In hischdorische Ziite hai d Jude zwüsche de Ägypter und dr jewiilige Macht wo Syrie beherrscht het, müesse läbe. No in dr schboote Bronzeziit, vo wo mä die erschti hischdorischi Erwähnig vo Israel uf dr Schtele vom ägyptische Pharao Merneptah (1212-1202) het, isch d Macht vom ägyptische Neue Riich z Kanaan erdrückend gsi, aber Seevölker wie d Philischter, wo vo Norde uf Land und Wasser gege Ägypte zoge si, hai sich noch ihre militärische Niiderlage zwar nit in Ägypte, aber doch in Kanaan chönne niiderlo und hai afo unabhängigi Schdadtschtaate bilde. D Israelite, und schbööter d Jude hai ehnder s Innere vom Land bsetzt, während d Philischter in de Küschteschdedt gläbt hai. D Entscheidig öb me sich söt mit Ägypte verbünde oder de Mesopotamier isch nie liicht gsi und Fählkalkulatione wie im Fall vo de Babylonier hai chönne schlimmi Folge ha: Im Johr 598 het dr babylonisch König Nebukadrezzar II. Jerusalem zerschdört und d Jude nach Mesopotamie ins Exil gschickt. Ä Deil vo de Jude si zrugg nach Eretz Israel nochdäm ihne das dr Perserkönig Kyros 539 erlaubt het, aber vili si z Babylon bliibe und hai dört ä bedütendi Gmeind ufbaut. Anderi Gmeinde in dr Diaschbora si entschdande wil Jude gflüchtet si vor Bedrohig-in Oberägypte im 6.Johrhundert vor dr Ziitwändi, oder verschleppt worde si nach em enä Ufschdand gege fremdi Herrscher-z Rom und in andere Schdedt vom römische Riich vom Hadrian im Johr 133 noch dr Ziitwändi.