معيارهاى طبقه‏بندى دانش‏هاى سياسى‏  قبل از بررسى انواع طبقه‏بندى دانش سياسى در جهان اسلام، ضرورى است ملاك‏هاى طبقه‏بندى اين دانش‏ها گوشزد شود. فايده تقدم اين بحث آن است كه توصيف تاريخى خود از موضوع طبقه‏بندى را مى‏توانيم  با معيارهاى مشخصى تحليل و نقد كنيم.  شايد مهم‏ترين معيار در اين بين، نسبت علوم عقلى و شرعى (و نسبت عقل و وحى) باشد. تعريف عقل و تعيين ميزان كارآمدى آن نزد هر انديشمند، نسبت فوق را مشخص مى‏كند. فارابى و ابن سينا با اقتدا به فلاسفه يونان، مشرب عقلى را در دانش سياسى اسلام بنيان نهادند. موفقيت فارابى در اين باب، او را مفتخر به لقب «معلم دوم» نمود. هدف او جمع بين آراى افلاطون و ارسطو(الجمع بين رأى الحكيمين) بود. اولويت دادن به عقل، لوازم خاصى در طبقه‏بندى دانش‏هاى سياسى دارد. اصالت يافتن فلسفه سياسى نزد  كندى، فارابى، ابن سينا، مسكويه و امثال ايشان از باب اتفاق نبوده است. از ديدگاه آنها فلسفه سياسى در صدر دانش‏هاى سياسى، و فقه سياسى در ذيل دانش‏هاى سياسى و در مرتبه‏اى پس از فلسفه سياسى قرار مى‏گيرد. همان گونه كه در طبقه‏بندى فارابى خواهيم ديد، قضاوت و داورى وى درباره جايگاه رفيع فلسفه سياسى بدان دليل است كه طبق مشرب فلاسفه يونان، فلسفه است كه امكان برافكندن پرده و راهيابى به عالم مُثُل را مى‏دهد. برعكس، كسانى كه فلسفه سياسى و تأملات عقلانى را مورد بى‏مهرى قرار داده‏اند، به مبحث طبقه‏بندى علوم - و از جمله سياست  - به گونه‏اى نگريسته‏اند كه گويا عقل مستقل جايگاه خاصى در علوم ندارد. در تقسيم‏بندى شريعت گرايان از علوم، فلسفه جاى خود را به ديگر علوم مى‏دهد، و بنابراين تأملات عقلى در سياست نيز بى‏معنا مى‏شود؛ به طور مثال غزالى انديشه فارابى و ابن سينا را نظام مند، ولى بدعت و كفر و يا لااقل امرى بيهوده مى‏داند.۶  جريان فكرى ديگرى كه بسيار مهم و قابل توجه است، حكمت اشراق (بين سال‏هاى ۵۴۵ تا ۵۸۱ ه) با نمايندگى شيخ شهاب الدين سهروردى مى‏باشد. او علاوه بر احياى سنت اجداد، بر آن بود كه روشى در مقابل روش‏هاى پيشين ايجاد  نمايد. اين خط فكرى كه عكس العملى در مقابل استدلال‏گرايى منطقى ارسطو به شمار مى‏رود، بعدها در افكار و تأليفات برخى فلاسفه و اهل فرهنگ و ادب مشرق زمين انعكاس پيدا كرد.  در خصوص انديشه‏هاى سياسى و اجتماعى در اسلام، شايد بتوان در كنار گرايش‏هاى عقلى، نقلى و اشراقى، از گرايش ديگرى با عنوان گرايش علمى نام برد. ابن خلدون در عين حال كه از علوم عقلى و نقلى سخن مى‏گويد، ثقل مباحث خود را بر روش‏هاى علمى و تجربى مى‏گذارد و از اين جهت از ديگر انديشمندان اسلامى متمايز مى‏شود. وى علاوه بر عقل حسى(تميزى) و عقل نظرى،  از عقل تجربى نيز نام مى‏برد.۷  معيارهاى فوق بر اساس روش‏هاى مختلف معرفت در عرض يكديگر قرار مى‏گيرند. پس همان گونه كه براى رسيدن به شناخت، راه‏هاى مختلف عقل و نقل و شهود و حس وجود دارد، مى‏توان طبقه‏بندى علوم در جهان اسلام را بر اين اساس تحليل كرد. علاوه بر اين معيار مى‏توان طبقه‏بندى علوم - و از جمله علوم سياسى - در جهان اسلام را بر اساس تقدم و تأخر تاريخى ارائه كرد. سجادى پس از ذكر طبقه‏بندى ارسطويى از اقسام دانش، مى‏نويسد:  به هر حال مبانى ديگر همراه با توسعه علوم عقلى در طبقه‏بندى مطرح گرديد؛  مثلاً طبقه‏بندى به اعتبار قواى ذهنى، طبقه‏بندى به اعتبار خارج و عين، و يا طبقه‏بندى به اعتبار موضوع كه معنويات و ماديات را در بردارد. به هر حال طبقه‏بندى ارسطويى كه مبناى كار بود با افزوده شدن علوم اسلامى و شعبات مختلف آن و نيز معرفت دينى و عرفانى كامل‏تر شد، و در قرن چهارم، بيشتر علما علوم را به دو دسته دانش‏هاى عربى و دانش‏هاى نخستين يا دانش‏هاى غير عربى تقسيم كردند.۸  بنابراين علاوه بر ملاك‏هاى مذكور مى‏توان به معيارهاى ديگرى در طبقه‏بندى علوم - از جمله طبقه‏بندى دانش‏ها به علوم عربى و غير عربى - نيز  توجه نمود.