«و كانت الامامية و الزيدية في بدء امرهما حزبا واحدا ثم اختلفا و السبب في اختلافهما لم‏يكن اصلا من اصول الدين و انما كان حول الامامة» (الحياة السياسية، ص24 و 228).  1. فرق الشيعة، ص55؛ مروج الذهب، ج3، ص231؛ مقالات الاسلاميين، ج1، ص65.  2. اوائل المقالات، ص39.  3. البحر الزخار، ج1، ص40.  4. الافادة، ص61.  5. الحياة السياسية، ص39.  6. مروج الذهب، ج3، ص228؛ الكامل، ج3، ص380؛ تاريخ الطبري، ج5، ص497.  7. به عنوان نمونه: محمد ابوزهره، الامام زيد؛ ناجي  حسن، ثورة زيد بن علي؛ شريف صالح احمدالخطيب، الامام زيد بن علي المفتري عليه؛ حسن الامين، زيد الشهيد؛ ابراهيم بن علي الوزير، زيد بن علي جهاد حق دائم؛ علي محمد دخيل، زيد بن الامام علي بن الحسين؛ الشيخ نوري حاتم، زيد بن علي؛ سيد محسن امين، ابوالحسن زيد الشهيد؛ عبدالرزاق الموسوي المقرم، زيد الشهيد؛ محمد محمدي اشتهاردي، زيد شهيد انتقامگر؛ حسين كريميان، سيره و قيام زيد بن علي.  8. التجديد، ص36.  9. برخي از محققان تاكيد بر افضليت علي(ع) در امر خلافت و در عين حال تجويز تقدم مفضول و در نتيجه پذيرش خلافت  شيخين را كه به امام زيد منسوب است، از جمله همين تاكتيك‏ها دانسته‏اند كه زيد به‏وسيله آن، سعي در جمع كردن همه نيروها اعم از شيعيان و سني‏مذهبانِ معتزلي و غير معتزلي داشته است.  10. زيد بن علي و مشروعية الثورة، ص197ـ198.  11. زيديه در مسئله امامت تنها چند اختلاف با اماميه دارند كه عمدتا در برخي از مقاطع تاريخ و در بعضي از گرايش‏ها ديده مي‏شود. مهم‏ترين آنها عبارت‏اند از: تجويز امامت مفضول و رضايت به خلافت شيخين، اشتراط خروج و كشيدن شمشير براي امامت امام و ردّ تقيه، عدم اعتقاد به عصمت امامان، عدم اعتقاد  به حصر امامان در دوازده تن معين و نيز به لزوم وجود نص بر همه امامان. البته همان‏گونه كه در ادامه نوشتار بررسي شده، اين اختلافات تا حدود زيادي هم در عقيده و هم در عمل از ميان رفته است.  12. بغدادي اماميه و زيديه را در آغاز يكي مي‏داند كه تنها در امامت امام زيد و بيعت با او در خروج بر ضد امويان اختلاف نظر دارند. (الفرق بين الفرق، ص25).  13. فرهاد دفتري تاكيد مي‏كند كه بر اساس آخرين تحقيقات، شيعيان اوليه در قرن دوم اعم از زيدي و امامي سازگاري چنداني با معتزله نداشته‏اند و اين تنها در اواخر قرن سوم  بوده است كه تحت تاثير معتزله قرار گرفته‏اند (تاريخ و عقايد، ص85ـ84).  14. الملل و النحل، ج1، ص162.  15. الحياة السياسية، ص219.  16. الغطمطم الزخار، ج1، ص27.  17. الحياة السياسية، ص215.  18. الملل و النحل، ج1، ص162.  19. التجديد، ص58.  20. الملل و النحل، ج1، ص155؛ مقالات الاسلاميين، ج1، ص129؛ البحر الزخار، ج1، ص40؛ الامام زيد، ص189؛ الزيدية نشأتها و معتقداتها، ص16؛ و نقل اجماع زيديه بر اين اصل از شرح رسالة الحور العين، ص154.  21. الملل و النحل، ج1، ص155؛ مقدمه ابن خلدون،  ص197. گرچه به نظر مي‏رسد در اين اصل، نفي و عدم ضرورت عصمت امامان نهفته است، ولي زيديه تصريح كرده‏اند كه «پنج تن» از مقام عصمت برخوردارند. امام زيد بن علي در روايتي مي‏فرمايد: «المعصومون منّا خمسة، النبي و علي و فاطمه و الحسن و الحسين» تاريخ دمشق، ج19، ص464.  22. البحر الزخار، ج1، ص40؛ مقدمه ابن خلدون، ص197؛ قيام الدولة، ص30؛ الزيدية، ص72؛ الامام زيد، ص190.  23. التجديد، ص56.  24. برخي محققان تصريح كرده‏اند كه اين عقيده بعد از امام زيد پديد آمده است (تاريخ و عقايد، ص85).  25. الملل و  النحل، ج1، ص156؛ البحر الزخار، ج1، ص40؛ مقدمه ابن خلدون، ص198. اين جمله از امام زيد منقول و مشهور است كه: «آن‏كس كه شمشير خود برهنه كرد و به كتاب خداوند و سنت پيامبرش دعوت كرد و حكم او نافذ بود و مردم او را به اين مقام شناختند، امامي است كه همه بايد به او شناخت پيدا كنند؛ ولي بنده‏اي كه در خانه نشسته و بر روي خود پرده افكنده و در بر روي خود بسته و به حكم ظالمان تن داده؛ و نه امر به معروف مي‏كند و نه نهي از منكر، كجا و كي مي‏تواند امامي واجب الاطاعه باشد؟» (الزيدية نشأتها و معتقداتها، ص16).  26. مروج  الذهب، ج3، ص236؛ الكامل، ج3، ص398؛ الافادة، ص71. قبر امام يحيي بن زيد هم اكنون در ميامي (جوزجان) از توابع شهرستان مشهد زيارتگاه شيعيان است.  27. تاريخ الطبري، ج6، ص78؛ الكامل، ج3، ص487.  28. الادراسه، ص27. ابن‏اثير نيز در حوادث سال 144 و در بيان ريشه‏هاي قيام محمد به بيعتي اشاره مي‏كند كه در زمان امويان با محمد بن عبداللّه بر سر خلافت شده بود (الكامل، ج3، ص554).  29. الادارسة، ص27.  30. الكامل، ج3، ص559.  31. التحف، ص81.  32. مروج الذهب، ج3، ص326؛ الادارسة، ص48. در ساير منابع همچون  الكامل، مهاجرت و دعوت يحيي و ادريس در ديلم و مغرب تنها بعد از قيام و شهادت امام حسين فخّي ذكر شده است (الكامل، ج4، ص13).  33. مروج الذهب، ج3، ص324؛ الكامل، ج3، ص563؛ الافادة، ص79.  34. الادارسة، ص29.  35. الكامل، ج3، ص587؛ الافادة، ص81ـ91.  36. در اين دوره عيسي بن زيد و علي بن العباس بن الحسن بن الحسن(ع) رهبري زيديه را برعهده گرفته بودند. ولي عيسي پس از چندي از سياست كناره‏گيري كرد و علي بن العباس زنداني شد و در نهايت توسط مهدي عباسي مسموم شد و به شهادت رسيد.  37. الافادة، ص92ـ96؛  الكامل، ج4، ص11؛ تاريخ الطبري، ج6، ص410.  38. تاريخ الطبري، ج6، ص411.  39. اخبار فخ، ص305ـ303.  40. ابن‏اثير ورود امام يحيي و آغاز دعوت و تحركات او را در ديلم در وقايع سال 175 آورده است «رك: الكامل، ج4، ص31».  41. الافادة، ص97ـ107؛ الكامل، ج4، ص33.  42. تاريخ الطبري، ج6، ص416؛ الكامل، ج4، ص13؛ الادارسة، ص55.  43. مروج الذهب، ج3، ص326.  44. الادارسة، ص48.  45. سيدمحسن امين نيز دولت ادريسيان را در مغرب، دومين دولت علوي پس از دولت امير مومنان علي(ع) دانسته است (اعيان  الشيعة، ج5، ص81).  46. التحف، ص140؛ تاريخ دولت‏هاي اسلامي، ج1، ص44. در اخبار فخ مدت اقامت و حكومت ادريس بن عبداللّه در مغرب ده سال ذكر شده است (ص327).  47. الكامل، ج4، ص13.  48. همان، ج4، ص32. سيدمحسن امين آورده است كه در زمان مرگ ادريس بن عبداللّه هنوز ادريس دوم به دنيا نيامده بود و مادرش به او باردار بود. (اعيان الشيعة، ج5، ص81).  49. ابن‏اثير در حوادث سال 181 آورده است كه «به ابن اغلب خبر رسيد كه ادريس بن ادريس پيروان بسياري يافته است...» (الكامل، ج4، ص53). اين نقل با توجه به روايت ولادت  ادريس بن ادريس در سال 175 به‏وسيله خود ابن‏اثير (الكامل، ج4، ص32) جالب توجه است.  50. التحف وفات ادريس بن ادريس را 210 ذكر مي‏كند (ص143)؛ و احمد محمود صبحي سال 187 را سال وفات او دانسته است (الزيدية، ص92). اخبار فخ مدت رياست او را 21 سال مي‏داند. (ص328)  51. الكامل، ج4، ص218. در اخبار فخ، ادريس بن ادريس بن ادريس به عنوان سومين حاكم ادارسه ذكر شده است (ص328).  52. الادارسة، ص83. در كتاب تاريخ دولت‏هاي اسلامي تعداد حاكمان ادريسي چهارده تن و سال 346 آخرين سال حكومت ادريسيان ذكر شده است؛ در اين  سال، آخرين حاكم ادريسي اسير و به قرطبه منتقل شد و ادارسه منقرض گرديدند (ج1، ص44). احمد محمود صبحي، سال 323 را سال انتهاي حكومت ادريسيان ذكر مي‏كند (الزيدية، ص93). جالب آن‏كه سيدمحسن امين مدت حكومت ادريسيان را هفتاد سال و حاكمان آن‏را هجده نفر ذكر كرده است (اعيان الشيعة، ج5، ص81).  53. الكامل، ج4، ص14.  54. همان، ج5، ص617.  55. همان، ص633؛ اعيان الشيعة، ج5، ص81.  56. الادارسة، ص58.  57. همان، ص23.  58. در التحف، لقب وي ابوالقاسم محمد بن ابراهيم ذكر شده است (ص144).  59. اگرچه  در قرن دوم و پس از آن در قرن سوم علويان زيادي خروج كرده و در بيشتر موارد مورد حمايت زيديه هم واقع شده‏اند (كه پرداختن به همه آنها در اين مجال مقدور و ضروري نيست)، ولي اين به معناي قبول همه آنان به عنوان امام نيست؛ چرا كه در مذهب زيديه علاوه بر خروج شرايط ديگري نيز براي امامت در نظر گرفته شده است.  60. الكامل، ج4، ص147؛ الافادة، ص108ـ113.  61. سيد محسن امين حكومت آل طباطبا را پس از حكومت امام علي(ع) و حكومت ادريسيان، سومين حكومت علويان مي‏داند. (اعيان الشيعة، ج5، ص81).  62. الكامل، ج4، ص149.  63. تاريخ الطبري، ج7، ص123.  64. همان، ص168.