Dur all des isch es für d Romane immer notwändiger gsi, au Dütsch z chönne. D Kenntniss vum Dütsche isch debi nit als Bedrohig empfunde worde, sundern als wichtigi Fähigkeit zum Usstuusch usserhalb vo de eigne Region. De Pater Basilius Veith vo Disentis schrybt zum Byspil im Vorwort für e Dütschlehrmittel vo 1805: