{"word_count": 1595, "character_count": 10982}
Aulu-Gelle 12,2,3 in libro enim uicesimo secundo epistularum moralium, quas ad Lucilium conposuit [sc. Seneca].Les échanges épistolaires de SénèqueMartial 7,45 (= Sénèque epist. test. 17 Vottero)facundi Senecae potens amicus,caro proximus aut prior Sereno,hic est Maximus ille, quem frequentifelix littera pagina salutat.hunc tu per Siculas secutus undas,                                            5o nullis, Ouidi, tacende linguis,spreuisti domini furentis iras.miretur Pyladen suum uetustas,haesit qui comes exuli parentis:quis discrimina comparet duorum?                                           10haesisti comes exuli Neronis.Martial 7,44,9-10audiet hoc praesens uenturaque turba, fuisse  illi te, Senecae quod fuit ille suo.Priscien  num. GL 3,410,13-15 = p. 16,7-8 Passalacqua : Seneca in X {epistularum} ad Nouatum « XXIIII sestertia », id est talentum Atticum paruum.Sénèque le Rhéteur 10,5,21 cum donaret illi Caesar talentum, in quo uiginti quattuor sestertia sunt Atheniensium more.Le personnage de LuciliusSénèque nat. quaest. 4a praef. 14 cum cupieris bene laudari, quare hoc ulli debeas ? ipse te lauda. dic: “liberalibus me studiis tradidi. quamquam paupertas alia suaderet et ingenium &#60;eo&#62; duceret ubi praesens studii pretium est, ad gratuita carmina deflexi me et ad salutare philosophiae contuli studium”.Sénèque epist. 8,9-10 unum uersum eius [sc. Publili], qui ad philosophiam pertinet et ad hanc partem quae modo fuit in manibus, referam, quo negat fortuita in nostro habenda:    alienum est omne quidquid optando euenit [Publilius Syrus sent. a 1].(10.) hunc sensum a te dici non paulo melius et adstrictius memini:    non est tuum fortuna quod fecit tuum [Lucilius Iunior carm. frg. 1 Blänsdorf].illud etiamnunc melius dictum a te non praeteribo:    dari bonum quod potuit auferri potest [Lucilius Iunior carm. frg. 2 Blänsdorf].hoc non inputo in solutum: de tuo tibi. uale.Sénèque epist. 24,21 haec cum descripsisses quo soles ore, semper quidem magnus, numquam tamen acrior quam ubi ueritati commodas uerba, dixisti,    mors non una uenit, sed quae rapit ultima mors est [Lucilius Iunior carm. frg. 3 Blänsdorf].malo te legas quam epistulam meam; apparebit enim tibi hanc quam timemus mortem extremam esse, non solam.Sénèque nat. quaest. 3,1,1 quaeramus ergo de terr&#60;estr&#62;ibus aquis et inuestigemus qua ratione fiant, siue, ut ait Ouidius,    fons erat illimis nitidis argenteus undis [Ovide met. 3,407];siue, ut ait Vergilius,    unde per ora nouem uasto cum murmure montis    it mare praeruptum et pelago premit arua sonanti [Virgile Aen. 1,245-246];siue, ut apud te, Iunior carissime, inuenio,  ut apud te, Iunior carissime, inuenio,    Elius Siculis de fontibus exilit amnis [Lucilius Iunior carm. frg. 3 Blänsdorf].Sénèque epist. 34,1 adsero te mihi ; meum opus es.Michel Foucault sur la lettre 99(« L’écriture de soi », Corps écrit, no 5 : L’Autoportrait, février 1983, p. 3-23, dans : Dits écrits, IV, texte n° 329)«elle est elle-même la copie d’une autre missive que Sénèque avait envoyée à Marullus dont le fils était mort quelque temps auparavant. Le texte relève du genre de la « consolation » ; il offre au correspondant les armes « logiques » avec lesquelles lutter contre le chagrin. L’intervention est tardive, puisque Marullus, « étourdi par le coup », a eu un moment de faiblesse et s’est « écarté de lui-même » ; la lettre a donc en cela un rôle d’admonestation. Mais, pour Lucilius, à qui elle est aussi envoyée, pour Sénèque qui l’écrit, elle joue le rôle d’un principe de réactivation : réactivation de toutes les raisons qui permettent de surmonter le deuil, de se persuader que la mort n’est pas un malheur (ni celle des autres ni la sienne propre). Et, grâce à ce qui est lecture pour l’un, écriture pour l’autre, Lucilius et Sénèque auront ainsi renforcé leur préparation pour le cas où un événement de ce genre leur arriverait. La consolatio qui doit aider et corriger Marullus est en même temps une praemeditatio utile pour Lucilius et Sénèque. L’écriture qui aide le destinataire arme le scripteur – et éventuellement les tiers qui la lisent».Les topoi épistolaires Sénèque epist. 8,1-3 “tu me – inquis – uitare turbam iubes, secedere et conscientia esse contentum? ubi illa praecepta uestra quae imperant in actu mori?” quid? ego tibi uideor inertiam suadere? in hoc me recondidi et fores clusi, ut prodesse pluribus possem. nullus mihi per otium dies exit; partem noctium studiis uindico; non uaco somno sed succumbo, et oculos uigilia fatigatos cadentesque in opere detineo. (2.) secessi non tantum ab hominibus sed a rebus, et in primis a meis rebus: posterorum negotium ago. illis aliqua quae possint prodesse conscribo; salutares admonitiones, uelut medicamentorum utilium compositiones, litteris mando, esse illas efficaces in meis ulceribus expertus, quae etiam si persanata non sunt, serpere desierunt. (3.) rectum iter, quod sero cognoui et lassus errando, aliis monstro.Sénèque epist. 21,5 profunda super nos altitudo temporis ueniet, pauca ingenia caput exerent et in idem quandoque silentium abitura obliuioni resistent ac se diu uindicabunt. quod Epicurus amico suo potuit promittere, hoc tibi promitto, Lucili: habebo apud posteros gratiam, possum mecum duratura nomina educere.13,4 non loquor tecum Stoica lingua, sed hac submissiore.-26,7 haec mecum loquor, sed tecum quoque me locutum esse puta.38,1 merito exigis ut hoc inter nos epistularum commercium frequentemus. plurimum proficit sermo, quia minutatim inrepit animo: disputationes praeparatae et effusae audiente populo plus habent strepitus, minus familiaritatis.40,1 quod frequenter mihi scribis gratias ago; nam quo uno modo potes te mihi ostendis. numquam epistulam tuam accipio ut non protinus una simus. si imagines nobis amicorum absentium iucundae sunt, quae memoriam renouant et desiderium {absentiae} falso atque inani solacio leuant, quanto iucundiores sunt litterae, quae uera amici absentis uestigia, ueras notas adferunt? nam quod in conspectu dulcissimum est, id amici manus epistulae inpressa praestat, agnoscere.55,9-11 conuersari cum amicis absentibus licet, et quidem quotiens uelis, quamdiu uelis. magis hac uoluptate, quae maxima est, fruimur dum absumus; praesentia enim nos delicatos facit, et quia aliquando una loquimur, ambulamus, consedimus, cum diducti sumus nihil de iis quos modo uidimus cogitamus. […] (11.) […] uideo te, mi Lucili; cum maxime audio; adeo tecum sum ut dubitem an incipiam non epistulas sed codicellos tibi scribere. uale.67,2 si quando interuenerunt epistulae tuae, tecum esse mihi uideor et sic adficior animo tamquam tibi non rescribam sed respondeam. itaque et de hoc quod quaeris, quasi conloquar tecum, quale sit una scrutabimur.75,1 minus tibi accuratas a me epistulas mitti quereris. quis enim accurate loquitur nisi qui uult putide loqui? qualis sermo meus esset si una desideremus aut ambularemus, inlaboratus et facilis, tales esse epistulas meas uolo, quae nihil habent accersitum nec fictum.4,10 sed, ut finem epistulam imponam8,7 sed iam finis faciendus est11,8 iam clausulam epistula poscit12,10 sed iam debeo epistulam includere13,16 sed iam finem epistulae faciam18,14 sed iam incipiamus epistulam complicare22,13 iam imprimebam epistulae signum26,8 desinere iam uolebam et manus spectabat ad clausulam45,13 sed ne epistulae modum excedam, quae non debet sinistram manum legentis implere58,37 sed in longum exeo118,1 exigis a me frequentiores epistulas. rationes conferamus: soluendo non eris. conuenerat quidem ut tua priora essent: tu scriberes, ego rescriberem. sed non ero difficilis: bene credi tibi scio. itaque in anticessum dabo nec faciam quod Cicero, uir disertissimus, facere Atticum iubet, ut etiam « si rem nullam habebit, quod in buccam venerit scribat » [Att. 1,12,4].50,1 epistulam tuam accepi post multos menses quam miseras; superuacuum itaque putaui ab eo qui adferebat quid ageres quaerere. ualde enim bonae memoriae est, si meminit.59,4 sed ut ad propositum reuertar, audi quid me in epistula tua delectauerit.La chronologie91,1 liberalis noster nunc tristis est nuntiato incendio quo Lugdunensis colonia exusta est.18,1 December est mensis: cum maxime ciuitas sudat. ius luxuriae publice datum est; ingenti apparatu sonant omnia, tamquam quicquam inter Saturnalia intersit et dies rerum agendarum.23,1 putas me tibi scripturum quam humane nobiscum hiemps egerit, quae et remissa fuit et breuis, quam malignum uer sit, quam praeposterum frigus, et alias ineptias uerba quaerentium?67,1 ut a communibus initium faciam, uer aperire se coepit, sed iam inclinatum in aestatem, quo tempore calere debebat, intepuit nec adhuc illi fides est; saepe enim in hiemem reuoluitur.86,16 Iunius mensis est quo tibi scribo, iam procliuis in Iulium: eodem die uidi fabam metentes, milium serentes.122,1 detrimentum iam dies sensit; resiluit aliquantum, ita tamen ut liberale adhuc spatium sit si quis cum ipso, ut ita dicam, die surgat.Le rythme des échanges:14,17 nunc ad cotidianam stipem manum porrigis76,1 inimicitias mihi denuntias si quicquam ex iis quae cotidie facio ignoraueris.83,1 singulos dies tibi meos et quidem totos indicari iubes: bene de me iudicas si nihil esse in illis putas quod abscondam.106,1 tardius rescribo ad epistulas tuas, non quia districtus occupationibus sum. hanc excusationem caue audias.3,1 epistulas ad me perferendas tradidisti, ut scribis, amico tuo; deinde admones me ne omnia cum eo ad te pertinentia communicem, quia non soleas ne ipse quidem id facere.33,1-3 desideras his quoque epistulis sicut prioribus adscribi aliquas uoces nostrorum procerum. non fuerunt circa flosculos occupati: totus contextus illorum uirilis est. […] (3.) non est ergo quod exigas excerpta et repetita: continuum est apud nostros quidquid apud alios excerpitur. epist.donnée chronologique  internedate probablerythme des échangesgroupefréquence7ludi Victoriae Caesaris20-30/VII/62  12platanes desséchésdébut octobre 6212-7 = 560/5 = 1218Saturnales17/XII/62 et suiv.18-12 = 677/6 = 12+23début de printempsfin février 6323-18 = 570/5 = 1424procès de Lucilius   29ultimam pensionem   31Lucilius en Sicile   45Lucilius en Sicile   49Sénèque en Campanie   57mer mauvaise ; boue à Naplesdébut décembre 63 ?57-23 = 34330/10 = 10-67uer aperire se coepitmars 64 ?67-57 = 1090/10 = 968Lucilius in otium se recepit   69Lucilius frequenter migrat   70Sénèque à Pompéi (post naumachiam)(après le IV/64)(70-67 = 3)(30/3 = 10)71Lucilius en Sicile   76Sénèque à Naples   77Arrivée de la flotte d’Alexandrievers le 15/IV77-67 = 1045/40 = 4,579Lucilius Siciliam cirumitprintemps (mai ?)  84Sénèque voyage   86iam procliuis in Iuliumincendie de Romeaprès le 15/VI18-27/VII86-77 = 960/9 = 6,590dangers des grandes villes   91incendie de Lyondébut d’août 6496-91 = 545/5 = 9104fièvres à Rome, raisinmi-septembre 64104-91 = 1345/13 = 3+122jours déjà courtsdébut novembre 64122-104 = 1845/18 = 2,5Cf. P. Grimal, Sénèque ou la conscience de l’empire, Paris 1978, p. 451   