همان گونه که بيان شد، مطابق فرمايش اميرمؤمنان علي (ع)، ارزش و منزلت هر انساني به اندازه همت اوست و عمل و کردارش به اندازه نيّت و قصد او: "قدر الرجل علي قدر همته و عمله علي قدر نيته". هر قدر که همت انسان شريف و عالي باشد، قيمت و ارزش او بيشتر مي شود: "من شرفت همته عظمت قيمته". حضرت علي (ع)، بزرگواري و آقايي را نتيجه داشتن همت بلند، دانسته: "الکرم نتيجه علوّ الهمه"؛ مي فرمايد: "الفعل الجميل ينبي عن علوّ الهمّه؛ کار نيک و شايسته، از بلند همتي ناشي مي شود". از سوي ديگر، کارهاي پست، نشانه بي همتي يا پستي همت است. همان گونه که همت بلند به آدمي شخصيت مي بخشد، او را رشد مي دهد و به کمالات مي رساند، دون همتي، به سقوط انسان مي انجامد و جز اتلاف وقت و هدر دادن فرصت ها واز دست رفتن امکانات و استعدادها چيز ديگري به همراه ندارد. امير بيان علي (ع) مي فرمايد: "ما رفع امرء کهمّته و لا وضعه کشهوته؛ هيچ چيز مانند همت بلند انسان را بزرگ نکرد، چنانکه چيزي مانند شهوت راني او را به زمين نزد". در بيان ديگري حضرت، پستي همت را موجب از دست رفتن فضايل دانسته: "من صغرت همّته بطلت فضيلته"؛ و از همنشيني و مصاحبت با چنين انسانهايي برحذر مي دارد: "من دنت همّته فلا تصحبه؛ کسي که همت او پست است با او مصاحبت و رفاقت مکن".