Im 19. Jh. hod donn de gonze Andisemidismus ä naii Grundlooch griehd: äänasaids dorsch die voaherisch Zaid vunde  Uffkläarung, onnarasaids dorsch de Värsuch, alles wisseschafdlisch zu ärklääre, außadäm awwa aach dodorsch, doß dadsäschlisch es Finanzwese fasch kombled in jiddisch Händ waa.[1] Iwwa Joahunnad waanse vun allem onnan ausgschloß gewesd un hän sisch uf Geldvalaih schbedzialisiad ghed, imma schun sin die Beziehunge unna de jiedsche Gmää gpleeschd worn[2], Jezad hänse die Schõõs gnuzd un äm Middlschdann unde Klääne ä tödlisch Konkurrenz gmeschd: die Schusda waare grischdlich Handwärka, die Schuhfabrikande jiddisch Gschäfdslaid.