Bulchaa Ganda Maanoor kan ta’e, Obbo Joonsi, galgala saniif mana handaaqqoo kan cufe ta’ullee, garmalee machaa’ee waan tureef, hulaa xixiqqoo cufuun ija dura hin dhufne. Ifa faanosii harkatti qabatee turerraa asiif achi calaqqisaa deemuun gargaaramuudhaan osuma gatantaruu gara manaa qajeele. Balbala gara mana duubaa bira yoo gahu, boottii isaa achi lukarraa of darbatee, gara kushinaa deemuudhaan biiraa ishee dhumaa takka eega fudhatee booda, gara kutaa ciisichaa bakka haati warraa isaa kurruufaa itti jirtutti ol qajeele. Akkuma ibsaan kutaa ciisichaa dhaameen, mooraa beeyladootaa qe’ee san keessa jiran hundattuu shokoksuu fi batattisuun eegale. Booyyeen abshaalli bifaan adii fi umriin dulloomaa ta’e, kan maqaan isaa Meejarii jedhamuun beekamu tokko, kaleessumtii isaa abjuu bitaa ta’e wayii arguu fi kanas beeyladoota hunda waliin mari’achuu akka barbaadu guyyaa sana dubbatamaat oole. Walgayiin kunis, akkuma Obbo Joonsi rafeen, mooraa beeyladootaa guddicha keessatti akka gaggeeffamu walii galamee ture. Jaarsichi Meejariin (irra caalaa maqaa kanaan kan beekamu ta’ullee, maqaan ifatti baheef Bareeda Wiiliingidan kan jedhu ture) hedduu kabajamuu isaatirraa kan ka’e, beeyladoonni hundinuu waanuma inni dubbatu dhagahuuf jecha hirriiba sa’aatii tokkoo dhabuudhaaf baayyee qophii turan. Mooraa sana keessa, gara cinaa tokkotti, lafa akka iddoo waltajjiif ta’utti olkaafamee tole gubbaa, teessoo citaarraa tolfame tokkotu jira. Meejariin achi gubbaa taa’ee isaan eegaa ture. Umriin isaa 12 kan ta’e, Meejariin, furdinni qaama isaa fi qarriffaan isaa eega qarameefii ture sun, haga maqaa isaa ‘Bareeda Wiiliingidan’ jedhamuu san geessisuu baatanillee, garmalee simbooqabeessummaa fi hayyummaan booyyee kanaa shakkii keessa kan galuu miti. Osoo hagamuu hin turin, beeyladoonni biroos gara mooraa ol seenuudhaan, akkuma filannoo teessuma isaaniitiin iddoo qabachuu eegalan. Dursee kan gahe saroota sadan Biluubeel, Jeesii fi Piinchar jedhamaniidha. Itti aansuudhaan, booyyeewwan hafan seenuudhaan citaa waltajjii fuulduratti tuulamee jiru gubbaa dhaqanii tataa’an. Achirraan, handaaqqonni seenuudhaan foddaa gubbaarra quphanan; simbirroonni dagalee gubbaa qubatan; hoolonni fi loowwan ammoo booyyeewwan duuba ciciisuudhaan alala guuruu isaanii itti fufan. Itti aansuunis, faradoon lamaan gaarii harkisan, kan Booksar fi Kiloovar jedhaman, suuta jechaa ol seenuudhaan citaa gubbaa, akka beeylada xixiqqoo achi keessa lixanii turan irra hin dhaabanne of eeggachaa, gadi ciisan. Kiloovar jechuun farda qaamaan gabbattuu taatee fi umrii walakkeeffatte yoo taatu, eega ilmoo afur dhaltee as qaama bakka duriitti deebifachuu hin dandeenye turte. Booksar ammoo farda baayyee guddaa, kan dheerina haga meetira 1.80 qabu yoo ta’u, jabinni isaatis haga faradoo lamaatii gadi hin ta’u. Sararri adiin funyaan isaatirra gadi bu’u tokko fuula isaa bifa gowwaa wayii kennuufillee (dhugumaanis garuu warra abshaala jedhaman keessas hin turre), amala isaa ejjannoo qabaterraa maquu dhiisuu fi akka malee hojjechuu isaatiin baayyee kabajama. Faradoota lamaan kanas hordofuudhaan kan ol seene re’ee adii Muuriyeel jedhamtuu fi harree Beenjaamiin jedhamuudha. Beenjaamiin, mooraa san keessatti umriidhaan hangafticha yoo ta’u, amala dafee aaruutiinis ni beekama. Beenjaamiin baayyee hin dubbatu; garuu ammoo gaafa muraasa dubbatu sanis waanuma nyakkisaa ta’e dudubbachuuf qofa ture. Fakkeenyaaf, waan inni himatu keessaa tokko, “waaqni eegee kan naaf kenne, tisiisa ofirraa akkan ittiin dhoowwuufi. Dhiyeenyatti ammoo, eegeen kiyyas, tisiisnis ni badu” jedha. Beeyladoota jiran san hunda keessaa kan gonkumaa hin kolfine isa qofa; “maaliif hin kolfine?” jedhamee yeroo gaafatamus, “waan nama kolfisiisu tokkollee hin agarre” jedha. Beenjaamiin waan kana amanee himachuu baatullee, Booksar baayyee jaalata, baayyee leellifatasi. Lamaan isaaniis, Dilbata yeroo hundumaa, kaloo lafa qonni irratti gaggeeffamuun gamatti jiru tokko keessa, jechi tokko afaanii osoo isaan hin bahin wajjin dheedaa oolanii galu. Akkuma faradoonni lamaan gadi ciisaniin, ilmaan daakkiyyee, kan haati jalaa badde, sagalee humna hin qabneen cuwwisaa, oliif gadi mimil’achaa fi iddoo teessumaa kan beeyladoonni biroo tasa itti irra ejjachuu hin dandeenye barbaaddachuu eegalan. Akkuma Kiloovar bakka ciistetti luka ishee dhedheeraa isa fuuladuraa san walitti deebisuudhaan iddoo teechumaa fi eegumsaa geengoo tokko qopheessiteefiin booda, ilmaan daakkiyyee sunis achi keessa mimmijeeffachuudhaan gara hirriibaatti lixan. Sa’aatii gara dhumaarrattis, gaangeen adiin Moolii jedhamtu, kan bareedinaa fi gowwummaa isheetiin akkasumas Obbo Joonsiif gaarii harkisuudhaan beekamtu, bifa fokkisaa ta’een sukkaaraa fi waan afaanii qabdu alanchaa gara iddoo walgahii ol seente. Fuuladura gara waltajjiitti dhiyaachuun iddoo eega qabattee booda, gunfura diimaa ittiin faayamtee jirtu san agarsiifachuudhaaf jecha gamada ishee adii san olii gadi daddarbachuu eegalte. Beeyladoota hundarraa barfatee kan achi gahe ammoo adurree argaadhaan furdoo fi qaamni ishee geengoo fakkaattu takka. Adurreen tunis akkuma achi geesseen, iddoo ho’aa ta’e barbaaddachuudhaan Booksarii fi Kiloovar gidduu eega of suuqxee booda, dubbii Meejariin dubbate takkallee osoo gurra itti hin laatin korrisaatuma dabarsite. Sa’aatii kanatti beeyladoonni hunduu wal gahanii turan, Moosasiin alatti. Moosas jechuun arraagessa madaqfame yoo ta’u, battala sanatti mana simbirroodhaa isa gara mana duubaa jiru keessa rafaa ture. Akkuma beeyladoonni hundinuu teessuma isaaniif mijatu qabachuu isaanii fi haasaa isaa dhagahuuf baayyee qophiidhaan isa eegaa akka jiran hubateen booda, Meejariin kokkee isaa qulqulleeffachuun haasawa eegale: “Jaallan, waa’ee abjuu kiyya isa bitaa ta’e, kanan kaleessa galgala abjoodhee sana, isin hundinuu dhageessaniittu. Kan abjuu kiyyaa boodan itti deebi’a, saniin dura waanan jedhun qaba. Jaallan, ani kana booda ji’oota hagas mara isin waliin dabarsuu waanin danda’u natti hin fakkaatu; du’uu kiyyaan durattis, beekumsan haga har’aatti horadhe isinitti dabarsuun dirqama kiyya jedheen amana. Ani umrii dheeraa jiraadheera; bakkan kophaa kiyya kutaa ciisichaa kiyya keessatti dabarsuttis, yeroon yaada koo itti bilcheessu hedduu argadheera. Waa’ee jiruu lafa tanaatis qixa beeylada kamiituu hubadheera jedheen amana. Amma kanin dursee isinitti dubbachuu barbaadus waa’ee kanaati. “Egaa, Jaallan, hiikaadhumti jiruu keenyaa kuni maali? Dhugaa walitti himna yoo ta’e, jiruun keenya gadadoo fi dadhabbiidhaan kan guutameedha; gabaabaadhasi. Gaafa dhalannurraa kaasee nyaatuma hafuura nu keessatti hambistu wayii nutti laatamaa, warri hojjachuu dandeenyu ammoo haga humni keenya isheen dhumaa nu keessaa duguugamtutti akka hojjannu taasifamna. Gaafa humni keenya suni laafee tajaajila kennuu dadhabnu ammoo gara-hammeenya baayyee jibbisiisaa ta’een qalamna. Biyya Ingilaandi tana keessatti, beeyladni waggaa tokko eega guutee booda waan gammachuu fi bashannana jedhaman argee beeku hin jiru. Ingilaandi keessa beeyladni bilisa ta’e hin jiru. Jiruun beeyladootaa gadadoo fi gabrummaadha – dhugaan jiru kana. “Kuni garuu dhuguma seera uumaatii? Lafuma nu irra jiraannu tanatu baayyee hiyyeettiidhaayi, yoo xiqqaate jiruudhuma waan bu’uuraa qofti itti nuuf guutame dhiyeessuu dadhabdee? Miti, jaallan, gonkumaa akkasii miti. Biyyeen Ingilaandi gabbattuudha, qilleensi ishees bareeda; beeyladootaa fi waan lafa kanarra jiraatu hundaafuu kan ta’u, nyaata gahaadhaa ol ta’e qabdi. Qonni ganda keenyaa kuni qofti faradoo digdamii afurii ol, loowwan digdamaa fi hoolota dhibbaan lakkaawwaman qananii fi kabaja amma nuti sammuu keenya keessatti yaadneeyyuu arguu hin dandeenyeen jiraachisuu kan danda’uudha. Eegasuu maaliif jiruu gadadoo kana jiraachuu itti fufna ree? Waan nuti dafqa keenyaan oomishne hunduu ilma namaatiin nu jalaa fudhatama. Jaallan, deebiin maalummaa rakkoo keenyaatis achi keessa jira. Hundeen gadadoo keenyaatis jechoota lamaan ibsamuu danda’a, innis ilma namaati. Diinni nuti qabnu tokkichi fi inni dhugaa ilma namaati. Ilma namaa yoo ofirraa fonqolchine, hoongee fi roorroon nurra gahu hundee isaaniitirraa nurraa badu. “Uumaa lafarra jiru keessaa kan waa osoo hin oomishin waa hundaa nyaatu ilma namaa qofa. Aannan hin baasu, hanqaaquu hin buusu, humna gindaa harkisu hin qabu, ari’ee hilleentii takka qabachuu hin danda’u. Garuu gooftaa beeyladoota hundumaati. Hundaa hojiitti galfata; akkuma beelaan hin dhumneef waanuma xiqqoo lubbuu keessatti tursiistu itti laata; waan hafe hundumaa ammoo ofiif fudhata. Dafqa keenyadha kan biyyee gaggaragalchee lafa qotu; dikee keenya kan lafa sanis gabbisu. Garuu kuni hundi ta’ee osoo jiruu, nu keessa kan gogaa qaama isaatirra jiruun alatti qabeenya biraa qabu tokkolleen hin jiru. Amma loowwan as na fuuladura teteessan kuni, bara darbe qofa aannan liitira meeqa kennitan? Aannan silaa jabbiloota xixiqqoo isin dhaltaniif ta’uu qabu suni amma eessa jira? Waa tokko osoo hin hafin hundi isaatuu garaa diina keenyaa keessa gadi bu’eera. Isinis handaaqqonni, bara darbe kana qofa hanqaaquu meeqa buustan? San keessaa hoo meeqatu caacutii isiniif ta’e? Hanqaaquun argaa keessan jalaa dhabamsiifaman suni martuu gurguramanii Obbo Joonsi fi namoota isa jala jiraniif galii argamsiisaniiru. Atis, Kiloovar, ilmooleen fardaa ati dhalte, kan silaa dulluma kee kanatti si kunuunsanii fi si deeggaran suni eessa jiru? Hundi isaaniiyyuu gaafa umriin isaanii waggaa tokko gahu gurguramaniiru – yoomiyyuu tokkoon isaaniillee ijaan hin agartu. Ilmoolee afran dhalte sanii fi qonna kanarratti tajaajila kennite hundaaf galata kam argattee beekta – nyaata hafuura si keessatti hambisuuf ciramee sii laatamuu fi kutaa sitti cufamee bultu saniin alatti? “Jiruudhumti gadadoo tuniiyyuu ammoo haga qaamni keenya dandamachuu danda’utti akka jiraannu nuuf hin eeyyamamu. Ani ofii kiyyaaf gara saniin waanan boowuuf hin qabu – warroota carra-qabeessa ta’anii umrii kana gahan keessaa tokko waanan ta’eef. Ani umriin kiyya 12; ijoollee 400 olis horadheera. Kuni jiruu uumaa booyyee tokkooti. Ta’us dhumarratti beeyladni albee hamtuu san jalaa bahu hin jiru. Isin booyyeewwan dargaggeeyyii fi ijoollee taatan kan na fuuldura jirtan hundi keessanuu, waggaa dhufu kana keessatti guyyaan itti lubbuu keessaniif iyyitanii gaggabdan ni dhufa. Guyyaan hammeenya daangaa hin qabnee kuni hunda keenyaa ni dhaqqaba – loowwan, booyyee, hoolota, handaaqqoowwan fi hunduma keenyayyuu jechuudha. Carraan faradoo fi saroota muudatullee waan kanarra wayyoo qabuu miti. Atis, Booksariin, gaafa irreen kee kuni laafee humna isaa san dhabe, Obbo Joonsi osoo oolee hin bulin namoota si qalanii foon kee saroota isaaniif affeelanitti si gurgurata. Sarootas taanaan, gaafa dulloomanii ilkaan isaanii irraa dhumu, dhagaa morma isaaniitti hidhee haroo dhiyootti argatutti isaan dhidhimsa. “Egaa, Jaallan, deegni fi badiin jiruu keenyaa martinuu hundeen isaa abbaa irrummaa ilma namaa ta’uu kana caalaa akkamitti ifa ta’ee muldhachuu danda’a ree? Nama qofa ofirraa osoo balleessineetii, bu’aan dafqa keenyaa hundinuu keenyuma ta’a. Bilisummaa fi qananiin kan nuuf dhufu galgaluma ilma namaa ofirraa fonqolchine sanitti jechuun ni danda’ama. Kanaafuu, maal gochuudha qabna ree? Maaliif haftee ilma namaa nutti darbamtuuf jennee halkaniif guyyaa hojjachaa, qaamaa fi lubbuu keenya itti gabbarra? Dhaamsi kiyya kana, jaallan: Fincila! Fincilli kuni yoom akka dhoo’u hin beeku; torban tokko booda yookiin waggaa dhibba booda ta’uu mala; garuu, wantin akka citaa miila koo jalatti arguu kanatti sirritti natti mul’atu yoo jiraate, borus ta’ii gaaf tokko dhugaan keenya inuma moo’ata. Jaallan, haga bara jiruu isin hafteetti, qalbii keessan waan kanarraa hin buqqisinaa. Hundaa olitti ammoo, dhaamsa kiyya kana warra isin booda dhufaniif dabarsaa – akka dhaloonni dhufus qabsoo itti fufsiisee bilisummaan dhuftutti. “Jaallan, kana hubadhaa: ejjannoon isin asirratti qabdan yoomiyyuu laafuu hin qabu. Wal falmiin kamiyyuu kaayyoo fi galma keessan irraa akka isin hin maqsine. ‘Ilmaan namaa fi beeyladoonni fedhii fi kaayyoon isaanii tokkuma; badhaadhinni tokkoo badhaadhina isa kaaniiti’ yoo siin jedhan gonkumaa gurra itti hin laatin. Hundi isaatuu soba guddaadha. Ilmi namaa ofii isaan alatti fedhii qaama biraa kamiifiyyuu dhiphatee hin beeku. Nuyii beeyladoota gidduutti ammoo tokkummaan akka sibiilaa jabaatee fi qabsoo keenya keessattis jaallummaan jabaan uumamuu qaba. Ilmaan namaa hundinuu diina keenya. Beeyladoonni hundinuu ammoo jaallan keenya.” Battala kanatti waca guddaatu mooraa keessaa eegale. Yeroo Meejariin dubbataa turetti, hantuutonni qaamaan guddoo ta’an afur, boolla isaanii keessaa yaa’uudhaan luka ofiitirra quphananii dhaggeeffachaa turan. Bakka quphananii turanitti tasa ija sarootaa keessaa kan bu’an, hantuutonni, saffisuma isaanii saniin utaaluudhaan gara boollaa seenanii lubbuu ofii baraaran malee nyaatamanii oolan. Meejariinis yeroo kanatti ture luka isaatiin lafa rukutuudhaan tasgabbiin akka uumamu kan taasise. “Jaallan,” jedhe Meejariin, “dhimmi irratti walii galuu qabnu tokko jira. Bineensonni bosonaa, kan akka hilleentii fi hantuutaa, hiriyoota moo diinota keenya? Sagalee caalmaadhaan haa murteessinu. Filannoo kana waltajjiidhaafin bana: Hantuutonni jaallan keenya moo miti?” Sagaleen filannoo bakka tokko eega lakkaawwamee booda, harka baayyee caalmaa ta’een, ‘hantuutonni jaallan keenya!’ kan jedhurratti waliif galame. Sagaleen falmii afur qofa kan ture yoo ta’u, isaanis saroota sadanii fi adurree takkittii sana. Adurreen sunis sagalee gara lamaanifuu kennuun kan barame boodarra ture. Meejariin itti fufe: “Waa xiqqoo dabaluu barbaadun qaba. Ani haasaa irra deddeebi’uunillee amala kiyya miti; garuu, daba ilma namaa fi diinummaa isaa yoomiyyuu hin dagatinaa. Waa dhaabbatee luka lamaan deemu hunduu diina keenya. Waa luka afur qabu yookiin koola qabu martinuu hiriyoota keenya. Gaafa ilma namaa kuffifattellee ofii keetiif deebitee waan isarratti jibbite san hin ta’in. Beeyladni tokkollee yoomiyyuu mana keessa akka hin jiraanne; siree gubbaa akka hin rafne; uffata akka hin uffanne; alkoolii akka hin dhugne; tamboo akka hin xuuxne; qarshii akka hin tuqne; daldala keessas akka hin seenne. Aadaan ilma namaa martinuu waan abaaramaadha. Hundaa ol ammoo, beeyladni kamiyyuu beeyladoota birootirratti abbaa irrummaa gonkumaa akka hin yaalle. Laafaas ta’ee jabaa, beekaas ta’ee wallaalaa, hundi keenyayyuu obboleewwani. Beeyladni tokko beeylada biraa yoomillee ta’u akka hin ajjeesne. Beeyladoonni hundinuu wal qixa. “Egaa, jaallan, amma waa’ee abjuu kiyya kan kaleessa halkanii sanin isinitti hima. Abjuu kana isinii ibsuu hin danda’u. Abjuu waa’ee lafa kanaa, kan waan lafti kuni gaafa ilmi namaa bade fakkaattuuti. Garuu, waanan qaata irraanfadhe tokko na yaadachiise. Waggaa baayyee dura, yeroon booyyee xiqqoo turetti, haati tiyyaa fi haawwan booyyee biroo, faaruu yeedaloo isaa fi jechoota jalqabaa sadan qofa beekan tokko faarfatu turan. Yeroon xiqqaa turetti faaruu kana beekullee, eegan waa’ee isaa dagadhee baayyee tureera. Garuu, kaleessa galgala abjuu keessa natti dhagahame. Kan isin ajaa’ibu ammoo, jechoonni faaruu saniitillee naaf dhufani – jechoota akaakayyuu fi abaabayyoota keenya bara duriitiin weeddifamaa turanii fi dhalootaa gara dhalootaatti dagatamaa dhufaniidha. Egaa, Jaallan, amma isan isinii faarfadha. Umriin kiyyas deemeera, sagaleen koos ni korrisa; garuu, yeruma tokkon yeedaloo isaa isin qayyabachiisaatii, saniin booda isinuu ana caalaa bareechitanii jettu. Faaruun kunis Beeyladoota Ingilaandi jedhama.