(src)="1"> HƐ MI MUNYU | MƐNI HE JE NƐ E SA NƐ O YE ANƆKUALE ?\n(src)="2"> Hitoshi tsu ní kaa sika he blɔ nya tolɔ ngɛ ní tsumi ko mi ngɛ Japan .\n(src)="3"> Ligbi ko nɛ e nɔkɔtɔma a kɛ lɛ ngɛ níhi a he akɔtaa bue ɔ , nɔkɔtɔma a de lɛ ke , jinɛ e sa kaa e ko laa ní komɛ a nɔ .\n(src)="4"> Hitoshi tsɔɔ nya kaa , ke e pee jã a , e he nile maa hao lɛ .\n(src)="5"> Enɛ ɔ nɛ Hitoshi de he je ɔ , nɔkɔtɔma a wo e he gbeye kaa e maa fie lɛ , nɛ nyagbenyagbe ɔ , e ní tsumi ɔ je e dɛ .\n(src)="6"> Hitoshi ya hi we mi nyɔhiɔhi fuu , nɛ enɛ ɔ ha nɛ e kɔni mi jɔ .\n(src)="7"> Kaa nɔ hyɛmi nɔ́ ɔ , ligbi ko benɛ Hitoshi ya ngɛ ní tsumi hlae nɛ nitsumitsɛ ɔ ta e nya mi ɔ , e de nitsumitsɛ ɔ ke e be nyɛe maa laa níhi a nɔ ngɛ ní tsumi ɔ mi .\n(src)="8"> Nitsumitsɛ ɔ de lɛ ke , “ O he peeɔ mi nyakpɛ pɛ ! ”\n(src)="9"> Hitoshi weku li kɛ e huɛmɛ wo lɛ he wami kaa e ya nɔ nɛ e ye anɔkuale , se bɔɔbɔɔbɔɔ ɔ , e yi mi bɔni lɛ enyɔɔnyɔ peemi .\n(src)="10"> Kaa nɔ hyɛmi nɔ́ ɔ , e de ke , “ E peeɔ mi kaa e sɛ nɛ ma ya nɔ nɛ ma ye anɔkuale hu . ”\n(src)="11"> Hitoshi níhi a si kpami ɔ tsɔɔ kaa pi nɔ tsuaa nɔ nɛ e bua jɔ anɔkuale yemi he .\n(src)="12"> Ngɛ anɔkuale mi ɔ , ni komɛ susu kaa ke a ye anɔkuale ngɛ a ní tsumi mi ɔ , a maa gbee si .\n(src)="13"> Yo ko nɛ ngɛ South Afrika de ke , “ Nihi nɛ i kɛ mɛ tsuɔ ní ɔ yi anɔkuale , nɛ be komɛ ngɛ nɛ a nyɛɔ ye nɔ kaa ma ye lakpa . ”\n(src)="14"> Mwɔnɛ ɔ , lakpa yemi ji nɔ́ ko nɛ pɔ he wawɛɛ ngɛ je ɔ mi tsuo .\n(src)="15"> Be ko nɛ be ɔ , níhi a mi hlami ko nɛ Robert S .\n(src)="16"> Feldman nɛ e ji tsɔɔlɔ ngɛ Massachusetts Amherst Yunivɛsiti ɔ pee ɔ tsɔɔ kaa ngɛ nikɔtɔmahi lafa a kpɛti ɔ , a mi 60 yeɔ lakpa hɛngmɛfia nyɔngma fɛɛ ko ngɛ ní sɛɛmi mi .\n(src)="17"> Feldman de ke , “ E ngɛ nyakpɛ wawɛɛ .\n(src)="18"> Wa hyɛ we blɔ kaa lakpa yemi maa pɔ he kikɛ . ”\n(src)="19"> Niinɛ , nihi babauu sume nɛ a ye mɛ lakpa , se mɛ nɔuu kɛ̃ nɛ a yeɔ lakpa .\n(src)="20"> Mɛni he je nɛ mwɔnɛ ɔ , lakpa yemi , jumi , kɛ ní kpahi nɛ tsɔɔ we anɔkuale yemi pɔ he jã a ?\n(src)="21"> Kɛ anɔkuale nɛ a yi ɔ saa wɔ tsuo wa he ha kɛɛ ?\n(src)="22"> Mɛni wa ma nyɛ maa pee konɛ waa hɛɛ anɔkuale yemi mi ?\n(src)="2"> “ Ngɛ si fɔfɔɛ komɛ a mi ɔ , nɔ́ ko be nɛ o ma nyɛ maa pee kaa ja o ye lakpa nyafii ko . ” ​ — Samantha , e je South Africa .\n(src)="3"> Anɛ o kɛ Samantha kpa gbi lo ?\n(src)="4"> Kaa bɔ nɛ e ji ngɛ Samantha blɔ fa mi ɔ , wɔ tsuo waa kɛ si fɔfɔɛ ko kpe hyɛ nɛ e he wa ha wɔ kaa wa maa tu anɔkuale .\n(src)="5"> Ke o kɛ anɔkuale yemi he ka ko kpe ɔ , bɔ nɛ o maa pee o ní ha a lɛ maa tsɔɔ kaa o ji anɔkualetsɛ loo lakpatsɛ .\n(src)="6"> Kaa nɔ hyɛmi nɔ́ ɔ , ke wa sume nɛ wa hɛ mi nɛ pue si ɔ , eko ɔ , e maa pee wɔ kaa ke wa ye lakpa a , pi nɔ́ ko .\n(src)="7"> Se ke anɔkuale ɔ je kpo pee se ɔ , lakpa yemi ngɔɔ nyagbahi fuu kɛ baa .\n(src)="8"> Mo susu níhi nɛ nyɛɛ se ɔ he nɛ o hyɛ .\n(src)="9"> Su ko nɛ haa nɛ huɛmɛ a kpɛti peeɔ kpakpa ji he kɛ nɔ fɔmi .\n(src)="10"> Ke nihi enyɔ ngɛ he kɛ nɔ fɔmi ngɛ a sibi a mi ɔ , a yi gbeye kaa a ma de a sibi nɔ́ fɛɛ nɔ́ .\n(src)="11"> Se pi ligbi kake nɛ a kɛ náa he kɛ nɔ fɔmi ngɛ nɔ ko mi .\n(src)="12"> Loko nihi enyɔ ma nyɛ ma he a sibi ye ɔ , ja a sɛɛ ní be tsuaa be nɛ́ a pee we a sibi kpɛle .\n(src)="13"> Lakpa kake pɛ nɛ nɔ kake maa ye ɔ ma nyɛ ma puɛ huɛ bɔmi nɛ ngɛ a kpɛti ɔ .\n(src)="14"> Ke e ba jã a , e he maa wa kaa a ma tsa a huɛ bɔmi ɔ nɔ .\n(src)="15"> Anɛ nɔ ko nɛ jinɛ o he lɛ ye kaa huɛ kpakpa sisi mo hyɛ lo ?\n(src)="16"> Nɛ kɛ o nu he ha kɛɛ ?\n(src)="17"> Eko ɔ , e dɔ mo wawɛɛ kaa nɔ ɔ pee mo jã .\n(src)="18"> Ngɛ anɔkuale mi ɔ , pi mo pɛ nɛ a pee mo jã .\n(src)="19"> Atsinyɛ jemi ko be he kaa ke nɔ ko yi anɔkuale ɔ , e ma nyɛ ma puɛ huɛ bɔmi kpakpa nɛ ngɛ e kɛ ni kpahi a kpɛti ɔ .\n(src)="20"> Níhi a mi hlami ko nɛ ní lelɔ Robert Innes , nɛ e tsɔɔ ní ngɛ California Yunivɛsiti ɔ pee ɔ tsɔɔ kaa “ lakpa yemi sãa nɔ nitsɛnitsɛ . ”\n(src)="21"> Lɔ ɔ he ɔ , a ma nyɛ maa ngɔ lakpa yemi kɛ to hiɔ nɛ sãa nɔ he .\n(src)="22"> Ke o kɛ nɔ ko nɛ yi anɔkuale pɔɔ bɔmi ɔ , e ma nyɛ maa ngɔ e su ɔ kɛ “ sã mo ” , nɛ mo hu o be anɔkuale yee .\n(src)="23"> Mɛni o ma nyɛ maa pee konɛ o ko pee nɔ ko nɛ yi anɔkuale ?\n(src)="24"> Baiblo ɔ ma nyɛ maa ye bua mo .\n(src)="28"> E ma nyɛ maa tsɔɔ munyu ko hu nɛ a plɛ hɛ mi kɛ bu si , aloo anɔkuale munyu ko nɛ a wo he za konɛ a kɛ sisi nɔ ko .\n(src)="2"> “ Wa le kaa wa he nile bui wɔ fɔ ; ejakaa be tsuaa be ɔ , wa suɔ kaa nɔ́ tsuaa nɔ́ nɛ wa maa pee ɔ , bu nɛ hi he . ” ​ — Hebri Bi 13 : 18 .\n(src)="3"> Ngɛ Baiblo ɔ mi ɔ , Hela munyu nɛ a tsɔɔ sisi ke “ bu nɛ hi he ” ɔ hu ma nyɛ maa tsɔɔ nɔ́ ko nɛ “ a yeɔ mi anɔkuale , ” nɛ e ma nyɛ maa tsɔɔ nɔ́ ko nɛ ngɛ fɛu nɛ se ko be he hulɔ .\n(src)="4"> Kristofohi buɔ Mawu munyu nɛ ɔ nɛ bɔfo Paulo ngma a kaa nɔ́ ko nɛ e he hia wawɛɛ .\n(src)="5"> E ngma ke : “ Wa suɔ kaa nɔ́ tsuaa nɔ́ nɛ wa maa pee ɔ , bu nɛ hi he . ”\n(src)="6"> Mɛni lɔ ɔ tsɔɔ ?\n(src)="7"> Nihi fuu hyɛɛ ahuhuɛ mi daa mɔtu loko a jeɔ kpo .\n(src)="8"> Mɛni he je ?\n(src)="9"> Ejakaa a suɔ nɛ a he nɛ pee fɛu .\n(src)="10"> Se nɔ́ ko ngɛ nɛ e he hia pe wa he nɛ maa pee fɛu .\n(src)="11"> Ngɛ anɔkuale mi ɔ , nɔ ko su ma nyɛ ma ha nɛ e he maa pee fɛu wawɛɛ , nɛ jã kɛ̃ nɛ e su ma nyɛ maa gbe e he fɛu he guɛ .\n(src)="12"> Mawu Munyu ɔ tsɔɔ heii kaa adesahi peeɔ yayami be tsuaa be .\n(src)="13"> Fiɛlɔ 7 : 20 de ke : “ Nɔ ko nɔ ko be nɛ peeɔ kpakpa daa nɛ ɔ , nɛ lɛɛ e pee we yayami gblegbleegble . ”\n(src)="14"> Enɛ ɔ he ɔ , loko wa ma nyɛ maa ye anɔkuale ɔ , ja wa hwu kɛ si yayami su nɛ a kɛ fɔ wɔ ɔ .\n(src)="15"> Bɔfo Paulo tu bɔ nɛ e he wa ha lɛ kaa e maa pee nɔ́ nɛ da a he munyu .\n(src)="16"> E de ke : “ Ngɛ ye tsui mi ɔ , i suɔ Mawu mlaa a saminya .\n(src)="17"> Se i na kaa mlaa muno ko ngɛ ní tsue ngɛ ye nɔmlɔ tso ɔ mi .\n(src)="18"> Mlaa nɛ ɔ kɛ nɔ́ nɛ ngɛ ye juɛmi mi ɔ yi kulaa .\n(src)="19"> Nɔ́ nɛ ye juɛmi deɔ mi ke e da nɛ ma pee ɔ , i ya peeɔ nɔ́ kpa kulaa mohu .\n(src)="20"> Yayami su nɛ ngɛ ye mi nɛ ɔ peeɔ mi nyɔguɛ . ” ​ — Roma Bi 7 : 22 , 23 .\n(src)="21"> Kaa nɔ hyɛmi nɔ́ ɔ , e ma nyɛ maa pee wɔ kaa wa ya pee yayami ko , nɛ e he ma nyɛ maa wa kaa wa maa tu nya fo , se lɔ ɔ tsɔɔ we kaa wa be nyɛe maa pee nɔ́ ko ngɛ he .\n(src)="22"> Ke wa bɔ mɔde nɛ wa kua susumi yayami ko ɔ , wa ma nyɛ maa ye anɔkuale ngɛ nimli yayamihi a kpɛti .\n(src)="23"> Loko o ma nyɛ maa ye anɔkuale ɔ , ja o fia o pɛɛ si kaa o kɛ je mi bami he mlaahi nɛ a nɔ kuɔ ma tsu ní ngɛ o si himi be tsuaa be .\n(src)="24"> Se aywilɛho sane ji kaa , nihi babauu náa be kɛ susuɔ a he dlami he pe a je mi bami he .\n(src)="25"> Enɛ ɔ he ɔ , ke a gu sisimi blɔ nɔ kɛ ná níhi nɛ a kɛ ma dla a he po ɔ , e hɛwi mɛ .\n(src)="26"> Womi nɛ ji , The ( Honest ) Truth About Dishonesty ɔ de ke : “ Behi fuu ɔ , wa yeɔ lakpa konɛ nihi nɛ a bu wɔ kaa wa yeɔ anɔkuale . ”\n(src)="27"> Anɛ nɔ́ ko ngɛ nɛ ma nyɛ maa ye bua wɔ konɛ waa na níhi nɛ e sa kaa waa ye mi anɔkuale lo ?\n(src)="28"> Ee , nɔ́ ko ngɛ nɛ ma nyɛ maa ye bua wɔ .\n(src)="29"> Ngɛ je ɔ mi tsuo ɔ , nihi babauu na kaa Baiblo ɔ yeɔ bua mɛ wawɛɛ .\n(src)="30"> Womi ko be nɛ tsɔɔ je mi bami kpakpa he ní pe Baiblo ɔ .\n(src)="31"> ( La 19 : 7 ) E kɛ blɔ tsɔɔmi nɛ da haa ngɛ weku si himi , ní tsumi , je mi bami kɛ Mawu jami he .\n(src)="32"> Baiblo ɔ ye bua nihi nɛ a hi si blema a , nɛ je mahi , wɛtsohi , kɛ nimli tsuo nɛ a ngɛ mwɔnɛ ɔ hu ma nyɛ ma ná sisi tomi mlaahi nɛ ngɛ mi ɔ he se .\n(src)="33"> Ke wa kase Baiblo ɔ saminya nɛ waa kɛ níhi nɛ wa kase ɔ tsu ní ɔ , e maa ye bua wɔ nɛ wa maa ye anɔkuale , nɛ wa maa pee nɔ́ nɛ da .\n(src)="34"> Se pi Baiblo ɔ mi anɔkuale ɔ nɛ wa maa kase ɔ pɛ nɛ ma ha nɛ waa pee anɔkualetsɛmɛ .\n(src)="35"> Akɛnɛ wa ngɛ je yaya mi he je ɔ , e he wɛ kaa nihi ma puɛ wa je mi bami .\n(src)="36"> Enɛ ɔ he ɔ , e sa nɛ waa sɔle daa konɛ Mawu nɛ ye bua wɔ .\n(src)="37"> Ke wa pee jã a , wa ma ná kã , nɛ wa maa pee nɔ́ nɛ da be tsuaa be .\n(src)="38"> Hitoshi nɛ wa wo e ta ngɛ sisije ɔ ná biɛ kpakpa ngɛ ní tsumi mi .\n(src)="39"> Amlɔ nɛ ɔ , e kɛ nɔ ko nɛ e bua jɔ anɔkuale yemi he lɛ ngɛ ní tsue .\n(src)="40"> Hitoshi de ke , “ Ye bua jɔ kaa i na ní tsumi nɛ be hae nɛ ye he nile maa bu mi fɔ . ”\n(src)="41"> Jã nɛ e ba ngɛ ni komɛ hu a blɔ fa mi .