Im spööte 19. Joorhundert isch Graubünde usserdäm vercheerstechnisch besser erschlosse worde, was zumene sterchere Kontakt mit de dütschsproochige Regione gfiert het. Schliessli het s Uffcho vum  Tourismus d Kenntniss vum Dütsche in vili Gegende zunere wirtschaftliche Notwändigkeit gmacht. So isch de Ruggang vum Romanische au dört am sterchschte, wo de Tourismus am friehschte ygsetzt het. Glychzitig isch d Landwirtschaft, e Domäne wo s Romanische traditionell verankert gsi isch, weniger wichtig worde. Die Faktore hen dezue gfiert, dass z Romanischbünde d Mehrsproochigkeit e Deil vum Sproochalldag worde isch, was in vile Gegende deno zum Verschwinde vum Romanisch gfiert het. Au d Sprecher vo verschidni  romanischi Idiom hen im 19. Joorhundert schynts vilmool Dütsch mitenand gschwätzt. Als Uffruef gäge die Praxis isch s Motto "Tanter Romanschs be Romansch!" (unter Romane, numme Romanisch!) entstande, wo uff de Peider Lansel zruggoot[70].