Kurt Lüscher, Andreas Hoff, Gil Viry & Eric Widmer, Mariano Sánchez, Giovanni Lamura & Marta Renzi, Andrzej Klimczuk, Paulo de Salles Oliveira, Ágnes Neményi, Enikő Veress, Cecilia Bjursell & Ann-Kristin Boström, Gražina Rapolienė & Sarmitė Mikulionienė, Sema Oğlak & Ayşe Canatan, Ana Vujović & Ajda Svetelšek Nedim Gavranović, Olga Ivashchenko, Valentina Shipovskaya, Qing Lin & Xiying Wang Generationen, Generationenbeziehungen, Generationenpolitik Generations, intergenerational relationships, generational policy Générations, relations intergénérationelles, politiques de générations Generaciones, relaciones intergeneracionales, política generacional Generazioni, relazioni intergenerazionali, politica generazionale Pokolenia, relacje międzypokoleniowe, polityka relacji międzypokoleniowych Gerações, relações intergeracionais, política geracional Nemzedékek, nemzedékek közötti kapcsolatok, nemzedéki politika Generații, Politici generaționale și relații intergeneraționale Generationer, relationer mellan generationer, generationspolicy Kartos, kartų santykiai, kartų politika 12. Kuşaklar, kuşaklararası ilişkiler, kuşak politikası Generacije, medgeneracijski odnosi, medgeneracijska politika Generacije, međugeneracijski odnosi, generacijska politika Покоління (генерації), міжгенераційні відносини, політика міжгенераційних відносин Поколения, межпоколенческие отношения, межпоколенческая политика 代,代际关系,代际政策 Ein mehrsprachiges Kompendium A multilingual compendium Un abrégé multilingue Un compendio multilingüe Un compendio multilingue Wielojęzyczne kompendium Um compêndio multilíngue Többnyelvű kompendium Un compendiu multilingvistic Ett mångspråkigt kompendium Daugiakalbis kompendiumas Çok dilli bir Rehber Kompendij v več jezikih Višejezični kompendium Багатомовний компендіум Многоязыковой компендиум 多语言版本 262 12 GENERATIONES "Kuşaklar", kuşaklararası konuların teori, metodoloji, araştırma ve politika yönünden incelenmesiyle ilgili farklı ülkelerden ve farklı alanlardan meslektaşların oluşturduğu bağımsız bir ağdır. Finansal olarak Konstanz Üniversitesi Mükemmellik Merkezi "Sosyal Bütünleşmenin Kültürel Temelleri" tarafından desteklenmektedir. „Generationes" ist ein freies Netzwerk von Wissenschaftlerinnen und Wissenschaftlern, in unterschiedlichen Ländern und Disziplinen, die sich mit aktuellen Fragen der Generationenanalyse in Theorie, Methodologie, Empirie und Politik beschäftigen. Es wird vom Exzellenzcluster „Kulturelle Grundlagen von Integration" der Universität Konstanz gefördert. "Generationes" is a free network of scholars from different countries and disciplines concerned with the analysis of intergenerational issues in theory, methodology, research and policy. It is financially supported by the Center of Excellence „Cultural Foundations of Social Integration", University of Konstanz. Edition '17 © Universität Konstanz 2017 This book is distributed under the terms of the Creative Commons Attribution 4.0 International License (http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/), which permits use, duplication, adaptation, distribution and reproduction in any medium or format, as long as you give appropriate credit to the original author(s) and the source, provide a link to the Creative Commons license and indicate if changes were made. ISBN 978-3-89318-076-9 Downloads: www.generationen-compendium.de Unterstützt von: 263 12 Giriş Önsözde belirtildiği üzere, bu projede 'kuşakların' analizinde mümkün olan çeşitli bakış açılarından birini benimsiyoruz. Başlangıçta şunları belirtmek önemlidir: İnsanlar kendilerini bir kuşağın üyeleri olarak tanımladıklarında veya başkaları onları böyle algıladığında, kuşak üyeliğinin kendilerinin sosyal kimlikleri ve dolayısıyla da kendilerinin eylemleri için önemli olduğunu kabul etmektedirler. Bu durumun nereye kadar gideceği de, onların özel durumuna, görevlerine ve sosyal çevresine bağlıdır. Bu bakış açısı, özellikle insanların bireysel ve sosyal kimliklerini nasıl geliştirdikleri sorusunun önemli olduğu "postmodern" toplumlardaki hayat açısından özellikle yardımcı olabilir. Bu çıkış noktası kuşak analizi için kaynak olabilecek bir kavramsal çerçeve sunmaktadır. Bize göre bu çalışma, daha dikkatli incelendiğinde, Karl Mannheim'in1 çok iyi bilinen sezgiye dayalı "kuşak durumu (kuşak gerçeği), kuşakla ilgili birim" ilişkili araçların, bilinç ve kimlikle ilişkili farklı varsayımlar kapsamında önemli olduğuna işaret etmektedir. Böyle bir bakış açısı, sosyal entegrasyon ve kuşağa ait olma üzerine belirli bir odaklanmayı gerektiren farklı kuşakların üyeleri arasındaki ilişkilere ve bu ilişkilerdeki dinamiklere özellikle dikkat çeker. Bu amaçla, özel bir bir terminoloji ortaya çıkarmaya çalışıyoruz. Insanlığın dünyevi deneyiminde üretkenliğin idrak edilmesi ve son olarak yaşamın anlamını araştırmak herzaman birbiriyle bağlantılı olmuştur. Tüm bunlar hem geçmişin hem de günümüzün önemli temalarıdır. Günümüzün bu çelişkili dinamiği ve geleceğin belirsizliği, "kuşakların sorunları" üzerine olan mevcut ilgiyi daha da arttırmaktadır (bu nedenledir ki, kuşak teorisinin kurucusu olan Karl Mannheim'a atıf yapılmaktadır). Bu bakış açısı, sosyal tabakalar veya karşılaştırılabilir sosyal sınıflar"gruplar" olarak algılanan kuşaklardan farklıdır. (kuşakların tarihsel tanımı). Ancak, gözönünde bulundurulması gereken sorunun, "deneyimi paylaşan toplulukların" öncelikle nasıl gözlemlenebileceğidir. Bir başka bakış açısı da ailedeki kuşaklara odaklanır (kuşakların kalıtımla ile ilgili tanımı). Bizim bakış açımız, bu iki algı arasındaki ortaklıkların araştırılmasına olanak sağlamaktadır. Ancak kuşaklararası ilişkilerin düzenlenmesi gerektiğinden yapısal ve sosyo-demografik koşulların da göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Dolayısıyla, yeni bir kavram olan kuşak politikasının 1 Kuşak ve bilgi arasındaki ilişki, Karl Mannheim'ın incelediği bir konu olmuştur. O, varoluşsal olarak bütün düşüncelerin bir toplumsal grup tarafından belli bir güç talebi ile oluşturulduğunu, bundan dolayı fikirlerin evrensel kılınmaya çalışıldığını belirtmiştir. Bir kuşağın bireyleri somut bir grup oluşturamazlar ve birbirleriyle ilişkileri sürekli değildir, ama onlar belli bir zaman ve mekanda ortak bir konuma sahiptirler. Bir toplumsal sınıfın üyeleri ekonomik durumlarına göre belirlenirken, kuşaklar zamansal ve mekansal bir ortaklığı ve tarihsel süreci paylaşmaktadırlar. Kuşaklar bu çerçevede özgün bir tarihsel sürecin ve tecrübenin etkisi altında kalarak fikirlerini ve görüşlerini geliştirmektedirler. Mannheim'e gore, diğer kuşaklarla karşılaştırıldığında bir kişinin kuşağının konumu, doğası bakımından açıkça ekonomik değildir. Ancak yine de kuşağın, kuşakla bağlantılı olanların fikirleri üzerinde önemli bir etkisi vardır. Kuşakta yer alan üyeler belirli bir toplumsal yeri paylaşmalarından dolayı da bir gruptur. Her kuşak öncelerinde olan ve kendilerinden sonra gelecek kuşakların deneyimlediklerinden farklı olayları tecrübe etmektedirler (Yanık, H. ss. 19–20. Çeviren notu). 264 12 aydınlattığı siyasal boyutlar işin içine girmektedir. Bu aynı zamanda "kuşaklararası adalet2" kavramını biraz daha geliştirme fırsatını sağlamaktadır. Burada bunu vurgulayan çeşitli bakış açılarından biri sunulmaktadır. Bu, daha fazla keşfedilmesi gereken bir ufkun genişliğini göstermektedir. Gelecekte, yaşam seyri yönelimlerinin yanı sıra sosyo-kültürel boyutlara daha da yakından bakmak niyetindeyiz. Yorumlar memnuniyetle karşılanacaktır. Neden böyle çok dilli bir rehber? Hemen hemen bütün lisans derecelerinin gösterdiği üzere bilimin küresel olduğu iyi bilinmektedir. İngilizcenin üstünlüğü de ortada. Ancak sonuç olarak ortaya çıkan tek biçimlilik genellikle aldatıcıdır, çünkü farklı kültür ve dillerde bulunan ince farklılıkları gizlemektedir. Dahası, Avrupa düzeyinde artan bir kurumsal ve yasal düzenleme çakışması ve çeşitli Avrupa ülkelerindeki giderek benzer hâle gelen sosyal eğilimler kültürel farklılıkların devamlılığını maskelemektedir. Bu farklılıklar (görünürde) aynı olan kuşaklararası terminolojinin farklılaşan anlayışlarıyla, hatta farklı terimlerin kullanılışıyla ifade edilmektedir. Bizim fikrimizce çok dillilik, fenomenlerin ve kuşaklararası araştırma sahasındaki teorik keşiflerin daha iyi anlaşılmasını sağlamaktadır. İnce farklılıklar daha fazla düşünmeye itmektedir. Özellikle zorlayıcı olanlar, 'devlet/hükümet' veya 'politika' gibi kolayca çevrilemeyen terimlerdir. 2 Akademik söyleme bağlı olarak orijinali Almanca olan 'Generationengerechtigkeit' teriminin farklı çevirileri mevcuttur: 'kuşaklararası adalet', "kuşaklararası eşitlik' veya 'kuşaklararası adillik'. 265 12 Türkçe versiyonu üzerine yorumlar Bu projede yer almak bizi çok heyecanlandırdı ve sorumluluk hissi ile çalışmaya tahmin ettiğimizden daha uzun bir zaman ayırdık. İngilizce'den Türkçe'ye çevirip uyarlamak aslında çok kolay olmadı. Çoğu zaman ikilemde kaldığımız konu ve kavramlar oldu. Kelimesi kelimesine ve 'özgür' çeviri arasındaki dengeyi tutturmak çeviri sürecinde çok sıkıntılı oldu. Daha önce çeviriler yapmıştık ama bu rehberde kendimizi çok sorumlu ve en doğru sözcükleri ve ifade biçimlerini kullanmak zorunda hissettik. Kuşaklararası ilişkiler konusunda çalışıyor olmamıza rağmen "kuşak" kavramına karşılık gelen "generation" kavramı ve bu kavramın son ek almış biçimlerini(örneğin; generational, generativity) Türkçe'ye çevirmek zor oldu. Türkçe ve İngilizce gramer ve cümle yapısı farklılığı da ayrı bir zorluktu. Bu nedenle Almanca versiyonuna da bakarak bazı kavramları daha anlaşılır hale getirmeye çalıştık. Sema Oğlak & Ayşe Canatan 266 12 Kuşaklar kavramına yaklaşım Kuşaklararası ilişkilerin zamanlaması 12.01 'Kuşaklararası çatışma', "kuşaklararası diyalog', 'kuşaklararası dayanışma' veya 'yaşlı yükü' gibi dikkat çeken, can alıcı moda olan sözcükler, halkın kuşaklararası söylemle nasıl bir ilişkisi olduğunu göstermektedir. Bu söylemler, kuşaklararası ilişkilerin nasıl yaşanıp değerlendirilmeleri gerektiğiyle ilgili kuşaklararası gizli bir derin anlam ya da etkili konuşma sanatı (retorik) ifadeleridir. Kuşaklararası sözcüğünün bir özelliği, idealleştirme (dayanışma) ve tehdit (çatışma) arasındaki karşıt yapıyı kuşaklararası farklılıkları olduğundan daha abartılı bir şekilde ortaya koymaktır. Benzetmeler (mecazi) bu kuşaklararası kavramının önemli birer parçasıdırlar. Dolayısıyla da aşağıdaki benzetme (mecazi) (J. Bilstein'ın "Metaphoric of the Term of Generation"ına göre. Liebau/Wulf: Generation. Weinheim 1996'da) anlaşılabilir.-Bakınız Tablo 1: Kuşaklararası kavramının değişik mecazi biçimleri Örnekler Gelişim/Kalkınma "Yeni bir İnsan"ın yaratılışı Döngüsellik ve süreç Kuşaklar zinciri, yaşamın dönemleri Yasa Kuşaklararası sözleşme İyileştirme, Islah Öğretmen, Bahçıvan, gençlik bizim geleceğimizdir Yabancılık ve ilişkiyi kesme Kuşakların savaşı 12.02 L.L. Nash'e (1978. Concepts of existence. Daedalus 107, 1'de) göre, Yunanca "genos" sözcüğü, "var olma" anlamına gelen "genesthai" fiilinden gelmekte ve yaşamın sürekli değişen eşiğine adım atmayı tanımlamaktadır. Çocukların doğumuyla birlikte ebeveynlerininkinden farklı, yeni bir kuşak ortaya çıkar. Bu durum her yeni kuşakla birlikte tekrar edilir. Bu olay tekrar tekrar olmaktadır ancak söz konusu olgu, aynı kalmaktadır. Antik Roma'da Yunanca "generatio" teriminin çevirisi "doğuş", "yaratılış", "üreme" anlamlarına gelmektedir. Dolayısıyla da yaratan, biçim olarak kendisine benzeyen bir şey yaratmaktadır ancak söz konusu insanlar olduğunda yaratılış, yaratıcıdan tür olarak değil, bireysel olarak farklıdır. Bunun ötesinde, J. Bilstein kuşak teriminin iki temel fikre dayandığına dikkat çeker: – doğuş ve yaratılışın yanı sıra devamlılık ve döngüsellik, diğer bir ifadeyle yaratılış ve aidiyet – ki bunlar metafor olarak kullanımda da yansıtılmaktadır. Bu temel gerilimler kuşaklararası etkili konuşmanın kutuplaşmasında kendini gösteren kuşaklararası ilişkilerdeki ikilem potansiyeline ve ikilem deneyimine atıfta bulunmaktadır – S. Weigel (2006. Genea-Logik) kuşak kavramı; evrim ve gelenek arasında bir kesişme noktası olarak çeşitli akademik bilimlerde anahtar bir kavram olduğunu ve aynı zamanda bu kavramın bilim ve insanlık arasındaki farklılıklarına da dikkat çekmektedir. Bu durum, kuşakların "nicelleştirildiği" ve "nitelleştirildiği" mevcut araştırma yöntemlerinde yansıtılmaya devam etmektedir. 12.03 'Kuşak' kavramının önemini anlayabilmek için kısa geçmişini ve kullanım çeşitliliğini göz önünde bulundurmak şarttır. "Yeni" bir şeyin daha önce var olan bir şeyden evrilebileceği / üretilebileceği inancı "kuşak" sözcüğünün merkezindedir. Bir şeyin "yeni" kuşağının daha önce var olandan ayrı olması ve aynı zamanda da ortak özellikler barındırması çok önemlidir. O zaman 267 12 kavramın tarihçesi –biraz basitleştirmeyle– aşamalara ayrılabilir (kavramı Antropoloji, Biyoloji, Tarih ve Sosyoloji ile ilişkilendirmek önemlidir.) 12.04 Kuşak kavramının üç gelişim aşaması 1. Birinci aşama, antik dünyayı ve karanlık çağları (Ortaçağ) ilgilendirir ve sırasıyla geçmişe ve geleneğe bakarak günümüzü anlamaya çalışma çabalarını içermektedir. Bireyin yaşam seyrinin zamana bağlı yapısı ve toplumsal gelişme arasında kurulan benzeşim aile ve akrabalık aracılığıyla sağlanır. Bu erken aşama, bilginin kuşaktan kuşağa aktarımını kabul ederek kuşaklararası ilişkilerin eğitimsel olarak anlamlandırılmasına bir zemin oluşturmaktadır. 2. İkinci aşama modern çağ ile birlikte başlar. Bu aşama, kuşak kavramının yoğun olarak yeni ve açık bir geleceğe doğru başlangıcın işaretlerini vermesi ile özdeşleşmiştir. Kuşaklar ilerlemenin bir başlatıcısı olarak görülürler. Odaklanma sanat ve bilim üzerinedir. Kavramın önvurgusu, bilgi aktarımının, öğretmen-öğrenci modeline odaklanan kuşaklararası bir ilişkiler modeliyle aynı doğrultuda ilerlediği şeklindedir. Bunun tersine, ailede kuşaklar zinciri varsayılan olarak alınır ve burjuva ailesinin ideallerine göre işlenir. İlk aşamaya benzer bir şekilde, çoğu örnek erkeklere göndermede bulunur. 3. Kuşakları anlamanın üçüncü bir aşaması da kuşak kavramının belli bir zaman dilimini tarif etmek için kullanılan bir tanı aracı olarak ele alındığı daha yakın geçmişle birlikte başlar. Bu aşama, geçmiş, günümüz ve de gelecek arasındaki ilişkide değişen bakış açısını ifade etmektedir. Sırasıyla geçmişle ve gelenekle intibakı yapılmışsa ve bu hâlen geçerliyse bile gelecek belirsiz olarak görülür. Bu iç çelişki çağdaş toplumlardaki "postmodern" çözümlemelerde açıktır. Ancak kesinliğin yitirilmesi, kuşakları anlama konusundaki ufkun genişlemesine katkı da sağlamıştır: Ailedeki ve toplumdaki kuşakların devamlılığı birbirleriyle ilişkilidir. Bu, en çok sosyal politika alanında, refah devleti (ve devletin reformu) bağlamında kuşaklararasında yeniden düzenlenen adalete ilişkin sorularda açıktır. 12.05 Postmodernlikte sosyo-politik analizler için önemli etkileri olan toplumsal cinsiyet farklılıklarına özellikle önem verilmektedir. Kadınların rolü tanınmakta ve iki cinsiyetin ilişkisi tartışılmaktadır. Bu söylemler, medyanın her yerde birden bulunuşu ve bizim onunla olan ilişkimizden önemli ölçüde etkilenmektedir. Bunun yine "bakım" örneğinde olduğu gibi kuşaklar ve toplumsal cinsiyet arasındaki yakın dayanışma açısından etkileri bulunur. Kavramlardaki çeşitliliğin günümüze uyumlaştırılması 12.06 Günümüzde, kuşaklararası konulara gösterilen ilgi çok çeşitli yayınlarda (kısmen daha fazla dikkat çekmeyi hedefleyen bazı yeni sınıflandırma kullanılması) kendini göstermektedir Aşağıda, bunları yeni yayınları kullanarak kavramın tarihçesi açısından bir düzen içinde vermeye çalışıyoruz. (Bu yayınlar iyi bilindiği için okuyucuları tamamen internetteki bibliyografik kaynakçaya yönlendiriyoruz.) 268 12 Özetle, en azından kuşaklararası konu ve söylemlerin aşağıda verilmiş olan kategorilerini tanımlıyoruz 1. Aynı soydan kuşaklar; akrabalık, soy ve aile rolleriyle ilgilidir: Literatürden örnekler: Bengtson ve Robertson (1985). Grandparenthood. Cherlin ve Furstenberg Jr. (1986). The New American Grandparent. Rossi ve Rossi (1990). Of human bonding: parent-child relationships across the life course. Szinovacz (1998). Handbook on Grandparenthood. 2. Eğitim ile ilgili kuşaklar; okullardaki, şirketlerdeki (örneğin, mentorluk) ve genel olarak toplum ve kültürdeki eğitimle ilgili ilişkiler ve rollere değinmektedir: Literatürden örnekler: Ecarius (1998). Was will die jüngere mit der älteren Generation? Generationenbeziehungen in der Erziehungswissenschaft [Genç kuşak, yaşlı kuşakla ne yapmak istiyor? Pedagojide kuşaklararası ilişkiler]. Liebau (1997). Generation. Versuch über eine pädagogischanthropologische Grundbedingung [Kuşak. Pedagojik antropolojik bir temel ihtiyaç hakkında makale]. Mead (1972). Culture and Commitment: A Study of the Generation Gap. Schelsky (1957). Die skeptische Generation. Eine Soziologie der deutschen Jugend [Kuşkucu kuşak. Alman gençliğinin sosyolojisi]. 3. Sosyo-kültürel geçmişe dayalı kuşaklarla ilgili ... a) savaşlara, ekonomik ve siyasi huzursuzluk ve bunlar sonucunda ortaya çıkan kolektif kimliklere: Literatürden örnekler: Eisenberg (1982). The lost generation: Children in the holocaust. Elder Jr. (1974). Children of the Great Depression. Easterlin vd. (1990). Retirement prospects of the baby-boom generation. b) eğilim belirleyici kültürel hareketler, tarzlar ve çalışmalar: Literatürden örnekler: Campbell (1999). This is the beat generation. Coupland (1991). Generation X: Tales for an accelerated culture. Jones (1986). Great expectations: America and the baby boom generation. c) refah devleti düzenlemeleri, haklar ve yükümlülükler (örneğin, yaşlılık sigortası finansmanı). Literatürden örnekler: Arber ve Attias-Donfut (2000). The myth of generational conflict: The family and state in ageing societies. Daatland ve Lowenstein (2005). Intergenerational solidarity and the family welfare state balance. 269 12 Kohli (1999). Private and public transfers between generations: Linking the family and the state. Willetts (2010). The Pinch. How the baby boomers took their children's future-and why they should give it back. 4. Mevcut duruma göre ideal alt grubun şekillenmesine (ideal ergen tipi gibi)göre zamana göre değişen. Literatürden örnekler: Böpple ve Knüfer (1998).GenerationXTC: Technound Ekstase [XTC Kuşağı: tekno ve ekstazi]. Epstein (1998). Youth culture: Identity in a postmodern world. Illies (2000). Generation Golf. Tapscott (2009). Grown up digital-How the next generation is changing your world. Diğer ifadeler, terimi metaforik bir anlamda kullanmaktadırlar. Örneğin, ilaçlar, araçlar (arabalar, bilgisayarlar) ve teknikler kuşağı gibi. 270 12 Kavramsal Temeller Çıkış noktası 12.07 "Kuşak" kavramı, genellikle yorumlayıcı bir çerçeve olarak kullanılır ve bu nedenle de kuşak kavramının ne anlama geldiği bilindiği veya içerikten bunun çıkarılabileceği varsayılmaktadır. Ancak, kavramın bir araştırmada ve analizde kullanılması durumunda tam olarak neyi ifade ediyor olduğunun teorik olarak tanımlanması gerekmektedir. Kavramsal çeşitliliği/farklılığı sistemleştirme girişimlerinde daha özet ve anlaşılır bir tanımlanma yolu tercih edilir. Biz burada "semiyotik3 üçgen" olarak tanımlanan bir versiyonu uyarladık. Buna göre, bu kavramın "anlamı" teorik varsayımlar ve uygulamalı amaçlara dayalı bir biçimde açıklayıcı tutum ve kanıta dayalı ilişkinin sonucudur. Yani, kavramın yorumlanmasını, üretilmesini veya işaretleri anlama süreçlerini içeren bütün faktörlerin sistematik bir şekilde incelenmesinin sonucudur. Bu bakış açısıyla bakıldığında, tanımlamalar sezgisel/deneyimsel hipotezler olarak yorumlanabilir. Kavramlar, zaman zaman kanıtlı olsa da genellikle teorik temelli varsayımlar içerir. Bu bir vaka çalışması olsaydı haklılık yanı olabilirdi. Ancak, bu kavram; değişime, yeniden işlenmeye ve eklemeler yapılmaya ihtiyaç duyabilmektedir. 12.08 Çıkış noktamız, girişte vurgulandığı gibi etimoloji ve kuşakların tarihçesi kavramından bakılabilecek kuşağa aidiyet ve kuşaklararası kimlik yükleme arasındaki karşılıklı ilişkidir. Tüm bunlar dikkati, bireyler ve gruplar arasındaki karşılıklı sosyal ilişkilere çekmektedir, çünkü bunlar -sosyolojik bir bakış açısındankimlikleri meydana getirmektedir. Dahası, yaşamın özel ve kamusal alanlarına uyarlanabilir ve bireysel ve kolektif yaşam tarzlarıyla aktarılabilir. Kuşaklararası ilişkilerin yasal anlaşmanın yanı sıra gelenek ve göreneklerdeki kurulumu, örneğin, kuşakların siyasi boyutları gibi sürekli olarak yeni bir kuşak rejiminin yaratılmasının gerekliliği belirtmektedir. Bu temel olgular arasındaki içsel korelasyon kuşaklararası ilişkilere, kavramsal bir örüntü olarak yaklaşılmasını ifade etmektedir. Biz de bu yüzden üç temel tanım öneriyoruz: kuşaklar ve kuşaklararası kimlik; kuşaklararası ilişkiler ve kuşaklararası rejim ve politika. Bunlar daha sonra da başka olguların kademeli tanımlamaları olmak adına referans noktaları hâline gelebilirler. Kuşaklar ve kuşağa ait kimlik Temel Tanımlamalar 12.09 'Kuşak kavramı' eylemler ve belirli nüfus grupları, akrabalık ilişkileri, kurumsal aidiyet veya geçmişteki olayların deneyimiyle bağlantılı sosyal ilişkiler arasındaki kimlikle ilgili etkileşimi 3 Semiyotic (Semiyoloji); Simge, sembol ve işaretlerin yorumlanmasını, üretilmesini veya işaretleri anlama süreçlerini içeren bütün faktörlerin sistematik bir şekilde incelenmesine dayanan bir bilim dalıdır. Başka bir ifadeyle; insanla insan, insanla doğa arasındaki etkileşimi açıklamak, bu amaçla da bilgikuramsal, yöntembilimsel ve betimsel açıdan tümü kapsayıcı, tutarlı ve yalın bir kuram oluşturmak, gösterge bilimi diye adlandırılan bir bilim dalının alanına girer. Kültürel kodlar, gelenekler ve metni anlam süreçlerine göre düzenlenmiş işaret sistemleri diye nitelenen her şey semiyotiğin inceleme alanına girmektedir.(Çeviren notu) 271 12 çözümleme amacını taşımaktadır. Odak noktasını; bireylerin yanısıra müşterek tarafların düşünce, duygu, istek ve eylem, yaşam biçimi ve yaşam serüveni oluşturmaktadır 12.10 Bir kuşağın üyesi olmayı sosyal kimliğe yükleyerek bahsetmemizin nedeni, temel bir nitelik tanımlama tuzağından kaçmak ve bunun yerine deneysel olarak gözlemlenebilecek eylemlere odaklanmaktır. Bu, zaman zaman sosyal gruplar veya (bütün bir kuşağın) 'ortak deneyim toplulukları' gibi kolektif aktörlerin eylemlerine ait sayılan aktarılmış anlamda gerçekleşir. Kimlikle ilgili düşünceler de bu konuyla alakalıdır. 12.11 Kuşağa ait kimliklerin kendi kendini yansıtan (öz-düşünümsel) atıfları anlamında Johann Wolfgang Goethe'nin otobiyografisi "Poetry and Truth" (Şiir ve Hakikat) tan alıntılanıp farklı bir şekilde ifade edilecek olursa, on yıl önce ya da sonra doğan herkesin eğitimi ve dış dünya üzerindeki etkisi yönünden tamamen farklı bir insan olacağı söylenebilir. Doğum yaşıtı, yaş, aidiyet süresi ve tarihsel olaylar zamanın sosyolojik tanımlamalarını içermektedir. Kuşaklararası farklılık 12.12 Kimliği tanımlanmış bir kuşağın varlığı fikri, onun diğer kuşaklardan zorunlu olarak ayrıldığı anlamına gelir. Dolayısıyla kuşaklararası farklılıklar, geliştirici deneyimler açısından olduğu gibi yaşamdaki ve toplumsal tarihteki değişimler açısından, yani duygu, düşünme, bilgi ve eylem açısından da tanımlanabilir. Öte yandan kuşaklararası farklılıkların geçmişi ve deneyimleri, bir toplumun ve onun tarihinin baskın olan ortak aidiyet özelliği tarafından üretilir. Kuşaklararası ayrılıklar, bireyler arasında tanımlanabildiği gibi, kuşaklar arasında da 'ortak deneyim toplulukları' olarak tanımlanabilir. Birden fazla kuşağa ait olma: Çokkuşaklı olma 12.13 Prensipte her bir birey aynı anda birkaç farklı kuşağa ait olabilir. Bu, sosyal ilişkilerde hem fırsatlara hem de engellere neden olabilir. Örneğin, büyük kardeşler, küçük kardeşlere karşı ebeveyn görevlerini (bakım, yetiştirme) üstlenebilirler. Soybilime göre daha genç olan kuşak, iletişim teknolojisindeki yeterliliklerine bağlı olarak ara sıra orta yaşlı ve yaşlı kuşaklara karşı öğretmenlik rolünü üstlenebilir, diğer yandan da hayatlarını sürdürme veya birliktelik hiyerarşileri konusunda daha yaşlı kuşaklara bağımlı olabilir. Bir kariyer peşinde koşturan ebeveynler belli zamanlarda öğrenci rolünü üstenirken diğer zamanlarda da çocuklarına karşı ebeveyn rolünü üstlenebilirler. 12.14 Dolayısıyla "çok kuşağa ait olma" genel olarak her bir birey için geçerlidir. Bu nedenle soybilimsel, sosyal ve kültürel etkiler karışmıştır. Bu durum, rol çatışmaları ve kararsızlık deneyimlerine neden olabilir. Kuşaklararası ortaklıkta sosyal entegrasyon (bütünleşme): Üretken sosyal entegrasyon 12.15 Kişiye özel ve müşterek kuşaklararası ilişkilerde birbirinden ayrılan temel belirleyici nedir? Kural olarak kuşaklar müşterek görevlerini yerine getirmeleri yanı sıra soybilimsel mirasın 272 12 sürdürülmesi ve geliştirilmesinde birlikte çaba gösterirler, öğrenme sürecinde de elbirliğinde ilerlemektedirler. Bu varsayım aşağıdaki gibi tanımlanmıştır: Yaşlı ve genç, örneğin, büyük ebeveynler ve torunlar, birlikte bir şey yaptıklarında bu, çoğunlukla öğrenmeyle ilişkilendirilir. Ancak yaşa veya kuşak üyeliğine başvurmak öğrenmenin birçok biçimiyle de ilintilidir. Durum böyle olunca, üçüncü bir faktör de işin içine girmektedir: maddi, sosyal ve kültürel mirasın aktarılması, benimsenmesi ve geliştirilmesi. Bunlar, sosyal entegrasyonun en önemli ve belirgin süreçleridir. 12.16 Üretken sosyal entegrasyon, farklı kuşakların üyeleri arasında öğrenme ve onların ortak ekonomik, sosyal ve kültürel mirasların eleştirel değerlendirilmesi süreçlerinde sosyal kimlik özelliklerinin geliştirilmesi olarak tanımlanabilir. Üretkenlik 12.17 Üretkenlik, nüfus biliminde genellikle üretken davranışla aynı anlamda kullanılır. Psikolojide Erikson'un, yaşlı kuşağın genç olanlara bakma isteği olarak anlamasından beri bu böyle olmuştur. Biz üç adımda daha kapsamlı bir anlayış sunuyoruz: – Birincisi ilk genellemede üretkenlik kavramı, insanların düşünceleri ve eylemlerinde arkadan gelen kuşakların varlığını tasarlayabilmeleri fikrine bağlanabilir. İnsanlar üretken davranışlarını üst derecede kontrol edebilmektedirler. Çoğu, ebeveynliğe karar verebilir veya karşısında olabilir. – İkinci olarak, insanların arkadan gelen kuşakların iyiliğini düşünme ve buna göre hareket edebilme kapasiteleri bulunmaktadır. Bu, hem birey hem de sosyal kurumlar için benzer bir zorunluluk ve sorumluluk olarak doğru kabul edilmiştir. – Yakın zamanda tartışmaya eklenen üçüncü bir genelleme, gencin de bireysel ve müşterek olarak yaşlının iyiliğine yönelik farkındalık geliştirebilme deneyimini veya içgörüsünü dikkate almaktadır. 12.18 Bu doğrultuda biz şu tanımlamayı öneriyoruz: Üretkenlik, bireysel ve müşterek olarak kuşakların karşılıklı bağımlılıklarının farkında olmalarına ve eylemlerinde bunu göz önünde bulunduran insan yeteneğine işaret eder. – Üretkenliğin bu açıklaması, bireysel ve müşterek-toplumsal yaşamın anlam arayışı potansiyellerini vurgulamaktadır. Kuşaklararası ilişkilerin boyutları Temel tanımlamalar 12.19 İki ve daha fazla kuşak arasındaki sosyal ilişkiler, aynı kuşak içindeki sosyal ilişkilergibi, benzerlikleri ve farklılıklarıyla kuşak üyeliği bilinci ile belirlenir (kuşaklararası ve kuşakiçi ilişkiler). 12.20 Bu ilişkiler, karşılıklı ve dönüşümsel uyum, ikna, alış-veriş ve öğrenme süreçlerinde somut bir duruma gelir. Kuşaklararası ilişkilerin yapısı ve dinamikleri başka şeylerin yanı sıra 273 12 kurumsal görevlere de (yaşam güvenliği, bakım ve yetiştirme) bağlıdır. Aynı zamanda, böyle ilişkileri sürdürüp geliştirmek önemlidir. 12.21 Tanımımız, sosyal ilişkilerin sürekli olarak birbiriyle ilişkili olan ve bu şekilde "çerçevelenmiş", dolayısıyla yegâne olmayan (bireysel ve kolektif) etkileşimler şeklindeki tanımlamasına dayanmaktadır. Birçok durumda bu çerçeve, birlikte yapılması gereken görevler veya birbirimizle karşılaştığımız sosyal roller aracılığıyla başlangıçta belirlenmektedir. Ancak en ilginci birbirini takip eden kuşakların üyeleri arasındaki ilişkilerdir. 12.22 Farklılaşmış teorik ve deneysel çözümlemelerde kuşaklararası ilişkileri inşa etmek için "sosyal bir mantığın" tanımlanıp tanımlanamayacağı sorgulanmaktadır. Genel alışveriş ve karşılıklılık kuralları ne derece geçerlidir? Bu, kuşaklararası ilişkilerin ayırt edici özelliklerinden biri midir? 12.23 Bu bağlamda özellikle önemli olan, arkadan gelen kuşakların üyelerinin karşılıklılığı veya karşılıklılık farkındalığını ertelemesidir. Bu kurallar farklı kuşakların üyeleri arasında farklı türden aktarımlar hakkındaki verileri nasıl işlemektedir? Özel ve kamu aktarımları arasındaki ilişki nedir? Üç kavram; kuşaklararası çatışma, kuşaklararası dayanışma ve kuşaklararası duygu karmaşıklığı bu sorulara yönelik kapsamlı bir yaklaşım sunmaktadır. Kuşaklararası çatışma 12.24 Kuşaklararası çatışma kavramı kuşaklararasındaki çatışmaları kızıştıran kaçınılmaz dinamik farklılıkların bulunduğu inancına dayanmaktadır. 12.25 Geleneksel ve popüler literatürde yaygın inanç, genç ve yaşlı arasındaki çatışmaların az çok kalıtsal olduğu ve bu ilişkilerin (sosyal) doğasında bulunduğudur. Nasıl sona ereceği sistemin özünde var olan toplumun gelişmesinde görünür. Aile ve akrabalık ağlarında güç ilişkileri "doğal" çıkış noktası olarak görünmektedir. Son zamanlarda genç ve yaşlı arasındaki çatışmalar refah devleti kurumlarında toplumsal kaynakların ve katılımın dağıtımıyla ilişkili olarak tartışılmaktadır. Kuşaklararası dayanışma 12.26 Kuşaklararası dayanışma, aynı veya farklı kuşakların üyeleri arasında koşulsuz güven duymanın bir ifadesi olarak tanımlanabilir. 12.27 Kuşaklararası dayanışma kavramı, temel olarak Amerika Birleşik Devletleri'nde yaşlanma ve kuşaklararası ilişkiler üzerine yapılan araştırmalar aracılığıyla popülerlik kazanmıştır. Bu, kısmen izole bir çekirdek aile kavramına, aile ve akrabalığın genel olarak önemini kaybetmesine ve yaşlılık desteği gereksiniminin tek taraflı algılanmasına karşı tepkidir. Bengtson/Roberts'ın içinde altı boyutun yeraldığı modeline (Intergenerational solidarity in aging families. Journal of Marriage and Familiy, 1991: 856–870) sıklıkla atıfta bulunulur. Bunlar, (1) ilişkisel dayanışma (etkileşimin sıklığı ve örüntüleri), (2) duygusal dayanışma (pozitif duyguların türü, derecesi veya karşılıklılığı), (3) anlaşmaya dayalı dayanışma (tavırlar, değerler ve inançlara ilişkin anlaşmanın derecesi), (4) işlevsel dayanışma (desteğin/kaynakların verilip alınmasının derecesi ve miktarı), 274 12 (5) kuralcı dayanışma (ailevi rollere ve yükümlülüklere bağlılığın gücü) ve (6) yapısal dayanışma (ailenin büyüklüğü veya coğrafi yakınlık gibi kuşaklararası ilişkilerin fırsat yapısı) şeklindedir. 12.28 Bu dayanışma kavramının yalnızca aile bağlamı içerisindeki kuşaklararası ilişkilere gönderme yaptığı belirtilmelidir. Kavrama yapılan eleştiriler, ortak aktiviteleri vermenin ve almanın veya bunlara dâhil olmanın zorlayarak veya gönülsüzce de yapılabileceğini savunmaktadırlar. Dahası, kuşaklararası ilişkilerin kuralcı bir idealleştirilmesi riski de mevcuttur. Bu yüzden tipolojiyi kuşaklararası ilişkileri boyutlandırma için bir teklif olarak görmek önerilebilir. Ancak toplumsal genelleme sıkıntılı olacaktır. Genel bir ifadeyle çok boyutlu dayanışma kavramı, kuşaklararası ilişkilerin öneminin en başta onun birleşik sosyal uyuma sağladığı katkı aracılığıyla tanımlandığı yaygın inanç temeline dayanmaktadır. Dolayısıyla kuşaklararası ilişkilerin içsel dinamiklerinin çok önemli yönleri göz ardı edilir. Aynı şekilde, onları şekillendiren sosyal koşullar da küçümsenir. Bu, deneysel verilerin tasarlanması, toplanması ve çözümlemesinde de açıkça görülür. Kuşaklararası duygu tezatlığı (her iki duygunun birlikte hissedilmesi) 12.29 Kuşaklararası duygu tezatlığı kavramı, mikro-sosyolojik ve makro-sosyolojik kuşaklararası ilişkilerin aynı zamanda aşk ve nefret, bağımsızlık ve bağımlılık, yakınlık ve uzaklık gibi çatışmacı ve dayanışmacı tavır ve davranışları ifade edebileceğine atıfta bulunur. Kaynağı, paralel birliktelik ve çeşitliliğin tanınmasında yatar. Bizim tanım önerimiz şu şekildedir: 12.30 Duygu tezatlığı kavramı genel anlamıyla birey ve kuruluşların görünüşleri için önemli olan sosyal ilişkiler, olgular ve metinlerin anlamını ararken duyguda, düşüncede, isteklerde veya sosyal yapılarda kutupsal zıtlıklar arasında tereddüt etme ("bocalama") deneyimine başvurur. 12.31 Duygu tezatlığı kavramının temeli psikoterapi ve Simmel'in bireysellik ve sosyallik kavramında yatmaktadır. Duygu tezatlığının bilimsel ifadesinin (günlük hayattaki ifadesine nazaran) başlı başına olumsuz bir çağrışımının olmadığını vurgulamak gerekir. duygu tezatlığı deneyimi ve bu durumla baş etme bu yüzden ilişkileri sürdürme anlamında bir engel olarak görülebilir. Bu, sosyal açıdan yaratıcı ve yenilikçi bir şekilde yapılabilir. Ayrıca, bireysel etki, güç veya otorite önemli olabilir. Buna göre "dayanışma", "serbest bırakma", "geri çekilme" ve "bağlılık" gibi çelişkili duygularla baş etmenin farklı yolları bulunabilir. 12.32 Kuşağa ait kavramının etimolojisi hâlihazırda devamlılık ve yenilik arasındaki gerilime değinir. Bu tarz gerilimler ayrıca birçok kuşaklararası ilişkinin paralel yakınlık ve uzaklık özelliğinin bir sonucudur. 12.33 Bu bakış açısı için genel bir buluşsal hipotez aşağıdaki gibi doğru varsayılabilir: Kuşaklararası ilişkiler, yapısal gerekçeler nedeniyle (yani yakınlıkları ve değiştirilemezlikleri) yüksek bir duygu tezatlığı deneyimleme potansiyelini ifade etmektedir. Ancak bunlar her zaman ve her koşulda duygu tezatlığı değildirler. 275 12 Kuşaklararası ilişkiler ve sosyal yapılar 12.34 Kuşaklararası kimliklerin atfı demografik, sosyal ve kültürel yapıların içine gömülüdür. Bu yapılar bireyler, gruplar, kurumlar ve başka sosyal birimler arasındaki kuşaklararası ilişkileri somut bir şekilde çerçevelemektedirler. Bu yapısal birimlere toplumsal düzeyde kuşaklararası ilişkiler olarak değinilebilir ("Generationenverhältnisse"). 12.35 Bu tanım, "ilişkilere" ("Beziehungen") atıfta bulunanlardan yalnızca mikro-sosyal etkileşimler ve makro-sosyal koşullar olarak "toplumsal ilişkiler" ("Verhältnisse") açısından farklılaşır. Üyeleri arasındaki somut etkileşimlerinde kendilerini gösteren makro-sosyal birimler arası (soyut) ilişkilerin de olabileceğini göz önünde bulundurmalıyız. Kuşak kavramı bu yüzden mikro ve makro düzeylerin zıtlığı arasında aracı olmaya uygundur. Bunun belirtileri Mannheim'ın kavramsal örüntüsünde, yani "kuşağın konumu -güncel kuşak- kuşak birim"de bulunabilir. 12.36 Demografik bir bakış açısından doğum akranları en önemli yapısal birimlerdir. Belirli bir zaman diliminde doğmuş bütün insanlar "kuşak" olarak tanımlanmaktadırlar. Örgütler bağlamında akranlar, belirli bir zaman diliminde o örgütün üyeleri olmuş bütün insanlardır. 12.37 Yukarıda önerilen kuşak tanımına göre doğum akranları, üyeleri veya başkaları o doğum tarihini, yaşı veya girdiyi kimlikleri ve eylemleriyle ilgili biyografik ve geçmiş deneyimleri olan bir kurumla bağlantılandırdığı zaman kuşaklar hâlini alırlar. 12.38 Farklı kuşakların üyelerinin arasındaki yapısal ilişkilerin ve dinamiklerin çözümlemesi zaman açısından da yapılabilir. Bir tarafta aynı anda yaşayan (eşzamanlı) kuşaklar vardır. Diğer taraftaysa yaşantılarını paylaşmayan (artzamanlı) kuşaklar ve hem de eşzamanlı ve artzamanlı kuşak deneyimleri arasında karşılıklı bağlantılar vardır. 12.39 Kuşaklar karmaşık bir çapraşık sosyo-zamansal yapı ve ilişkiler sistemi inşa etmektedirler. Bunlar, bireylerin çoklu kuşak aidiyetlerinde ve kuşaklararası ilişkilerinde gözlemlenebilir. Kuşaklardan ikincisi (sonraki kuşak), zıt düşen seçenekler arasında bir tepki evresi içeriyorsa ikilem deneyimini yaşayabilirler. Bu, onların kendilerinden önceki kuşağı takip etmeleriyle ve geleceğe uzanmalarıyla tamamlanır. Kuşakların ve kuşaklararası ilişkilerin zaman boyutlarının çözümlemesi az araştırılmakla birlikte kuşaklararası teori inşası ve araştırmasında gelecek vaat eden bir alandır. Kuşak düzeninin ve kuşak politikasının unsurları 12.40 Çocukların "yaşlıya" uzun süreli bakıma muhtaçlığı ve yaşlı insanların "gençlerden" alacağı bakım ışığında, kuşaklararası ilişkileri düzenlemek "insan doğasının sosyo-kültürel bir görevi" hâlini almaktadır ki bu, kurallar ve düzenlemelere ihtiyaç duyar. Bunlar, bu görevler ile farklılıklar ve etkiler hakkındaki uzlaşmaların anlaşılmasının ifadeleridir. Örneğin, ebeveyn "otoritesi" kavramının ebeveyn "bakımı" kavramıyla yer değiştirmesi kuşağa ait düzendeki tarihsel değişimi ifade eder. 276 12 12.41 "ilişkisel mantık" terimi sosyal ilişkilerin düzenlenmesinin, ekonomik ve siyasi iktidar ilişkileri içinde yerleşmiş olarak bulunuşları ve gelenek, görenek ve normlar aracılığıyla meşruiyetlerinin kurulu biçimlerini ifade eder. Sosyal yapılar içinde gömülü olan bu kurallar bir "kuşak rejimine" atıfta bulunmaktadır. Temel tanımlama 12.42 Kuşaklararası bir rejim bir toplumdaki kuşaklararası ilişkileri düzenlemek için var olan kuralların toplamı ve bunların gelenek, görenek ve hukuktaki alt dağılımları olarak tanımlanabilir. Bunun hukukta yeri vardır ve ilişkisel mantığın unsurları olarak ifade edilir. Her ikisi de aynı zamanda mevcut iktidar ve otorite yapılarının ifadeleridir. Kuşak ve toplumsal cinsiyet 12.43 Hem kuşak hem de toplumsal cinsiyet analitik ve deneysel olarak yakından ilişkilidir. Bu iki kategorilerin her ikisi de sosyal, siyasi ve kültürel kurum ihtiyacı duyan biyolojik olguları ifade etmektedir. En önemlisi üretkenlik toplum cinsiyet ilişkileri tarafından belirlenmektedir. Tarihsel anlamda (retrospektif) geriye doğru bir bakış kuşak kavramının genel anlamda erkek egemen bakış açısıyla kullanıldığını göstermektedir. Bu durum, görevlerin günlük yaşamda asimetrik atamasında olduğu kadar yasal düzenlemelerde de ifade edilmektedir. Toplumsal cinsiyet rollerinin geçen on yıllarda, kabul edilmiş ve gerçek değişim dinamikleri, kuşaklararası ilişkilerin düzenlenmesiyle yakından ilişkilidir. Buna en iyi örnek, "bakım görevlerinin" düzenlemesidir. Kuşaklararası adalet (hakkaniyet)/adillik/eşitlik4 12.44 Adalet (hakkaniyet) kavramı, içerisinde bireysel erdemin yanı sıra sosyal bir normu da içinde barındırmaktadır. Bu, kuşaklararası ilişkilerin düzenlenmesinde de böyledir. Bu açıdan adalet kavramları makro-sosyal (örneğin, toplumsal kaynakların dağıtımı) bağlamlarla ilgili olduğu kadar mikro-sosyal (örneğin, günlük yaşamda eğitim) bağlamlarla da ilgilidir. Aristo'nun günümüze kadar yol gösterdiği önermelerine atıfta bulunarak adaletin iki farklı boyutunu değerlendirebiliriz. – Birincisi, şekli adalettir. Toplumsal düzen içerisinde kuralların üyelere adil ve bu anlamda eşit bir şekilde uygulanmasını gerektirir ki bu, kuşaklararası iletişim için de geçerlidir. – İkinci boyut, kapsam hedeflidir. 12.45 Burada takas adaleti, birinin, üyelerin performansı açısından kazanç eşitliğini hedef almasını öngörür. Siyaset bilimi ve ekonomi literatüründe buna verim adaleti de denir. Bunun ötesinde, dağıtıcı adalet pozisyona, bireyin devlet nezdinde "değer" veya erdeme atıfta bulunur. İhtiyac temelli adalet bunun diğer bir adıdır. 4 Almanca "Generationengerechtigkeit" terimi İngilizcede üç farklı kelimeye karşılık gelir: kuşaklararası adalet, kuşaklararası adillik ve kuşaklararası eşitlik. Bunların kullanımı söylemin bağlamına bağlı olarak çeşitlilik gösterir ve kavramın farklı yönlerini vurgular – kuşaklararası eşitlik ekonomik özelliklere, kuşaklararası adillik ise felsefi yorumlamalara atıfta bulunur; kuşaklararası adaletin de sosyo-hukuksal bir çağrışımı vardır. 277 12 12.46 Son zamanlarda felsefi-etik söylemlerde pragmatik bir değişim gözlemlenebilir. Özünde bu, sosyal bağlamlardaki katılımcı adaletin veya kapsayıcı adaletin eylemlerine odaklanır. 12.47 Kuşaklararası ilişkilerin düzenlenmesine uygulandığında bu şu anlama gelir: Ebeveynler çocuklarına, mümkün olsa bile anında, hatta hiçbir zaman "geri ödenmeyen" maddi ve maddi olmayan olanaklar tanırlar. Bu nedenle sadece değişim adaletinden fazlası söz konusudur. Yine de çocukların ve ebeveynlerin farklı ihtiyaçlarını göz önünde bulundurmak önemlidir. Adaletin iki biçimi de çocukların kendi çocuklarına, almış oldukları şeyi sık sık maddi veya maddi olmayan miras olarak aktardığı fikriyle şekillenebilir. Aynı zamanda aileler içerisinde ve aileler tarafından toplumsal iyilik ve toplum tarafından tanınan (örneğin, emeklilik sistemi) beşeri sermaye üretimi için bir talep doğabilir. 12.48 Ayrıca, adalet kavramları şu anda yaşayan ve gelecekteki yaşayacak kuşaklar arasındaki ilişki açısından (örneğin, doğal kaynakların kullanımı, kamu borcunun miktarı ve kültürel mirasın takdir edilmesi) önemlidir. Kuşaklararası adaletin çok boyutlu doğasına hitap etmesi açısından, kuşaklararası politikanın genel insan haklarına uyumlu ve aynı zamanda kuşakların karşılıklı bağımlılığına ve sonuç olarak ortaya çıkan sorumluluklara işaret eden normatif bir tanımını öneriyoruz. The Convention on the Rights of the Child (CRC) (Çocuk Hakları Sözleşmesi) bu anlamda önemli bir belgedir. 12.49 Öte yandan, adaletle ilgili kavramlar günlük hayatta da rol oynamaktadır. Bu kavramlar orada, adillik ve tarafsızlık inançlarıyla harmanlanmış diğer kavramlarla bir aradadır. Önemli bir ölçüt, adaletin (hakkaniyetin) eşite eşit, eşit olmayana eşit olmayan bir şekilde davranılması gerektiğini söyleyen vecizedeki gibi eşitlik ve eşitsizlik arasındaki ilişkidir. 12.50 Adaletle ilgili kavramlarda geçmiş (örneğin, edinilmiş mülkiyet), günümüz (mülkiyetin mevcut kullanımı ve artışı) ve gelecek (mülkiyeti devretme) anlayışı önemlidir. Buna göre, kuşaklararası adalet sorunu, kuşaklararası meselelere paralel olarak oldukça ilgi görmektedir. Kuşaklararası adalet, siyasi girişimlerin de önemli bir kaygısıdır. Hemen hemen istisnasız bir şekilde kuşakları toplumsal kolektifler (ve sıkça da yaş grupları bağlamında) felsefi ve siyasi antlaşmalara atıfta bulunmaktadırlar. 12.51 Dahası, zaman içinde kuşaklararası adalet ve farklı zamanlarda kuşaklararası adaletin ayrılması sorusu önemlidir. Bu, ilk olarak aynı zamanda yaşayan kuşaklar (veya yaş grupları) arasındaki ilişkiyi, ikinci olarak da bugün yaşamakta olan ve gelecekte de yaşayacak olan kuşaklar arasındaki ilişkiyi ifade etmektedir. Burada, geleceği ne kadar düşünmemiz gerektiği ve bugünün yaşayan kuşaklarının yükümlülüklerini uzak geleceğe bırakıp bırakmamaları tartışılmaktadır. Ayrıca günümüz kuşakları ve varlığı doğrudan veya dolaylı olarak önceki kuşağın üretkenlik kararlarına bağlı olan gelecek kuşaklar arasındaki ilişkinin doğasına da oldukça dikkat edilmektedir. Bakış açısının en az üç kuşağı kapsayacak şekilde genişletilmesi önerilmektedir (Laslett: "intergenerational tri-contract" ["kuşaklararası üçlü sözleşme"]). 278 12 Kuşaklararası sözleşme 12.52 Kuşaklararası sözleşme, şu anda çalışma hayatı içine yer alan kuşağın emekli olmuş kuşağın emeklilik maaşı alabilmesi için emeklilik güvencesi katkıları aracılığıyla ödeme yaptığı "çalışırken öde" veya "kuşaklararası dayanışma" sisteminin metaforik bir tanımıdır. Bu noktada kuşakların refah devleti kavramı uygulanmaktadır. İyi oturmuş "kuşaklararası dayanışma" sistemi demografik değişimle birlikte kuşaklararası eşitliğin devam eden sürdürülebilirliği ilgili tartışmalara meydan hazırlayan bir teste tabii tutulmaktadır. İnsan kapasitesi («Humanvermögen») 12.53 İnsan kapasitesinin oluşumu, kişinin kendisini dünyayla uyumlu hâle getirmesi ve başka bireylerle etkileşime geçmesi adına gereken genel beceriler örneğindeki gibi hayat yeterliklerinin aktarılması ve üretimini ifade eder. Yaşamsal kapasite terimi bunu gösteren en uygun terim gibi durmaktadır. Bir diğer anlamı ise bireylerin çalışmalarını sağlayan bilgi ve becerileri ifade eder, bu kavram örneğin çalışma kapasitesinden daha geniş bir anlamı bir anlatımı içerir. Her ikisi de toplumdaki herhangi ekonomik, sosyal veya kültürel bir etkileşimin olmazsa olmazıdır. Bu sözcüğün iki farklı yönlü anlamının (Almanca) "Vermögen5" tanımlanması maksatlı (bilerek) yapılmıştır. Eğer bir şey yapma "kapasitemizi" ifade edersek bu, maddi imkânlara olduğu kadar beceri ve bilgiye de atıfta bulunabilir. "Kapasitenin" iki biçimi de birbirine bağlıdır. Kuşaklararası politika 12.54 Kuşaklararası politika kavramı, -kelimenin yine başka bir anlamında – kuşaklararası ilişkilerin bir tür toplumsal organizasyonunun bulunması gerekliliğinin tanınmasından kaynaklanır. Buna istinaden kuşaklararası politikalar örtük ve açık olarak ayırt edilebilir. 12.55 Sosyo-politik uygulamaya ilişkin çözümlemenin mevcut durumu kapsamında aşağıdaki tezi öneriyoruz: Kuşaklararası politika, günümüzde kuşaklararası adaletin çabalarını yansıtmaktadır ki kuşaklar arasında kaynakların dağıtımında en büyük rolü üstlenen hem devlet hem de sivil toplum kuruluşları burada önemli aktörlerdir. İki tanım önerilmektedir: 12.56 Tanımlayıcı kuşaklararası politika: Kuşaklararası politika özel ve kamusal alanlardaki kuşaklar arasındaki bireysel ve kolektif ilişkileri kurumsallaştırma çabalarını içerir. Bunun ötesinde, başka politika alanlarındaki önlemlerin ne dereceye kadar kasıtlı veya kasıtsız olarak ilgili oldukları açıklanmalıdır. 12.57 Programlı kuşaklararası politika: Kuşaklararası politikanın yaratılışı, bir yandan sorumlu ve topluluk yönelimli kişiliğin, diğer yandan da toplumsal gelişimin garantisini sağlayacak şekilde günümüzde ve gelecekte özel ve kamusal kuşaklararası ilişkilerin yaratılmasına izin veren toplumsal koşulların oluşturulmasına atıfta bulunur. 5 Her iki anlamın da İngilizce çevirisi ya "kapasite" ya da "sermaye" şeklinde olacaktır. 279 12 12.58 Uygulamalı kuşaklararası politikanın giderek önem kazanan bir alanı, kuşaklararası diyalog başlığı altındaki projeleri içermektedir. Farklı kuşakları temsil eden iki ya da daha fazla yaş grubunun üyeleri ortak aktivitelere katılır ve kamu yararı için kullanışlı olan projelere dâhil olurlar. Aynı zamanda birçok katılımcı da kendilerini daha fazla geliştirme fırsatıyla motive olurlar. Öğrenme süreçlerinin ("üretken sosyalizasyon") kuşaklararası ilişkilerin belirli bir özelliği olduğu varsayımına göre bu aktiviteler eğitimsel projeler olarak görülebilir. Bu aktiviteler fazladan politik bir önem kazanırlar, çünkü sıklıkla sivil katılımlı girişimlere bağlıdırlar. Devlet yardımı almaları durumunda bu çoğunlukla tamamlayıcı bir doğaya sahiptir. Bütünleyici bir kuşaklararası politikanın şeması 12.59 Aşağıdaki şema, kuşaklararası politika anlayışını özetlemektedir. Kuşaklararası ilişkilerin liberal, açık görüşlü oluşumu için toplumsal koşulları sağlamak bunun merkezindedir. Bu koşullar, bireyin gelişmesi ve bağımsız ve topluluk yönelimli bir kişiliğe bürünmesi için temel bir ön şarttır. Diğer sosyo-politik argümanlar buna değinmektedir. Bunlar, bağımsız ve topluluk yönelimli bir kişilik geliştirmek için bireysel kendini gerçekleştirmenin önemli bir ön koşuludur. Gerçekçi ve istenilen toplumsal dinamiklerin ışığında devamlı bir yansıtmaya ihtiyaç duyarlar. Bu, "tüm insan"ın geliştirilmesine atıfta bulunduğu için kuşaklararası ilişkilerin sosyal yapılar ve kurumlar seviyesinde düzenlenmesini doğrudan veya dolaylı olarak etkileyen devlete ait olan ve olmayan kurumların bir özeti gerekmektedir. Bunlar, içsel olarak daha genel argümanlara (oklara) bağlı olan belirli normatif argümanlara dayanmaktadır. Bu anlayış sıradan bir "anlık bir durum"dan fazlasını içerir. Ortak, kapsayıcı hedefleri gözetlemeyi gerektiren basit bir koordinasyondan ziyade, yoğun ve aktif işbirliğini gerektirir. Bu, etkin gerilimlerin, sosyal eşitsizliklerin ve ilgilerin sosyalyaratıcı bir şekilde ele alınışını gerektirmektedir. Dolayısıyla, bu doğrultuda kavramsallaştırılmış bir kuşaklararası politika, genel toplumsal politikalar için önemli itici güç oluşturmaktadır. 280 12 İleriye Dönük Değerlendirme 12.60 "Kuşaklar anlatılır ve sayılır" (S. Weigel). Kuşaklar ve kuşaklararası ilişkiler gibi sık sık ifade edilen ve birbirinden ayrılması zor kavramları ele almak disiplinler arası bakış açısını gerektirir. Aynı zamanda, bu; teori, uygulama ve politika oluşturma arasında köprü oluşturulmasında önemli rolü üstlenmektedir Tüm bunlar farklı araştırma yöntemleri ve bilgi transferi kullanımını gerektirir. Bunları uygun detaylarla açıklamak ayrı bir "rehber" gerektirir. Ancak bu deneme taslağı dahi "kuşaklararası konuların" akademik açıdan büyüleyici ve uygulamada gerekli olan bir alan olduğunu göstermektedir. Kuşakla ilgili spesifik politika alanlar Çocukluk/ergenlik/aile/yaşllk/eğitim Aktiviteler/görevler Ev idaresi– bakm – topluma katlm Günümüzde ve gelecekte hayatn farkl alanlarnda kuşaklararas ilişkilerin oluşumu Kişisel gelişim – Kimlik – Kurum Genel siyasi ve etik görüşler İnsan haklar Adalet Sorumluluk Güvenilirlik Üretkenlik Toplumsal cinsiyet eşitliği