539 het dr persisch König Kyros Babylon eroberet und au Paleschtina isch as Deil vom neubabylonische Riich an d Perser gfalle. Im Johr druf het er de Juden erlaubt Jerusalem widr ufzbaue und het ene d Tämpelgrät, wo d Babylonier blünderet hai, zrugggee, aber die Exilierte hai nonig zrugg döfe. Au siini Nochfolger si de Jude gegenüber tolerant gsi. Dr Darius I. het eme Deil vo de Judäer z Babylon erlaubt heim z goh. Wo die under em Davidid Serubbabel und em Hohepriester Josua z Jerusalem achoo si, hai si vo 520 bis 515 vor dr Zitwändi dr Tämpel neu baut. D Brophete Haggai und Sacharja hai druf afo messianischi Hoffnige uf s baldige Ändi vo dr Fremdherrschaft z wecke und ass JHWH wältwit anerkennt wurd dank em neue Tämpelkult. Drbii het dr Haggai nume die wo us em Exil zruggchoo si, as d Gottesgmeind, wo beufdragt siig dr Tämpel neu z baue, aagluegt. Das het d Jude, wo in Palästina bliibe si, usgschlosse. D Samaritaner hai näben em Tämpel ihr Heiligdum uf em Garizim bhalte. Us dene Gegesätz het sich vo 450 vor dr Ztwändi aa under em Esra und Nehemia die ändgültigi Kanonisierig vo dr Tora as elleigültigs Gottesgsetz entwigglet, wo dr Riss zwüsche de Judäer und de Samaritaner verdieft het.