Akkuma yaadatamu ijoon dubbii Ilaalcha Misoomaa keessatti kaafamaa turan, irra jireessaan ilaalcha namootaa irratti kan xiyyeeffatanidha. Fakkeenyaaf :- Qaroominaa, qabeenyaa fi misoomaa, dursuu fi durfamuu, hiyyoomuu fi sooromuu, soorachuu fi dhiisuu, lubbuu fi jiraachuu, amanuu fi mormuu, hogganuu fi hogganamuu fi dinagdee fa’a hunda haala ilaalchaa namootaatiin ilaalaa turre. Ilaalchi ammoo beekumsa fi shaakala namootaa wajjin hariiroo kallattii akka qabus kan dagatamu miti. Gabaabumatti ilaalchi waantota baay’ee akka misoomsuu fi mancaasuus hubannee jirra. Kan barbaachisu garuu misooma. Mitiiree? Kanaafuu ilaalchis isa mancaasu osoo hin taane isa misoomsutu filatama. Eeyyen kanumaafi, kan Ilaalchi Misoomaas Ilaalchaa fi Misooma irratti xiyyeeffate. Yoo ilaalchi misoome waanti hundi misoomuu mala ilaalcha jedhun ilaalcha namootaas ilaale. Maarree kanumaaf dubbistootnis ilaalcha isaanii akka ilaalaniif fedha horate.Ta’uu baannaan, rakkoo mudachuu malus ilaalchumaan ilaalee hubate. Amanuu fi dhiisuun kan abbaati. Akkuma yoo fedhan dursuu yookaan durfamuu fedhanitti. Tarii namni barruu kana dubbise ibsa“namni ilaalchuma isaatiin durooma ykn hiyyooma” jedhame sana mormuu mala. Mormuu fi amanuun mirga jedheera. Innis ilaalchuma waan ta’eef. Eeyyen waanti warqee fakkaatu hundi warqeedha jedhanii amanuun mirga. Garuu warqee ta’uu fi dhiisuun isaa walnama shakkisiisus hubatamuun isaa hin oolu. Qorannaan waanti dhugaa fakkaatu soba ta’uu akka malu ni hubatu. Waanti soba fakkaatus dhugaa ta’uu akkuma malu jechuudha. Namni waanta barraa’e dubbisu kamuu waanta barraa’e hunda amanuu dura qorachuu akka qabus Ilaalchi misoomaa jabeessee deggera. Eyyen atis yoo tarii ibsa isa“namni ilaalchuma isaatiin durooma ykn hiyyooma” jedhu sana amanuu dhabde badii hin qabu. Mormiin siquunnamutu yoo ati ragaa malee mormiteedha malee. Ragaan ati mormiif dhiyeeffattus beekumsa qorannoo irratti hundaa’e ta’uun isaa ammoo dirqama. Namootni baay’een yeroo waa morman beekumsi isaan akka ragaatti dhiyeeffatan tarii beekumsa amantaa ta’uu mala. Kunis caqasa kitaaabbilee amantaa faa bu’uureffata. Waanti hubatamuu qabu garuu kitaabbileen amantaa akkuma maqaan isaa ibsu amantaadha. Inni amanuu fi mormuudha. Ragaan Ilaalcha Misoomaa amansiisu garuu ragaa isa beekumsa qorannoon mirkanaa’uuti. Sababni isaa namootni ilaalcha misoomaa dubbisan namoota amantaa garaa garaa qaban ta’uu waan malaniifi. Egaa Ilaalchi Misoomaa ilaalcha amantaa shakkuu malee kan hin amanne ta’uu isaati. Innoo saayinsii bu’uureffata. Saayinsiin namoota dhugaa barsiisuu fedha, malee garee woyii hin filatu. Eeyyen inni sanyii, siyaasaa fi amantaa irraa bilisa jechuu kooti. Ilaalchi Misoomaa kanaaf saayinsii bu’uureffachuu filate. Ilaalcha namootaa irrattimmoo xiyyeeffate. Ilaalcha qorachuuf ilaalcha namootaa ilaaluun dirqama. Dirqamuma ilaalcha namoota hundaa ilaaluu kanatu ilaalcha amantaas ilaalchise. Kunis sababa namootni baay’een ilaalcha isaanii amantaa isaanii irraa argataniifidha. Namni tokko ilaalcha ittiin:- kun sirriidha! Kun sirrii miti! Kun ni ta’a!, kun hin ta’u! kun gaariidha! Kun gadheedha! Kun jaallatamaa dha! Kun jibbamaa dha! Nan durooma! hin duroomu! Kun cubbuudha! Kun qajeelaadha! fa’a jedhee ilaalu amantaa irraa argachuu mala. Ilaalchuma akkasii kanafaadha kan Ilaalchi Misoomaas ilaale. Akka Ilaalchi Misoomaa ilaalee argetti amantaa qofaan misoomuun shakkii uuma. Amantaan qorannoon hin mirkanoofne soba ta’uu mala. Fknf ilaalcha amataaleen qaban muraasa haa fudhannu. Kanas Kiristaanummaan kan ibsu namoota kan:- mootii, ogeessa, badhaadhaa fi dursaa fa’a taasisu waaqa qofa akka ta’edha.(2Seenaa Baraa 1:1-16), (Isaayaas 45:3) fi (Roomee 13:1-5). Isilaamummaanis: namootni yoo Allah(waaqaaf) akkasumas ergamaa Allah (Muhaammadiif) abboomaman qofa sooressa ta’uu akka danda’an ibsa.(Sura 7:94-97) fi (Sura tul Annaas 4:89-91). Egaa ilaalchi kun sirrii ykn miti jedhanii amanuu fi murmuu gaafata. Kun saayinsii miti, amantaadha. Amanuu fi dhiisuun ammoo mirga jedheera. Egaa amma dubbii goolabuufani. Garuu dursa asiis achis qaroominni akka jiru ammas irra deebi’een siyaadachiisuu fedha. Eeyyeen qaroominni asis achis inuma jira. Tarii garaa garummaan uumamu, gaaffii ’Qaroominni maali? ykn maaliin ibsama? jedhu deebisuu irratti yoo ta’ee malee. Argannoon garaa garaa gama astroonoomiin ibsaman, tasa waaqaarraa lafa hin dhoofne. Xiinxala beektotaa fayyadamuun kanneen argamanidha malee. Argannoowwan kunniin uumama (natural) qorachuun, kanneen namootni biyyoota garaa garaa biyyaa isaaniif ykn addunyaaf gumaachaniidha. Namootni dhaha hedan, hunda ta’uu baatanis, kanneen ga’ee guddaaa taphacha turan muraasni ni jiru. Namootni qaqqaaliin kunniin baay’een isaanii sababa ilaalchaf jecha tuffatamaa kanneen turanidha. Fknf; namootni akka Albert Einistien hiriyyaa hin qaban turan. Garuu bu’aa guddaa addunyaaf gumaachaniiru. Beektotni oromoo Ayyaantuu(Qaalluu) jedhamuun beekamanis, qaroomina uummata oromoo keessati ga’ee guddaa kanneen taphachaa turaniidha. Garuu maqaan isaanii hagasmara hin leellifamne. Inumaayyuu amantaa alaa dhufeen namootni macha’an beekaa oromoo kana tuffachaa jiru. Tarii kunis qaroomina ta’uu isaati! Isaan macha’an kunniin amantaa qofaan miti kan machaa’an. Siyaasa isa itti fakkeessaaf isaaniif boocames, akka qaroominaatti dhuganiitu machaa’anii sirbaa jiru. Oromoon osoo akka har’aa lafti isaa ciccitee hin sararamin dura, ganda hin turre. Bal’ifachuuf malee foxxoquufis yaalii hin goone. Oromoon Oromoo akka isaatii dhiifnaan hormayyuu akka itti Oromoomsan ni beeka ture. Oromoon durii isa akka har’aa daangaa eenyu isaaf sarare osoo hin hubatin sirbu kan hin turre jechuu kooti. Waanti hunduu dandeettii, xiinxala, jaalalaa fi haqaan murteeffama ture. Eeyyen ofittummaa, arrabsoofi jedhi jedhiin hin murteeffamu ture. Inni har’aa kun ilmi abbaatti hin baane eessaa akka dhufe anaaf hin galle. Yoo jedhi naan jettemmoo Oromoon ergataa malee ergamaas hin turreem. Biyyootni ilaalchaan qaroomanii misooman baay’een isaanii qabeenya hormaa malaan ofitti dabalu malee narraa achi citi hin jedhaniim. Kanumaaf jaalala fi gargaarsa woyii fakkeessanii faa dubbii eegalu. Waan hunda kan dursu jaalala akka ta’e gadi fageessanii xiinxalu. Jibbamaa ykn bulguu of fakkeessanii nama dhuunfachuun kan hin malle ta’uus bareechanii beeku. Akka nama maraateetti of beeksisuun maqaa ofiitti cilee dibuu dha. Maqaan bannaan ammoo dubbiin baddeetti. Oromoon maqaa bades hin qabu ture. Namoota waliin jiraachuu keessattis jaalalaa fi haammachuun beekama. Diina caalaas fira isaatu baay’ata. Wolii isaa ajjeesuun hafnaan diinayyuu garmalee hin miidhu ture. Ajjeesaafi ajeessaan maqaa ormootiin daldalu eessaa akka bu’e naaf hin galu. Egaa dhaamsa koo dhageesse dhaga’i ati firakoo! Hubadhu! Dubbiifi gochi beekaa irraa qofa bareeda. Eeyyen atis ta’i beekaa! Bareechi gochafi dubbiikee! Hin ta’in maaloo ati doofaa ykn wallaalaa woyii! Doofaan waan badeen maqaaf dhugaa balleessa. Ati cilee hin dibin! eegadhu maqaa keef kan sabaa! Eeyyen dursii beekaa ta’i! Qori waan hundumaa! Gadi fageenyaan ilaali hubadhu ati irraafi jalasaa! Yoo sana goote mormii maaliin qaba akkati dursitu. Anoo shikkii hinqabu sirraa, eeyyeen simatu dursa! Uffeeka! dhibeen koos fayye silaa, isatuu nahuqqisa. Gurri kooyyuu kanumaaf guungumee natti uursa. Kanaafan dursi! Beekaa ta’i! Ofkali! Jedhee sieebbisa. Eeyyen atumti dursi! Yoo ati dursitun anis dursaa! 