Urjiileen marsaa jireenya isaanii tokko jedhanii kan eegalan bifa gaasotaafi dhukkee(dust) neebullaa (nebula) jedhamuuni. Sababa humna giraavitiidhaanis neebullaan kun akka diigaman taasifamu. Akkasumas akkuma paartikiloonni saffisaan sochii taasisan teempireecharri isaanii kan dabalu ta’a . Sadarkaan urjii kanaas pirootoostarii (protostar) jedhama. Kana malees yeroo teempireecharri dabalu niwukilasiin haayidiroojiinii, niiwukilasii hiiliyeemii uumuudhaaf walitti hidhamu. Adeemsi kun immoo babal’achuu niiwukilasii “nuclear fusion” jedhamuun beekama. Yeroo kanattis babal’achuun niiwukilasii anniisaa (energy) hedduu waan gadhiisuuf urjiileen akka yeroo dheeraadhaaf “main sequance” keessa akka turan taasisa. Yoo urjiileen kun hamma (size) aduu wajjin wal fakkaataa ta’e qabaate, sadarkaa wal fakkaatuun haayidiroojiiniin urjii kana keessatti argamu dhumuu jalqaba. Yeroo kanas humni giraaviitii gara keessaatti taasifamu irra guddaa humna “fusion” gara alaatti taasisuu ta’a. Kun immoo diigamiinsa urjiilee gara keessaatti taasifamuuf sababa ta’a. akkasumas diigamiinsi urjiilee kun teempirecharri akka dabalu godha. yeroo kana immoo niiwukilasiin hiiliyemii elementoota ulfaatoo (heavy) ta’an uumuuf walqabatu. itti aansuunis urjiileen kun babal’achuu jalqabuun “red giant” uumu. sadarkaa ta’ettis “red giant” iin kun hiiliyemii baqsuu(fuse) gochuu dhaaba. kanatti aansuun immoo urjileen hammii isaanii irrachuudhaan yoookaan (shrink) gochuun “white dwarf” uumu. ‘White dwarf”iin kunis yeroo dheeraaf walitti makamuu “fusion” gochuu waan hin dandeenyeef suuta suutaan qorrruudhaan dhumaratti annisaa (energy) gadhisuu yeroo dhaabu “black dwarf” iitti jijjiirama. Kunis kan hojjetu akkuma kanaan olitti ibsuuf yaaleetti urjiilee hamma aduu (sun) qabaniifidha. Urjiilee hamma aduu ol qabaniif immoo, akka armaan olitti barreeffameen urjiileen hamma aduun qabdu wajjin wal fakkaatu qaban yeroo babal’atan “red giant” uumu, urjileen hamma aduu ol qaban immoo “red super giant” uumu. Kanatti aansuniis niiwukilasiin hiiliyeemii elementoota ulfaatoo (heavy) uumuuf wal qabatu, haa ta’u malee sadarkaa kanatti babal’achuun niiwukilasii elementoota ayiranii (iron) caalaa ulfaatoo ta’an uumu waan hin dandeenyeef “super red giant”iin kun babal’ina niwukilasii isaa dhaabudhaan urjiileen kunniin akka dho’aniifi dhohinsi “supernova” jedhamu akka uumaman taasisu. Tempireecharri suupper noovaas guddaa waan ta’eef elementoota ayiranii (iron) caalaa ulfaatoo (heavy) ta’an uumuu jalqabu. Akkasumas yeroo suuppar noovaan kun dhohu elementoonni hawaa keessatti faca’u. Dhumarrattis dhohiinsa suupparnoovaa booda hafteen urjiilee kanaa urjiilee niwutiroonii (neutron star) yookiin holqa gurraacha(black hole) uuma.