Kuluuleenis, halkaniif guyyaa osoo dhoksattee boossuu barumsa ganna lamaa turtii mana barumsaa magaalaa Shaambuu xumurte. Qormaatas fixxee gara mana maatii ishiitti deebite. Fuulli ishiis kasalaa eelee fakkaate. Kuluuleen yeroo barnoota sadarkaa gadii barachaa turtetti, shamarree cimtuufi sodaatamtuu turte. Nama isa ormaa miti, maatiin ishii illee gaafa ishiin nyaara guurte homaa ittiin hintaphatan. Garuu guyyaa ishiin itti nyaara guurtu akka dhahaa yoo ta’e malee, yeroo baay’ee fuulli ishii iyyuu ilkaani. Barri fuulli Kuluulee ilkaan fakkaatus roobee caameera. Galgala daftee rafti. Ganama daftee hinkaatu. Kuluuleef maatii Kuluulee gidduu, ija keessa wal ilaaluun ajaa’iba ta’e. Haatiif abbaan Kuluulee osoo ija ishii arguuf hawwanii, ganama osoo ishiin hirribaa hinka’iin gara waajjira hojii isaaniitti sokku. Galgala yeroo isaan lachuu hojii oolanii galan, osoo lafti dukkanaa’ee ibsaan hinbanamiin gola ciisicha ishiitti galti. Haadhaaf ilmoo gidduutti wal argaan soogidda taate. Maatiin mana tokko keessa jiraatu akka nama laga riqicha hinqabne gamaaf gamana jiraatuu wal hawwe. Rakkoonkee maali? jedhanii ishii gaafachuus sodaatani. Kuluuleen kan mataa ofii ishee miti, yeroo haatiif abbaan ishii waldhabaa turanillee, guyyaa tokko jaarsummaa nama alaa waammatanii hinbeekani. Bitaaf mirgaan teessiftee, akka 114 qorataa yakkaatti rakkoo isaanii adda baasaa turte. Nama dogoggorri irratti argames gorsaa turte. Shamarreen ijoollummaa ishiitii kaastee utubaa maatii turte kun, har’a gaafa umriif beekumsa barnootaan dabalteetti jedhamtu kanatti, rirma utubaa manaa nyaattu taate. Maatii nagaa dhorkatte. Guyyaa tokko garuu harmeen ishii waa mala dhahan; akkaataa itti amala ishii bakka duriitti deebisan barbaaduuf. Gola ciisicha ishii keessa seenanii “Kuulleekoo…… kottumee…. godana gara baadiyaa kana deemnee akaakayyuukee dubbisnee dhufna” jedhan. “Maali? Akaakaankoo maal ta’ani?” jette. Yeroo ijoollummaa akaakayyuu ishii biratti waan guddatteef, akaakayyuu ishii baay’ee jaalatti_ Kuluuleen. “Lakkii…… dhukkubahoo hinqabani. Akkanumaan itti mul’annee dhufna jedheen malee” jedhan. “Tolekaa…. yeroo qophooftu natti himi. Indeemna” jette. Harmeen ishiis, siin qophaa’uun sinbarbaachisuu? hinjenne. Callisanii gola ciisicha isaaniitti deebi’ani. Waan fudhatan fudhatanii gara Coommanitti ka’an_ Kuluuleef haati. Kaayyoon haadha Kuluulees qofaatti ishii baafachuu ture. Maal rakkattee akka ishiin amala jijjiirratteefi, maal taatee akka ishiin kasalaa eelee uffatte, sababa rakkoo ishii gaafachuuf. Osuma waan birqabaa taphataa deemanii, Gabaa Dafinoo qaxxaamuranii Looyyaa Qidaamiitti ba’an. Daandii konkolaataa Finca’aa-Geedoo irraa gara mirgaatti maqanii baadiyaa keessa qajeelani. Fuullee qe’ee sabboonticha qotee bulaa obbo Gaanfuree Burqaa isa ilma barbadaa abiddaa dhalche sana darbanii Coommanitti imalani. 115 Silaa garaan haadhaa tiruudha, harmeen Kuluulee waan manaa ba’aniif sana gaafachuu jalqabani. Kuluuleenis gaaffii harmee ishii deebisuuf baay’ee eeyyamamtuu hintaane. Dhugaa jiru dhiistee sababa biraa kaasuu yaalte. “Barnootumatu anatti cime malee homaa rakkoo biraa hinqabu aayyoo….” jette. “Sareekoo…. nan dhoksatiin. Waan fedhes haata’u, ji’a sagal guutuu garaatti si baadheen si dahe. Ana haadhakee caalaa nama sitti aanu hinqabdu. Amman lubbuun jirutti, ana gararraatti kan rakkookee furuuf sitti dhihaatu waaqa yoo ta’e malee hinjiru. Mee natti himadhu…… bukuraakoo….. nan sodaatiin dhugaa jiru anatti himi” jedhanii sossoban. “Aayyoo…… adaraakee gaaffii kana irra deddeebitee na hingaafatiin. Takkaa rakkoo hinqabu jedhee sitti himeera. Amma waa’ee kanaa irraanfadhuutii, waan biraa taphanna” jette, faara gubdee. Dubbii haadhaatti bishaan naqxe. ***** Kuluuleenis maatii ishiif intala tokkittii qofa osoo hintaane, dhala tokkittii ilmoo kurupheeti. Sababa kanaaf ture, gaafa ishiin akka durii kofaltee haasa’uu dhiistu, manni mana gaddaa kan fakkaate_ namni taphatu dhibee. Ishiinis gaafa haatiif abbaan ishii gara mana hojii deeman, nama waliin qaaqxee godaannisa madaa jaalalaa ittiin dagattu of biraa hinqabdu. Kanaafuu, yeroo hundaa gaafa kophaa teessu yaadaan buustee baastee madaa onnee kana bal’isti. Har’a gaafa haadha ishii waliin taphataa deemtus, yeroo xiqqoof dagattullee, gaaffii harmee ishiitiin gara hojii idlee ishiitti deebi’uuf dirqamte_ yeedala yaadaa madaa godaannisa jaalallee jaalatanii dhabuu. 116 Haati Kuluulees kanumaan hincallisne. Ija ishii keessa ilaalaniiti, “dhalakoo….. yoo himattes yoo dhoksattes, furmaata rakkookee arguu malee rakkookee arguun ana jalaa hindhokanne. Ammaaf illee homaa miti dhoksadhu. Garuu guyyaa tokko nama waan taateef, golli dhoksaakee guutee akka gad baastu natti mul’ata. Hammasittis si keessatti guddachaa waan buluuf, gaafa guutee dhangala’e ishuma har’a na dhokfatte, ana haadhakee waliin illee baachuun ulfaataa nutti ta’uu danda’a. Yaadni akkas keessakee fixee, fuulakeetti ba’e kun gara lubbuukeetti dhufee, mana keenya onatti jijjiiruu danda’a. Ati waa taatee kanan si biraa hafee taa’ee midhaan nyaadhu sitti hinfakkaatiin. Abbaakee gara ilaalchisaa hambifta malee…. kankoollee homaa miti” jedhanii imimmaan dhangalaasani. Dubbii haati ishii dubbatan kunis Kuluulee mataa maruu hinoolle. “Aayyoo…….. ati maal taate? Amma waan ta’e maal hubatteeti, ati kan akkas hamma kana dubbii baddaa dakatti geessitu” jette. “Lakkii…… lakkii…… dhiisi Kuulleekoo….. ati isa durii miti giiftiikoo. Garuu kanaa booda anis ishii durii ati beektu akka hintaane hubadhu. Maal taate intalli…….. otuma ijikoo silaaluu na jalaa darbuuf jirtaam. Siin malee akka ijikoo jaamaa ta’e hinbeektuu?” jedhaniiti uf-f-f……. jedhani. Hafuura dheeraa baafatani. “Osuma waan fedhe siqunnameyyuu haadhakee ta’uukoo qofa miti, ani ilmoo dubartiiti. Yoo anatti himatte maal ta’a? Dubartiin dubartii taatee fafa dubartii odeessitu gaaftokko insalphatti. Anillee haadhakeeti, osuma dubartii ormaatti himatteyyuu maal qaba? Dhukkubsataan ogeessa yaalaatti iddoo dhibeesaa hinhimanne horii qofaadha. Namni afaan xaxamellee mallattoodhaan agarsiifata. Ati nama taatee kan 117 dhukkuba dhoksaatti kunuunsitu maaliifi?” jedhan_ harmeen Kuluulee. “Aayyookoo……. hindogoggoriin. Anillee siin ala ija hinqabu. Rakkookoos akka ati anarratti hinilaalle nan beeka. Garuu ……” jettee calliste. “Mee dubbadhu dosoraakoo… ana aayyookee daaraa haafakkeessu…… daalachooftuukoo…” jedhanii fuula ishii irraa harkaan haxaa’ani. “Harmee……. ijuma jabinaan akkan rakkookoo si dhoksaa jiru atis barteetta. Rakkoo ana mudates furuu hindandeessu. Yoon sitti himes, yoo baay’ate akkumakoo aariidhaan bifa jijjiirrachuu dandeessa. Kanaan ala wanni furmaata laattu tokkollee hinjiru. Anaaf ati, galaana rakkoo na qunname kana keessatti yoo kufne, aabbaakoos injifachuun keenya salphaadha. Kanaaf sadii taanee mana keenya diiguurra, osoon rakkookoo anumti baattadhe anatti tola. Hanga rabbi furmaata naaf kennutti. Yoommoo dhagahe malee kan jettu taate sitti himuu nan danda’a” jette Kuluuleen. “Mana abbaa isaa haaballeessu….. manni anarratti haajigu….. maaliif har’a galgala diigamee hinbadne. Isa dhiisiitii, amma ani dhagahuun barbaada. Dafii waanuma rakkatte sana anatti himi dhalakoo…. Garuu ni ulfoofte akka hintaane?” jedhan, ilkaan seeqaa. “Boo! yaa aayyookoo…….. yoon ulfaa’e maal qaba? Kun safuu har’a anarratti jalqabu miti. Osoon ulfaa’e immoo kun siif silaa gammachuu addaati. Mucaa guddisuun baay’ee si hinmiine. Anaanillee akkayyaakootu na guddise. Garuu dubbichi rakkoo waan biraati” jette. “Inni biraan immoo maalinniree? Kuulleekoo” jedhan. 118 “Harmeekoo……. yeroon isin bira taa’ee barachaa ture, barnootakoo malee waan biraa akka ani hinbarre inbeekta. Intala abaluu ishii gaafa akkasii jedhamees safuu tarkaanfachuutti waamamee, gaaftokkollee maqaa isin dhoosisee hinbeeku. Ergan Shaambu deemee garuu, akkaataan itti gale osoo hinbeekiin, jaalala keessattin of arge. Garuu mucaan ani jaaladhee jaalala ijoollummaa waliin jalqabe kun haa du’uu, haa jiraatuu, wannan beeku hinqabu. Erga waraabessi isa nyaate yuusuu didee waggaarra darbeera” jette. Haadhas dubbiin isaa bitaa gale. “Situ isa jaalata malee, inni sin jaalatu jechuudhaay?” jedhani. “Lakkii….. harmee innillee hedduu najaalata” jette. “Yoos balaa konkolaataatu irra ga’ee du’emoo maal ta’eree, kan nama jaalattuuf si jaalatu argaa dhabde” jedhan. Ishiinis erga gaafa daree keessatti ija hannaan wal kabaluu eegallee kaasee, hanga gaafa bo’icha mana hidhaa waajjira poolisii keessaatti, seenaa ture hunda haadha ishiitti himte. Rakkoon Kuluulee mudatee bifa ishiitti jijjiire kunis, darbee haadha Kuluuleef illee qormaata jireenyaa ta’e. “Akka ati jechaa jirtu kana taanaan, wanni goonu hinjiru. Furmaanni yoo jiraate, ofdagachiisanii irraanfachuu qofaadha” jedhan. “Harmee……… mee maal godheen irraanfachuu danda’a? Ani nama akkasumaan nama jaalatu miti. Mucaa kana duubaaf fuuldurasaa ilaaleen waadaa jireenyaa, jaalala waliin jalqabe. Waadaa anaaf gales cabsuu isaa hinagarre, hindhageenyes. Kan ijakoo duraa dhokates jireenyi itti tollaan miti. Fira jireenyi itti tole, kan gaafa rakkinaa itti baqatanis, akka hinqbne natti himeera. Jaalalleekoo libsuu ijaaf na 119 hinamanne, kan waanan kufee cabu itti fakkaatee akka hanqaaquutti na kunuunsu, waanumti na irraanfachiisu eessa jira? Yoo lubbuun kan jiru ta’e bosonatti galee bineensatti firooma. Deemeen bineensa lagaa waliin bosona keessa isa barbaada. Yoo du’eera ta’es deemeen uffataaf lafee isaa bosona keessa barbaada. Kanaan ala furmaanni na boqochiisus ta’e, kan garaa na kutachiisu natti hinmul’atu” jette, Kuluuleen. Akkuma barte imimmaan dhangalaasaa. Haadhas garaan raafame. “Kuulleekoo……. Jaalala mucaan sun si jaalatu, dhugumaan akka ati jettu yoo ta’e, numa wal agartu_ yoo lubbuun jiraateef. Yoommoo kan lubbuun hinjirre ta’e, waaqxi lubbuu isaa haa maaru. Atis kan rabbi waliin buddeena nyaadhu siin jedhe hindhabdu. Kanaafuu, kan lubbuun jiru yoo ta’e jilbeeffadhuu waaqaan kadhadhu, waaqayyo dhugaa gargar ba’e walitti suphuu beeka. Teessee yaadaan ofjoonjessuu dhiisiiti, amanamummaakee rabbi waliin eeggadhu” jedhanii morgaa jaalalaa onnee ishii jabeessani_ harmeen Kuluulee. Yaada furmaataa asiin fidanii, achiin baasanii osuma dhaqaa gala odeessanii, Kuluuleef haati Kuluulee jaarsa dubbisanii baadiyaa Coomman irraa gara magaalaa Finca’aatti deebi’anii galan. 