Ab de Mitti vum 19. Joorhundert het aber au e Ruggbesinnig uff d romanischi Sprooch yygsetzt, wo mer mangmool  "Rätoromanischi Renaissance" dezue sait. Des het sich zum eine in ere kulturelle Aktitivät bemerchbar gmacht, zum andre au mit de Gründig vo Verein, wo sich de Schutz vum Romanische zum Ziil gmacht hen. Im Joor 1863 isch en erschte Versuech für en gsamtbünderische Verein gmacht worde, wo deno 1885 mit de Gründig vo de Società Retorumantscha erfolgrych gsi isch[72]. 1919 isch deno als Dachverein für mehreri regionali Organisatione d Lia Rumantscha gründet worde. Au im Schuelwäse isch d Roll vum Romanische verbessret worde. In de 1830er un 1840er sin di erschte Schuelbiecher uff Romanisch erschiene. Am Aafang sin des no Übersetzige vo de dütsche Ussgabe gsi, am Änd vum 19. Joorhundert sin aber erfolgrych Lehrbiecher gforderet worde, wo d yheimischi Kultur beruggsichtige. Im Joor 1860 isch s Romanisch als Fach am Lehrerseminar ygfiert worde[73]. Usserdäm het d Bündner Verfassig vo 1880 s Romanisch als glychberechtigti Sprooch annerkannt.