In de Ort mit gringer Presänz vum Romanisch hen z Surava no 51%, un z Andeer 47% vo de Befroogte aagee, dass si Romanisch chönne. Die Zaal, wo im Alldaag aber datsächli aktiv Romanisch schwätzt, isch chlyner, un s Schwyzerdütsch isch scho syt mehreri  Joorzehnt d Hauptumgangssprooch. Am Mittagsdisch schwätze no 12% (Andeer) bzw 25% (Surava) numme Romanisch, 12% bzw 8% schwätze beidi Sprooche, un 69% bzw 67% schwätze numme Dütsch. Mit de Chinder schwätze 18% (Surava) bzw 15% (Andeer) numme Romanisch, 18% bzw 12% schwätze beids, un 64% bzw 65% numme Dütsch. Vili Lüt, wo guet Romanisch chönne, schwätze Dehei aber Dütsch, vilmool uss Ruggsicht uff de dütschsproochige Partner. Mit em Partner schwätze so numme 15% (Surava) bzw 10% (Andeer) Romanisch. Es git also  mehreri Familie, wo d Partner unterenand Dütsch, mit de Chinder aber Romanisch schwätze. D Entscheidig für s Romanisch als Familiesprooch het debi vilmool de Grund, dass s Romanisch di eigni Chindersprooch gsi isch, mangmool au dass d Chinder emool Vordeil mit Fremdsprooche hätte. De Sproocherhalt isch in de Regel kei Grund, un d Paare blybe au bim Dütsche, wo si bim Kennelehre gschwätzt hen. Vo de Zuezogeni hen numme z Andeer 2 vo 15 s Romanisch glehrt. Vo de Yyheimische wird ke Drugg ussgiebt, d Sprooch z  lehre, un au aa de Schuel isch Romanisch numme e Fach, un d Unterrichtssprooch Dütsch. Zwar däte sich 52% vo de Befroogte z Surava, un 48% z Andeer wünsche, besser Romanisch z chönne, aber numme in Einzelfääl isch datsächli de Wille defür vorhande. Bi de Yystellig zum Romanisch schätze 20% (Surava) bzw (30%) vo de Befroogte s Romanisch als wichtig y. Wemmer numme d Romane sälber beruggsichtigt, styygt de Aadeil uff 38%. Unter de Romanischsproochige isch es für 75% z Surava un 77% z Andeer, die Sprooch, wo  si am liebschte schwätze.