By : Buya H.Mas’oed Abidin
Urang Minangkabau pado umumnyo sangaik amuah maambiak pitunjuak jo pangajaran dari pangalaman-pangalaman hiduik urang-urang tuo nan dahulu. Pangalaman nantun bagi anak-anak cucu urang Minangkabau dipakai sabagai suri tauladan dan juo diambiak sabagai kaco parbandiangan dalam manampuah hiduik salanjuik-no. Pangalaman adolah guru nan paliang baiak. Sasuai jo pasan dari urang-tuo-tuo kito, ma ambiak contoh ka nan sudah (atau ka nan alah balalu), jo ma ambiak tuah ka nan bana (indak sajo ka nan manang, karano nan manang nan-tun alun tantu salalu bana, tapi nan bana tu salalu ka manang lambek jo laun no).
Karano tu anak cucu urang Minangkabau sajak dari ketek no alah di ajari bana-bana mangarati dalam mambaco alam nan takambang nan-ko untuak ka dijadikan
guru. Mambaco buku nan banamo alam takambang nantun sangaik mamaralukan bana ka-arifan. Karano halaman no laweh, indak ta muek didalam gaduang-gaduang parpustakaan atau di dalam gudang-gudang buku doh.
Tapi, kalau kito bisa mamahaminyo sacaro mandalam, dan isi-no bisa pulo dikambangkan untuak manampuah hiduik nangko, Insya Allah tantu salamaik kito jadino.
Ibaraik kato urang tuo-tuo kito, kok di punta sabalun kuku, kok nyo di rantang sa laweh alam, baitulah sipaiknyo.
Urang-urang tuo Minangkabau, sajak mulonya pandai bana baraja dari kajadian-kajadian alam (akibaik-akibaik nan ado di tangah-tangah alam).
Makonyo pangajaran-pangajaran saroman nantun dibaco-baco salalu jo dikana-kana salamonyo. Labiah-labiah nan batalian jo tingkah kurenah hiduik di ateh bumi Allah nangko.
Pangajaran nan sarupo tu sajalan bana jo paringatan agamo kito Islam nan mangatokan : “siiruu fil ardhi, fan-dzuruu kaifa kaana aqibatul mukadz-dzibiina” aratino, bajalanlah di muko bumi, calieklah (palajarilah) baa akibaik-akibaik nan di timpokan kapado urang-urang nan mandutokan (mukasuikno urang-urang nan mandutokan paringatan-paringatan Allah).
Alam ma ajakan kapado kito, bahaso paneh jo hujan babalasan. Ma ajakan pulo bahaso Allah alah manjadikan sagalo sapasang, sagalo duo. Ado ketek ado lo gadang, ado sakik tando ado sanang, ado maju ado loh mundur, ado mudo ado gaek, ado hiduik pasti ado mati.
Jadi pangalaman hiduik di ateh alam nan saroman tu, manjadikan kito maliek apo nan ado di baliak nan tampak, pandai mambaco di baliak nan sadang dirasoan, indak hanyo sakadar tatuju (ta-fokus kato urang kini) kapado pandangan mato sajo.
Tapi labiah jauah kabulakang, ka nan tasirek disubaliak nan tasurek. Saroman tu bana aluihno pangajaran nan dibarikan dek alam ko, nan di ajakan dek rang tuo-tuo saisuak sahinggo anak cucu rang Minangkabau tumbuah manjadi generasi nan arih-candokio (bukannyo arih cando ka iyo).
Urang Minangkabau sangaik pandai mampagunokan kato-kato, nan banyak manganduang pangajaran [panuah arati] banyak barisi kieh jo bandiang.
Disinan tu talatak ka labihan kito dari urang-urang lain, nan indak hanyo sakadar mambaco apo nan tampak, tu sajo.
Inyo indak mangecek apo nan takana, tapi labiah dahulu mangana-ngana apo nan ka disampaaikan-no. Ikolah tando urang nan arih bijaksano, nan tau di ereng jo di gendeang, nan tau rantaiang nan ka malantiang, atau tau pulo di batu nan ka manaruang. Indak manyarundak se do kian ka mari, bak ibaraik ilimu babi.
Lai ko ka manyingung urang ka naik, atau lai goh kamelendo urang ka turun.
Baitulah kalau kito namuah maambiak pangaja ka bakeh alam nan takambang ko untuak di jadikan guru, Insya Allah tantu kita manjadi umaik nan pandai hiduik, jo indak mungkin putuih aso hilang sumangaik.
Ikolah nan sajak dahulu di sabuik-sabuik dalam pasan rang tuo-tuo kito, di maa bumi di pijak di sinan rantiang di patah, di maa langik di jujuang, disinan adaik baapakai.
Kok badan pai marantau, jan di lupokan, iyu bali balaanakpun di bali, ikan panjang bali dahulu. Ibu cari, dunsanak-pun dicari, induak samang cari dahulu.Sabarek-barek baban nan singguluang usah di tinggakan, sa jauah-jauah bajalan nan kampuang usah di lupokan.
Baitu lo kalau alam takambang di jadikan guru, sa tinggi-tinggi tabang bangau, dibancah juo kahinggokno. Sajauh-jauh marantau, ka kampuang juo babaliakno.Mudah-mudahan kito basamo dapek maambiak hikmah dari padono. Amin.
ace_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn min_Latn