Jechi’ Gaalaaksii ‘jedhu afaan Girikii irraa kan fudhatame yoo ta’u hiikni isaa kallattiin “aannan “jechuudha. Sababni maggaasa kanaas yeroo namootni meeshaa telescopii jedhamu fayyadamanii hawaa keessaa ol ilaalan bakki aannan(gaalaaksii) fakkaatanii mul’atan argamaniifidha. Haa ta’u malee gaalaaksiin bakka urjileen humna harkisa garaa garaan walitti kuufamanii argaman ta’uu isaati. Urjileen walharkisan kunniin sababa ‘Humna Harkisaa ‘kan waantotni hundi ittiin fageenya murtaawaa irratti ittiin walharkisuu danda’aniiniin ta’uu isaati. Waantotni hawaa keessatti argaman hundis, bakkaa bakka qabatanii samii keessa kan faca’anii qubachuu danda’an sababuma Humna Harkisaa kanaani. Humna Harkisaa kanas shallaguuf foormulaa:- F=Gm1m2 R2 Kan fayyadamnu yoo ta’u:- F=humna,G=lakkoofsa dhaabbataa kan 6.673x10-11Nm2/kg2 ta’e, m1 = hanga wanta jalqabaa, m2=hanga wanta lammataa, R2= iskuweerii fageenya waantota lameen gidduu kanneen bakka bu’anii dha. Qorattootni garaa garaa gaalaaksii ibsuuf moggaasa garaa garaas fayyadamaa turan. Fakkeenyaaf jaarraa 18 ffaa fi 19ffaa keessa moggaasa Meiser Objects (M)“Nebula” jedhuu fi“Island Universe”10 jedhus fayyadamaa turan. Har’as bakka garaa garaatti maqaalee kanneen ni fayyadamu. Haa ta’u malee yeroo ammaa qorattootni hawaa bakka kuufama urjilee kana moggaasa Gaalaaksii jedhu waaltessanii itti fayadamaa jiru. Gaalaaksiin bakka kuufama urjiilee ibsuuf kan fayyadu ta’us, dabalataan waantota akka:- waanta gurraachaa (black matter), dhukkee(dust), bakka banaa(space), danbalii electromagnetic waves jedhaman garaa garaas of keessatti ni qabata. Waanti gurraachi (Black matter) gaalaaksii keessatti argamu kun maqaa ‘Holqa Gurraacha’(Black hole)jedhamunis ni yaamama. Akka astroonoomerotni (astronomers) jedhanitti hawaa keessa gaalaaksota biliyooona 100 hanga biliyooona 200 tti tilmaamamantu argama. Fageenyi gaalaaksota garaa garaa gidduu jirus fageenya ‘bara ifaa(ly)’ miliyoonaa ol ta’aniin kan lakkaawamudha. Fakkeenyaaf, gaalaaksota muraasa fudhannee haala fageenya isaan lafarraa qabaniin akka armaan gadiitti haa laallu. Isaanis:- • 