bệnh trung cảm tác

text:
Đau đi đau lại cứ đau hoài,
Chết quách thời xong, khéo sống dai!
Có lẽ lòng trời khuyên bác gắng,
Hay là gan đất sợ ông xơi?
Chưa mang bộ xác đi theo quỷ,
Hãy vác chòm râu ngạo với đời.
Tính tuổi gần đây vừa bảy chục,
So cùng Bành Tổ hãy còn trai.

Thất ngôn bát cú


title: Tết thợ thuyền

text:
Biết bao máy móc cướp trơn nghề,
Tết lấy gì đây? Sợ Tết về.
Tiền bạc bòn trong mười ngón ép,
Tháng ngày qua trọn một đời thuê.
Mua vui những tưởng ma trêu chọc,
Bán dại còn e nợ bốn bề.
Cặm cụi lo co xong mấy bữa,
Tết gì cực quá hỡi xanh tê!

Thất ngôn bát cú


title: Năm mới 1936

text:
Thì giờ là của báu,
Đi mau như nước chảy lau lảu
Mới năm một ngàn chín trăm ba mươi lăm,
Đã thấy năm một ngàn chín trăm ba mươi sáu.
Năm cũ không ra sao!
Năm mới sẽ thế nào?
Trái đất quay hoài không biết mệt,
Con ma "khủng hoảng" không chịu chết.
Duy có người đời khéo nhố nhăng,
Tết lại Tết đi cứ dặng Tết.
Cái Tết mặt trời,
Đi lại mừng tuổi ầm xe hơi!
Rồi đây Tết mặt trăng,
Danh thiếp chúc năm gửi lăng xăng!
Mỗi năm mỗi lần rộn như vậy,
Không biết khi nào trái đất kia thôi chạy!


title: Tết cu li

text:
Nghĩ tới anh em phải choáng đầu,
Tết ai nào phải Tết mình đâu?
Kiếm cơm năm suốt mười hai tháng.
Bán sức, ngày vừa ít chục xu.
Con đói vì khô hai vú sữa,
Thân còn thêm cực mấy phen xâu,
Tết hoài Tết hủy, vui chi tá?
Pháo láng giềng kêu tởm điếc mù!

Thất ngôn bát cú


title: Tết nhà văn

text:
Tết mới qua đi, Tết lại về,
Nghe người (nói?) Tết, khiến mình ghê,
Bếp không, pháo láo ngoài sân nổ,
Bụng trống, thơ điên trước cửa đề.
Say gượng chén chè mua thú mướn,
Nhồi mềm đầu óc bán bài thuê.
Tết như thế hử? Âu đừng Tết,
Bốn bể năm châu nợ bốn bề.

Thất ngôn bát cú


title: Phan Bội Châu khóc cháu

text:
Thoát nghe đến tiếng cụ nghè Ôn,
Dầu cháu cũng thương, chẳng lọ con,
Chín suối bao giờ quên lịch sử,
Nghìn thu chưa dễ thác linh hồn.
Bác còn nhớ cháu khi trò chuyện,
Nay đã hồn xưa nợ nước non!
Khóc chẳng làm gì, thôi phải hát,
Sống như thác vậy, chết như còn.

Thất ngôn bát cú


title: Đá tự thuật

text:
I
Tên tôi là Đá vẫn trời trao,
Hàn thử phong sương trải biết bao.
Một tấm gan bền thi với đạn,
Muôn cân xương cứng chọi cùng dao.
Đau trời khuyết phải liều thân vá,
Tức biển sâu, nên ném khối vào,
Đoàn thể may còn vô số mạnh,
Ức muôn hòn chất thấy non cao.

                II
Trót mang lấy tiếng đá từ xưa,
Với sắt thi gan há phải vừa!
Giáng búa nghìn cân thây kệ nó,
Dựng bia muốn thuở phải chờ ta.
Vá trời đặng kín tha hồ luyện,
Ghép đất cho bằng chẳng quản xa.
Phỏng khiến lòng trời là đất cả,
Những tuồng mềm nắn có đâu mà!

                III
Liếc mắt trên đời chán những tuồng,
Thấy mềm thì nắn, rắn thì buông.
Phải thi gan sắt xông nghìn đạn,
Từng trải lòng son khắp vạn truông
Hùm mới hiện hình non biết mặt
Chim đà ngậm giận biển quay luồng
Chờ thay cuộc mới ta làm khánh
Nam Bắc vang lừng với tiếng chuông.

Thất ngôn bát cú


title: Ngồi dưới cây tùng tức cảnh

text:
I
Say nhìn lơ lửng bóng cây tùng,
Dì gió tình cờ lại bỡn ông.
Đưa tới mùi hoa, hương thấu não,
Thổi tan hơi nắng, mát đầy hông.
Mây khoe tuồng mới đàn lá gấm,
Chim nhớ duyên xưa hót núi sông.
Thoạt nghĩ ba mươi năm trở ngược,
Dốc hồ, gọi bể, với trời không.

                    II
Hỏi trời, ông có hiểu chăng ông?
Lão ấy là ai? Bạn với tùng.
Lạnh chẳng sờn gan, sương hết phép,
Nóng càng tươi lá, nắng ghê lòng.
Bao phen gió sấm từng nuôi hạc,
Chờ dịp mây mưa sẽ hóa rồng.
Trời cũng cười cho đời tẻ nhỉ?
Một cây cổ thụ, một thằng ngông.

                    III
Một ông đầu bạc cạnh tùng xanh,
Ngắm cũng vô tình, cũng hữu tình.
Trước mặt non cao trơ trọi lá,
Sau cơn gió dữ lẻ loi mình,
Lòng mười phần đỏ gương trời dọi,
Sóng bốn mùa reo phách quỷ kinh.
Thế giới nắng nồng, riêng mát mẻ,
Mây râm màn phủ khắp xung quanh.

Thất ngôn bát cú


title: Đêm mưa vịnh chơi

text:
I
Mưa sao mưa mãi mãi hoài,
Thần nắng đi đâu chẳng tới nơi?
Bốn vách rêu đầy liền trét đất,
Năm canh ếch gáy, sấm vang trời.
Cha xanh e muốn tù con chứ?
Thầy nước hay toan chọc lão chơi?
Xung quá quyết nhào luôn bốn bể,
Ngập thời ngập nốt kể gì ai!

                    II
Trông ngoài mấy tháng khát khao mưa
Mưa chết chòm này chẳng ngán thơ?
Nước sẵn oai quyền lên đáo để,
Trời dư giọt mắt khóc bơ vơ!
Phu xe luống sợ đi trơn té,
Cụ lớn thêm mừng giấc dậy trưa!
Ai chớ tưởng nhầm minh gió sấm
Tiếng trùng tiếng ếch tiếng ngâm thơ...

Thất ngôn bát cú


title: Tắm trong tù

text:
Vùng vẫy mình trong bể nước đầy
Hết kỳ lại cọ, chẳng rời tay
Ông Tây cứ bảo mình yêu nước,
Ừ, chẳng yêu sao lại thế này?

Thơ Việt Nam
Thất ngôn tứ tuyệt


title: Từ giã Tuyên Quang

text:
Dứt tiếng ly ca ném chén vàng
Bồi hồi từ giã đất Tuyên Quang
Biết tìm đâu thấy người trong mộng
Khen não nùng thay cảnh dọc đường!
Cây cỏ ba đông trời cố quốc
Nước non muôn dặm bóng tà dương.
Xanh xanh sông uốn bao nhiêu khúc
Một khúc xa nhau một đoạn trường.

Người một phương trời, khách một phương
Đôi lòng ai giắt sợi tơ vương.
Không quen thuộc đã thành dan díu
Có biệt ly đành phải nhớ thương.
Ơn nặng chưa đến cho đất nước,
Tình riêng tạm gửi với văn chương.
Thăm nhau muốn hỏi đường trong mộng,
Núi Tản, sông Lô mấy dặm đường?

Người bến sông Lô kẻ chợ Bờ
Tìm nhau chẳng thấy ruột vò tơ!
Chiếc thân đất trích ta buồn lắm,
Giấc mộng canh tàn khách tĩnh chưa?
Sự trước đã lầm ra thế ấy
Đường xa sớm liệu tự bây giờ
Mênh mông bốn bề ai tri ky?
Canh tiếng, đèn tàn, tiếng gió mưa!

Thơ Việt Nam


title: Vô đề (Nhượng Tống)

text:
Dưới bức màn sương chợt nhớ em,
Bồi hồi dòng lệ gạt đương đêm,
Lời thề sắt đá dù không chuyển,
Mộng cách non sông chửa dễ tìm.
Tả hận đã từng quăng ngọn bút,
Thêu sầu xin chớ mượn đường kim.
Phải chăng giờ trước trăng thu lạnh,
Em cũng ngồi trông bóng nguyệt chìm.

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Tây sương ký

text:
Lời dịch giả
 Hội chân ký
 Tựa của Lý Trác Ngô
 Lời dẫn truyện của Thánh Thán
 Đề mục chung
 Phần I
 Phần II
 Phần III
 Phần IV
 Phép đọc vở Mái Tây

Kịch Trung Quốc

zh:西廂記


title: Tình tự với rượu

text:
I
Buồn tẻo, buồn teo, hỡi chị men,
Thôi thời với chị kể nhân duyên.
Non sông nợ cũ đền chưa trắng,
Gió sấm luồng xưa rủi đã đen.
Thân vẫn còn đây trời ngó xuống,
Đời như xáo nữa, đất bùng lên.
Ừ năm ba chén cười hay khóc,
Khóc lại cười ư cũng đảo điên.

                  II
Mưa khéo trêu nhau gió chọc nhau,
Núi sông bỏ chặt những dây sầu.
Bà đâu vắng ngắt bà cùng chén,
Bạn luống trông hoài, bạn với bầu
Khấn nguyện đàn sau chim đỉnh núi.
Kêu rêu hồn nước cuốc đêm thu
Trời ơi, chớ bảo say là quấy!
Trời nếu như tôi cũng gật gù.

                  III
Muốn tạ thần thơ, thần cứ tiến
Toan đuổi ma sầu, ma lại đến,
Có sống thôi đi đỡ với đời,
Chẳng say thời cũng chi hơn chén,
Văn minh nhảy nhót gái xô trai,
Phấn đấu lung tung vàng lẫn vện,
Giốc hồ đạp án nói trời kêu,
Này ta quyết với trời già, kiện!

Thất ngôn bát cú


title: Trách trời hạn

text:
I
Hạn bắc rồi nam hạn hạn hoài,
Hạn sao ngông thế hỡi ông trời!
Đồng phơi xương trắng no đàn chó,
Giếng thấy bùn đen vắng tiếng người.
Già trẻ xôn xao trơ mắt khóc,
Trâu bò đủng đỉnh ngó nhau cười.
Dân e chết ráo ôi trời hỡi!
Trơ trọi mình ông sướng với ai?

                     II
Hạn mãi trời toan giết chúng con,
Mấy lâu mong nước, nước đâu còn!
May chi cô cóc chưa khan tiếng,
Tội quá thân lươn dám quản bùn.
Khô quá đồng vàng trên sáu thẻ,
Rồi đây giá gạo dưới ba lon.
Nếu ông cứ hạn này mãi mãi.
Dốc cả sông mà chảy cả non.

                     III
Thần hạn rồi đây đến thế nào?
Mỡ dầu trăm họ rẻ hơn bèo,
Nam phương hóa đức càng dong tới.
Đông để xuân phong lựa dịp vào.
Mây luống bồi hồi rồng dưới giếng,
Lửa e chan chứa cá trong ao.
Nếu hi sinh lão mà mưa tới,
Chi chút thân già dám tiếc sao?

Thất ngôn bát cú


title: Tây sương ký/Đề mục chung

text:
Rể giường Đông, cậu Trương phè phỡn.Mái chùa Nam, sư Bản tu hành.
Trên thềm Bắc bà bầy tiệc ngọc.Dưới Mái Tây cô đợi trăng thanh.''


title: Tây sương ký/Phần I

text:
Bà lớn vườn xuân truyền mở cửa Oanh Oanh đêm vắng lén dâng hương,
Con Hồng nhỏ ra vào tin tức, Cậu Trương mê quấy rối đàn trường.''

 Chương I: Gặp gỡ
 Chương II: Xin trọ
 Chương III: Họa vần
 Chương IV: Quấy đám


title: Tự trào

text:
Tự trào (Nguyễn Khuyến)
 Tự trào (Phạm Thái)
 Tự trào (Phan Bội Châu) (1937)
 Tự trào (Trần Tế Xương) bốn bài


title: Tự trào (Phan Bội Châu)

text:
Râu mày trơ trẽn với non sông,
Thiệt phải mình chăng? Lòng hỏi lòng.
Sấm điếc gió câm trời đất trọi,
Muông qua chim lại tháng ngày chung.
Có đôi (ném) xác thịt, đôi không đặng,
Toan vớt đồng bào, vớt chẳng xong.
Biết nói cùng ai, cười với bóng,
Ông xanh xanh hỡi thấu chăng ông?

Thất ngôn bát cú


title: Bệnh hạ huyết lại phát, có bạn gái cho tiền uống thuốc

text:
Thân này đáng chết sống là thừa,
Bệnh có người thương, thiệt chẳng ngờ!
Bạc giấy mấy tờ, ơn đáng vạn,
Lòng son một tấm, nghĩa từ xưa.
Còn trời ắt hẳn nòi chưa diệt,
Không nước, thôi đành của cũng lưa
Sẽ mướn nường trăng soi thấu dạ,
Nghìn thu vàng đá mấy hàng thơ.

Thất ngôn bát cú


title: Nói chuyện với cây cừa bên thuyền

text:
Nhân duyên lạ thiệt lão cùng mầy,
Chung chiếc thuyền con bấy tháng ngày,
Lấp biển đây đã khô tủy đá,
Che trời đó cũng sói đầu cây.
Nếu còn thời thế cho xoay ngón,
Há lẽ anh hùng mãi bó tay?
Thôi lão cùng mầy trò chuyện khoác
Chán chi hùm gió với rồng mây.

Thất ngôn bát cú


title: Đề cây hoàng mai ở trước bia cô Ấu Triệu

text:
May sao hoàng chủng trổ ra mầy
Muôn tía nghìn hồng nhượng bậc thầy!
Sẵn chất vàng mười chi lọ nhuộm?
Thấy ai trắng nhất, chẳng hề say.
Trước mồ liệt nữ chung hồn phách.
Trên bảng khôi nguyên trổ mặt mày.
Ai hỡi tìm xuân, này sẽ bảo:
Xuân thay, bản sắc chẳng hề thay!

Thất ngôn bát cú


title: Mừng Đông Dương tạp chí

text:
"Kê kí minh hĩ!
Đông phương minh hĩ!"
Đọc hai câu thơ ấy, vội mừng ngâm.
Đêm năm canh ảm đạm âm thầm
Gáy một tiếng vang ầm ba bốn mặt!
Thôi giục vừng hồng trên quả đất,
Sau tiếng gà gáy bỗng thấy mặt trời lên.
Màn mây mù quét sạch, hiện thanh thiên,
Luồng đau khổ đánh tan, trình hỉ khí
Nào bạn lao nông, nào nhà chính trị,
Nào làng văn sĩ, nào cửa thần quyền.
Thời thế ấy quyết vai liền cánh rập.
Nước quạnh non khơi dầu mấy lớp,
Máu chung ruột thịt há đôi đường?
Gì danh, gì lợi, chi màng!
Đồng tâm hai chữ đá vàng chẳng phai!
Ai ơi! Đông dã dựng rồi,
Rập nhau ta dựng vũ đài ta lên!
Chí bền, vạn sự phải nên!


title: Bài văn tế cụ Thái Xuyên Trần Quý Cáp

text:
Chúng ta có sinh ra làm người dân mất nước mới biết rằng:
Hiền nhân quân tử là phạm vào cấm vật của nhà cầm quyền,
Triết học chân lí là can vào tội điều của nhà pháp luật.
Nếu chúng ta không là dân vong quốc, làm gì mà biết được việc như thế!
Đau đớn thay! Một người bạn tinh thần của chúng ta là ông Thái Xuyên:
Năm Mậu Thân đời Thành Thái bị chính phủ bảo hộ nước Pháp vô cớ khép cho ông cái án "Mạc tu hữu" xử ông bằng luật trảm quyết!
Ngày rằm tháng Năm đem ông ra giết ở Diêm Khánh, lúc đó toàn quốc nhân sĩ ai cũng biết là oan.
Nhưng mà có oan gì đâu!
Hễ người đã làm dân vong quốc, đã nấp nép dưới chánh phủ cường quyền thời cái sự vô cớ đắc tử hình là tầm thường lắm.
Ông Thái Xuyên!
Sinh bình thờ cha mẹ hết sức hiếu, ở với anh hết sức dễ, ở với làng nước, bạn bè hết sức trung tín.
Làm thầy dạy học trò thời hết nghĩa vụ làm thầy.
Đọc sách thánh hiền, một lời nói, một việc làm, tất hết sức theo khuôn nẩy mực.
Nhớ khi ông ra tới trường chém, dao đã kề cổ, còn thung dung xin với người giám trảm cho đặt án đốt hương, áo mão nghiêm trang, bái tạ quốc dân ngũ bái, rồi khẳng khái tựu hình, sắc mặt in như khi nhóm trò giảng sách!
Chao ôi! Thảm thiết! Mà cũng tráng liệt thay!
Chúng ta đọc sách cũ Đông phương, thấy luật "yêu ngôn" của Tần Thủy Hoàng, luật "phúc phỉ" của Hán Võ Đế, thường nghĩ rằng: nghiêm hình oan ngục của đời quân chủ chuyên chế thiệt không ai độc hơn.
Ai dè làm dân bảo hộ của nước dân chủ tự do mà oan thảm lại ghê gớm hơn nữa!
Nếu một người đạo đức, phẩm hạnh, học vấn văn chương như ông Thái Xuyên ta, mà sinh ở đời Tần Thủy Hoàng, chắc còn làm được Phục Sinh, Thân Công, ở đời Hán Võ Đế còn làm được Cấp Âm, Đổng Trọng Thư, có đâu đến nỗi làm một chí sĩ mất đầu, phải rơi máu dưới lưỡi dao vô đạo;
Ôi, Thái Xuyên!
Ôi, Thái Xuyên!
Oan thảm cho ông! Đành oan thảm cho ông! Mà nhất là oan thảm cho đồng bào ta vậy.
Từ xưa tới nay, nhà chính trị thường nói rằng pháp luật là vì người có tội mới đặt ra.
Nhưng chẳng qua nhà cường quyền đụng nhà cường quyền thời mới nói thế; nếu dân nhược tiểu mà đụng nhà cường quyền thì chớ nhận như thế là lầm to vậy.
Nghĩ như ông Thái Xuyên mà bị kết án xử tử thời tội gì? Chỉ vì là trung hiếu thiên tính.
Hay là tội ông giảng học mới? Thời học mới từ Âu châu truyền qua, cớ gì cấm người nước ta không được giảng?
Hay là tội ông giảng bài công lí? Thời công lí là một lẽ rất phổ thông, cớ gì cấm người nước ta không được kể?
Hoặc giả vì lúc đó dân Quảng Nam có việc xin xâu mà ông bị hiềm nghi phiến động hay sao?
Thời lại không phải, bởi vì lúc đó ông còn làm thầy dạy học ở Khánh Hòa, ông chưa về Quảng Nam bao giờ. Chắc cái việc xin xâu ông hoàn toàn không biết tới.
Thế mà đột nhiên đắc tử hình!
Thế thời ông bị giết vì tội gì? Chỉ vì một tội: chính vì tội ông là người mất nước!
Pháp luật mà chi! Đạo lí mà chi! Chúng ta nhắc đến lịch sử ông Thái Xuyên, chúng ta khóc ông Thái Xuyên, càng khóc dự bị cho hai mươi lăm triệu đồng bào nữa vậy.
Hỡi ôi! Than ôi!
Gươm vô đạo chẳng từ ai, mạng thánh hiền mà đành như vậy!
Trời chí công sao nỡ thế!
Gương nhật tinh há lẽ mờ chăng?
Suối đỏ kia ai thăm viếng! Huyết Trành Hằng biếc nhuộm non xanh!
Giống vàng chắc chưa diệt đâu! Hồn Tinh Vệ thế điền biển bạc!
Mấy lời bạn cũ,
Tấc dạ thần soi!

Văn tế


title: Ngồi thuyền đụng trời mưa trách trời

text:
Một chiếc tròng con đủng đỉnh chơi,
Ông còn mang nước xối vào tôi!
Thánh hiền ba chén con chi thú?
Mây mạng tư bề ngán quá đời!

Thất ngôn tứ tuyệt


title: Hỡi con chim cu kia ơi

text:
Hỡi con chim cu kia ơi!
Khi xưa mày ở trên trời,
Mày bay mày nhảy theo bầu bạn.
Nước, trời sinh ra cho mày uống,
Ruộng, người cày có lúa cho mày ăn,
Cớ làm sao mày quên bản quên căn?
Chốn rừng xanh mày nỡ phụ,
Nơi đồng bằng mày cũng lánh xa!
Mày tham chi chút bả vinh hoa?
Búp tre non mày không đỗ,
Ngọn tre già vắng tiếng mày kêu?
Ở trong lòng mày chỉ gáy choh chủ mày yêu!
Nước đầy vơi mày không quản,
Lúa ít nhiều đã có chủ mày lo!
Ta nghĩ cái phúc mày cũng đã to,
Nước không lo mà cũng mát dạ,
Lúa không lo mà cũng no lòng!
Hỡi con chim cu kia ơi!
Ta nghĩ: Mày không nòi không giống,
Không tổ, không tông... thảy chẳng ra gì!
Mày gáy làm chi cúc cu cu!
Hỡi con chim cu kia ơi!


title: Ngâm trong khi ốm

text:
Vóc hạc xương mai tuyết nặng nề,
Hồn thơ như tỉnh lại như mê
Trong đau dòng giống, mây tan tác,
Ngoài cảm non sông, bụi bốn bề.
Thần thánh mơ màng trời giấc mớ
Ma tà lồng loạt nguyệt canh khuya,
Đông qua có lẽ xuân về chóng
Ai chớ lòng chồn để xác ve.

Thất ngôn bát cú


title: Bộ luật Hàng hải nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam 2005/Chương VI

text:
Hợp đồng vận chuyển hành khách và hành lý bằng đường biển là hợp đồng được giao kết giữa người vận chuyển và hành khách, theo đó người vận chuyển dùng tàu biển vận chuyển hành khách, hành lý từ cảng nhận khách đến cảng trả khách và thu tiền công vận chuyển hành khách, tiền cước hành lý do hành khách trả.
 Người vận chuyển là người trực tiếp hoặc ủy quyền cho người khác giao kết hợp đồng vận chuyển hành khách và hành lý với hành khách.
 Người vận chuyển thực tế là người được người vận chuyển ủy thác thực hiện toàn bộ hoặc một phần việc vận chuyển hành khách và hành lý.
 Hành khách là người được vận chuyển trên tàu biển theo hợp đồng vận chuyển hành khách hoặc người được người vận chuyển đồng ý cho đi cùng phương tiện vận tải, động vật sống được vận chuyển theo hợp đồng vận chuyển hàng hóa.
 Hành lý là đồ vật hoặc phương tiện vận tải được vận chuyển theo hợp đồng vận chuyển hành khách bằng đường biển, trừ các trường hợp sau đây:
a) Đồ vật và phương tiện vận tải được vận chuyển theo hợp đồng vận chuyển hàng hóa;
b) Động vật sống.
 Hành lý xách tay là hành lý mà hành khách giữ trong phòng mình hoặc thuộc sự giám sát, chăm sóc, kiểm soát của mình.

Chứng từ vận chuyển hành khách và hành lý bao gồm:
a) Vé đi tàu là bằng chứng về việc giao kết hợp đồng vận chuyển hành khách;
b) Giấy nhận hành lý là bằng chứng về việc hành lý của hành khách đã được gửi.
 Người vận chuyển có quyền thay thế vé bằng chứng từ tương đương, nếu hành khách được vận chuyển trên tàu biển không phải là tàu chở khách chuyên dụng.
 Người vận chuyển quy định việc miễn, giảm, ưu tiên mua và hoàn trả vé hành khách và cước hành lý.

Hành khách được hưởng mọi quyền lợi theo đúng hạng vé và không phải trả tiền cước vận chuyển đối với hành lý xách tay trong phạm vi trọng lượng và chủng loại do người vận chuyển quy định.
 Hành khách có quyền chấm dứt hợp đồng vận chuyển trước khi tàu khởi hành hoặc sau khi chuyến đi đã bắt đầu ở bất kỳ cảng nào mà tàu ghé vào để đón hoặc trả khách và có quyền nhận lại tiền vé hoặc số tiền tương ứng của phần vé chưa sử dụng, sau khi đã trừ các chi phí hoặc tiền phạt nếu có.
 Hành khách có nghĩa vụ phục tùng sự chỉ huy của thuyền trưởng, chấp hành nội quy, chỉ dẫn trên tàu và tuân theo sự hướng dẫn của sĩ quan và thuyền viên có trách nhiệm.
 Những thỏa thuận nhằm hạn chế quyền của hành khách hoặc miễn, giảm trách nhiệm của người vận chuyển quy định tại Chương này đều không có giá trị.

Người vận chuyển có nghĩa vụ mẫn cán hợp lý để bảo đảm cho tàu biển đủ khả năng đi biển, bao gồm cả định biên thuyền bộ, trang bị, cung ứng cần thiết kể từ lúc bắt đầu việc vận chuyển, trong suốt quá trình vận chuyển cho đến cảng trả khách.
 Người vận chuyển có nghĩa vụ chăm sóc và bảo vệ chu đáo hành khách và hành lý của họ từ khi nhận khách lên tàu biển cho đến khi hành khách và hành lý của họ rời tàu ở cảng trả khách an toàn; chịu mọi phí tổn để đưa đón, chu cấp ăn uống và phục vụ sinh hoạt cần thiết trong các trường hợp đặc biệt xảy ra ngoài dự kiến trong thời gian tàu thực hiện chuyến đi.
 Người vận chuyển có nghĩa vụ mua bảo hiểm trách nhiệm dân sự của người vận chuyển đối với hành khách.
 Người vận chuyển có quyền từ chối thực hiện hợp đồng mà không phải bồi thường, nếu xảy ra các trường hợp sau đây:
a) Chiến tranh hoặc những sự kiện khác làm phát sinh mối đe dọa tàu biển có thể bị bắt giữ;
b) Cảng nhận khách hoặc cảng trả khách được công bố bị phong tỏa;
c) Tàu biển bị bắt giữ, tạm giữ theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền mà không do lỗi của các bên tham gia hợp đồng;
d) Tàu biển bị Nhà nước trưng dụng;
đ) Có lệnh cấm vận chuyển hành khách ra khỏi cảng nhận khách hoặc vào cảng trả khách.

Trường hợp người vận chuyển từ chối thực hiện hợp đồng vận chuyển theo quy định tại khoản 4 Điều này trước khi tàu biển khởi hành thì phải hoàn trả cho hành khách tiền vé và tiền cước hành lý.

Trường hợp chuyến đi đã bắt đầu, người vận chuyển phải trả lại cho hành khách một phần tiền vé theo tỷ lệ với quãng đường vận chuyển chưa được thực hiện; đồng thời, có nghĩa vụ đưa hành khách trở lại cảng nhận khách bằng chi phí của mình hoặc đền bù cho hành khách một khoản tiền tương đương.

 Trường hợp hành khách không có mặt tại tàu đúng thời điểm quy định, kể cả khi tàu ghé vào cảng trong thời gian thực hiện chuyến đi thì người vận chuyển có quyền không trả lại tiền vé đã thu.
 Người vận chuyển có quyền hoãn thời gian tàu khởi hành, thay đổi tuyến đường vận chuyển, thay đổi nơi đón hoặc trả khách, nếu các điều kiện vệ sinh và dịch tễ bất lợi ở nơi khởi hành, nơi đến hoặc dọc theo tuyến đường vận chuyển cũng như những tình huống khác xảy ra ngoài khả năng kiểm soát của mình. Tùy theo yêu cầu của hành khách, người vận chuyển phải chịu chi phí đưa hành khách về cảng nhận khách hoặc đền bù cho hành khách những tổn thất thực tế hợp lý.
 Những quy định tại khoản 7 Điều này không làm hạn chế quyền của hành khách từ chối thực hiện hợp đồng vận chuyển.

Trách nhiệm của người vận chuyển và người vận chuyển thực tế trong vận chuyển hành khách bằng đường biển được áp dụng theo quy định tại Điều 77 của Bộ luật này.

Người vận chuyển không chịu trách nhiệm về việc hành khách bị cơ quan nhà nước có thẩm quyền tại cảng mà tàu biển ghé vào trong thời gian thực hiện chuyến đi bắt giữ do những nguyên nhân hành khách tự gây ra.

Hành khách lậu vé là người đã trốn lên tàu biển khi tàu ở trong cảng hoặc địa điểm thuộc phạm vi cảng mà không được sự đồng ý của người vận chuyển, thuyền trưởng hoặc người có trách nhiệm của tàu và vẫn ở trên tàu sau khi tàu đã rời cảng hoặc địa điểm thuộc phạm vi cảng.
 Hành khách lậu vé có nghĩa vụ trả đủ tiền công vận chuyển cho quãng đường đã đi và một khoản tiền phạt bằng số tiền công vận chuyển phải trả này.
 Thuyền trưởng có quyền đưa hành khách lậu vé lên bờ hoặc chuyển sang một tàu khác để đưa về cảng nơi hành khách đó đã lên tàu và phải thông báo cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền về tên, tuổi, quốc tịch của hành khách lậu vé, nơi hành khách lên tàu và trốn trên tàu.
 Trường hợp hành khách lậu vé được chấp nhận cho đi tiếp quãng đường còn lại thì phải mua vé và có quyền, nghĩa vụ như những hành khách khác.

Người vận chuyển phải chịu trách nhiệm bồi thường đối với thiệt hại do hành khách chết, bị thương hoặc tổn hại khác về sức khỏe và mất mát, hư hỏng hành lý, nếu sự cố gây thiệt hại xảy ra trong quá trình vận chuyển do lỗi của người vận chuyển, người làm công, đại lý của người vận chuyển gây ra trong phạm vi công việc được giao.

Lỗi của người vận chuyển, người làm công, đại lý của người vận chuyển được coi là đương nhiên, trừ trường hợp chứng minh được rằng hành khách chết, bị thương hoặc tổn hại khác về sức khỏe và mất mát, hư hỏng hành lý xách tay xảy ra do sự cố đâm va, chìm đắm, phá hủy, mắc cạn, nổ, cháy hoặc khuyết tật của tàu biển.

Lỗi của người vận chuyển, người làm công, đại lý của người vận chuyển được coi là đương nhiên, trừ trường hợp chứng minh được rằng mất mát, hư hỏng các loại hành lý khác không phụ thuộc nguyên nhân gây ra mất mát, hư hỏng đó.

Trong các trường hợp khác, trách nhiệm chứng minh lỗi thuộc về người khiếu nại.

 Trách nhiệm chứng minh thiệt hại và mức độ tổn thất, thiệt hại xảy ra do sự cố đâm va, chìm đắm, phá hủy, mắc cạn, nổ, cháy hoặc khuyết tật của tàu biển trong quá trình vận chuyển thuộc về người khiếu nại.

Quá trình vận chuyển hành khách bằng đường biển bắt đầu từ khi hành khách lên tàu biển và chấm dứt khi hành khách rời tàu, bao gồm cả việc vận chuyển hành khách từ đất liền ra tàu và ngược lại, nếu những chi phí vận chuyển đó đã được tính trong tiền vé đi tàu.
 Quá trình vận chuyển hành lý xách tay của hành khách quy định tương tự khoản 1 Điều này. Quá trình vận chuyển hành lý, trừ hành lý xách tay bắt đầu từ khi người vận chuyển, người làm công, đại lý của người vận chuyển nhận hành lý tại cảng nhận khách và chấm dứt khi trả hành lý cho hành khách tại cảng trả khách.

Trách nhiệm của người vận chuyển trong trường hợp một hành khách chết, bị thương hoặc tổn hại khác về sức khỏe không vượt quá 46.666 đơn vị tính toán cho một hợp đồng vận chuyển hành khách và hành lý, với tổng mức đền bù không quá 25.000.000 đơn vị tính toán; đối với những trường hợp mà Tòa án quyết định việc thanh toán được thực hiện dưới hình thức định kỳ thì tổng số tiền bồi thường đó cũng không quá giới hạn quy định tại khoản này.
 Trách nhiệm của người vận chuyển đối với mất mát, hư hỏng hành lý xách tay không quá 833 đơn vị tính toán cho một hành khách trong một hợp đồng vận chuyển hành khách và hành lý.
 Trách nhiệm của người vận chuyển đối với mất mát, hư hỏng phương tiện vận tải bao gồm tất cả hành lý chở trên phương tiện đó không quá 3.333 đơn vị tính toán cho một phương tiện trong một hợp đồng vận chuyển hành khách và hành lý.
 Trách nhiệm của người vận chuyển đối với mất mát, hư hỏng hành lý không phải là hành lý quy định tại khoản 2 và khoản 3 Điều này không quá 1.200 đơn vị tính toán cho một hành khách trong một hợp đồng vận chuyển hành khách và hành lý.
 Người vận chuyển và hành khách có thể thỏa thuận giảm trách nhiệm của người vận chuyển một khoản khấu trừ không quá 117 đơn vị tính toán trong trường hợp hư hỏng một phương tiện vận tải và không quá 13 đơn vị tính toán cho một hành khách trong trường hợp mất mát, hư hỏng đối với hành lý khác.

Người vận chuyển mất quyền giới hạn trách nhiệm quy định tại Điều 132 của Bộ luật này, nếu tổn thất xảy ra được chứng minh là hậu quả của việc người vận chuyển đã có hành vi cố ý gây ra tổn thất đó hoặc cẩu thả và biết rằng tổn thất có thể xảy ra.
 Các quy định tại khoản 1 Điều này được áp dụng tương tự với người làm công, đại lý của người vận chuyển.

Người vận chuyển chịu trách nhiệm bồi thường đồ vật quý, tiền, giấy tờ có giá, tác phẩm nghệ thuật và tài sản có giá trị khác bị mất mát, hư hỏng, nếu hành khách đã khai báo về tính chất và giá trị của các tài sản đó cho thuyền trưởng hoặc sĩ quan có trách nhiệm về hành lý biết khi gửi để bảo quản.

Người vận chuyển có quyền lưu giữ hành lý của hành khách, nếu hành khách chưa thanh toán đủ các khoản nợ để bảo đảm quyền lợi hợp pháp của mình cho đến khi hành khách đã trả nợ hoặc đã đưa ra sự bảo đảm thỏa đáng.
 Hành lý không có người nhận, người vận chuyển có quyền đưa lên bờ, gửi vào một nơi an toàn, thích hợp và thông báo cho hành khách hoặc người đã được hành khách ủy quyền biết. Mọi chi phí và phí tổn phát sinh do hành khách thanh toán.

Hành khách phải thông báo bằng văn bản cho người vận chuyển hoặc đại lý của người vận chuyển về mất mát, hư hỏng hành lý trong các trường hợp sau đây:
a) Hư hỏng rõ ràng đối với hành lý xách tay phải được báo trước hoặc khi hành khách rời tàu;
b) Hư hỏng rõ ràng đối với các hành lý khác không phải là hành lý xách tay phải được báo trước hoặc vào thời điểm trả hành lý;
c) Mất mát, hư hỏng đối với hành lý mà không thể phát hiện từ bên ngoài phải được báo trong thời hạn không quá mười lăm ngày, kể từ ngày hành khách rời tàu hoặc hành lý lẽ ra được trả.
 Trường hợp hành khách không thực hiện các quy định tại khoản 1 Điều này thì hành lý được coi là đã giao nhận nguyên vẹn, trừ trường hợp có sự chứng minh ngược lại.
 Hành khách không phải thông báo bằng văn bản nếu hành lý khi nhận đã có sự kiểm tra hoặc giám định chung của người vận chuyển và hành khách.

Thời hiệu khởi kiện đòi bồi thường tổn thất do hành khách chết, bị thương hoặc tổn hại khác về sức khỏe và mất mát, hư hỏng hành lý là hai năm.
 Thời hiệu khởi kiện quy định tại khoản 1 Điều này được tính như sau:
a) Trường hợp hành khách bị thương thì tính từ ngày hành khách rời tàu;
b)

Trường hợp hành khách chết trong thời gian vận chuyển thì tính từ ngày lẽ ra hành khách rời tàu.

Trường hợp hành khách bị thương trong quá trình vận chuyển dẫn đến hậu quả hành khách đó chết sau khi rời tàu thì tính từ ngày người đó chết, nhưng không được quá ba năm, kể từ ngày rời tàu;

c) Trường hợp mất mát, hư hỏng hành lý thì tính từ ngày hành khách rời tàu hoặc ngày lẽ ra hành khách rời tàu, tùy thuộc vào thời điểm nào muộn hơn.
 Mặc dù có việc tạm đình chỉ hoặc gián đoạn thời hiệu khởi kiện đòi bồi thường quy định tại khoản 1 Điều này thì thời hiệu khởi kiện cũng không được quá ba năm, kể từ ngày hành khách rời tàu hoặc ngày lẽ ra hành khách rời tàu, tùy thuộc vào thời điểm nào muộn hơn.


title: Bộ luật Hàng hải nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam 2005/Chương VII/Mục 1

text:
Hợp đồng thuê tàu là hợp đồng được giao kết giữa chủ tàu và người thuê tàu, theo đó chủ tàu giao quyền sử dụng tàu biển của mình cho người thuê tàu trong một thời hạn nhất định với mục đích cụ thể được thỏa thuận trong hợp đồng và nhận tiền thuê tàu do người thuê tàu trả.

Hợp đồng thuê tàu được giao kết theo hình thức hợp đồng thuê tàu định hạn hoặc hợp đồng thuê tàu trần.
 Hợp đồng thuê tàu phải được giao kết bằng văn bản.

Trường hợp có thỏa thuận trong hợp đồng thì người thuê tàu có thể cho người thứ ba thuê lại tàu, nhưng vẫn có nghĩa vụ thực hiện hợp đồng đã giao kết với chủ tàu.
 Các quyền và nghĩa vụ của chủ tàu quy định tại Chương này cũng được áp dụng đối với người cho thuê lại tàu.

Các quy định liên quan đến quyền và nghĩa vụ của chủ tàu và người thuê tàu quy định tại Chương này chỉ áp dụng khi chủ tàu và người thuê tàu không có thỏa thuận khác.

Thời hiệu khởi kiện đối với vụ việc liên quan đến hợp đồng thuê tàu là hai năm, kể từ ngày chấm dứt hợp đồng.


title: Bộ luật Hàng hải nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam 2005/Chương VII/Mục 2

text:
Hợp đồng thuê tàu định hạn là hợp đồng thuê tàu, theo đó chủ tàu cung cấp một tàu cụ thể cùng với thuyền bộ cho người thuê tàu.
 Hợp đồng thuê tàu định hạn có các nội dung sau đây:
a) Tên chủ tàu, tên người thuê tàu;
b) Tên, quốc tịch, cấp tàu; trọng tải, công suất máy, dung tích, tốc độ và mức tiêu thụ nhiên liệu của tàu;
c) Vùng hoạt động của tàu, mục đích sử dụng, thời hạn hợp đồng;
d) Thời gian, địa điểm và điều kiện của việc giao và trả tàu;
đ) Tiền thuê tàu, phương thức thanh toán;
e) Các nội dung liên quan khác.

Chủ tàu có nghĩa vụ giao tàu biển cho người thuê tàu đúng địa điểm, thời điểm với trạng thái an toàn kỹ thuật cần thiết, có đủ dự trữ phù hợp với mục đích sử dụng đã thỏa thuận trong hợp đồng và duy trì như vậy trong suốt thời gian thuê tàu.
 Chủ tàu có nghĩa vụ cung cấp thuyền bộ có năng lực phù hợp với mục đích sử dụng tàu đã thỏa thuận trong hợp đồng, trả lương và bảo đảm các quyền lợi hợp pháp khác cho thuyền viên trong thời gian thuê tàu.

Người thuê tàu có toàn quyền sử dụng các khu vực chuyên dùng ở trên tàu để vận chuyển hàng hóa, hành khách, hành lý.
 Người thuê tàu không có quyền sử dụng các khu vực khác ở trên tàu để vận chuyển hàng hóa, hành khách, hành lý, trừ trường hợp được chủ tàu đồng ý.

Người thuê tàu có nghĩa vụ sử dụng tàu đúng mục đích đã thỏa thuận trong hợp đồng và phải quan tâm thích đáng các quyền lợi của chủ tàu.
 Người thuê tàu có nghĩa vụ bảo đảm tàu chỉ được sử dụng để vận chuyển hàng hóa, hành khách và hành lý hợp pháp.
 Sau khi hết hạn cho thuê tàu, người thuê tàu có nghĩa vụ trả tàu cho chủ tàu đúng địa điểm, thời điểm và trạng thái kỹ thuật đã thỏa thuận trong hợp đồng, trừ những hao mòn tự nhiên của tàu.

Trong thời gian tàu cho thuê định hạn, thuyền trưởng và các thuyền viên khác trong thuyền bộ của tàu vẫn thuộc quyền quản lý về lao động của chủ tàu. Chủ tàu hoàn toàn chịu trách nhiệm về các vấn đề liên quan đến thuyền bộ.
 Trong hoạt động khai thác tàu, thuyền trưởng là người đại diện của người thuê tàu và phải thực hiện các chỉ thị của người thuê tàu phù hợp với hợp đồng thuê tàu định hạn.
 Chủ tàu chịu trách nhiệm liên đới với người thuê tàu về việc thuyền trưởng thực hiện quyền hạn quy định tại khoản 2 Điều này, trừ trường hợp thuyền trưởng đã ghi rõ trong cam kết của mình là thực hiện quyền hạn đó nhân danh người thuê tàu.

Trường hợp tàu cho thuê định hạn tham gia cứu hộ trong thời gian cho thuê thì tiền công cứu hộ được chia đều giữa chủ tàu và người thuê tàu sau khi đã trừ các chi phí liên quan đến hoạt động cứu hộ và tiền thưởng công cứu hộ cho thuyền bộ.

Trên cơ sở của việc tính toán hợp lý, nếu tàu hoàn thành chuyến đi cuối cùng vượt quá thời gian trả tàu được xác định trong hợp đồng thuê tàu thì người thuê tàu có quyền tiếp tục sử dụng tàu để hoàn thành chuyến đi đó; người thuê tàu phải trả tiền thuê cho thời gian vượt quá đó theo mức giá được xác định trong hợp đồng thuê tàu; nếu giá thuê tàu trên thị trường cao hơn so với giá được xác định trong hợp đồng thuê tàu thì người thuê tàu phải trả tiền thuê theo giá thị trường tại thời điểm đó.

Người thuê tàu có trách nhiệm trả tiền thuê tàu từ ngày nhận tàu đến ngày trả tàu cho chủ tàu.
 Người thuê tàu không phải trả tiền thuê tàu cho thời gian tàu không đủ khả năng khai thác do hư hỏng, thiếu phụ tùng dự trữ hoặc do thuyền bộ không đủ năng lực cần thiết. Trường hợp này, người thuê tàu được miễn trách nhiệm đối với các chi phí để duy trì tàu.
 Trường hợp tàu không đủ khả năng khai thác do lỗi của người thuê tàu thì chủ tàu vẫn được hưởng tiền thuê tàu và được bồi thường các thiệt hại liên quan.
 Trường hợp tàu thuê mất tích thì tiền thuê tàu được tính đến ngày thực tế nhận được tin tức cuối cùng về tàu đó.
 Trường hợp người thuê tàu không trả tiền thuê tàu theo thỏa thuận trong hợp đồng thuê tàu thì chủ tàu có quyền giữ hàng hóa, tài sản trên tàu, nếu hàng hóa, tài sản đó thuộc sở hữu của người thuê tàu.

Người thuê tàu có quyền chấm dứt hợp đồng và được đòi bồi thường thiệt hại liên quan, nếu chủ tàu có lỗi trong khi thực hiện nghĩa vụ quy định tại Điều 144 của Bộ luật này.
 Cả hai bên có quyền chấm dứt hợp đồng mà không phải bồi thường, nếu xảy ra chiến tranh, bạo loạn hoặc do thực hiện các biện pháp cưỡng chế của cơ quan nhà nước có thẩm quyền làm cản trở việc thực hiện hợp đồng mà các sự kiện đó không thể chấm dứt sau một thời gian chờ đợi hợp lý.
 Hợp đồng thuê tàu đương nhiên chấm dứt, nếu tàu mất tích, chìm đắm, phá hủy, bị coi là hư hỏng không sửa chữa được hoặc việc sửa chữa là không có hiệu quả kinh tế.


title: Bộ luật Hàng hải nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam 2005/Chương VII/Mục 3

text:
Hợp đồng thuê tàu trần là hợp đồng thuê tàu, theo đó chủ tàu cung cấp cho người thuê tàu một tàu cụ thể không bao gồm thuyền bộ.
 Hợp đồng thuê tàu trần có các nội dung sau đây:
a) Tên chủ tàu, tên người thuê tàu;
b) Tên, quốc tịch, cấp tàu; trọng tải và công suất máy của tàu;
c) Vùng hoạt động của tàu, mục đích sử dụng tàu và thời gian thuê tàu;
d) Thời gian, địa điểm và điều kiện của việc giao và trả tàu;
đ) Kiểm tra, bảo dưỡng và sửa chữa tàu;
e) Tiền thuê tàu, phương thức thanh toán;
g) Bảo hiểm tàu;
h) Thời gian, điều kiện chấm dứt hợp đồng thuê tàu;
i) Các nội dung liên quan khác.

Chủ tàu phải mẫn cán trong việc thực hiện nghĩa vụ của mình để giao tàu đủ khả năng đi biển và các giấy tờ của tàu cho người thuê tàu trần tại địa điểm và thời gian được thỏa thuận trong hợp đồng thuê tàu.
 Trong thời gian cho thuê tàu trần, chủ tàu không được thế chấp tàu nếu không có sự đồng ý bằng văn bản của người thuê tàu; trường hợp chủ tàu làm trái với quy định này thì phải bồi thường thiệt hại gây ra cho người thuê tàu.
 Trường hợp tàu bị bắt giữ vì các tranh chấp liên quan đến quyền sở hữu hoặc các khoản nợ của chủ tàu, chủ tàu phải bảo đảm lợi ích của người thuê tàu không bị ảnh hưởng và phải bồi thường thiệt hại gây ra cho người thuê tàu.

Người thuê tàu có nghĩa vụ bảo dưỡng tàu và các trang thiết bị của tàu trong thời gian thuê tàu trần.
 Người thuê tàu có nghĩa vụ sửa chữa các hư hỏng của tàu trong thời gian thuê tàu và phải thông báo cho chủ tàu biết. Chủ tàu chịu trách nhiệm trả tiền sửa chữa, nếu các tổn thất phát sinh ngoài phạm vi trách nhiệm của người thuê tàu.
 Trong thời gian thuê tàu trần, người thuê tàu phải chịu chi phí bảo hiểm cho tàu với giá trị và cách thức đã được thỏa thuận trong hợp đồng thuê tàu.
 Trong thời gian thuê tàu trần, nếu việc sử dụng, khai thác tàu của người thuê tàu gây ra thiệt hại cho chủ tàu thì người thuê tàu có nghĩa vụ khắc phục hoặc bồi thường thiệt hại đó.

Nghĩa vụ trả tàu, quá thời hạn thuê tàu và chấm dứt hợp đồng thuê tàu trần được thực hiện theo quy định tại khoản 3 Điều 146, Điều 149 và Điều 151 của Bộ luật này.

Người thuê tàu trần phải trả tiền thuê tàu theo thỏa thuận trong hợp đồng thuê tàu. Trường hợp tàu bị tổn thất toàn bộ hoặc mất tích, việc thanh toán tiền thuê tàu chấm dứt từ ngày tàu bị tổn thất toàn bộ hoặc từ ngày nhận được thông tin cuối cùng về tàu. Tiền thuê tàu trả trước phải được trả lại tương ứng với thời gian chưa sử dụng tàu.

Khi hợp đồng thuê tàu trần có điều khoản về thuê mua tàu, quyền sở hữu tàu theo hợp đồng thuê tàu trần được chuyển cho người thuê tàu theo thỏa thuận trong hợp đồng.


title: Tây sương ký/Phần II

text:
Cậu Trương ngồi bàn kế giải vây Con Hồng chạy mời người dự tiệc.
Cãi lời đoan bà lớn lật lường, Nghe đàn gẩy Oanh Oanh thương tiếc.''

 Chương I: Vây chùa
 Chương II: Mời tiệc
 Chương III: Lật hẹn
 Chương IV: Ý đàn


title: Tây sương ký/Phần III

text:
Cậu Trương gửi thư tình. Con Hồng đưa lời hẹn,
Tội tình cô kể ra, Thuốc thang bà hỏi đến.''

 Chương I: Lần trước
 Chương II: Tán thư
 Chương III: Lật thư
 Chương IV: Lần sau


title: Tây sương ký/Phần IV

text:
Nên đôi lứa, con Hồng xong việc Hỏi căn do, bà lớn bực mình.
Rượu tiễn khách đau lòng ly biệt, Mộng giữa đường thấy mặt khuynh thành.''

 Chương I: Đáp thư
 Chương II: Khảo hoa
 Chương III: Tiệc khóc
 Chương IV: Tan mộng


title: Ngục trung thư

text:
Lời tựa
 Vì sao Long Tế Quang bắt tôi hạ ngục?
 Ra đời giữa lúc mất Nam Kỳ đã 6 năm!
 Cùng anh em đồng chí ra đội Sĩ tử Cần Vương
 Muốn hãm tỉnh thành Nghệ An
 Tôn ông Cường Để làm minh chủ
 Ra thăm Hoàng Hoa Thám rồi vô Nam Kỳ
 Lưu Cầu Huyết Lệ Tân Thư
 Làm sao mua được khí giới?
 Tôi trốn sang Tàu, gặp cụ Nguyễn Thiện Thuật và Lưu Vĩnh Phúc ở Quảng Châu
 Chúng tôi đổi sang tàu buôn Hồng mao mà đến Hương Cảng
 Rước Kỳ ngoại hầu xuất dương
 Hô hào thanh niên sang Nhật cầu học
 Gặp mặt Hoàng Hoa Thám
 Chính phủ Lâm thời Tân Việt Nam
 Muốn chở khí giới về giúp Hoàng Hoa Thám
 Trần Kỳ Mỹ và Hồ Hán Dân giúp sức
 Long Tế Quang bắt tôi hạ ngục
 Phụ lục

Tác phẩm chữ Hán
Tác phẩm chữ Nôm


title: Ngục trung thư/Phụ lục

text:
Sau đây là bức thư ở Nhật gởi về dâng vua Khải Định. Được biết, dưới tập "Ngục Trung Thư" có in phụ lục bức thư của ông Cường Để là Hội chủ Việt Nam Quang Phục Hội gửi về nước dâng vua Khải Định khoảng sau hồi Âu chiến (1914-1918). Trong thư, ông Cường Để ân cần bày tỏ chính kiến cứu quốc.

Chẳng rõ bức thư này hồi đó có dâng tới vua Khải Định ngự lãm (vua xem) hay không? Những ý kiến trong bức thư này tuy có nhiều ý đã cũ, nhưng thật cũng có nhiều tình tệ nên sửa thì đến ngày nay vẫn còn mới. Muốn lưu lại những tài liệu cần dùng cho bộ lịch sử cách mạng mai sau, nên chúng tôi (Đào Trinh Nhất) nghĩ nên đăng luôn cả bản dịch này.

Mở đầu, ông Cường Để nói về mình bỏ nước nhà có đấng trưởng quân (chỉ vua Khải Định) lên ngôi, rất mừng nghiệp cả được rực rỡ trung hưng; tuy ông ở trong vất vả bao năm, nhưng tất lòng lúc nào cũng thương nhà nhớ chúa, bởi vậy ông xin đem ý kiến cứu quốc bày tỏ.

Sau mấy câu chiếu lệ đó rồi, ông Cường Để tỏ bày chính kiến của ông như dưới đây.

Lẽ thịnh suy

Thiết nghĩ: Có thịnh mà chẳng thế nào khỏi có lúc suy, ấy là vận mạng. Có được mà chẳng thế nào khỏi có lúc mất, ấy là lộc vị. Một cái mất mà không thể thâu lại được nữa chính là cơ hội.

Ngôi vua nhà ta từ lúc gây dựng lên ở phương Nam, thần truyền thánh nối hơn 300 năm; tới lúc thống nhất đến giờ, trải 130 năm. Kể về vận mạng và lộc vị, so sánh xưa nay chưa có trào vua nào được thạnh như trào ta vậy. Trời làm táng loạn, cuộc bảo hộ thành, chúa ôm hư danh, tôi đều nô lệ, mồ hôi của trăm họ, chuyên nuôi người ngoài, bản đồ trải bao đời, bỗng thành cõi lạ. Chắc hẳn Hoàng thượng cũng ngày đêm đốt nhang vái trời, mong được quang phục cơ nghiệp của tổ tiên.

Nhờ di trạch của liệt thánh, anh minh của Ngô hoàng cho nên lòng người chưa chết, vẫn còn nhớ xưa, và lại cơ hội mai sau, thật có dịp tốt, đó chính là thời kỳ có thể chuyển họa thành phúc, mà cũng chính là cơ hội tốt, hơi buột tay một chút thì nó đi mất vậy.

Nhiều nạn là gốc hưng bang, biết lo tất nhiên nảy sáng. Nếu ta biết tự cường, thì trời cũng giúp đỡ.

Cường Để tôi trộm nghĩ đại cuộc của thế giới cùng là xem phong trào nổi lên gần đây, nước Pháp bảo hộ thịnh quá sắp đến lúc suy, kẻ xâm lược ta, đầy quá gần tới hồi đổ, tôi xin lấy lý thuyết tỏ bày để làm chứng cho điều đó.

Sau lúc Âu chiến kết thúc rồi, số dân nước Pháp, chỉ còn ngoài 30 triệu mà số dân Đức còn những 60 triệu dự Người Đức soi lại gương trước họ đã thất bại vì thiếu ngoại giao, nên chỉ gần đây họ đem toàn lực lo về việc ấy. Đức với Nga đã ký mật ước đồng minh từ 5 tháng trước. Đức vớ Nhật lại hòa hảo thân thiết, đã mấy năm nay. Một mai, nếu chiến cuộc lại xảy ra - 3 nước Nga, Đức, Nhật chỉ trong nháy mắt là họ thành cuộc liên binh. Lúc bấy giờ Anh quốc tất bị ràng buộc về phong trào cách mạng ở Ấn Độ và vận động độc lập của dân Ái Nhĩ Lan (Irelande), không còn bụng dạ nào lo giúp nước Pháp được. Địa vị Pháp quốc ở Đông Dương lúc đó tất phải rung rinh. Chừng ấy 60 triệu người Đức có thể đánh 30 triệu người Pháp mà thắng ngay. Vậy thì ngay từ bây giờ, người nước mình rán đem chí nằm gai nếm mật mà tính cách rèn sức đợi thời. Ví như con trùng khi nó co mình lại là để cầu duỗi ra, công việc hễ sắp đặt hẳn hoi thì tất là nên. Vì đó mà Cường Để tôi xin phơi gan trải mật, đem những ý kiến khu khu tâu bày Hoàng thượng xem xét như dưới đây.

1. Một là thâu lòng người:

Muốn thâu lòng người, thì vua với dân nên nhất thể thân yêu nhau. Nước ta từ xưa tới giờ, vua dân trên dưới phân cách nhau quá nghiêm, thành ra mọi sự tật khổ của dân gian, vua chúa đâu có hay biết. Trái lại, chính trị chốn triều đình ra thế nào, ngươi dân ở chỗ quê mùa thảo dã cũng không được hỏi tới. Đến đỗi sự họa phúc lợi hại, không quan hệ dính dấp với nhau chút nào.

Mối tệ đó, các nước quân chủ như Anh với Nhật, thật là không có. Họ được duy tân là phải lắm.

Vậy xin Hoàng thượng từ nay, nên bỏ những nghi lễ quá nhiều, mở rộng con đường dễ dàng giản tiện cho dân. Lại bỏ cả thói tục kiêng cữ tên tuổi nhà vua một cách vô vị, để tỏ lòng chí thành đối với dân, rồi thường thường thăm nom xem xét những điều tật khổ của họ, và ban bố đức hóa triều đình.

Như vậy để cho vua với dân có mối tình thân như cha con trong 1 nhà, ấy là căn bản rất lớn của cuộc Trung hưng vậy.

2. Hai là nuôi dân khí (sức mạnh của nhân dân):

Nuôi dân khí thì phải làm cách nào cỗ võ (cổ vũ: đánh trống và múa; hô hào, khuyến khích) cái tinh thần mạnh bạo phấn chấn của dân.
Dân nước mình ở dưới cái độc oai chuyên chế (giữ lấy quyền và bắt người khác phải theo) đã lâu đời lắm rồi. Tham quan ô lại (tham quan = ô lại = quan lại tham lam; tham quan ô lại: gọi chung bọn quan lại ăn hối lộ, làm việc ô danh; ô danh: tiếng xấu, tiếng nhơ), áp bức người ta nhiều bề. Dân thấy bọn đó coi như cọp dữ, xưa nay đã quen sợ sệt, thành ra tinh thần họ bị đồi phế (hư nát và bị bỏ) nhút nhát, trơ trơ gần giống tử thi (xác chết). Tới lúc có thời cơ và công việc đưa lại, không thế nào mình sai khiến thúc giục họ được.

Như thế thì dân khí không bồi dưỡng không được.

Mà bồi dưỡng cách nào?

Xin phải nghiêm cấm bọn quan lại không cho làm những việc tình tệ. Tới chừng dân khí mạnh lên, thì oai quan phải lụt. Mà oai quan đã lụt, thì đức nhà vua lại càng được dân tôn sùng kính mến thêm.

Một mặt, về pháp luật, những ai là người phạm tội chính trị chân chính, thì nên lấy ơn rộng rãi mà đối đãi với họ. Hiện thời Nam Kỳ đã theo luật tây, Bắc Kỳ cũng định luật mới, duy có Trung Kỳ vẫn để luật cũ, có nhiều điểm phiền hà, mất cả công đạo. Nếu mình không lo châm chước sửa đổi lại, thì tất nhiên là dân họ phải khuynh hướng về luật tây công bằng rộng rãi hơn và phải chán ghét luật cũ rối ren hà khắc. Vậy có khác nào mình xua đuổi nhân dân Trung Kỳ muốn làm bá tánh (dân chúng) ở 2 xứ Nam, Bắc Kỳ cho yên thân hơn.

Một mặt khác, về việc dạy học, như các sách lịch sử giáo khoa (những môn dạy trong trường học) nên đem những sự tích và việc thật của các nghĩa nhân liệt sĩ ra khuyến khích người ta học và bắt chước. Cái cơ sở nuôi cao dân khí quan hệ ở đó. Dân khí đã giàu lòng trung dũng, đến lúc có việc, tự nhiên có thể dùng họ làm đội quân tiên phong trung vua yêu nước.

Việc này tôi xin triều đình nên lưu tâm chú ý cho lắm mới được.

3. Bồi bổ dân sinh, mở mang tài lợi:

Ba là "hậu dân sinh", làm cách nào cho dân trong nước đều được no đủ giàu có.

Nước Nam nhà mình, nhân dân nghèo khổ, sinh kế lôi thôi, sánh với các nước trong hoàn cầu, nước mình thật là 1 ổ dân nghèo số 1.
Cổ nhân đã nói: "Cơm áo no đủ rồi mới biết sự vinh nhục, kho vựa có đầy rồi mới nói chuyện lễ nghĩa". Dân mình nghèo khổ thế kia, đói rét thiết thân (chính mình phải chịu), lo sống chưa rảnh thay, trông gì họ có tư tưởng trung vua yêu nước cho được?

Ngày nay muốn cho mạch nước cho bền, ngôi vua dược vững, không còn việc nào cần kíp hơn là việc cứu sống của dân.

a) Mở hết các nguồn lợi ra, nội là các sản vật trong rừng dưới mỏ, mình phải khai phá, ai là những người chăm lo thực nghiệp, mình phải khuyến khích. Trong dân ai có tài có sức đi ra nước ngoài buôn bán, thì mình nên xin chính phủ bảo hộ để cho họ được doanh nghiệp tự do.

Vả lại bao nhiêu mối lợi sông biển núi rừng, nhà quan nên thực hành xướng xuất, chỉ vẽ cho dân bắt chước làm theo, và cùng làm với dân. Bất cứ ai có thể hùn hiệp để mở xưởng công nghệ (nghề làm bằng chân tay hoặc máy móc), hay là tạo lập các cuộc canh nông, súc mục (chăn nuôi gia súc), xe lửa, tàu thủy, đèn điện, máy nước, v.v... chính phủ nên giúp đỡ họ, bao bọc họ, để họ trăm công ngàn việc, càng mở mang, dưới đất không còn mối lợi gì bỏ phí mà không khai khẩn lợi dụng. Như thế thì của dân ngày thêm dồi dào tức là thuế má nhà nước thu vô ngày thêm đầy dẫy, quốc gia tích chứa sự giàu có ở dân, không còn cách gì hay hơn thế nữa.

b) Cần phải khơi nguồn tài lợi, lại nên tính tiết tiêu dùng; bao nhiêu vật dụng tốn hao, thói tục xa xỉ, phải nên cấm trừ cho hết, xưa nay dân mình hay dua nhau bày đặt hao phí. lại vướng thêm những thói xấu cờ bạc, rượu trà, nghiện hút, chính là đem tiền bạc quăng vào con đường hại thân phá sản, mình vì đâu mà cải cách hay cấm trừ mới được.

Tiền bạc đó nên đem tiêu dùng vào những việc hữu ích cho xã hội, thế thì đã bít được chỗ lậu chi (số bạc tiêu phí), còn thêm mở nguồn tài lợi, lo gì dân không trở nên giàu. Dân đã giàu rồi, bây giờ ta giáo hóa họ, tự nhiên cái tư tưởng trung quân ái quốc có thời và có đất để đâm chồi nẩy nhánh trong tâm bão người ta.

Mấy việc bày tỏ trên đây, nếu như được 1 người ở trên xướng xuất làm gương, quan dân ở dưới sốt sắng bắt chước, đối với lợi quyền kẻ bảo hộ, ta đã không tổn hại gì, mà về sinh mạng nước mình thì nhiều phần lợi ích; há chẳng phải là việc làm lưỡng lợi đó sao?

4. Sửa sang quan chế:

Việc trọng yếu hơn hết, là sửa lại quan chế, cải lương giáo dục.

Quan chế nước ta xưa nay, bắt chước của Tàu từ ly từ chút, phần nhiều kẻ làm quan chỉ là ngồi trên danh vị hư không (trống không), chứ công việc làm chẳng ra gì. Có việc quốc gia cần dùng, thì lại không có quan chức nào làm được. Những cái tệ chính đó, nói ra không cùng.

Hiện nay nước Pháp văn minh tân tiến, đang làm hướng đạo cho ta, thì ta nên lấy những cái sở trường của họ mà chữa những cái sở đoản của mình đi.

Quan chế nước ta bây giờ nên bắt chước ngay quan chế Pháp quốc mà thi hành. Cơ quan nào tất phải là người làm trọn được chức vụ của quan ấy; có việc gì tất có quan chuyên trách làm xong được việc ấy. Nhất thiết, các việc công nông, thương vụ, thiết lộ (đường sắt), sơn lâm, đều nên có quan chuyên trách, mà quan ấy cần có chuyên trường, để triều đình không có bọn ăn không ngồi rồi, quốc gia mới có cơ cạnh tranh tiến bộ. Việc tối trọng yếu đó là một vậy. Đến như việc giáo dục càng là việc căn bản lớn của quốc gia và nhân dân. Các trường sơ học tiểu học, làm khuôn mẫu rèn đúc quốc dân, ta càng ra sức chỉnh đốn. Tới đạo đức siêng năng, liêm sỉ (liêm khiết và biết hổ thẹn), không thể nào không dùi mài, tinh thần mạnh dạn hùng dũng, không thể nào không vun đắp. Sách giáo khoa cho nhà trường nên chú trọng ở công đức, cách thức dạy trẻ, lại cần kíp việc thể thao. Nhất là tư cách giáo viên, phải xem xét lựa chọn cho nghiêm, thầy nào phẩm hạnh kém, đạo đức hèn, thì phải đào thải ngay. Cái kế lâu dài trăm năm, không có gì hơn là "trồng người", nhưng cái sức chống dỡ tòa nhà, chẳng phải chỉ 1 cây trụ mà đủ. Bởi vậy, mỗi khoa học nông, công, lâm, khoáng, v.v... đều phải có trường riêng để rèn đúc nhân tài. Tại kinh đô, lập ra các trường chuyên môn, kén chọn những học sinh tốt nghiệp trung học ở các tỉnh cho vào học, rèn đúc cho họ trở nên bậc nhân tài kiến thiết quốc gia mai sau. Vả lại khuôn mẫu quốc dân đều nhờ nhà giáo, cho nên ở kinh đô lại nên lập nên 1 trường sư phạm tối cao, kén 1 người nào có đạo đức tốt đẹp, có giáo dục chuyên tài lên làm giám đốc.

Xin Hoàng thượng đem của tịch súc trong kho ra bồi bổ vào việc quốc dân giáo dục, rồi chọn lựa trong đám thanh niên, ai là người thông minh đứng đắn nhất thì cấp học bổng cho họ đi ra ngoại quốc học. Đó là đều vẻ vang cho Hoàng thượng và cũng là cách bồi đắp cơ sở quốc dân giáo dục.

5. Dự bị tới ngày nước Nam độc lập:

Những điều cốt yếu đã thuật trên đây nếu có thể mỗi mỗi thực hành, thì tự nhiên lòng người bền, dân khí mạnh, dân sinh (cuộc sống của dân) đầy đủ, việc dự bị độc lập có thể lần lần thành công, rồi 1 ngày kia cơ hội đưa tới, bấy giờ đài múa Ba Lan Ai Cập sẽ dựng lên ở nước nhà vậy (Ba Lan trong hồi Âu chiến, lìa Nga, Đức và Áo ra mà độc lập, nay thành ra 1 nước hùng cường tân lập; còn Ai Cập xưa bị Anh bảo hộ, sau lúc Âu chiến, dân Ai Cập phấn đấu cách mạng đến đỗi Anh phải buông quyền bảo hộ, để cho Ai Cập độc lập).

Đến như việc ngoại giao ở Á châu thì ta thân Nhật thân Hoa, ở Âu châu thì ta kết Nga kết Đức. Thân Bao Tự phục Sở, phải nhờ có sức Tần binh; Gia Cát Lượng đánh Tào, trước phải hòa với Ngô quốc. Bọn Cường Để chúng tôi đem ngu kiến tỏ bày như thế, gọi là báo đền ơn nợ quốc gia trong muôn một vậy.

Cơn giông cản trở, những toan đạp sóng chưa được toại lòng, đá núi gồ ghề, chí muốn lấp biển vẫn còn như cũ. Thân nương đất lạ, hồn gửi nước nhà, những điều muốn nói còn nhiều, cúi xin Hoàng thượng soi xét.

Hoàng triều năm Ất Mão

ngày 15 tháng 8
Vong thần Cường Để
cúi đầu dâng thư


title: Than thở một mình tính không ngủ được

text:
I
Không ăn không nói cũng không làm
Khóc ngấm cười thầm trước gió nam.
Còn dính mùi đời nên nuốt gắng,
Chưa xong mở miệng phải phô thàm
Ba chung rượu cạn tiên pha quỉ.
Một cuộc cờ xoay thánh lẫn phàm.
Mua nước không tiền đành chịu khát,
Khát xong toan dốc cả sông Lam.

                 II
Bạn với ai đây, với một mình,
Ngoài ba chén rượu chợt vô tình,
Cu li, phú lít, nghề chưa thạo,
Cụ bếp, ông bồi nghiệp chửa rành
Toan học đĩ giai, đà quá nhảm,
Muốn theo làng hát miệng không lanh
Chỉ hay một việc là ông cách,
Chợ ế hàng thừa phải ngậm thinh.

                 III
Chẳng trách gì ai chỉ trách mình,
Vì mình nhầm lỗi uổng tài tình.
Miệng cười ghê gớm đen pha bạc,
Đống cát lô nhô sỏi với sành.
Toan, dạ ấy phơi, lòng ấy tỏ,
Nhưng chân chưa vững bước chưa lanh,
Hỏi trời, trời biết say hay tỉnh,
Muốn hét to lên, lại ngậm thinh.

Thất ngôn bát cú


title: Tặng cô gái bé bơi xuồng

text:
Gởi thân vào áng dinh hoàn,
Khác gì một lá giữa ngàn rừng xanh?
Thuyền con lơ lửng một mình,
Lại còn trống troảng như hình không ta.
Thình lình thấy chiếc xuồng qua,
Có cô gái bé mười ba tuổi đầu.
Vóc cô non yếu mặc dầu,
Nhưng tài chèo chống lại giàu hơn trai.
Giữa cơn mưa gió nhàm trời,
Mà mình bát cạy như chơi mới kì.
Hứng lên xúc cảnh thành thi,
Có bài tứ tuyệt cậy mây gởi thuyền.

Thơ rằng:
Chẳng vẩy vây mà cũng thạo bơi,
Chiếc xuồng xuống ngược lại lên xuôi.
Kinh dòng cản gió nên như thế,
Trông gió xoay buồm lọ kể ai.

Thất ngôn tứ tuyệt
Lục bát


title: Tạ lỗi cô men

text:
Mình từ tránh niên
Mắc bệnh uất phiền
Nỗi lo trời sụp
Nỗi tủi sức hèn.
Tấm thân góc bể
Chiếc bóng bên đèn.
Nhiều khi buồn quá
Cơ hồ phát điên!
Tìm phương giải uất,
Đụng gặp cô men.
Bên hồ trước chén,
Địa đảo thiên điên
Vừa ngâm vừa dốc
Đọc thánh đọc hiền.
Từ đó với cô,
Ríu rít tình duyên.
Hễ nghe cô tới,
Kì lạc vô biên.
Nhưng khổ yêu cô,
Tất phải có tiền.
Tiền còn, cô tới,
Tiền hết, cô quên!
Vì có như thế,
Mình khó lưỡng tuyền.
Muốn được lòng cô,
Sự tiền phải lo
Mà sự lo tiền.
Lại càng gay go.
Trời ách thằng ngu,
Túi vẫn không xu.
Gần đây mấy tháng.
Trong túi càng khô,
Thần tiền tránh xa,
Cô men vắng nhà.
Ma sầu ríu rít,
Như ngẩn như ngơ.
Trên trời dưới đất,
Trơ một mình ta!
       ---
Nghĩ cho ra chước,
Tính xuôi tính ngược.
Hạn định mỗi ngày
Cùng cô hai giác...

Thơ bốn chữ


title: Bánh mì

text:
Mì kia gốc phải nước mình không?
Nghe tiếng rao mì thốt động lòng.
Chiếc bánh não nùng mùi đất lạ,
Bát cơm đau đớn máu cha ông.
Văn minh những vỏ chưng ba mặt,
Thấm thía tim gan lệ mấy dòng.
Nhớ lại sáu mươi năm trở ngược.
Say mì lắm kẻ bán non sông.

Thất ngôn bát cú


title: Trông mưa

text:
Ông nhác ông mưa, lại giả mưa,
Vừa mừng vừa sợ bị ông lừa.
Đồng điền ba tháng thiêu như lửa,
Chày cối liền năm lặng tựa tờ.
Thở ngốt hơi trâu phường chợ búa.
Kêu khan giọng cuốc bạn cày bừa.
Bắc thang lên tột xanh xanh hỏi:
Keo nước làm chi mãi bây giờ?

Thất ngôn bát cú


title: Đậu thuyền dưới chùa Thiên Mụ, đụng trời mưa

text:
Một ông già một chiếc thuyền con,
Đầu chẳng vui gì cũng chẳng buồn.
Bầu bạn với trời trên mặt nước,
Láng giềng cùng Phật dưới sườn non.
Gió năm ba trận ngang rồi dọc,
Trăng một vài hôm khuyết lại tròn.
Đụng nhịp thình lình, mừng đáo để:
Sau cơn can hạn chốc mưa dồn.

Thất ngôn bát cú


title: Khóc báo Dân

text:
Oe oe một tiếng chốc trăm năm,
Trông thấy khôn ngăn giọt lụy ngầm.
Thần thánh vẫn thiêng sao thảm đạm!
Giang sơn chưa chết há âm thầm?
Vài hồi trống tủi sai đường tính,
Mấy lũ dân đen miệng nó câm.
Còn vợ còn chồng còn đẻ nữa,
Trên đường sự sống phải đồng tâm!

Thất ngôn bát cú


title: Tiêu khiển ngâm

text:
Thẩn thơ thơ thẩn thẩn thơ,
Khi vào ngồi ngó khi ra đứng dòm.
Địa cầu lăn sớm rồi hôm,
Mưa xong liền nắng, gió nồm liền nam.
Hỏi ông có chuyện chi làm?
Ba li rượu trắng, một hòm thơ son.
Hỡi ông, chớ nói bé con,
Thơ đuổi giặc, rượu chiêu hồn đặng đâu!
Ông từng ba chục năm thâu,
Đông Kinh, Hương Cảng khắp Tàu qua Xiêm.
Biết bao chân cứng đá mềm,
Mùng trời chiếu đất lấy đêm làm ngày.
Nay ông khoanh cẳng bó tay.
Chắc ông rách mắt chau mày nghiến răng.
Sao ông đủng đỉnh thung thăng,
Ngâm liều say tít như mừng như điên.
Ông nghe xưa Sở Khuất Nguyên,
Gieo thân trung ái vào miền dòng sông.
Lại như đời Hán Tử Phòng.
Thù Hàn rửa sạch, Xích Tùng bạn chơi.
Chứ ông thiệt quá nực cười,
Chiếc thuyền lơ lửng rông chơi cái gì?
........
Đã không như cụ Khuất Nguyên,
Thì nên tịch cốc tùng tiên cho rồi.
Hay chi than vắn thở dài,
Chi bằng liều vứt cái đời mới gan,
Chẳng tiên chẳng tục dở dang.
E ông tiếc nắm xương tàn hay sao?
Xương tàn ai có tiếc đâu.
Khổ vì gánh nặng trên đầu chưa xong.
Bắc Nam lần lượt tin hồng,
Đầu gành quốc quốc bên sông kêu hè.
Thôi thì ta hãy ngồi nghe,
Hồn đi rồi chắc hồn về rày mai.

Lục bát


title: Một mình ngồi thuyền

text:
Trên nước tiêu dao một chiếc tròng,
Chẳng chi là rắn chẳng chi rồng,
Ông tù đặc biệt lòng trời đất,
Lão ngốc vô danh bóng núi sông.
Ba chục năm xưa chim mặt biển,
Bảy tư tuổi mới cọp trong lồng.
Sầu vài li rượu gì gì nữa,
Đôi nắm xương tàn vạn sự xong.
Thất ngôn bát cú


title: Từ giã bạn bè lần cuối cùng

text:
Mạc sầu tiền lộ vô tri kỉ
Thiên hạ hà nhân bất thức quân?
Bảy mươi tư tuổi trót phong trần,
Nay được bạn mới tinh thần hoạt hiện
Những ước anh em đầy bốn biển,
Nào ngờ trăng gió nhốt ba gian!
Sống xác thừa, mà chết cũng xương tàn,
Câu tâm sự gởi chim ngàn cá biển,
Mừng được đọc bài văn sinh vãn:
Chữ đá vàng in mấy đoạn tâm can...
Tiếc mình nay sức mỏng, trí thêm khan,
Lấy gì đáp khúc đàn tri kỉ?
Nga nga hồ: chí tại cao sơn,
Dương dương hồ: chí tại lưu thủy!
Đàn Bá Nha mấy kẻ thưởng âm,
Bỗng nghe qua, khóc trộm lại thương thầm:
Chung Kì chết, e quăng cầm không gảy nữa!
Nay đương lúc tử thần chờ trước cửa,
Có vài lời ghi nhớ về sau,
Chúc phường hậu tử tiến mau!


title: Tái du Tam Điệp sơn

text:
Vân tế sơn Tam Điệp,
Thiên nhai khách tái du.
Nhãn trung thu đại địa,
Hải ngoại kiến ngư chu.
Chướng tĩnh phong loan sấu,
Thiên hàn thảo mộc thu.
Hành nhân hồi thủ xứ,
Vô ná cố hương sầu.

Thơ Việt Nam


title: Mạn hứng

text:
Của Nguyễn Du:
 Mạn hứng (Nguyễn Du 1)
 Mạn hứng (Nguyễn Du 2)
 Của Nguyễn Trãi:
 Mạn hứng (I)
 Mạn hứng (II)


title: Điệp tử thư trung

text:
{{đầu đề

Điệp tử thư trung

Bướm chết trong sách
蝶死書中

芸窗曾幾染書香，

謝卻風流未是狂。

薄命有緣留簡籍，

殘魂無淚哭文章。

蠹魚易醒繁華夢，

螢火難灰錦繡腸。

聞道也應甘一死，

淫書猶勝為花忙
 | tựa đề     = Điệp tử thư trung
 | tác giả    = Nguyễn Du
 | dịch giả   =
 | năm        =
 | phần       =
 | trước      =
 | sau        =
 | ghi chú    = Chưa tìm được bản chữ Hán
}}

Thơ Việt Nam
Thất ngôn bát cú


title: Ký hữu

text:
Của Nguyễn Du:
 Ký hữu (Nguyễn Du 1)
 Ký hữu (Nguyễn Du 2)
 Của Nguyễn Trãi:
 Ký hữu (I)
 Ký hữu (II)


title: Lều chõng

text:
Lời tựa
 Chương 1
 Chương 2
 Chương 3
 Chương 4
 Chương 5
 Chương 6
 Chương 7
 Chương 8
 Chương 9
 Chương 10
 Chương 11
 Chương 12
 Chương 13
 Chương 14
 Chương 15
 Chương 16
 Chương 17
 Chương 18
 Chương 19
 Chương 20
 Chương 21

Tiểu thuyết
Văn học Việt Nam


title: Lều chõng/Lời tựa

text:
Ngày nay nghe đến hai từ "Lều Chõng", có lẽ nhiều người sẽ lấy làm lạ vì những từ ấy từ biệt chúng ta mà đi tới chỗ mất tích đã gần ba chục năm nay.

Nhưng mà trước hơn hai chục năm đi ngược trở lên, cho đến hơn một nghìn năm, "Lều" "Chõng" đã làm chủ vận mệnh của giang sơn cũ kỹ mà người ta tán khoe là "bốn nghìn năm văn hiến".

Những ông ngồi trong miếu đường làm rường cột cho nhà nước, những ông ở nơi tuyền thạch, làm khuôn mẫu cho đạo đức phong hóa, đều ở trong đám "lều chõng" mà ra.

Lều chõng với nước Việt Nam chẳng khác một đôi tạo vật đã chế tạo đủ các hạng người hữu dụng hay vô dụng.

Chính nó đã làm cho nước Việt Nam trở nên một nước có văn hóa. Rồi lại chúng nó đã đưa nước Việt Nam đến chỗ diệt vong. Với chúng, nước Việt Nam trong một thời kỳ rất dài

kinh qua nhiều cảnh tượng kỳ quái, khiến cho người ta phải cười, phải khóc, phải rụng rời hồn vía.

NGÔ TẤT TỐ.

Thời vụ số 109 ra ngày 10-3-1939.


title: Lều chõng/Chương 1

text:
Gần nửa tháng rồi, trong làng Văn khoa, lúc nào cũng náo nức, rộn rịp như sắp kéo hội. Đình trung điếm sở cũng như quán nước hàng quà chỉ làm chỗ hội họp của các ông già, bà già và những cây gậy trúc mũi sắt, những gói trầu cau lớn bằng cái đấu. Chuyện mới, chuyện cũ luôn luôn theo những bãi cốt trầu, những làn khói thuốc đồng thời tuôn ra và nổ như bỏng rang. Ông này nhắc làng mình thật được hướng đình. Ông kia đoán họ Trần kết ngôi mộ tổ. Bà này bảo cụ đồ phúc đức hiền hậu,chịu khó lễ các đền chùa. Bà kia khen cô nghè tốt nết đủ điều, biết phân biệt kẻ trên người dưới.

Cái hoa gạo nở đầu tháng giêng đã được tán là điềm tốt. Con khanh khách kêu trên các đình giữa ngày khai hạ, cũng được tôn là tin mừng. Câu chuyện tuy duy nhất chỉ quanh quẩn có thế, nhưng sự nô nức đã bắt người ta cứ phải chiếu đi chiếu lại bàn tán hết ngày ấy sang ngày khác, đầu làng cuối làng, thường có những tiếng cười nói rầm rầm. Hôm nay lại càng tấp nập hơn nữa. . . .

Tử lúc trời mới sáng rõ, một hồi mõ đã tiệp tiếng vang của ba hồi trống cái khua động góc trời trên đình. Với chiếc dải lưng lụa đỏ bỏ múi sang cạnh sườn, lý trưởng không khác phó lý, trương tuần, tung tăng vác tay thước chạy nhào từ đình đến điếm. Giữa một hồi tí u của những tiếng hiệu ốc đi đôi với dịp hiệu sừng, người ở các xóm kéo ra tíu tít. Chỗ này vài chục đàn ông đi với mai, thuổng, xẻng, cuốc gậy nạng và câu liêm; chỗ kia mươi người đàn bà và những quang, thúng, sảo, sọt lủng lẳng dưới đầu đòn gánh. Một toán lại một toán. Một lũ lại một lũ. Ống quần xắn trên đầu gối, gấu váy kéo lên đến nửa bụng chân, các toán, các lũ lần lượt tiến vào sân đình.

Một bầu ồn ào chiếm cả khu đinh và điếm. Mặt trời từ trên ngọn tre xuyên sang mái đình tưng bừng đón tiếng chào của đàn chim sẻ. Ánh sáng lóng lánh chiếu trên núm quả dành của đôi đồng trụ cửa đình.

Cái ồn ào mỗi lúc một lớn. Chĩnh nước chè khô đã bị mấy chục bát đàn vục cạn. Hai thùng cau khô để đó dần dần biến thành đống bã trầu tàn. Hết thảy các toán, các lũ nhất tề đứng dậy. Như một đạo quân ra trận, mấy trăm con người rầm rập kéo ra đầu làng và vui vẻ tiến thẳng đến đoạn đường cùng tận địa giới.

Theo mệnh lệnh của ông lý, ông phó, ông trương, dân phu bát đầu sang sửa từ đầu địa phận trở về. Các bầu tát nước đều được bồi đắp phẳng phiu. Những đám cỏ gấu ven đường đều bị giẫy sạch và hắt xuống ruộng. Người tá cắt hết những cây vẩy ốc bám vào ven thành. Người ta giật hết những cái ánh tre khum khum rủ trên đường cái. Người ta quét hết những đông cặn rác kinh niên bừa bãi khắp các đầu ngõ ven đường. Hương lý vẫn thúc giục vội vã. Tù và vẫn rúc từng hồi dài từ xóm này đến xóm kia. Trời dần dần nóng thêm. Mấy trăm bộ mặt đỏ như đồng tụ mồ hôi đổ ra bóng nhoáng. Nhưng cái oi bức của tiết đầu hạ vẫn không ngăn nổi sự nô nức của đám người làm việc hết lòng.

Gần đến nửa buổi, bao nhiêu khúc đường khấp khểnh, gồ ghề đều trở nên những dải đất óng mượt như tấm lụa mới. Những tiếng cười nói vui như ngày tết, lại đưa các toán, các lũ dân phu lần lượt trở về sân đình.

Một tuần trầu nước vừa tàn, lý trưởng đứng trên thềm đình dõng dạc nói xuống:

- Trưa lắm rồi! Xin "chạ" đi rửa chân tay và cất đồ đạc. Rồi "chạ" đến luôn nhà quan tân khoa để còn làm rạp, kê phản, sắp sửa đũa bát mâm nồi, kẻo nữa không kịp?

Một buổi ồn ào dồn dập trong đám đông, đàn ông, đàn bà, lẻ tẻ ai về nhà nấy. Trương tuần cắt lũ tuần phu canh cổng làng. Lý trưởng, phó lý và tất cả những hạng đàn anh lật đật kéo vào nhà ông nghè mới. Ở đây, từ đầu cổng cho đến xó bếp toàn là những vẻ vui mừng. Các ông, bà, cô, cậu trong quan họ đã họp tấp nập. Trên chiếc ghế ngựa quang dầu kê ở gian giữa, cố ông bắt chân chữ "ngũ", ngồi bằng điệu bộ rất đắc ý. Phía dãy phản ở gian bên cạnh, ông trưởng họ Trần thong thả đưa chiếc quạt thước phẩy mấy chòm râu trắng xóa, bàn định các việc sẽ đến trong ngày mai.

Ngoài sân, cố bà cũng như cô nghè, tất tả chạy ngược chạy xuôi, vừa sắp sửa các thứ đồ dùng, vừa cắt đặt việc này việc khác. Sau mấy cái vái cung kính dâng khắp các cố ông, cố bà và các vị già lão, lý trưởng, phó lý và bọn trùm trưởng ghé ngồi vào hàng ghế cuối cùng. Dân làng kéo đến môi lúc mỗi đông. Từ nhà dưới đến nhà trên, kẻ đứng, người ngồi, lố nhố như một khu chợ. Theo lởi cắt cử của các vị tôn trưởng, những người "làm giúp" tới tấp đi tìm công việc. Mượn mâm, mượn nồi, mượn bát đĩa và gánh nước đô đầy các chum, các vại, đó là phận sự của đàn bà. Còn phe đàn ông thì chia ra thành hai ban: một ban chôn tre, dựng rạp, kê phản, kê ghế, sắp đặt các đồ bài trí, một ban nữa vào chuồng bắt lợn, làm gấp mấy chục mâm dấm ghém để kịp làng xóm họ mạc ăn tạm bữa trưa.

Công việc bắt đầu túi bụi. Tiếng người hò thét, tiếng mâm bát đụng nhau, hòa với tiếng lợn kêu ì éc ngoài vườn làm thành cái vọng ầm ầm của một đình đám to lớn. Hơi lửa trong bếp hợp với hơi người các nơi càng tăng thêm sức nóng của trời hè. Đúng trưa, cỗ bàn làm xong, hai tòa rạp lớn cũng vừa lợp kín. Những chiếc chiếu hoa dài thườn thượt như lá cót đại lần lượt phủ kín các dãy giường phản từ trong nhà ra ngoài sân. Hàng mấy chục mâm rau nộm thịt mỡ chất đầy trong những bát đàn, đĩa đàn, la liệt đặt khắp các nhà các rạp.

- Xin mời bà con hãy đi xơi cơm kẻo đói. Các việc để đó ăn xong rồi ta hay làm.

Lời nói chia ông trưởng họ Trần không kém tiếng hò của ông đại tướng đứng đầu ba quân, nó có sức mạnh khiên cho mọi người răm rắp đứng dậy. Đàn ông với đàn ông, đàn bà với đàn bà, bốn một, tám hai làng xóm, họ mạc tự ý rủ nhau, tiện chiếu nào ngồi vào chiếu ấy. Mâm này gọi rượu, mâm kia gọi cơm, rồi mấy mâm khác vâm véo giục lấy nước canh nước mắm. Lối đi chật hẹp trong mấy gian rạp thành chỗ chen nhau của người ra vào.

Giống như lớp tằm ăn rỗi, một loạt năm sáu chục mâm nhất tề nhấc chén cất đũa. Mặt trời chênh chếch chiếu vào đầu rạp, các mâm chỉ còn bát không, đĩa không. Bằng một giọng nói chững chạc, ông trường họ Trần tỏ ra người rất thạo việc:

- Xin mời bà con ăn trầu, uống nước, rồi thì ai vào việc ấy đi cho. Xem chừng công việc hãy còn nhiều lắm. Ta phải làm gấp mới được!

Bao nhiêu mâm cỗ ăn tàn lần lượt bị đưa xuống khu sân bếp, để nhường các chiếu trong rạp cho những đìa trầu cau khô và những đoàn ấm tay đựng nước chè xanh. Tiệc trầu nước không đầy một khắc. Mọi người ồ ạt đứng lên.

Lúc này công việc càng rộn rịp. Ở đằng sau nhà những người vật trâu bò reo ầm ĩ. Ở trong rạp, có một đoàn dao thớt ký cốc băm thịt, băm xương. Và ở trước sân, mấy chục chiếc chày huỳnh huỵch nện xuống đáy cối đá đại. Một đám vàng vàng đỏ đỏ nghễu nghện tử nhà dưới bếp lên nhà trên. ĐÓ là các thứ xôi gấc, xôi dành và xôi lá diễn đóng trong những chiếc "mâm dàng" sơn son.

Góp vào đó, mỗi mâm thêm một cái sỏ lợn, hoặc cái "lăm" lợn, một nậm rượu và một đĩa trầu. Ông trướng họ Trần xúng xính trong chiếc áo tế màu lam cụng kính đi theo mấy mâm xôi thịt để thay mặt cố ông lễ yết các nơi đinh, chùa, văn chỉ, và các nhà thờ đại tôn, tiểu tôn. Vọng canh đầu cổng tùng tùng mấy tiếng trống báo. Tiếp đến một tràng pháo nổ liên thanh. Hai mâm cau tươi đưa hai ông bạn thân của cố ông đến mừng quan nghè. Bằng một dáng bộ ung dung, cố ông từ trên ghế ngựa quang dầu khoan thai thò chân xuống đất. Ngài sẽ sàng xỏ chân vào giày và trịnh trọng bước ra đầu thềm. Rồi vái một vái gần sát mặt đất, cố ông cung kính mời quí khách lên thẳng nhà trên.

Trống cái ngoài cổng lại điểm mấy tiếng giật giọng. Một lũ cai tổng, phó tổng, lý dịch các xã trong tổng, lố nhố theo mấy bao chè sinh hậu và một hòm pháo bàn đào khúm núm tiến vào trong rạp. Mấy ông quan họ còn đương vồn vã mời khách vào ghế, và mấy ông khách hàng tổng còn đang đưa đẩy nhường nhau ngồi trên, thì ở ngoài cổng lại có mấy tiếng trống cái báo hiệu.

Theo hình thế của đám rồng rắn, một bọn chừng bốn mươi người kéo dài từ cổng vào sân với chiếc khay vuông có để vài bức câu đối nhiễu đỏ. Giờ này mà đi, trống báo luôn luôn không dứt, khách đến mỗi lúc mỗi nhiều. Bọn này ngồi chưa yên ghế, bọn khác đã rầm rập kéo vào. Mấy ông quan họ chuyên việc tiếp khách, ai nấy nhễ nhại mồ hôi. những cậu học trò bé con cuống cẳng chạy không kịp nước để khách dấp giọng.

Trên chiếc án trước thềm, chè, pháo, cau tươi chất đầy như quả non bộ. Liễn con công, câu đối vóc nhiễu, treo khắp vách, khắp tường. Những cỗ giò, nem, ninh, mọc kế tiếp nhau từ phía cỗ đệ lên. Khách khứa lục đục vào tiệc. Bọn nào đến trước ăn trước, bọn nào đến sau ăn sau. Mâm này bưng ra, mâm kia bưng vào. Trong rạp cũng như trong nhà, không lúc nào không có vài mâm ăn uống.

Trời gần tối, khách đã hơi vãn. Hồi trống thu không của điếm canh vừa tan, những cây bạch lạp, những quả đèn lồng, những đĩa dầu trong các quang tre lần lượt theo nhau bắt lửa. Ngoài sân, trong rạp ánh sáng rực rỡ như ban ngày. Ông trướng họ Trần cởi tấm áo lam trao cho người nhà cất đi rồi gọi lý trưởng, phó lý đến hỏi:

- Thế nào, những đồ hành ngơi ngày mai, các thầy sắp sửa đủ chưa?

Lý trưởng nhanh nhầu:

- Trình cụ, chúng con sắm sửa đâu đấy cả rồi.

Phó lý lễ phép nói thêm:

- Trình cụ, còn thiếu hai cái cán cờ tứ linh, vì bị mọt gấy, chúng con đã tìm đôi sào phơi dùng tạm.

- Những ai đi rước? Cắt cử xong chưa?

- Bẩm đã! Tất cả hơn một trăm suất, toàn là người làng, chúng con không dám cắt đến ông nào trong quan họ.

Ông trưởng họ Trần hơi cau lông mày:

- Cái đó là lẽ tất nhiên. Việc khác, dân làng cũng không được phép cắt người quan họ đi rước, huống chi việc này... Thế các thầy có dặn những người vào việc phải ăn mặc cho tử tế không?

- Bẩm có. Chúng con đã bắt dân làng đều mặc áo đỏ và thắt dải lưng màu xanh. Ai không có sẵn thì phải đi mượn.

Ông trưởng họ Trần ra bộ vừa ý:

- Phải cho trang trọng một chút mới được... Còn có hàng tổng, hàng huyện trông vào. Không nên cẩu thả để cho người ta chê cười làng mình.

Một người tuần phu ở cổng đi vào, chắp tay đến đứng dưới thềm:

- Trình cụ, phường chèo đã đến.

Ông trưởng họ Trần ngẫm nghĩ giây lát:

- Ra bảo chúng nó cứ ngồi ngoài ấy. Lúc nào có người ra gọi sẽ vào.

Rồi, chỉ tay ra thẳng gian rạp chính giữa, ông ấy nhìn mặt lý trưởng, phó lý:

- Bây giờ, công việc đã thư, các thày hãy sai đứa nào thu xếp chỗ này, để cho phường chèo vào hát một lúc.

Lý trưởng, phó lý sung sướng như lính lệ được chuyến sai, họ dạ một tiếng rất gọn và cùng đem theo lệnh của ông trưởng quan họ xuống nẻo nhà dưới loan báo cho bọn trai làng.

Qua một hồi dọn dẹp, kê cúng, gian rạp chính giữa nghiễm nhiên thành một sân khấu lâm thời. Trống chầu trên thềm thủng thẳng điểm bốn, năm tiếng. Chừng hơn mười người phường chèo theo đôi hòm vuông lố nhố tiến vào. Trẻ con đua nhau hò reo. Trong rạp ồn ào như đám vỡ chợ. Sau khi mấy bộ quần áo đã vắt lên sợi dây thừng chăng suốt hai chiếc cột rạp, để ngăn cho nửa gian rạp thành một căn buồng, hộp phấn, hộp son và những mũ bạc, mũ vàng, mũ lông công, mũ cánh chuồn, la liệt bày ra nắp hòm mặt án.

Trống rung. Mõ điểm nhát gừng. Phèng phèng, chũm chọe đồng thời nổi lên. Trò bắt đầu diễn. Trước rạp, sau rạp và hai bên rạp, người đứng chật như nêm cối. Hết một hồi trống dạo trò, cả đám đều im phăng phắc để nhìn bộ miệng người kép giáo đầu đương mấp máy môi sau một chiếc quạt giấy. Đánh sạt một cái, cái quạt bị cụp hẳn lại, người kép lấy hết gân mặt gân cổ, gân môi để ngân cho giọng thật dài:

- Nhớ thuở xưa tích cũ, có một chàng trai tên gọi Lưu Bình...

Mọi người xôn xao bảo nhau:

- À họ làm trò "Tây Dương nghĩa phụ".

Đêm càng khuya, trò càng xô xát, khán giả càng nô nức. Người ta vỗ tay cười reo khi nghe anh hề cắt nghĩa "đại phong" là lọ tương. Và người ta tỏ vẻ ái ngại thương xót, khi thấy Lưu Bình lắc đầu nhăn mặt trước bát cơm thiu và quả cà mốc của nhà Dương Lễ.

Nửa đêm, trò vừa hết vở. Khán giả ồn ào giải tán sau một hồi trống tan trò. Ông trưởng họ Trần oai vệ ra lệnh cho bọn lý trưởng, phó lý:

- Bây giờ nửa giờ tý rồi, sang giờ sửu thì phải khởi hành.. Các thầy giục họ bưng mâm để chạ xơi rượu, không thì trễ quá.