Skolen var tema da president Barack Obama gav sin årlege State of the Union-tale for tre år sidan. Obama var bekymra for utviklinga i amerikansk skole, der ei enorm fokusering på standardiserte testar, rangering og konkurranse truga kvaliteten på heile skolesystemet. Og for å sitere Obama: «… grant schools flexibility: To teach with creativity and passion; to stop teaching to the test». Utviklinga i Noreg i retning av eit testregime er ikkje like sterk, men vi går i same retning. Derfor vil eg rose Senterpartiet for forslaget om å redusere omfanget av testar i skolen og gjere dei nasjonale prøvene til utvalsprøver. Dette er heilt i tråd med SVs program over mange år. Viss vi vil auke kvaliteten på den norske skolen, setje enkeltelevens behov i sentrum og gje lærarane ein større fagleg fridom og autonomi, er dette eit av dei viktigaste forslaga vi i utdanningskomiteen behandlar i år. SV bad utgreiingsseksjonen på Stortinget om å lage ei oversikt over testar og kartleggingar i grunnskolen i dei ti største norske kommunane. Denne oversikta finst ikkje offentleg i dag. Ho viser at i tillegg til dei nasjonale prøvene, dei internasjonale undersøkingane som Noreg deltek i, PISA, TIMSS, PIRLS, ICCS og ICILS, dei obligatoriske kartleggingsprøvene og dei friviljuge kartleggingsprøvene, har ei rekkje av kommunane innført eigne kartleggingsprøver og system som altså kjem i tillegg til det som er pålagt nasjonalt. Lat meg ta lesing som eit eksempel. Drammen skil seg klart ut med flest obligatoriske verktøy i norsk lesing med test på alle trinn. Også Kristiansand og Tromsø har innført obligatoriske prøver på fleire trinn, i tillegg til dei friviljuge kartleggingsprøvene som er gjorde obligatoriske. Fredrikstad har «Kartleggeren» i norsk, Kristiansand har «Bokstavtesten», Oslo har «Osloprøven», Stavanger har «Carlsten leseprøve», Tromsø har «Kartleggeren i lesing». Liknande eigne testar og kartleggingar er innførte i matematikk og engelsk. Lærarane treng testar for å sjå korleis elevane ligg an i faga. Lærarane bør derfor stå fritt til å utforme dei testane dei behøver for å følgje opp sine elevar. Men dei nasjonale prøvene gjev ikkje slik informasjon. Dei nasjonale prøvene er ikkje utforma for å gje støttande tilbakemelding til den enkelte elev og styrkje dei i deira læringsarbeid. Dei kan ikkje brukast til det. Og mange av dei pålagde kommunale prøvene er av akkurat same karakter. Lærarane har ikkje bede om dei. Dei nasjonale prøvene seier heller ikkje noko om kva for skolar som driv godt læringsarbeid. Dei kan i beste fall seie noko om kva for skolar som har dei flinkaste elevane, men dei seier ikkje noko om kvar dei beste lærarane er. Først og fremst er dei nasjonale prøvene ei stadfesting av kva slags foreldrebakgrunn skolens elevar har. I ei undersøking utført av Utdanningsforbundet i januar i år svarar 71 pst. av forbundets leiarmedlemmer at dei er imot publisering av dei nasjonale prøveresultata på skolenivå. Også eit klart fleirtal, 69 pst. av dei spurde skoleleiarane, seier seg heilt eller delvis einig i at ei slik offentleggjering ikkje vil heve kvaliteten på undervisninga i skolen. Når resultata frå dei nasjonale prøvene er blitt valutaen på ein skolemarknad der skolane konkurrerer mot kvarandre og blir målte mot kvarandre, der rektorane har rektorkontraktar der betre karakterar fører til auka løn, og der lærarane fortel at svake elevar blir haldne borte frå prøvene – da har nasjonale prøver blitt eit hinder for god skoleutvikling, ikkje eit verktøy. Denne testkulturen gjer noko med måten vi ser på skolen på. Lat meg ta Osloskolen som eit eksempel, Høgres utstillingsvindauge. Der ser ein på skolane som kunnskapsbedrifter som skal produsere resultat. Skolene er resultateiningar med målbare og eintydige mål. Byrådet har 48 måltal for Osloskolen. Rektor er ansvarleg for å nå desse måla, og den enkelte lærar er ansvarleg for å nå karaktermåla for elevane sine. Det er sterke koplingar mellom resultatoppnåing, påskjøning og sanksjonar. Styringsparametrane er retta mot elevresultata, f.eks. nasjonale prøver. Rektorkontraktane, som er hemmelege, har 86 resultatmål. Gode resultat gjev lønsauke, dårlege resultat gjev ikkje det. For SV er ikkje skolen ein fabrikk som skal produsere resultat. Det er ein samfunnsinstitusjon, som byggjer på eit breitt samfunnsmandat og eit breitt kunnskapssyn. Skolen skal ta utgangspunkt i behova og nysgjerrigheita til kvar enkelt elev. Det lærarane treng, er ikkje meir overstyring, men større fagleg fridom. Skal vi lukkast med det, må testpresset i den norske skolen reduserast. Testpresset er ein drivar for overflatelæringa, den læringa som hjelper deg på prøva i morgon – ikkje den læringa som går i djupna, som heile samfunnet skrik etter, og som alle elevar treng. Eg kunne tenkt meg at statsråd Røe Isaksen ein eller annan gong sa det same som Obama: Vi gjev skolane og lærarane fridom til å lære bort med kreativitet og engasjement, til å sleppe å bruke verdifull undervisningstid på stadig nye testar. Læring skal ikkje handle om testen, men om eleven.