Aliwondaj liméwo 12 : On Paradi an mitan on Bwètazòdi | Montray Kréyol\nMé mi, gadé : foufou-falwòz é foufou-falvèr an dengon a flè wòz-kayenn (/kokliko) atoupannan sikriyé-kaj, pènwa, pyad, gwobèk é sisizèb ka fè kouskouri anba on pyé chapochinwa. Plizyè kalité orchidé ka fè matadò a-yo pou vwè si vonvon ka vini chatouyé anba jipon a-yo. On pyé simwa-simwa évè on pyé flérinowèl ka atann lanné-la vansé tibwen ankò, pou yo chanjé koulè, jodi-la yo toulédé abiyé an vèr, adan kèk tan simwa-la ké viré wouj kon piman, flérinowèl-la ké viré blan kon koton.\nAn bòdaj a gazon-la dotwa pyé zèbafè (/chadwon-béni) évè manzè-mari (/ mari-wont) ka pwan blèz a-yo tout pòt gran wouvè, yonn doubout tèt-pikan, lòt-la èvè flérisman ponpon wòz a-y. Mouchamyèl pé vini fè granmadanm a-yo si yo vlé, yo ké touvé on bon dèkwa plen pannyé a-yo.\nAdan on jaden fèyaj rimèd-razyé on pyé sitwonnèl pa vlé lésé pon plas pou on pyé gwoten (/gwomant) wouvè kò a-y. Tibwen pli lwen sé pyé vèltivè-la ka jwé menm jé-lasa èvè zèb charpantyé épi on pyé twa-tas.\nMé lévé zyé asi sé pyébwa-la : dé pyé kako ka pwofité tan lapli-livènaj lasa pou yo pwan on kanpo avan sé pakyé kabòs a-yo la konmansé gwosi. On pyé zaboka ni branch ka pliyé près a kasé tèlman i chajé èvè zabèlbòk. On pyé koko-ja ka atann onsèl biten, on moun vini déchajé-y tibwen pou soulajé-y, afòs sé grap koko a-y la lou. Anba pyé fouyapen-la, sé pyé karanbòl-la, sé pyé sirèl-la (/sirèt kochon), sé onsèl labou a fwitay èvè yenyen, fwitaj i ja tonbé atè ponmoun pa kay menm pèdtan ranmasé.\nOn ti-van dous sòti p’asi lanmè-la ka souflé jistikont pou balansé branch a sé pyé kalbas-la ola bon détwa grap vanni ka pann. Ti-van lasa ka chayé on bon lòdè monben ka vaporé toupatou-alantou pou vayi jis andidan kaz-la.\nAdan lajouné-la, si an vlé, an pé ay bengné, ay pwan on ben swa an lanmè asi plaj Grantans adan senk minit an rivé, swa adan rivyè Karbé adan basen dlo cho, oswa dlo fwèt, toupré kotésit.\nLè an ké sòti bengné, an ké pé lonji kò-la adan on hanmak anba galri-la pou fè on pijézyé.\nOswè-la, lè labadijou ké paré pou i kasé, on niyaj gyenbo (/ roussette, chauve-souris frugivores) ké ka bay bal toutalantou on pyé koubari, yo ké k’alé-vini èvè pyé papay, kòwòsòl, oswa kaymit, atoupannan souritchòd é kyenkyen ( /chauve-souris insectivores) ké ka kouri dèyè moustik, mangwen é tipapiyon-lannuit.\nKonfèdmanti an ka woudi-zòt, an ka rété adan on paradi, zòt pé répété sa !\nMé ola bwètazòdi-la (/poubelle) yé ?\nAtann, i pa lwen, i asi chimen-la, adan sé kannivo-la, anba zèb giné-la é sé lyann-dous la, an kay montré-zòt bwètazòdi-la, an gwo é an détay dèmen sipétadyé. Kenbé lafanmi !