Oleh:Juraidi
Cirik
kudo baserak-baserak
di tangah pasa,aia kanciangnyo mailia pulo di tapi jalan. Urang nan mandakek ka tampek tu
tapaso mamakok iduang.Inyiak Kutar,kusia bendi,taruih ba manuang di ateh bendi manunggu sewa nan ka di baok.Saminik duo minik,sewa nan di tunggu
datang juo,upiak Banun namonyo.
Inyiak
ko langganan baru,tapaso ongkos bendi ba- ago.Lah panek ago ma ago dapek kato saiyo,upiak
Banun kanai 10 ribu.Dari pasa ka
rumah indak jauh.Luruih,sakali belok suak,tigo kali belok kida,nampak kadai
ketek ba pintu basi,rolling door cek urang kini,di situ lapau upiak.
Inyiak Kutar
batanyo kabakeh upiak apo barang nan di baoknyo.Upiak manjawek,
”Barang ka galeh nyiak!”.
Upiak manggaleh ketek-ketek di rumah gadang nan kini lah
manjadi rumah minimalis.Galeh nyo saketek, untuangnyo –pun saketek bisa untuak pambali nan
ketek-ketek.
“Sadonyo kito mulai dari nan ketek piak!.Cubo caliak dek upiak,dulu gunuang marapi sagadang talua
itiak,kini sangaiklah gadangnyo.Ba-itu jo kudo ambo ko ha!.Dulu kicik bana,tapi
dek rajin ma-agiah rumpuik jo sagu akhianyo gadang juo,lah gadang ambo jadian
kudo bendi.Taruih se lah ba usaho,ma tau isuak jadi super market!”,saran
Inyiak Kutar ka bakeh Upiak Banun
“Antah pabilo wak ka kayo ko nyiak!.Kini urang manggaleh
sapanjang jalan!.banyak nan manggaleh dari pado urang nan mambali!”,jawek upiak Banun.
“Pokoknyo
ndak buliah putuih aso,maju taruih,pantang mundur!”
Saderet
langkah kaki kudo nan mandongkak,sairiang pulo jo abihnyo carito inyiak ,upiak
tibo di rumah.Lah sudah manurunan duo kantong asoi nan ba isi panuah,bendi
inyiak baputa baliak ka pasa.Alun tigo langkah dari tapi pintu,anak bujang ma
imbau pulo.
“Bendi!!!”
Inyiak
baranti.Dek takajuik tapaso kudo ma-rem mandadak,baliau batanyo:
“Pai
kama?”
“Ka
Jam Gadang!,bara ongkos nyo?”,jawek anak mudo nan tampak bagageh kalua dari pintu
rumah Upiak.Mandanga ka Jam Gadang,inyiak Kutar
bapikia sabanta.Etong ka etong,paja tu kanai 50 ribu.Mandanga ongkos 50
ribu,anak mudo nan banamo Juned,takajuik gadang.
“Serius
ko pak?,dari siko ka Jam Gadang 50 ribu?,sakali dongkak tibo disitu mah!”
“Ka
pai-ang,ka indak!”,jawek inyiak basilengah
“10
ribu lah!”,kecek Juned ma-ago
ongkos bendi tu
Inyiak
Kutar bapikia lo baliak,”mungkin paja ko anak si Banun,bialah untuak manambah
langganan”,kecek inyiak dalam hati.
“Naiak
lah!”
Juned
naiak bendi basanang hati.Sapanjang jalan,inyiak kutar malawan Juned ma ota.
“Manga
wa-ang ka Jam Gadang?”
“Ado
acara samo gadang jo kawan-kawan,samacam Reuni cek urang kini pak!”
“Rancak
tu”
“Rancak
ba-a?”,tanyo Juned agak heran.
“Dulu
ambo juo panah mudo,bakumpua jo kawan-kawan tu adolah hal paliang
manyanangkan,apo lai ado pulo padusi nan kamek-kamek,ado pulo minuman,ado lo
saketek nan ka di isok,batambah lasuah nyo yuang!
“Manyindia
yo?”
“Eh..!,tasingguang
buyuang,maaf yo!”,jawek inyiak maraso indak basalah.
Dek
paja ko lah kanai puncak kadanyo,tapaso inyiak manuaka arah carito
“Anak
upiak Banun wa-ang?”
“Iyo…”,jawek
Juned sambia taruih malengong ka suok jo ka kida.Bantuaknyo sadang rasah,ba-a
supayo capek tibo di Jam Gadang.Inyiak maraso sewa barunyo kurang sanang,baliau
manuka lo balaik arah carito
“Rumah wa-ang rancak yo?”
“Itu
nan di katokan urang rumah minimalis
pak!.Ketek,padek,batingkek,bakilek”
“Sa-tau ambo,dulu rumah tu Rumah Gadang!”
“Kini
labiah dari gadang pak!,malah batingkek”
“Mungkasuik
ambo…,rumah tu dulu Rumah Bagonjong,tampek kaum sasakik-sasanang,sahino-samalu”
“Ndak
zaman nyo lai rumah nan pakai runciang sarupo tanduak ruso tu pak!”
“Alun
mangarati wa-ang jo adaik,alun paham jo fungsi Rumah Gadang”
“Tasarah
se lah pak!,nan pantiang bisa tampek bataduah,nan labiah pantiang bana bisa
ndak
kudo
ko di pakancang larinyo,kawan ambo lah manunggu dari tadi”
Mandanga
jawek Juned,inyiak Kutar malacuik kudo sakancang-kancangnyo.Dalam kudo balari
kancang,inyiak Kutar majawek dalam hati.
“Kalau
sakadar tampek bataduah,rancak buek pondok dari buluah,atoknyo dari tarpal.”
Kudo
baranti,carito habih,Juned tibo di Jam Gadang.
Inyiak
baliak kapasa basigageh,kudonyo di lacuik,mungkin sewa langganan sadang manunggu,tibo-tibo kudo baliak ma-rem mandadak ,dek
di himbau urang nan baru kalua dari lapau kopi dakek Jam Gadang.
“Bendi…!!!”
“Yo…!!!”,jawek
inyiak sambia manyigi mungko urang nan ma imbau.
Urang
tu sabayo jo inyiak Kutar.Badannyo tinggi
gadang..Dari jauh lah tampak wibawanyo sarupo niniak mamak.Dari suaronyo
tadanga urang ko bantuak keturunan kelas tinggi, (DT.Rajo Panendahan)
“Pai
kama tuan?”,tanyo inyiak
“Pulang!”,
“Kama
arahnyo?”
“Buliah
ambo naik?,beko ambo jalehan!”
Mandanga
jawek nan agak lain,inyiak mangalah.Jo sanang hati inyiak mambukak pintu bendi
sambia manyuruah masuak Angku Datuak.
“Dari
siko luruih,sakali belok kida,luruih lo baliak,duo kali belok suok”,jaleh Angku
Datuak.
“Rumah
minimalis kan?”
“Iyo…,Ba-a
kok bisa tau?”,angku Datuak mangaruik-an kanai raso indak picayo.
“Pagi
tadi ambo ma-anta upiak Banun pulang dari pasa,sasudah tu ado lo anak mudo
kalua dari rumah tu mintak di-anta Jam
Gadang,Juned namonyo”
“Ooo….,mereka
tu keluarga ambo,Banun bini nan ka tigo,dapek
anak tungga babeleang,Juned namonyo,anak nan susah di atur”
Dek
lamak bacarito urang ko saliang
memperkenalkan diri,di lanjuik-an jo carito parasaian hiduik
surang-surang.
“lah
lamo inyiak jadi kusia bendi?”
“Lamo
bana tantu indak,labiah kurang 25 tahun”
“Samo
kito mah!”
“Samo
ba-a?”
“Ambo
juo labiah kurang 25 tahun mamangku jabatan jadi mamak urang”
“Jadi..,tuan
ko Datuak?”,inyiak Kutar maraso basalah dek sabanta ko banyak kato nan talompek
“Iyo,tapi
ndak usah cameh nyiak,ambo ko Datuak nan agak moderen!”
Kudo
taruih bajalan,carito urang ko samakin
manjadi –jadi.
“Ba-a
perkembangan trasportasi di nagari awak ko nyiak?”
“Itu
nan jadi masalah.”,jawek inyiak Kutar
“Masalah
ba-a?”
“Kan bisa Datuak caliak,oto samakin banyak,onda samakin rami,samantaro jalan
indak batambah,akibaiknyo tibo di hari pakan sadonyo basasak-sasak.Alun lai
tukang Ojek nan tagak di tiok simpang,mungkin sabanta lai bendi ko manjadi barang
antik,atau pajangan dalam museum.”
Mandanga
kecek dari Inyiak Kutar,Angku Datuak hanyo ma angguak-angguak ketek.Ndak tau
apo nan ka di jawek,ndak
pulo
mangarati apo nan ka di tanyoan.
Sadang
tamanuang co urang pandia,inyiak Kutar baliak nan batanyo.
“Ba-a
anak jo kamanakan?,tanah ulayat jo rumah gadang sarato urang kampuang?,lai
aman?”
“Alhamdulillah,aman
nyiak!”
“Tapi,ambo
caliak mamak lah banyak nan kanai ota!”
“Mungkasuik nyo?”,tanyo Datuak agak kurang
sanang.
Inyiak
Kutar manjalehan sambia malacuik kudo.Hiyaaa!!!...
“Mamak
di nagari awak acok kanai kicuah dek
anak jo kamanakannyo.Talabiah kanai ambuang dek pemerintah supayo tanah kaum
tajua atau tagadai demi perkembangan daerah,Di tambah jo Rumah Gadang nan
tingga namo dek lah batuka jo model zaman kini ,akibaiknyo kamanakan tingga di
rumah kontrakan,anak pai marantau cino indak ba baliak lai.Nan salah bukanlah
urang ko Angku Datuak.Tapi,mamak-mamak ko lah nan ngangak,indak tau jo filosopi ,anak di pangku kamanakan di
bimbiang urang kampuang di patenggangkan.
“Ambo
indak soraman Datuak nan inyiak sabuik-an”
“Ambo
indak mangecek-an Angku Datuak,tapi Datuak-Datuak di nagari subarang”,jawek
inyiak basilek lidah.
Inyiak
Kutar taruih malapak Angku Datuak jo kato-kato nan babiso
“Sakadar
Angku ketahui,urang di nagari lain tetap mempertahankan adaik jo budayanyo
meski zaman moderen mahondoh nagarinyo.Tibo dek awak lah sato pulo
maikuik-ikuik, samantaro benteang diri sabana
rapuah,ibaraik kateh indak bapucuak,kabawah indak pulo ba urek,di tangah-tangah di giriak
kumbang.Sabanta lai,ndak ado nan ka di banggakan sebagai kito urang
minang.Tanah kaum lah jadi lokasi perumahan mewah,nan tasiso tanah ukuran duo
kali sameter untuak kuburan bangkai buruak,dan
itu ampia lo tagadai”
Indak
tahan mandanga kecek inyiak Kutar,Angku Datuak basuaro
“Jan
inyiak samoan ambo jo datuak nan
lain!.Memang ambo babini tigo,anak nan ndak tau jo untuang,kamanakan lah
bakirok ka nagari urang,tapi ambo tetap batuah ka nan bana,adaik masih ambo
pakai,budaya minang taruih ambo pertahankan.Tapi...,kalau ambo bajalan surang,ibaraik
sapu lidih nan sabilah,tantu sarok nan baserak ndak barasiah di sapunyo.Baitu
juo ambo nyiak!,kalau kusuik ambo surang manyalasaian,karuah ambo surang
manjaniahan,samantaro pihak nan batangguang jawab banyak basilengah,rancak ambo
campak-an gala datuak ko nyiak!,”
“
Sia pulo nan ka batangguang jawab,kalau indak mamak-mamak nan santiang ko
ha!!!”,kecek inyiak kutar mamotong carito Datuak
“Batua
nyiak!,mamak ado di dalamnyo,tapi apo nan tajadi kini ndak
salasai dek mamak surang,kalau kito sasek di ujuang baliaklah ka pangka,artinyo:ateh
namo urang minang nan tingga di kampuang
atau nan lah tabanam di rantau urang wajib batangguang jawab”
“Mungkasuik
Angku Datuak?”
“kalompok
paliang tinggi adolah rakyaik Indonesia nyiak!,di bawahnyo kalompok rakyaik
propinsi,taruih….,taruih….,taruih kabawah nan paliang ketek adolah kalompok keluarga.Mungkasuik
nyo nyiak..,satiaok kalompok atau individu nan batua-batua maraso urang Minang
harus mampelajari sarato mamakai adaik jo budaya ko dalam kaadaan apo sajo,intinyo satiok
sandi-sandi hiduik nan bajalan harus adaik
Minang Kabau nan manjadi pakaiannyo”
Utak
Inyiak Kutar bapuata-puta mamikian inti carito Datuak Rajo Panedahan.Tapaso
baliau mangalah
“Tasarah
Angku se lah!”,keceknyo sambia taruih malacuik
kudo.
Matohari
mulai condong ka barat.Inyiak Kutar jo DT.Rajo Panendahan samo haniang di ateh
bendi mananti tibo sampai
di rumah.Anak mudo mulai rami lalu lalang batonggok di ateh onda.ado nan santai ba lambek-lambek
sambia galak sanang.Ado
pulo nan kancang sambia ba
paguik-paguik bantuak laki-bini.Ado
pulo onda nan bunyinyo mamakak-an pangka turiak.Akibaiknyo kudo inyiak Kutar tagalenjek.Bendinyo oleang ka
suak jo ka kida.Oto jo onda kanai lendo.Kudo
lapeh kendali.Tonggak listrik sasaran terakhir.Tuang!!!...Datuak jo Inyak Kutar
tapalantiang,bakaluak dalam
banda,mati!!!…
“Banyak doso Datuak mah!”,kecek Inyiak Kutar sambia
manahan sakik
“Jan manyalahan urang sen karajo nyiak!,makin batambah
doso tu beko!”
Inyak Kutar jo Angku Datuak talalok di rumah
sakik.Untuang masih hiduik.Cuma ado saketek luko dibadan sarato kaki jo tangan nan takilik.Tigo hari di Rumah
Sakik,urang ko pulang ka tampek surang-surang.Sabalun
bapisah Inyiak Kutar maningga-an pasan ka bakeh Datuak
“Ado nan paralu Datuak ingek”
“Apo tu?”,jawek Datuak
“Kalau kito lah tabiaso manjua atau manggadai harato
pusako jo tanah ulayat,alamaik marasai di dunia jo akhiraik.Paruik buncik,badan
kuruih.Lamah sabalah,bibia pencong,panyakik strok cek urang kini,mati masuak
narako.Akabiaknyo hiduik sagan mati ndak amuah”
“Banyak bana ceramah Inyiak mah!,mati se lah
datuak-datuak tu!,nan jaleh kini ambo pulang!.Kudo sakik,kusianyo pakak.Ambo
pulang Nyiak!”,jawek Angku Datuak sambia taruih bajalan maningga-an Rumah
Sakik.
“Payah wa-ang jadi
Datuak mah!....”kecek Inyiak Kutar dalam hati sambia mancaliak langkah-langkah Datuak
nan indak luruih.
Indak di sangko,salamo di Rumah Sakik Inyiak Kutar banyak
kadatangan tamu.Nan pasti anak bini sarato kamanakannyo.Tapi sangaik aneh,kironyo
urang nan manjanguak ado pulo pejabat dari pemerintahan.Sia nan sabananyo
Inyiak Kutar ko?.
Juned nan barencana manjapuik apaknyo talambek tibo.Di
caliak ka tampek tidua subalah urangnyo alah hilang.Juned batanyo ka Inyiak
Kutar nan sadang di karumunan urang banyak
“Lah pulang ayah Nyiak?”
“Baru sabantako naik Taksi”,jawek Inyiak Kutar.
“Ooo...,mokasih Nyiak!”
Juned basigageh mangaja Angku Datuak.Alun sampai ka tapi
pintu,Juned ndak sangajo mandanga carito karumunan urang banyak.Kironyo Inyiak
Kutar,si kusia bendi adolah mamak urang Pulo nan baru sajo majua tanah pusako.
Satali tigo uang.Inyiak Kutar jo DT.Rajo Panendahan
samo-samo Mamak Pakak.
zsm_Latn dik_Latn swe_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn sna_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn jav_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn swh_Latn min_Latn min_Latn kea_Latn swh_Latn dyu_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn ind_Latn min_Latn dyu_Latn min_Latn unk min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn zsm_Latn min_Latn pag_Latn min_Latn min_Latn min_Latn bjn_Latn umb_Latn bjn_Latn min_Latn ind_Latn min_Latn min_Latn min_Latn lua_Latn hat_Latn kab_Latn min_Latn min_Latn min_Latn ind_Latn kac_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn ind_Latn min_Latn min_Latn min_Latn ceb_Latn min_Latn jav_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn tur_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn ind_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn swh_Latn hat_Latn min_Latn sun_Latn min_Latn min_Latn min_Latn kea_Latn min_Latn bjn_Latn swh_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn gaz_Latn kin_Latn min_Latn zsm_Latn min_Latn min_Latn min_Latn ind_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn luo_Latn min_Latn hrv_Latn sun_Latn hrv_Latn tsn_Latn bug_Latn min_Latn bjn_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn bjn_Latn tsn_Latn min_Latn ind_Latn min_Latn jav_Latn tsn_Latn min_Latn min_Latn min_Latn bjn_Latn min_Latn min_Latn min_Latn ace_Latn min_Latn war_Latn min_Latn tsn_Latn min_Latn taq_Latn zsm_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn bug_Latn min_Latn bug_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn sun_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn ayr_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn unk min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn jav_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn tur_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn bjn_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn kin_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn ind_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn