{"word_count": 1396, "character_count": 10233}
(5,28,1.) interim, dum Psyche quaesitioni Cupidinis intenta populos circumibat, at ille uulnere lucernae dolens in ipso thalamo matris iacens ingemebat. (2.) tunc auis peralba illa gauia quae super fluctus marinos pinnis natat demergit sese propere ad Oceani profundum gremium. (3.) ibi commodum Venerem lauantem natantemque propter assistens indicat adustum filium eius graui uulneris dolore maerentem dubium salutis iacere, (4.) iamque per cunctorum ora populorum rumoribus conuiciisque uariis omnem Veneris familiam male audire, quod ille quidem montano scortatu tu uero marino natatu secesseritis, (5.) ac per hoc non uoluptas ulla non gratia non lepos, sed incompta et agrestia et horrida cuncta sint, non nuptiae coniugales non amicitiae sociales non liberum caritates, sed enormis colluuies et squalentium foederum insuaue fastidium. (6.) haec illa uerbosa et satis curiosa auis in auribus Veneris fili lacerans existimationem ganniebat. at Venus irata solidum exclamat repente: (7.) “ergo iam ille bonus filius meus habet amicam aliquam? prome agedum, quae sola mihi seruis amanter, nomen eius quae puerum ingenuum et inuestem sollicitauit,siue illa de Nympharum populoseu de Horarum numeroseu de Musarum chorouel de mearum Gratiarum ministerio”.(8.) nec loquax illa conticuit auis, sed: “nescio, – inquit – domina: puto puellam, si probe memini, Psyches nomine dicitur, efflicte cupere”. (9.) tunc indignata Venus exclamauit uel maxime: “Psychen ille meae formae succubam mei nominis aemulam uere diligit? nimirum illud incrementum lenam me putauit cuius monstratu puellam illam cognosceret”.5,28,2 cf. J. André (Les noms d'oiseaux en latin, Paris 1967, 84-85): «gauia, -ae, f.: Depuis Pline. Ne se rencontre par en poésie; passé en roman: it. gavia, gavina, a. prov. gavan, prov. gabian, port. gaivão, esp. gavia. […] La mouette et le goéland plongent mal et s'abattent surtout à marée basse sur les plages et les vasières. Mais la peralba gauia d'Apulée, Met. 5,28,2, plonge profondément dans la mer […] et ne peut donc être qu'une sterne».5,28,9 mei nominis aemulam: cf. 4,29,4 Venersi absentis nomen propitiatur(29,1.) haec quiritans properiter emergit e mari suumque protinus aureum thalamum petit et reperto, sicut audierat, aegroto puero iam inde a foribus quam maxime boans:[menaces](2.) “honesta – inquit – haec et natalibus nostris bonaeque tuae frugi congruentia, ut primum quidem tuae parentis immo dominae praecepta calcares, nec sordidis amoribus inimicam meam cruciares, (3.) uerum etiam hoc aetatis puer tuis licentiosis et immaturis iungeres amplexibus, ut ego nurum scilicet tolerarem inimicam.[reproches](4.) sed utique praesumis nugo et corruptor et inamabilis te solum generosum nec me iam per aetatem posse concipere. (5.) uelim ergo scias multo te meliorem filium alium genituram, immo ut contumeliam magis sentias aliquem de meis adoptaturam uernulis, eique donaturam istas pinnas et flammas et arcum et ipsas sagittas et omnem meam supellectilem, quam tibi non ad hos usus dederam: (6.) nec enim de patris tui bonis ad instructionem istam quicquam concessum est.[menaces](30,1.) sed male prima pueritia inductus es et acutas manus habes et maiores tuos irreuerenter pulsasti totiens et ipsam matrem tuam, me inquam ipsam, parricida denudas cotidie et percussisti saepius et quasi uiduam utique contemnis nec uitricum tuum fortissimum illum maximumque bellatorem metuis. (2.) quidni? cui saepius in angorem mei paelicatus puellas propinare consuesti.[reproches]sed iam faxo te lusus huius paeniteat et sentias acidas et amaras istas nuptias.[διαλογισμός](3.) sed nunc inrisui habita quid agam? quo me conferam? quibus modis stelionem istum cohibeam? petamne auxilium ab inimica mea Sobrietate, quam propter huius ipsius luxuriam offendi saepius? (4.) a{u}t rusticae squalentisque feminae conloquium prorsus {adhibendum est} horresco. nec tamen uindictae solacium undeunde spernendum est.(5.) illa mihi prorsus adhibenda est nec ulla alia, quae castiget asperrime nugonem istum, pharetram explicet et sagittas dearmet, arcum enodet, taedam deflammet, immo et ipsum corpus eius acrioribus remediis coerceat. (6.) tunc iniuriae meae lita{ta}tum crediderim cum eius comas quas istis manibus meis subinde aureo nitore perstrinxi deraserit, pinnas quas meo gremio nectarei fontis infeci praetotonderit”.30,1 acutas manus cf. ὀξύχειρ(31,1.) sic effata foras sese proripit infesta et stomachata biles Venerias. sed eam protinus Ceres et Iuno continantur uisamque uultu tumido quaesiere cur truci supercilio tantam uenustatem micantium oculorum coerceret.Le διαλογισμός de Vénus et l'actio tragiqueEuripide Med. 502-505νῦν ποῖ τράπωμαι; πότερα πρὸς πατρὸς δόμους,οὓς σοὶ προδοῦσα καὶ πάτραν ἀφικόμην;ἢ πρὸς ταλαίνας Πελιάδας; καλῶς γ' ἂν οὖνδέξαιντό μ' οἴκοις ὦν πατέρα κατέκτανον.[Longin] subl. 15,3  ἔστι μὲν οὖν φιλοπονώτατος ὁ Εὐριπίδης δύο ταυτὶ πάθη, μανίας τε καὶ ἔρωτας, ἐκτραγῳδῆσαι.Cicéron de orat. 3,214 quid fuit in Graccho, quem tu melius, Catule, meministi, quod me puero tanto opere ferretur? «quo me miser conferam? quo uertam? in Capitoliumne? at fratris sanguine madet. an domum? matremne ut miseram lamentantem uideam et abiectam?» [C. Sempronius Gracchus ORF4 n° 48 frg. 61 a. 121] quae sic ab illo esse acta constabat oculis, uoce, gestu, inimici ut lacrimas tenere non possent.Cicéron de orat. 3,217 aliud [sc. uocis genus] miseratio ac maeror, flexibile, plenum, interruptum, flebili uoce [Ennius TRF3231-232 = scen. 217-218 Jocelyn]:quo nunc me uortam? quod iter incipiam ingredi?domum paternamne? anne ad Peliae filias?Cicéron orat. 86 accedit actio non tragica nec scaenae sed modica iactatione corporis, uoltu tamen multa conficiens; non hoc quo dicuntur os ducere, sed illo quo significant ingenue quo sensu quidque pronuntient.Quintilien inst. 11,3,115-116 …Gracchanum illud: «quo me miser conferam? in Capitolium? ad fratris sanguinem? an domum?» [C. Sempronius Gracchus ORF4 n° 48 frg. 61 a. 121]. (116.) plus enim adfectus in his iunctae exhibent manus, in rebus paruis mitibus tristibus breues, magnis laetis atrocibus exertiores.Quintilien inst. 6,3,29 oratori minime conuenit distortus uultus gestusque, quae in mimis rideri solent.La voix de Vénus et les cris des animauxSuétone prat. frg. x (Liber de naturis rerum) p. 247,5-254,2 Reifferscheidleonum est fremere uel rugire. tigridum rancare. pardorum felire. pantherarum caurire. ursorum uncare uel saeuire. aprorum frendere. lyncum urcare. luporum ululare. serpentium sibilare. onagrorum mugilare. ceruorum rugire. boum mugire. equorum hinnire. asinorum rudere uel oncare. porcorum grunnire. uerris quiritare. arietum blatterare. ouium balare. hircorum miccire. haedorum bebare. canum latrare seu baubari. uulpium gannire. catulorum glattire. leporum uagire. mustelarum drindrare. murium mintrire uel pipitare. soricum desticare. elephantum barrire. ranarum coaxare. coruorum crocitare. aquilarum clangere. accipitrum plipiare. uulturum pulpare. miluorum lupire uel lugere. olorum drensare. gruum gruere. ciconiarum crotolare. anserum gliccire uel sclingere. anatum tetrissitare. pauonum paupulare. &#60;gallorum cucurrire uel cantare.&#62; graculorum fringulire. noctuarum cuccubire. cuculorum cuculare. merulorum frendere uel zinziare. turdorum trucilare uel soccitare. sturnorum passitare. hirundinum fintinnire uel minurrire – dicunt tamen quod minurrire est omnium minutissimarum auicularum – gallinae crispire. passerum titiare. apum bombire uel bombilare. cicadarum fritinnire.Nonius p. 79,5-6 Mercier = 110 Lindsay: bount dictum a boum mugitibus. Pacuuius Medo :« clamore et sonitu colles resonantes bount » [TRF3 223 = trag. 170 Schierl].Apulée flor. 17,8 tragoedi adeo ni cottidie proclament, claritudo arteriis obsolescit; igitur identidem boando purgant rauim.Her. 3,12,22 acuta exclamatio uocem uolnerat; eadem laedit auditorem: habet enim quiddam inliberale et ad muliebrem potius uociferationem quam ad uirilem dignitatem in dicendo adcommodatum. Her. 3,14,24 sermo cum est in dignitate, plenis faucibus quam sedatissuma et depressissuma uoce uti conveniet; ita tamen, ut ne ab oratoria consuetudine ad tragicam transeamus.Aristophane ran. 822-825φρίξας δ' αὐτοκόμου λοφιᾶς λασιαύχενα χαίταν,δεινὸν ἐπισκύνιον ξυνάγων, βρυχώμενος ἥσειῥήματα γομφοπαγῆ, πινακηδὸν ἀποσπῶνγηγενεῖ φυσήματι.Apulée apol. 12,2 …uulgariam [sc. Venerem], quae sit percita populari amore, non modo humanis animis, uerum etiam pecuinis et ferinis ad libidinem imperitare ui immodica trucique perculsorum animalium serua corpora complexu uincientem.La phénoménologie de la colèreSénèque Med. 380-396alumna, celerem quo rapis tectis pedem?resiste et iras comprime ac retine impetum.incerta qualis entheos gressus tulitcum iam recepto maenas insanit deoPindi niualis uertice aut Nysae iugis,talis recursat huc et huc motu effero,                                         385furoris ore signa lymphati gerens.flammata facies, spiritum ex alto citat,proclamat, oculos uberi fletu rigat,renidet: omnis specimen affectus capit.haeret: minatur aestuat queritur gemit.                                      390quo pondus animi uerget? ubi ponet minas?ubi se iste fluctus franget? exundat furor.non facile secum uersat aut medium scelus;se uincet: irae nouimus ueteris notas.magnum aliquid instat, efferum immane impium:                     395uultum Furoris cerno. di fallant metum!Sénèque dial. 3 (de ira) 1,3 furentium certa indicia sunt audax et minax uultus, tristis frons, torua facies, citatus gradus, inquietae manus, color uersus, crebra et uehementius acta suspiria.Sénèque dial. 3 (de ira) 1,5-6 non uides ut omnium animalium, simul ad nocendum insurrexerunt, praecurrant notae ac tota corpora solitum quietumque egrediantur habitum et feritatem suam exasperent? (6.) spumant apris ora, dentes acuuntur adtritu, taurorum cornua iactantur in uacuum et harena pulsu pedum spargitur, leones fremunt, inflantur inritatis colla serpentibus, rabidarum canum tristis aspectus est : nullum est animal tam horrendum tam perniciosumque natura ut non appareat in illo, simul ira inuasit, nouae feritatis accessio.Cf. Keulen W. (2000), « L’immagine evocata dal testo. La rappresentazione drammatica della Venere apuleiana », Fontes 3.5-6, 55-72.