طبقه ‏بندى علوم نزد اخوان الصفا  اخوان الصفا گروهى بودند كه در قرن چهارم هجرى سعى در تلفيق حكمت يونانى با شريعت اسلامى نمودند. ايشان برخلاف ابن خلدون كه بين صنعت و علم تفاوت قائل است، تمام دانستنى‏ها را تحت عنوان «صنايع» ارائه كرده‏اند.  علوم نزد ايشان به دو دسته صنايع علمى و صنايع عملى تقسيم مى‏شود. مراد از صنايع علمى، علوم نظرى است و در اين مورد صورتى را كه در ذهن دارند به صورت هيولايى مصنوع در مى‏آورند. از ديدگاه ايشان، علوم بر سه قسمند:  ۱. علوم رياضيه: علوم رياضى به اصطلاح آنها علومى است كه براى جست و جوى معاش و سامان دادن زندگانى دنيا وضع شده و شامل كتابت و قرائت لغت و نحو، حساب و معادلات، شعر و عروض، سحر، كيميا، حيل، حرف و صنايع، بيع و شرا و سير و اخبار مى‏شود؛  ۲. علوم شرعى وضعى: علم التنزيل، علم التأويل، علم روايات و اخبار،  علم فقه و سنن، علم مواعظ و زهد و تصوف و علم تأويل خواب‏ها؛  ۳. فلسفه حقيقى: رياضيات (شامل علم هندسه و عدد و نجوم و موسيقى)، منطقيات (شامل صناعت شعر و خطابه و جدل و برهان و مغالطه) و طبيعيات و الهيات.۱۷  علوم الهى - به عنوان شاخه‏اى از علوم فلسفى - خود به پنج قسم تقسيم مى‏شود:  علم خداشناسى، علم روحانيات، علم نفسانيات، علم سياست، علم معاد.  آنها كه سياست را به «روش رفتار و معامله با ديگران» تعريف مى‏كنند، آن را تحت علوم ناموسيه و شرعيه قرار مى‏دهند و برايش تقسيماتى ذكر كرده‏اند: سياست  جسمانيه (كه هدف آن تدبير بدن انسان است)، سياست نفسانيه (كه غرض از آن اخلاق حسن براى خود و اهل خانواده مى‏باشد) و سياست اصحاب (كه لازمه آن اطلاع از احوال آنها و صلاح و فساد ايشان است).۱۸ آنها در تقسيم‏بندى جزئى‏ترى به پنج نوع سياست - به معناى عام آن - اشاره مى‏كنند:  سياست نبوى (كشوردارى پيامبران)، سياست ملوكيه (كشوردارى شهرياران)، سياست عاميه (كشوردارى توده مردم)، سياست خاصه (اداره خانواده) سياست ذاتيه (خودشناسى).۱۹  از جمله ابداعات اخوان الصفا در طبقه‏بندى علوم مى توان به جايگاه سياست در زير  شاخه‏هاى الهيات، و تقسيم آن به سياست نبوى، ملوكى و عامى اشاره كرد.  على عباس مراد به شكل دقيق ترى به طبقه بندى ايشان اشاره مى كند. بر اين اساس، علوم يا خبريه (علوم شرعى و آسمانى) اند يا علوم نظرى. دسته دوم به علوم آدابى (قرائت و كتابت، نحو و لغت، حساب و معاملات، شعر و عروض، زجر و فال، حرف و صنايع، تجارت، حرث و نسل، و سير و اخبار)، علوم شرعى وضعى (شامل تنزيل، تأويل، مواعظ و تصوف، روايات و حديث، فقه و احكام، و تعبير خواب) و علوم فلسفى حقيقى (شامل رياضيات، منطقيات، طبيعيات و الهيات) تقسيم مى شود. الهيات نيز خود  از علم بارى (خداوند)، روحانيات، نفسانيات، معاد و سياست (سياست نبوى، ملوكى،عامى، خاصى و ذاتى) تشكيل مى‏شود.  ابوحيان توحيدى در نقد اخوان الصفا مى‏گويد: رسائل آنها از هر فنى بدون آن كه به عمق آن راه داشته باشد، سخن گفته، و مشحون از خرافات و كنايات و لغزش‏هاست.۲۰ اخوان الصفا چارچوب‏هاى موجود در خصوص تقسيم‏بندى علوم را نپذيرفتند، و بر اساس اعتقادات خود تقسيم‏بندى جديدى ارائه نمودند. پيش فرض‏ها و مبانى ايشان كه در تقسيم‏بندى علوم قابل مشاهده‏اند، عبارتند از: اعتقاد به تزكيه باطن و تصوف در كنار فلسفه و  شريعت، اسماعيلى گرى، و اعتقاد به تأثيرات ماوراء الطبيعه همانند سحر و كيميا و تأثيرات كواكب. طبقه‏بندى ايشان از دانش‏ها هر چند ممكن است در انديشه پيشينيان (تقسيم حكمت به دو قسم نظرى و عملى) ريشه داشته باشد، ولى در نوع خود بديع است. به نظر مى‏رسد تركيب فلسفه با شريعت و تصوف و مسائل ماوراء الطبيعه، استقلال (فلسفه و) فلسفه سياسى را در انديشه ايشان از بين برده است. آنها رمز و رموز اعداد را حتى به سياست و اجتماع نيز سرايت داده‏اند.  حميد عنايت در نقد طبقه‏بندى علوم و جايگاه سياست نزد آنها مى‏نويسد:  نكته  مهمى كه از اين طبقه‏بندى بر مى‏آيد اين است كه به نظر اخوان، دانش سياسى دانش يگانه‏اى نيست كه همه قواعد مربوط به سياست فردى و اجتماعى انسان را در همه احوال دربرگيرد، بلكه چون زندگى انسان داراى وجوه گوناگون و متعدد است، دانش سياسى نيز بايد رشته‏هاى گوناگون داشته باشد تا بتواند براى مسائل هر وجه از زندگى انسان چاره‏هايى جداگانه مناسب آن بيابد. تا جايى كه نگارنده آگاه است اين طبقه‏بندى را هيچ يك از ديگر متفكران مسلمان به كار نبرده‏اند.۲۱  متكثر ديدن شاخه‏اى سياسى نزد اخوان الصفا، مبتنى بر ديدگاه و مبانى كثرت  گرايانه ايشان است. عنايت مشرب آنها را نوعى تكثر گرايى - به معناى روا بودن مشرب‏هاى گوناگون سياسى در داخل يك جامعه به شرط رعايت يك سلسله اصول مورد اتفاق و اجماع عامه مردم - مى‏داند.۲۲