Akkuma biyyootni addunyaa baa’een ‘dhaha(Calander)’ mataa isaanii fayyadamaa turan, Oromoonis dhaha beektota isaan kalaqamanitti fayyadamaa ture. Osoo qaroominni Girikii dhufe hin waaltawin dura uummatni kuush waa’ee urjiilee kanarratti beekumsa cimaa akka qabaachaa turan namootni dhoksuuf yaalanis, seeenaan ni mul’isa. Kanaaf ragaan tokko kitaaba amantaa kiristaanaati(Matiwoos 2:1-12). Akka ragaan barreeffamee ture kun ibsutti, Yeroo Yesuus/ Kiristoos dhalate namootni sanyii kuush ‘Saba Sagal’jedhaman osoo nama hin gaafatin urjii ilaalanii harka fuudhiif bakka innii itti dhalate akka dhaqantu ifee argama. Haala kanaan Oromoonis qaroomina Urjiilee fi ji’a ilaalee waantota beekuu kana kan horate dhiyeenya osoo hin taane dur dur dhaloota Kiristoosiin dura waggaa 300 dura akka eegaletu himama18. Aadaa oromoo keessattis namootni urjii ilaalanii waantota raaguu akka danda’an ragaan ni ibsa18. Kana qofas miti moora ilaalaniis rakkoo namaa akka furan ni himama. Akkuma saayinsiin har’a dhiigafaa ilaalee dhukkuba himu san jechuudhaam. Namootni akkanaa kunis ‘Ayyaantuu/Qaalluu ‘jedhamuun beekamu. Ayyaantuun hawaasa Oromoo biratti, nama beekaa, kan haala uumamaa gadifageenyaan hubatuufi xiinxalu, kan sirnoota jiruufi jiraanya hawaasaa qajeelchu, waaqaafi hawaasa kan walitti dhiyeessuu dha jedhamee beekama16. Akkasumas, Ayyaantuun namoota ayyaana (afuura) tajaajiltummaa hawaasaa baataniifi akka ergamtoota waaqaatti ilaalamani dha jedhamaniis ni ibsamu Gama biroon immoo, Qaalluu qaama sirna bulchiinsa hawaasa Oromoo keessatti olaantummaa qabu, kan eebbisee qajeelchuufi abaaree balleessu, gorsaa fi qajeelchaa sirna gadaati. Gahee qaalluun hawaasa Oromoofi jiruufi jireenya hawaasa Oromoo keessatti qabu ibsuun kan barbaachiseef keessaa tokko qaalluun (ayyaantuun) dhaha Oromoo keessatti qooda akkamii akka qabu balballoomsuufidha. Akka ragaaleen ibsanitti oromoon urjiilee beekamoo torbaa fi bocaa fi bakka ji’i argamtutti fayyadamee, dhaha fayyadamaa ture. Urjileen turban kunniin gabataa armaan gadii keessati maqaa saayinsaawaa isaaii waliin ibsamu.