Waantota hawaan uumama badhaafte keessaa tokko lafa. Hawaa keessa waantotni yoo ijaan ol illaalan namatti mul’atan:- Aduu; Ji’aa fi Urjiilee fa’i. Kanneen biroon jiraatanis, sababa fageenya isaanii fi ifuu dhabuu isaaniitiin kan ka’e hin mul’atan. Fagoos ta’ee dhihoo, waanti hawaa keessa jiru ijaan argamuuf wanti sun ifee mul’achuu qaba. Wantotni ifan hundi ni mul’atu jechuus miti. Fageenyaa fi guddina isaanii irratti hundaa’uun kannneen dhokatanis ni jiru. Fakkeenya waantota hawaa keessa jiraataniifi ifa hin maddisiifne keessaa tokko lafa. Lafti iftee argamuu baattus qabeenya akka bishaanii, qilleensa, albuudaa fi lubbu qabeeyyii garaa garaan kan badhaatee dha. Lafti qabeenya lubbu qabeeyyiin ishee hundi ittiin jiraachuu malan ni qabdi. Sanyii namootaafis qabeenya ishee waakkii malee gumaachaa jirti. Ta’us akkuma akka naannoo fi bifa isaaniitiin namootni qabeenya lafti hunda gumaachitu kana walsaamaa jiru. Haaluma kanaan gariin bakka qabeenyi jireenyaaf mijataa ta’ee badhaadhe keessa burraaqee jiraata. Gariin ammoo gammoojjii irraa fi jalaan gubee nama waadu keessa jiraata. Inni irraa hafe isa hin qabneef hin hiru. Inni tokko isa kaan saamee erga hiyyummaatti gatee booda, akka waan ofii eebbifameetti of ilaala. Hiyyeessi abaaramuu isaati. Haaluma kanaan hiyyoomsee duroomaa fi ajjeesee jagnoomaa dachee kanarra jiraataa jira. Haalli kun ammoo qabeenyi lafarraa hanga barbaadamuun akka namoota ga’aa hin jirres ni mul’isa. Lafti hawaa kana keessatti waantota gurguddina ajaa’ibsiisoo ta’een ishee caalan baay’ee waliin uumamte. Pilaanitootni akkuma lafaa dhagaa irraa ijaaraman muraasni namoota hawaa qorataniin eessa akka jiran argamaniiru. Ta’us pilaanitoota kanneen irra qubachuun hanga har’aatti waan hin danda’amneef qabeenyi isaan qaban maal akka ta’e hagas mara waanti beekame hin jiru. Kanneen hin argamin turanis yeroo yerootti argamaa jiru. Waantotni hawaa keessa jiran baay’een lubbu-qabeeyyii dabalatee qabeenya garaa garaa qabaachuu akka malan namootni shakkan ni jiru. Namootni shakkii akkasii qaban namoota biyyi isaanii dinagdeen misoome keessatti baay’atu. Kun ammoo namoota ilaalcha misoome qaban ta’uu isaanii namatti mul’isa. Namoota ilaalchi isaanii kottoonfate fa’a irraa shakkiin akkanaa hin eegamu. Isaanitti qabeenyi akkasii ni jira jedhanii xiinxaluun daran ulfaata. Namni tokko yoo isaan keessaa ka’ee qabeenyi hawaa keessa jiraachuu akka malu shakkes, namni sun dhibee samuu qaba jedhanii ilaalu. Waanuma akkasiiyyuu yaaduu hin fedhan. Cubbuu woyii itti fakkaata. Waan dandaa’amus itti hin fakkaatu. Gabaabumatti namoota akkasii kana ilaachatu kottoonfate. Ilaalchaa fi xiinxala kottoonfateen ammoo qabeenya fagoo hawaa keessa jiran arguun hafnaan, isuma lafarraa naannoo keessa jiruyyuu arguun ni ulfaata. Qabeenya dhokate argatanii itti fayyadamuuf ilaalcha sammuu keessa jiru diriirsuu fi xiinxala gadifagoo fayyadamuun mala jalqabaati. Ilaalchi namootaa waanuma hundaati! Namootni gaafa ilaalcha isaanii sirreeffatanii waantota ilaaluu eegalan, misoomuu eegalu. Yoo ilaalcha diriirsanii hawaa keessa ol ilaalan waantota akka albuudaa, lubbu-qabeeyyii, bakka jireenyaa(kan lafa caalu) barbaadanii argachuu malu. Ta’us namotni hanga yoonaatti lafarra qofa waan jiraachaa jiraniif jecha lafa malee bakki biraa jireenyaaf mijatu ni jira ilaalcha jedhu hin qaban. Ilaalchi kunis asumee ta’uu namootaa calaqqisiisa. Ilaalcha isa lafuma qofa ilaaluuf kottoonfateedha! Hawaa keessa uumamni namoota caalaa qarooman jiraachuu akka malan xiinxaluun namootatti ni ulfaata. Kunis Ilaalcha anummaan kottoonfatedha! Gaaffiikoo:- 