Akkuma beekamu imala jechuun bakka jiran tokkoo ka’anii gara bakka biraatti socho’uu ibsa. Bakka kamiyyuu imaluuf, dursa fageenyaa fi kallattii isaa beekuu nama gaafata. Lafoos ta’e konkolaataan geejjibuuf, galaa imala bakka yaadame ittiin ga’uuf oolu qabaachuunis barbaachisaadha. Isaan kunniin imala lafarraati. Imalli gara hawaatti godhamus of eeggannoo kanneen gochuu daranuu kan nama gaafatuudha. Fageenyi imala hawaa keessa akka isa kan lafarraa kiilomeetiraan kan safaramu miti. Fageenyi hawaa keessaa safartoo kiilomeetira (Km) jedhamuun osoo hin taane, safartuu bara ifaa (light year) jedhamuun kan safaramuu dha. Saffisni ittiin hawaa keessa gulufuun yeroo barbaadametti bakka yaadame ga’uuf nama barbaachisus akka saffisa isa xiyyaara ykn konkolaataan gulufanii sana miti. Hawaa keessa gulufuuf akka ifaa saffisa ajaa’ibsiisaa ta’een fiiguu gaafata. Saffisni ifaa saffisa isa ‘speed of light (C=3 X 108m/s) 3jedhan sani. Kunis yoo kiilomeetiraan shallagamu C=300,000km/s ta’a. Kana jechuu, ifni tokko lafarraa ka’ee gara samii deemuuf sekoondii tokkotti fageenya kiilomeetira 300,000 fiiguu akka danda’u ibsa. Gama biraan ifni secondii tokkotti si’a torba (seven times) fageenya guutummaa lafarraatti marsuu danda’a jechuudha. Egaa meeshaan akka ifaatti ittiin gulufuun danda’amu kun akkamitti kalaqamuun danda’ama gaaffii jedhu ofis ta’e namoota gaafachuun si’iifi dhaloota sichii irraa qofa eegama. Yoo meeshaan geejjiba hawaaf oolu akkasii kun hin dalagamu ta’e garuu, hawaa keessa fageenya fagoo deemuun kan yaadamu miti. Ta’us meeshaa yeroo ammaa namootni qaroomina hawaa qoratan qarataniin waantota lafatti dhiyoo ta’an kan akka ji’aa, abuuruun danda’ameera. Haala kanaan pilaanitoota fageenya dhiyoo qofa malee kanneen fageenya fagoo qabanirra qubachuun hin danda’amu. Hanga yoonaattis ji’a irra qubachuun kan danda’ameef, sababa jiini(addeesssi) fageenya 384,400km qofa fagaattee argamtuufidha. Fageenya addeessaa kana ifni lafarraa ka’ee yeroo secondii 1.5 hin caalle keessatti qaqqabuu danda’a. Garuu fageenya kan osoo xiyyaara saffisa 1000km/hr fiiguun (jeettiin) imallee,silaa halkaniif guyyaa deemnee guyyaa 16 ttii achi geenya. Yoo rookeettii saffisa 8km/s fayyadamne ittiin gulufne ammoo, sa’atii 13(13hrs) keessatti addeessarra qubachuu dandeenya. Sirna soolaarii keessaa waanti lafatti siqee argamu ji’a qofa. Pilaanetiin ‘Maarsii (Mars’) jedhamu kiilomeetira miliyoona 56 (56 milion km) kan fagaatuudha. Aduun ammoo lafarraa kiilomeetira miliyoona (150 milion kms) fagaatti. Ifni aduurraa ka’ee lafa dhaqqabuuf daqiiqaa 8.3(8.3minutes) itti fudhata. Walumaa galatti Aduu, Maarsii fi Laftis Addeessa dabalatee hawaa keessaa bakka Sirna Soolaarii (solar system) jedhamutti argamu. Jechi soolaarii jedhus aduu (sun) kan ibsuu dha. Kun immoo waantotni aduutti marsanii argaman hundi kanneen sirna soolaarii keessatti argaman jedhamanii akka waamaman isaan taasise. Waantootni sirna soolaarii (solar system) alatti argaman kanneen akka pilaaneetoota alaa (exoplanets) fi urjootaa dhaqqabuuf, ifni secoondii, daqiiqaa, sa’atii fi kkf osoo hin taane, waggaa ykn bara ifaa(light year) itti fudhata. Barootni ifaa kan waggoota dhibbaan, kumaan, milioonaa fi biliyoonaan lakka’amaniidha. Bara ifaa tokko(1ly) jechuun, fageenya ifni waggaa tokko keessatti fiiguu danda’u dha. Kunis yoo shallagamu kilomeetira triiliyoona sagal (9trilionkm) wajjiin wal qixa(1 Ly=9trilion km). Egaa fageenya hagasii deemuun ammoo umurii dheeraas nama gaafata. Dhaltanii bakka yaadame osoo hin ga’inis karaati dulloomanii du’uunis waanuma jiruufi. Kanaafidha kan warri qaroome dhaloota dhufuuf haala mijeessaa jiranis. Akkuma imala lafarraa sana Imala hawaa keessas balaan tiraafikaa hin dhabamu. Kunis kan ta’u sababa hawaa kessa waantotni furguggifamoon akka’ meteorite’ jedhamanii fi kallattii garaa garaan furguggifaman jiraniifi. Isaan akkasii kun walii isaaniitti ykn nama konkolaaataa hawaa keessaa (space ships) oofattee deemuttis rukutamuun balaa tiraafikaa geessisuu danda’u. Dabalataanis hawaa keessaa bakki waantota hundumaa ofitti harkisee dhidhima galchus inuma jira. Bakki akkasii kun naannoo ‘Holqa Gurraacha’ (black hole) jedhamuun beekamuu dha. Kunoo amma Imala keenya hawaa keessa gochaa jirruuf galaa dabalataa fi kallattiii irra deemuu qabnu xiinxaluu nu barbaachisa. Kanas gochuuf dursa waantota hawaa keessa jiran qoqqoodnee ilaaluu fi isa kamtu isa kam ta’uu beeknee of eeggannoo imalaa gochuu qabna. Walumaa gala osoo qaamaan hin imalin dursa waantota hawaa keessa jiran maalummaa isaanii akkasumas fageenyaa fi kallattii isaanii qorachuutu filatama. Kana gochuuf ammoo imala yaadaa isa hawaa keessa ittiin deemaa turre sana osoo addaan hin kutin, muuxannoo horachuuf gara lafaatti deebinee giddu gala qorannoo hawaa kan ta’e “NASA”5 haa iyyaafannu! “Sibiilluu sibiilaan qarama “jedhu mitiiree? Kanaafuu qaroomina keenya qaruuf,hawaan akkamitti akka qoratamu, qaroomina namoota ‘NASA’ keessa dalaganii gadifageenyaan haa qorannu! 