Bis zur Neuziit cha mä die  jüdischi Kultur kuum vo dr Läbensart drenne, wo si Uurschbrung in dr Religion het, und wenn s öbbis geh het, wo dr Religion widrschbroche het, wie zum Bischbil d Philosophie vom Baruch Spinoza, 1632-1677, denn het sich die jüdischi Gmeind drvor abgschottet. D Kultur vo de Jude isch au schdark beiiflusst worde vo dr Gsellschaft in wellere si gläbt hai. In de islamische Länder isch die jüdisch Kultur au in dr Neuziit kuum vo dr Religion z drenne. In Weschdeuropa, wo die allgemein Gsellschaft d Ufklärig und s Judedum s jüdische Pendant drzue, d Haskala, erläbt hai, isch d Emanzipation vo de Jude wiit fortgschritte gsi, und ä Grossdeil vo de Jude het deilgnoh an dr allgemeine Kultur. In Oschdeuropa drgege, vor allem in Pole, isch d Uusgränzig vo de Jude sehr dief gange und d Jude hai in ihrer eigene Schbroch, em Jiddisch, ä säkulari Kultur erschafft, wo zue de vitalschte in Europa ghört het, mit Erziehig, Literatur, Theater, Molerei, Kunschthandwärk, Musig und Film. A groosse Deil vo dere Kultur isch de Nitjude fremd bliibe, wil si d Schbroch nid hai chönne verschdoh. Mit de Jude, wo vor de Pogrom im 19. Johrhundert us dr Ukraine und Russland in die Vereinigte Schdaate und anderi Länder in Nord- und Südamerika gflüchtet si, isch au die jiddischi Kultur emigriert und het in Amerika Wurzle gschlage, aber mit ihrer Integration in die amerikanischi Gsellschaft isch s Jiddische as Schbroch hützudag braktisch usgschdorbe under de säkulare Jude. In Oschdeuropa isch mit dr Schoah und dr Underdrückig von erä sälbschdändige jüdische Kultur in dr Sowietunion die jiddischi Kultur uusgschdoorbe.