Addunyaa kanarratti namootni akkuma akka siyaasaa fi naannoo isaaniitti hiika garaa garaa misoomaaf laatu. Kanaafuu jechi Misooma jedhu hiika waaltawaa waan qabu hin fakkaatu. Fknf namoota naannoo Oromiyaa keessa jiraatan muraasa hiikkaa misoomaa gaafachuuf yaaleen ture. Namoota ani misoomni maal akka ta’e isaan gaafadhe keessaa gariin Misoomni tattaaffii qabeenya horachuuf taasifamu ta’uu isaa ibsan. Gariin isaanii lafa borqaa’e deebisanii gabbisuudha jedhan. Gariin ammoo misoomni mala ammayyaa fayyadamanii qonnaa qotuu akka ta’e ibsan. Kanneen misoomni sochii jireenya mijataa namoota jiraachisuuf taasifamu ta’uu ibsanis ni jiru. Irra jireessaan garuu misoomni biqiltuu dhaabuu fi kunuunsuu akka ta’e naaf ibsan. Anis akkamiitti? jedhee gaafadheera. Deebiin isaaniis“mootummaan keenya gaafa misoomatti nu bobbaasu biqiltuu nu dhaabsisa” kan jedhu ture. Egaa ‘Misoomni’ namoota Oromiyaa keessa jiraataniif hiika wal fakkaataa ta’e hin qabu jechuudha. Biyyootni garaa garaas Misooma hiika garaagaraan ibsu. Kunis irrajireessaan sababa siyaasaan gargar ta’aniifidha. Fknf biyyootni siyaasa ‘neoliberalisim jedhamu hordofan “misoomni ida’ama fiixaan ba’umsa namoota dhuunfati” jedhanii ibsu. ‘Structuralism’ ammoo “misoomni irra jireessaan ga’ee hojii mootummaati. Garuu guddina dinagdee namoota waliigala biyychaa irratti xiyyeeffata” jedhu. Kanneen ‘Interventionism’ hordofan ammoo “sababa ifaajjii jireenyaa kessatti mo’uu fi mo’atamuun jiruuf jecha, sochiin misoomaa, warra dinagdeen isaanii mo’atame gargaaruuf kan taasifamudha”jedhanii misooma ibsu. Gareen ‘People centered/ alternatives’hordofan, ilaalcha namni hundi bakka fedha isaa ga’uuf ga’umsa qaba jedhu qabu. Kanaafuu “misoomni dhuunfaa fi gareen sochii namootni taasisan tumsuu irratti kan xiyyeeffatu ta’uu qaba “jedhanii misooma ibsu. Egaa hiika muraasa armaan olitti ibsaman irraa misoomni ilaalcha garaa garaatiin kan ibsamu ta’uu hubanne jirra. Ilaalchi Misoomaas garaa garummaa jiru kana giddu galeessaan ibsuu yaaleera. Kanas: Misoomni ida’ama sochii namoota dhuunfaa fi garee, kan haala jireenya lammilee waliigalaa mijeessuuf taasifamuudha. Ga’een mootummaa ammoo sochii kana tumsuu irratti kan xiyyeeffate ta’uu qaba ilaalcha jedhu qaba Ilaalchi Misoomaa. Garaa gara ta’us, hiikni misoomaa hundi jireenya namootaa fooyyessuuf ifaajjii hoggansaa fi lammileen hundi taasisan ta’uun isaa ifa galaadha. Egaa misoomni sochii namootni hundi qbeenya walootiin badhaadhuuf taasisaniidha. Haa ta’u malee badhaadhina waloo argamsiisuuf namootni hundi dhuunfaa dhuunfaan ifaajjii woyii gumaachuu qabu. “Walii galan alaa galu!”mitiiree?. Fknf: 9+1=10 ta’a. Ida’ama kana keessatti lakkoofsi 10 misooma haajennu. Maarree osoo misoomni barbaadame tokko lakkoofsa 10 ta’ee, silaa lakkoofsa 9 tti, lakkoofsi 1 ida’amuun dirqma. Yoo tokko hir’ate sagal kudhan hin guutuka. Yoo namootni sagal biqiltuu dhaabanii kunuunsan, namni tokkommoo mancaasuu mala. Gama biraan dadhabbii namoota sagaliitiin yoo namni tokko qofti fayyadamee qofaa duroome, kun misooma hin ta’u. Egaa misooma misoomsuuf namni hundi walfaana ilaalcha misoomaa qabaachuutu daran barbaahisa. Kunis gara ilaalcha dhuunfaa ilaaluutti nama deebisa. Namni hundi akkamitti ilaalcha misoomaa horachuu mala kan jedhus nama xiinxalchiisa. Egaa namni dhuunfaa isaaatiin akkamitti jijjiirama misooma argamsiisu horachuu danda’a kan jedhu gaaffii deebii argachuu qabuudha. Kanaafuu atis ilaalcha keetiin misooma naannoo keetii tumsuuf ilaalchikee ilaalamuu qaba. Misooma misoomsuufs namoota biroo eeguu osoo hin taane sumatu eegaluu qaba. Egaa akkamitti ofii keetii milkaa’uu qabda kan jedhu deebisuuf mee kitaaba namni Steven R.Kooney jedhamu barreesse tokkon si’affera. 