قلم کنجکاو گورکی در این کتاب چنان  در اعماق مخفی و رویت‌‌ناپذیر محیط تزاریسم نفوذ یافته و آنرا برملا می‌‌سازد که مایه حیرت است. چون خود او در میان این فساد و در میان طبقه پایین بزرگ شده‌‌بود، تمام گوشه‌‌وکنار این محیط را می‌‌شناخت. در این کتاب اشخاصی با اخلاقهای گوناگون و مسائلی با روش مختلف موردبحث واقع می‌‌شوند که انسان گمان می‌‌کند این چیزها را می‌‌بیند. فساد محیط دل پاک گورکی را آلوده نساخت. او تا پایان عمر خویش افتخار داشت که اصرار اطرافیانش در آلوده ساختن وی موثر واقع نگردید. یکی از همین اصرار و ابراهم‌‌ها را او چنین شرح می‌‌دهد:  «… هم زنان هرجایی و هم رفقا مرا به قصد آزار تمسخر می‌‌کردند، حتی رفقا مرا از دعوت به منازل «تسکین قلب» محروم ساخته می‌‌گفتند:  −برادر تو همراه ما نیا!  −چرا؟  −برای اینکه خوب نیست تو بیایی.  من معنی این سخن را خوب درک نکردم، ولی توضیح بامعنی‌‌تری را نتوانستم بسنجم. آنها می‌‌گفتند:  −رفتار تو انسان را خفه می‌‌کند.  دوستم آرتوم تبسم‌‌کنان گفت:  −«انسان وقتی با تو حرف می‌‌زند گمان می‌‌کند در نزد پاپ نشسته و یا پدرش همراه اوست.» دختران نخست امتناع مرا از مجاورت به دیده تمسخر  نگریسته و قهقه می‌‌خندیدند، ولی بعدا دل‌‌آزرده سوال می‌‌کردند:  −از ما نفرت داری؟»  تمام این شور و شرها نتوانست او را آلوده سازد و روح او همواره پاک و منزه باقی ماند. در یک جای دیگر کتاب دانشکده‌‌های من حادثه‌‌ای را تعریف می‌‌کند که واقعا از علو روح او حکایت می‌‌کند و نشان می‌‌دهد که تا چه اندازه خودداری او از فساد محیط، فسادی که در رگ و پوست همه خلیده‌‌ بود، بزرگ و قابل‌‌تقدیس است . می‌‌نویسد:  «… چون دزدیِ او را از آرد و روغن و تخم‌‌مرغ می‌‌دیدم، سعی می‌‌کردم به وی بفهمانم که دزدی نوعی  جنایت است، ولی او زیر لب می‌‌گفت:  −مرا پند می‌‌دهد. به نظرم اولین مرتبه است که این قضایا را مشاهده می‌‌‌کند، ولی همین یک دفعه هم کافی است… او از اول بنای معملی خود را گذاشته است… عمرش یک‌‌سوم عمر من نیست… واقعا انسان خنده‌‌اش می‌‌گیرد…»