{"word_count": 585, "character_count": 4271}
L'origine pré-littéraire et l'emploi de la langue osqueTite-Live 7,2,11-12 postquam lege hac fabularum ab risu ac soluto ioco res auocabatur et ludus in artem paulatim uerterat, iuuentus histrionibus fabellarum actu relicto ipsa inter se more antiquo ridicula intexta uersibus iactitare coepit; unde exodia postea appellata consertaque fabellis potissimum Atellanis sunt; (12.) quod genus ludorum ab Oscis acceptum tenuit iuuentus nec ab histrionibus pollui passa est; eo institutum manet, ut actores Atellanarum nec tribu moueantur et stipendia, tamquam expertes artis ludicrae, faciant.Diomède GL i 489,32-490,3. 18-20 tertia species [ fabulae togatae] est fabularum Latinarum quae a ciuitate Oscorum Atella, in qua primum coeptae, appellatae sunt Atellanae, argumentis dictisque iocularibus similes satyricis fabulis Graecis. […] Latina Atellana a Graeca satyrica differt quod in satyrica fere satyrorum personae inducuntur aut siquae sunt ridiculae similes satyris, Autolycus Busiris; in Atellana Oscae personae, ut Maccus.Strabon 5,3,6 τῶν μὲν γὰρ Ὄσκων ἐκλελοιπότων ἡ διάλεκτος μένει παρὰ τοῖς Ῥωμαίοις, ὥστε καὶ ποιήματα σκηνοβατεῖσθαι κατά τινα ἀγῶνα πάτριον καὶ μιμολογεῖσθαι.Cicéron 7,1,3 (ad M. Marium, oct. 55) non enim te puto Graecos aut Oscos ludos desiderasse, praesertim cum Oscos uel in senatu uestro spectare possis, Graecos ita non ames ut ne ad uillam quidem tuam uia Graeca ire soleas.Suétone 39,1 edidit [sc. Iulius Caesar] spectacula uarii generis : munus gladiatorium, ludos etiam regionatim urbe tota et quidem per omnium linguarum histriones, item circenses athletas naumachiam.Suétone 43,1 fecitque [sc. Augustus ludos] nonnumquam etiam uicatim ac pluribus scaenis per omnium linguarum histriones.Les masquesFestus p. 238,12-20 Lindsay : Personata fabula quaedam Naeui incribitur, quam putant quidam primum &#60;actam&#62; a personatis histrionibus. sed cum post multos annos comedi et tragoedi personis uti coeperint, uerisimilius est eam fabulam proter inopiam comoedorum actam nouam per Atellanos, qui proprie uocantur personati; quia ius est is non cogi in scena ponere personam, quod ceteris histrionibus pati necesse est.Les exemplaires de la "Bottega dell'arte" de Pompéi  L'Atellane littéraireLe Postribulum de PomponiusPomponius AT 148 ego rumorem parui facio, dum sit rumen qui impleam.Pomponius AT 149 continuo ad te centuriatim current qui panem petent.Pomponius AT 150 ego quaero quod comedim; has quaerunt quod cacent: contrariumst.Pomponius AT 153 quis hic est? quam ob rem hic prostat? rictum et labeas cum considero…Pomponius  AT 154-155 ut nullum ciuem pedicaui per dolum ︱nisi ipsus orans ultro qui ocquiniceret.Pomponius AT 156-157 iamne abierunt? iam non tundunt? iamne ego in tuto satis? ︱ numquis hic restitit qui non dum labeas lirarit mihi?Pomponius AT 158 si ualebit plus, in buccam baetet siticinis schema.Le Praeco posterior de PomponiusPomponius AT 133 uis facere nouerca uetulum derepente deserat?Pomponius AT 141-143 ego dedita opera te, pater, solum foras ︱ seduxi, ut nequis esset testis tertius ︱ praeter nos, tibi cum tunderem labeas lubens.L'Atellane impériale et le développement des canticaTacite ann. 4,14,3 uariis dehinc et saepius inritis praetorum questibus, postremo Caesar de immodestia histrionum rettulit: multa ab iis in publicum seditiose, foeda per domos temptari; Oscum quondam ludicrum, leuissimae apud uulgum oblectationis, eo flagitiorum et uirium uenisse &#60;ut&#62; auctoritate patrum coercendum sit. pulsi tum histriones Italia.Suétone Galb. 13 quare aduentus eius non perinde gratus fuit, idque proximo spectaculo apparuit, siquidem Atellanis notissimum canticum exorsis [atell. 2 Ribbeck]:uenit Dorsennus a uillacuncti simul spectatores consentiente uoce reliquam partem ret&#60;t&#62;ulerunt ac saepius uersu repetito egerunt.&#160;Suétone Ner. 39 et Datus Atellanarum histrio in cantico quodam [atell. 4 Ribbeck]ὑγίαινε πάτερ, ὑγίαινε μῆτερita demonstrauerat, ut bibentem natantemque faceret, exitum scilicet Claudi Agrippinaeque significans, et in nouissima clausula [atell. 5 Ribbeck]Orcus uobis ducit pedessenatum gestu notarat.Renato Raffaelli et Alba Tontini éds., L'atellana letteraria, Urbino 2010.Renato Raffaelli et Alba Tontini éds., L'atellana preletteraria, Urbino 2013.