مصطفى عبد الرازق
['Samsam22', 'GhalyBot', 'MenoBot', 'Eskandarany', 'El Gaafary', 'M777', 'Raafat', 'Helmoony', 'Addbot', 'Esperfulmo']
الشيخ مصطفى عبد الرازق مصطفى حسن احمد محمد عبد الرازق الشيخ أخد لقب باشا ابو جرج البهنسا محافظة المنيا القاهره فبراير مفكر اديب مصرى عالم بأصول الدين الفقه الإسلامى شيخ الازهر من ديسمبر لغاية وفاته فى فبراير نشأ نشأه دينيه درس الفلسفه السوسيولوجيا الاداب تاريخها فى باريس بعدين عاش فى ليون سنة ادا هناك محاضرات عن اللغه العربيه فى جامعتها عمل رسالة الدكتوريه عن الإمام الشافعى اكبر مشرعى الاسلام اتعين سنة استاذ مساعد للفلسفه فى جامعة فؤاد الاول وزير للأوقاف سنة شيخ للازهر ما بين اتعرض لمشاكل من المتزمتين بسبب تفتحه الفكرى وقف فى صف طه حسين دافع عنه فى ازمته مع الازهر الرجعيين بعد نشر كتاب فى الشعر الجاهلى اخو المفكر الكبير على عبد الرازق من مؤلفاته ترجمة كتاب الشيخ محمد عبده رسالة التوحيد للفرنساوى بمشاركة برنار ميشيل البهاء زهير تمهيد تاريخ الفلسفه الاسلامية الإمام الشافعى الدين والوحى الاسلام فيلسوف العرب المعلم الثانى محمد عبده ده كان مجموعة محاضرات ألقاها فى الجامعه الاهليه ما بين اتنشر بعد وفاته نشئته للازهر فى بدايات القرن العشرين اتولد مصطفى عبد الرازق فى ابو جرج فى محافظة المنيا فى تاريخ مش معروف بالظبط لكن فى الأغلب كان فى سنة أبوه حسن عبد الرازق درس فى الازهر كان عضو فى المجالس شبه النيابيه امه خدوجه بنت الحاج عثمان الشريعى كانت من سملوط كان ليه خمس اخوات شققه هما حسن حسين محمود اسماعيل على عبد الرازق اختين اخ اسمه ابراهيم ماكانوش شققا لما كبر بقى عنده سبع او تمن سنين دخلوه الكتاب زى العاده فى القرى المصريه اياميها هناك اتعلم مبادىء القرايه الكتابه حفظ سور من القرآن لما بقى عنده حوالى حداشر سنه بعته ابوه على القاهره دخله الازهر فى سنينه الاولى فى الازهر عيى بإلتهاب رئوى حذره الدكتور جامد من خطورته عشان مايخرجش من البيت لغاية ما يخف فإتأخر كذا شهر فى الدراسه كمان اتصاب بتراوما فضل طول عمر خايف من المرض ده فى اجازات الصيف ابوه كان بيهتم بيه بيقرا له كتب ازهريه بيدرس له اشعار بالذات اشعار المتنبى فبدأ يهتم بالادب يكتب نثر اشعار ابوه كان بيصححها له عمل جورنال للعيله كان بيطبعه على مطبعة البالوظه بيوزعه على قرايبه كان بيكتب فيه حاجات جاديه حاجات فكاهيه بعدين فى سنة عمل جمعيه عائليه اسمها جمعية غرس الفضائل بقى هو امين الجمعيه اللى كانت بتجتمع كل اسبوع بيخطب فيها ناس من عيلته استمرت الجمعيه دى لحد سنة زاد اهتمام مصطفى عبد الرازق بالادب فإتصل بجورنال المؤيد اللى كان بينشره الشيخ على يوسف كتب مقالات فى الجورنال ده كتب اشعار مقالات فى مجلة الموسوعات اللى كان بينشرها محمد فريد زعيم الحزب الوطنى أياميها تأثره بالإمام محمد عبده إتأثر مصطفى عبد الرازق بالإمام محمد عبده ابوه حسن باشا عبد الرازق كان عضو فى مجلس النواب عن مديرية المنيا فى عهد الخديوى اسماعيل بعد ما اتحل المجلس بقى عضو فى مجلس شورى القوانين برضه عن مديرية المنيا كان معاه فى المجلس ده الشيخ محمد عبده اشترك وياه فى انشاء الجمعيه الخيريه الاسلامية فى القاهره جمع تبرعات لبنا مدرسه فى بنى مزار افتتحها الشيخ محمد عبده فى احتفال كبير حسن باشا عبد الرازق كان راجل دوغرى معروف بجراءته كان بيقول رأيه زى ما هو عايز من الحاجات اللى قالها اياميها امة يدعى القيامة فيها فاسدوها جديرة بالرثاء بعد ما وصلت الخديوى اسماعيل عريضه اتغاظ منها افتكر ان اللى كتبها هو هو حسن باشا عبد الرازق اصدر امر بنفيه على السودان لكن عفا عنه فى اخر لحظه قبل ما يركب القطر الطالع على الصعيد من المحتمل ان مصطفى عبد الرازق اتعرف على الشيخ محمد عبده عن طريق ابوه حسن باشا مصطفى عبد الرازق اياميها كان اتلقى تعليمه فى الازهر على ايدين شيوخ متزمتين غالبيتهم بيعارضوا اراء محمد عبده كانوا بيتهموه بإنعدام الوطنيه قلة الدين بالتالى كان متأثر بيهم بس مش لدرجة الجمود الفكرى لكن من حوالى سنة ابتدا يحضر دروس محمد عبده اللى كان بيديها تلت مرات فى الاسبوع بعد صلاة المغرب فى الرواق العباسى فى الجامع الازهر كان بيحضر اجتماعته فى بيت عيلة طه حسين فى بيت ابوه هو نفسه شويه شويه ابتدا يقتنع بأفكاره يحترمها بعد ما دخل فى صراع نفسى داخلى بسبب الافكار الرجعيه المتزمته اللى اتعلمها فى الازهر من جهه الافكار المتنوره اللى سمعها من الشيخ محمد عبده من جهه تانيه فكتب جواب للشيخ محمد عبده يبعبر فيه عن اللى فى نفسه فإتبسط محمد عبده بالجواب نشره من غير إمضا فى مجلة المنار اللى كان بيصدرها فى القاهره محمد رشيد رضا مصطفى عبد الرازق كان معجب اعجاب كبير بأفكار كتب الشيخ محمد عبده كان تقريبا حافظ كتاب رسالة التوحيد هو الكتاب اللى ترجمه بعد كده للفرنساوى مع صاحبه الفرنساوى ميشيل اكمن جمال الدين الأفغانى كان استاذ الشيخ محمد عبده اهتم مصطفى عبد الرازق كمان بأفكار مؤلفات جمال الدين الأفغانى مصطفى عبد الرازق كان بيناقش زميله فى الازهر طه حسين افكار محمد عبده كتاب رسالة التوحيد لكن محمد عبده بسبب العداء اللى كان بيواجهه من شيوخ الازهر المتزمتين من حاكم مصر وقتها الخديوى عباس استقال من مجلس ادارة الازهر ابتدا يجهز لإنشاء مدرسة القضاء الشرعى بهدف تخريج طايفه مثقفه دينيا متنوره للتطوير النهضه لكن اتوفى فى يوليه مدرسة القضاء الشرعى الخديوى عباس طلع قانون عشان يرضى الازهريين وفاة محمد عبده ماكانتش اخر المطاف بالنسبه لأفكاره انه كان كون طايفه من الأتباع التلاميذ اللى بيؤمنوا بضرورة التغيير التطوير اتنشأ قسم القضاء الشرعى فى اوائل سنة اتلم تلاميذ اتباع محمد عبده حوالين الشيخ احمد ابو خطوه اللى بقى بيدى دروس ده ما عجبش الخديوى عباس كون التلاميذ جمعيه سموها الجمعيه الازهريه إختاروا مصطفى عبد الرازق رئيس ليها لكن الجمعيه ماعمرتش كتير بسبب تفرق الاعضاء انشغالهم فى الامتحانات فى حياتهم حسن باشا عبد الرازق اتوفى فى ديسمبر حزن عليه ابنه مصطفى عبد الرازق لكن فضل يذاكر لغاية ما نجح فى إمتحان شهادة العالميه الازهريه سنة بتفوق اخد الدرجه الأولى دى كانت اعلى درجات شهادة العالميه الازهريه أياميها فى أغسطس إتعين مدرس فى مدرسة القضاء الشرعى فى سنة طلع الخديوى عباس قانون جديد عشان يرضى بيه الازهريين اللى بيطالبوا بالتطوير بيشتكوا من النظام القديم فى نوفمبر ابتدت الدراسه فى الازهر على نظام جديد لكن الطلبه اعتبروا الإصلاح ده مجرد إصلاح ظاهرى على ورق فإتمردوا ثاروا خرجوا فى مظاهرات فى القاهره بتطالب بإصلاح الازهر إلغاء القانون اللى أصدره الخديوى اجتع عدد منهم طلعوا مطالب كونوا لجنه سموها لجنة الإتحاد الأزهرى اتعاطف معاهم الرأى العام فى مصر شجعهم اتلمت جماعه من شبان علماء الازهر حوالين مصطفى عبد الرازق اللى كان بيدرس فى مدرسة القضاء الشرعى كونوا حركه اسمها جمعية تضامن العلماء كان لتكوين الحركه دى صدى كبير عند الحكومه الرأى العام مصطفى عبد الرازق ماكانش رئيس الحركه لكن من غير شك كان من أهم عقولها المفكره لما شن اعداء الحركه حرب قويه ضد جماعة تضامن العلماء كل سهامهم كانت موجهه بالذات ضد مصطفى عبد الرازق كهدف رئيسى سفره فرنسا إميل دوركهايم حضر مصطفى عبد الرازق محاضراته فى السوسيولوجيا منظر من فرنسا وقت الحرب العالميه الأولى فى الغضون دى الشيخ عبد العزيز شاويش اتفق مع حهات كانت بتروج لنشر الثقافه اللغه الفرنساويه فى مصر على تأسيس مدرسه ليها نظام خاص تمكن الازهريين من دخولها عشان يتعلموا فيها فرنساوى علوم تانيه تأهلهم للسفر على فرنسا لتكملة دراستهم كون الشيخ شاويش مجلس إداره للمدرسه كان من اعضائها مصطفى عبد الرازق اللى استقال من مدرسة القضاء الشرعى اتقرر إنه يسافر فرنسا فى بعثه تعليميه فسافر على بورسعيد يوم يونيه هناك ركب باخره اخدته على مارساى من هناك ركب القطر راح على باريس فى الرحله دى كان وياه احمد لطفى السيد رئيس تحرير الجريدة اللى كان بيصرها حزب الامه مصطفى عبد الرازق عاش فى فرنسا تلت سنين كان ليها اثر كبير على حياته افكاره فى فرنسا درس مصطفى عبد الرازق فى جامعة باريس اللغه الفرنساوى الفلسفه السوسيولوجيا الاداب تاريخها حضر محاضرات عالم السوسيولوجيا الكبير إميل دوركهايم emile durkheim فى سنة راح على مدينة ليون اشتغل هناك مع الاستاذ إدوار لامبير فى دراسة اصول الشريعه الاسلاميه حضر محاضرات الاستاذ جوبلو عن تاريخ الفلسفه محاضرات عن الادب الفرنساوى اتعين مدرس لغه عربيه فى جامعة ليون مكان العلامه جاستون ڤييت gaston wiet اللى اتنقل مصر للتدريس فى الجامعه المصريه فى الفتره دى جهز مصطفى عبد الرازق رسالة الدكتوريه اللى كان موضوعها الإمام الشافعى اكبر مشرعى الاسلام ترجم مع برنار ميشيل ترجمه دقيقه لكتاب رسالة التوحيد للإمام محمد عبده رجع مصطفى عبد الرازق مصر فى يوليه قبل مايخلص دراسته لكن رجع فرنسا تانى فى اكتوبر كان معاه المره دى أخوه على عبد الرازق لكن على سابه سافر على لندن ان ابوهم كان بيتمنى انه يكمل تعليمه فى لندن فى فبراير عييى مصطفى عبد الرازق بسل بسيط رجع على فرنسا عشان يزوره يطمن عليه فترة العيا دى استغلها مصطفى عبد الرازق فى كتابة مذكراته عن حياته فى فرنساو كتب مقالات صفحات من سفر الحياة اللى كانت مقتبسه من حياته الحوادث اللى مرت عليه لكن هو لسه فى المستشفى قامت الحرب العالميه الأولى فى يوليه اتدهورت الأحوال فى اوروبا اتخض المصريين فى مصر على قرايبهم اللى بيدرسوا فى اوروبا نصحوهم بالرجوع مصر قبل ما تنعدم وسايل النقل بسبب الحرب فرجع مصطفى عبد الرازق مصر فى أواخر مجلة السفور فى اخر سنة اعلنت بريطانيا الحمايه على مصر عزلت الخديوى عباس التانى حطت مكانه الامير حسن كامل ابن الخديوى اسماعيل بلقب سلطان مصر اترج الإحساس القومى السياسى عند المصريين لكن الحكم الانجليزى العسكرى ما اداهمش فرصه عشان يعبروا عن مشاعرهم لا بالكلام لا بالكتابه فى الوقت ده كان حزب الامه بيصدر جورنال يومى هو جورنال الجريده لكن اتوقف حاول مصطفى عبد الرازق زمايله انهم يساعدوا عشان يرجعوا الجورنال لكن ماكانش فيه فايده فأصدروا من مايو مجله اسمها السفور فكانت المجله اللى بيعبروا فيها عن افكارهم احاسيسهم قدرت مقالاتهم إنها تعمل رجه فى مصر لكن اسم المجله عمل صدمه عند جماعه من دعاة الاصلاح الدينى اللى افتكروا ان المجله بتنادى بالكفر طلعت اشاعات بإن اللى وراها هما جماعه من المبشرين المسيحيين معظم كتاب مجلة السفور كانوا كتاب متنورين ثقافتهم عاليه فكرهم واسع بيتميزوا بالتوليرانسيه نجحت المجله نجاح كبير ده غاظ اعدائها اللى فضلوا يحاربوها لكن قدرت رغم التشنيع عليها انها تستمر سنتين مصطفى عبد الرازق كان هو اللى بيشرف على تجميع مقالات الكتاب طبعها فى فترة صدورها كتب فيها مقالات تقريبا فى كل عدد اخر مقاله كتبها فيها كانت بتاريخ ديسمبر بعد كده اتوقفت المجله تعينه فى مجلس الازهر الاعلى السلطان حسين كامل كان معجب بمصطفى عبد الرازق فى اول اكتوبر اتعين مصطفى عبد الرازق موظف فى مجلس الازهر الاعلى بعد ما اتحطت فى سكته عراقيل كتيره لكن اللى ورا موضوع التعيين كان السلطان حسين كامل نفسه حسين كامل قبل ما يتسلطن كان بيعرف حسن باشا عبد الرازق ابو مصطفى إنه كان رئيس الجمعيه الزراعيه اللى حسن باشا كان عضو فيها كمان حسين كامل كان رئيس الجمعيه الخيرية الاسلامية اللى اسسها محمد عبده كان سكرتيرها حسن باشا عبد الرازق بعد حسين كامل ما اتسلطن عين حسن باشا وكيل للديوان العالى السلطانى لما سافر فرنسا قبل الحرب قابل ابنه مصطفى عبد الرازق هناك اعجب بيه جدا استمرت الصله بينهم بعد رجوع مصطفى مصر طلبت قدريه بنت حسين كامل من مصطفى عبد الرازق إنه يترجملها كتاب ليها من الفرنساوى للعربى فترجمه ليها بعنوان طيف خيال ملكى بعد ما قعد حسين كامل على عرش مصر عاز انه يعين مصطفى عبد الرازق سكرتير للمجلس الاعلى للازهر المعاهد الدينيه فى مكان عبد الغنى شاكر بك لكن الازهريين غيرهم عارضوا الموضوع بسبب افكار مصطفى عبد الرازق إنه من جماعة السفور بسبب حاجه تانيه اعتبروها عيبه فيه هى انه كان ليه صحاب اوروبيين رجاله ستات إنه كان بيحضر حفلات كانت بالنسبه لهم من المنكرات اتحجج المعارضين بإن مركز سكرتير المركز مشغول بعبد الغنى شاكر بك ما يصحش عزله فحل حسين كامل المشكله بتعيين مصطفى عبد الرازق مؤقتا كاتب للمجلس بمرتب عشرين جنيه على انه يستلم الوظيفه من نوفمبر لمدة سنة تحت التجربه انه يبدأ من اكتوبر لمدة شهر من غير مرتب مصطفى عبد الرازق كان حا يرفض العرض لكن شاف ان قبوله مجامله للسلطان يخليه راضى عنه فإستلم الوظيفه فضل فيها لغاية ما إتقال عبد الغنى شاكر بك بعد شويه قعد مصطفى فى مكانه لغاية ما قدم استقالته بعد ما أهانه عضو فى المجلس قاله ان مش من حقه انه يفتح بقه فى المجلس لكن رئيس الوزرا حسين باشا رشدى اتدخل من المحتمل بإيعاز من السلطان حسين كامل عمل ترضيه لمصطفى عبد الرازق فى الفتره دى اتحول بيت ولاد عبد الرازق فى حى عابدين فى القاهره لصالون بيجتمع فيه المسلمين المسيحيين المصريين الخواجات الرجاله الستات لمناقشة المواضيع الدينيه الفلسفيه السياسيه المذاهب الفكريه غيرها بالمصرى باللغات الاجنبيه الندوات دى خلقت نوع من النهضه فى مصر ظهرت عن طريقها طبقه من المصريين ليها طابع معين بتندمج عندهم الثقافه الحديثه بالقديمه الفلسفه بالدين مصطفى عبد الرازق كان محور الحركه دى سبب له عداوات كبيره مكايد كتيره من المتزمتين اللى ماكانش عاجبهم الكلام ده فى سنة مصطفى عبد الرازق بقى عضو فى الجمعيه الخيريه الاسلامية فى انتخب عضو فى مجلس ادارتها فضل فى المركز ده لحد سنة لما انتخب كيل لرئيس الجمعيه ببعدين فى فبراير بقى رئيس للجمعيه بعد وفاة الشيخ محمد مصطفى المراغى فضل رئسها لحد وفاته فى سنة راجل سويدى اسمه پروزدر كان بيشتغل موظف فى صندوق الدين فى مصر اسس جمعيه صغيره اختار لعضويتها صفوة شباب المصريين الاوروبيين عشان يديروا جامعة الشعب الهدف من جامعة الشعب دى كان إلقاء محاضرات لتثقيف الناس تنويرهم رفع مستوى المصريين العلمى انض ليها عدد من العلما المثقفين كان ابرزهم مصطفى عبد الرازق اللى القى فيها محاضرات كتيره ثورة الرئيس ويلسون أعلن الأربعتاشر مبدأ بعد ما خلصت الحرب العالميه الاولى فى اواخر المنتصرين هما الانجليز حلفائهم فاوضوا المغلوبين كانوا الالمان حلفائهم الأتراك غيرهم انعقد مؤتمر الصلح فى باريس المصريين حزنوا بسبب انتصار الانجليز مش حب فى ألمانيا لكن لإنهم كانوا بيتمنوا طرد المستعمرين الإنجليز من مصر مع انهيار اخر حصون الألمان انهارت أمال المصريين فى تحقيق الإستقلال لكن خرج شعاع امل من امريكا لما أعلن الرئيس الأمريكى ويلسون wilson النقط او المبادىء اللى اتعرفت بإسم مبادىء ويلسون الأربعتاشر اللى كان من ضمنها مبدأ حق الشعوب فى تقرير مصيرها ويلسون راح على باريس عشان يحط قواعد الصلح بدأت مشاعر المصريين السياسيه تتنبه من نومها تعبر عن غل من الانجليز المحتلين مصر فنشطت العقول ظهرت احزاب سياسيه قديمه جديده اتكونت جماعة سعد زغلول جماعة الامير طوسون غيرها إتأسس الحزب الديموقراطى اللى معظم اعضائه كانوا من جماعة السفور اتباعهم انضم مصطفى عبد الرازق للحزب كان من ابرز الاعضاء لكن حزب سعد زغلول غطى على كل الجماعات الاحزاب التانيه رفض الحزب الديموقراطى انه يندمج فى حزب سعد لما كون سعد زغلول الوفد المسافر لأوروبا لحضور مؤتمر الصلح لعرض قضية مصر المطالبه بإستقلالها بعت الحزب الديموقراطى جماعه من اعضاءه كان من ضمنهم مصطفى عبد الرازق عشان يطلبوا من سعد زغلول ضم وفد ممثل للحزب الديموقراطى للوفد المسافر بعد مناقشات وافق سعد زغلول على الإعتراف بالحزب الديموقراطى عرض انضمام مصطفى عبد الرازق للوفد اللى رايح على باريس لكن بعد مشاورات عائليه جايز بسبب عدم الثقه فى حركة سعد زغلول وقتها اتقرر لغى فكرة سفر مصطفى عبد الرازق مع الوفد فى الغضون دى كان السلطان حسين كامل اتوفى قعد على عرش مصر الملك فؤاد الاول اللى فى عهده قامت ثورة الملك فؤاد ماكانش راضى عن اتجاهات مصطفى عبد الرازق السياسيه الاجتماعيه فصدر قرار من مجلس الوزرا فى سبتمبر بتعينه مفتش فى المحاكم الشرعيه ده كان عشان الغاده عن الازهر حرمانه من الإتصال برجال الازهر اللى أيدوا ثورة شغلانة مصطفى فى إدارة المحاكم الشرعيه كانت شغلانه بسيطه مش محتاجه جهد كبير فده اداله فرصه إنه يوسع نشاطه العلمى الأدبى بالقرايه الكتابه الدراسه زياده اتصاله مع الازهريين السيكولاريين الاوروبيين المتدينين المش المتدينين السياسيين غيرهم جوازه تعينه فى الجامعه جامعة القاهره اتعين فيها مصطفى عبد الرازق فى صيف اتجوز بنت عمه المرحوم امين عبد الرازق تمت الجوازه هى فى ابو جرج هو فى القاهره بعت توكيل رسمى هو غايب عن عقد القران دى كانت حاجه عاديه بتحصل اياميها لكن هو كان فعلا عينه عليها من زمان بده يتجوزها فى الفتره دى اتعاون مع ميشيل برنار لترجمة كتاب رسالة التوحيد بتاع محمد عبده اتنشر الكتاب فى باريس بالفرنساوى سنة فى صيف سافر اوروبا لما رجع لاحظت وزارة الحقانيه انه اتأخر سبع تيام عن الشغل قالهم ان السبب فى كده انه ماقدرش يرجع بدرى لإنه مالقاش مكان فى الباخره لكن الوزير صمم انه ياخد إجراء رسمى ضده يخصم من مرتبه المده اللى اتأخر فيها عن الشغل لكن مصطفى ماوافقش زعل هدد بالإستقاله فنام الموضوع على كده فإستمر فى ادارة المحاكم الشرعيه لغاية ما اتعرضت عليه وظيفة استاذ مساعد للفلسفه فى كلية الاداب فى جامعة فؤاد الاول فوافق اتقرر تعينه فى الجامعه من اول نوفمبر لكن حصل نقاش طويل بخصوص مسألة تحديد درجته الوظيفيه مرتبه انتهى الموضوع بإنه يتعين على الدرجه التالته بمرتب جنيه فى السنه طه حسين كان عميد كلية الاداب وقت تعيين مصطفى عبد الرازق فيها نجح محمد عبد الرازق فى التدريس الجامعى اتجلت مواهبه بفضل ثقافته الواسعه تعليمه فى اوروبا بتبين المراجع المصادر الكتيره اللى استخدمها فى مؤلفاته مدى ثقافته سعة اطلاعه منهجه التدريسى كان قايم على خلق صله عقليه ما بينه مابين الطلبه دى كانت حاجه نادره فى مصر اياميها فكان بيخلى الطلبه بتوعه يشاركوه فى بحث المواضيع استخراجها من المراجع كان بيشجعهم على مناقشة المسائل فهم النصوص كتابة الاراء فكان منهجه بينشط عقول الطلبه بيحفزهم على انهم يكونوا جادين فى الدراسه تلقى العلم كتير من طلابه اتفوقوا بعد كده بقوا من مثقفين مصر الكبار نجاحه فى التدريس رشحه انه يبقى استاذ للفلسفه فإتعين فى المركز ده فى اول اكتوبر اخد درجة البكويه من الدرجه التانيه فى فبراير اختير عضو فى مجلس ادارة دار الكتب المصريه بسبب اهتمامه بالكتب المخطوطات النادره فى فتره تدريسه فى جامعة القاهره كان احمد لطفى السيد رئيس الجامعه الدكتور طه حسين عميد كلية الاداب حصلت ضجة كتابه فى الشعر الجاهلى اللى استعدى بيه قوى الاستبداد التزمت التحجر الفكرى مصطفى عبد الرازق كان بيعرف طه حسين من ايام دراستهم فى الازهر وقف فى صفه ضد المتزمتين الرجعيين اللى هاجموه فى ابريل اتعملت حفلة شاى فى اوتيل مينا هاوس لتكريم طه حسين التضامن معاه حضرها مصطفى عبد الرازق مع حافظ ابراهيم محمد حسين هيكل الانسه ملك اتفصل طه حسين من الجامعه فى مارس كإحتجاج على فصله قدم احمد لطفى السيد استقالته الوزاره الباشاويه الشيخ مصطفى عبد الرازق على يمين احمد لطفى السيد فضل محمد عبد الرازق يدرس فى الجامعه لغاية ما اختاره محمد محمود باشا انه يكون وزير للأوقاف لما الف وزارته فى ابريل دى كانت اول مره تحصل فى مصر بتعتبر حدث تاريخى ان شيخ أزهرى يبقى وزير وفضل مصطفى هو وزير لابس العمه لإنه كان شايف انها مش عيبه مفيش مانع انه يلبسها طالما انه فى مصر محمد عبد الرازق اتعين وزير للأوقاف بعد كده ست مرات فى وزارة محمد محمود الجديده اللى الفها فى يونيه فى وزارة حسن باشا صبرى من يونيه فى وزارة حسين سرى باشا من نوفمبر برضه فى وزارة حسين سرى باشا فى يوليه فى وزارة احمد باشا ماهر من اكتوبر للمره السابعه فى وزارة محمد فهمى النقراشى فضل وزير للأوقاف لغاية ما اتعين شيخ للجامع الازهر فى الغضون دى فى سنة صدر مرسوم بتعينه عضو فى مجمع فؤاد الاول للغه العربيه فى سنة أخد لقب الباشاويه فبقى شيخ أزهرى معمم وزير باشا فى نفس الوقت شيخ الازهر إتعين مصطفى عبد الرازق شيخ للجامع الازهر من ديسمبر قبل ما يتقبل تعينه اتعملت البدع لمنعه من رياسة مشيخة الازهر المعارضين استندوا على قانون الجامع الازهر بإن شيخ الازهر لازم يكون من هيئة كبار العلماء إن الشيخ اللى ينضم لهيئة العلما لازم يكون أوفى كذا شرط من ضمنهم انه لازم يكون اتعين قبل كده فى وظايف معينه فى القضاء الشرعى او يكون اشتغل مدرس لمده معينه فى معهد دينى أزهرى الشرط ده كان ناقص عند مصطفى عبد الرازق انه درس فى الجامع الازهر مده قصيره ما توفيش بالشرط بعكس المده الطويله اللى درس فيها فى جامعة القاهره لحل الإشكال القانونى ده وافق البرلمان المصرى على قانون جديد بيساوى ما بين التدريس فى الازهر المعاهد الدينيه التدريس فى جامعه سيكولاريه بطبيعة الحال السبب الحقيقى لمعارضة تعيين مصطفى عبد الرازق كان بسبب فكره المتطور الإصلاحى اللى ما كانش على هوى الشيوخ المتزمتين غيرهم من الرجعيين كمان بسبب الغيره منه زاد الطينه بله إن جورنال لوموند الفرنساوى عمل روبرتاچ عن مصطفى عبد الرازق فى المقابله اللى اتنشرت فى الروبرتاچ قال إن فرنسا ليها مكانه كبيره عملت جهود كبيره لنشر الثقافه مابين المسلمين انها لازم تستمر فى تأدية دورها الثقافى فى الغضون نفسها أهدت فرنسا لمصطفى عبد الرازق وسام جوقة الشرف من رتبة الصليب الكبير فخرجت الجرانيل العربيه فى الشام تهاجمه تزيف تحور اللى قاله فى مدح فرنسا معاها خرجت الجرانيل المصريه المعاديه ليه بنفس التخاريف لتشويه صورته وفاته بعد سنه فى مشيخة الازهر اختير مصطفى عبد الرازق امير للحج دى كانت مهمه شرفيه كبيره كان بيقوم بيها أكابر امرا مصر ايام ازدهارها فى العصور الوسطى كانوا بياخدوا معاهم كسوة الكعبه فى المحمل اللى كان بيتسمى المحمل المصرى خرج مصطفى عبد الرازق على راس الحجاج المصريين الرايحين على مكه فى اكتوبر قعد فى الحجاز حوالى شهر رجع مصر فى اول ديسمبر كمل مجهوداته لتطوير إصلاح الازهر وسط شيوخ متزمتين متربصين بيه فضل على الحال ده لغاية فبراير فى اليوم ده راح كعادته لمكتبه فى الازهر إترأس جلسة المجلس الاعلى للازهر لغاية الضهريه بعدها روح اتغدى نام لما قام اتوضى صلى لكن هو بيلبس هدومه حس بتعب جامد هبوط فنام على السرير جابوا له الدكتور لكن قبل ما يوصل الدكتور كان اتوفى تانى يوم اتعملت جنازة مصطفى عبد الرازق اتدفن فى ترب الامام الشافعى فى مدفن عيلته مع ابوه حسن باشا عبد الرازق اخواته حسن حسين محمود اتعملتله فى مدينة المنيا حفلة تأبين عملت له جامعة القاهره حفلة تأبين كبيره يوم مارس وصفه طه حسين بإنه كان ابيا كان برا كان سمح الطبع والنفس والقلب إن من خصاله كانت العناية الدقيقة جدا بالتفكير اولا بالتعبيربعد كده عما فكر فيه من اقواله الازهر width العرض لحقه محمد مصطفى المراغى محمد مأمون الشناوى رسالة التوحيد البهاء زهير تمهيد تاريخ الفلسفه الاسلامية فيلسوف العرب المعلم الثانى محمد عبده من آثار مصطفى عبد الرازق الامام الشافعى الدين والوحى والاسلام تصنيف مواليد تصنيف وفيات تصنيف ازهريين تصنيف شيوخ الازهر تصنيف ادبا مصريين تصنيف مفكرين مصريين تصنيف تنويريين تصنيف منياويه تصنيف ناس من بنى مزار تصنيف متعلمين فى جامعة القاهره