38 التكميل (اردو, چاپى ) سيد مرتضى حسين هندى (خطيب , فتح پورى , الله آبادى ).  نظامى پريس , لكنهوء (هند).  الذريعة ج 4ص 267ش 1242و ص 418ش 1839  الغدير ج 1ص 157ش 24  اين كتاب از كتابهاى بسيار  ارزنده اى است كه دربارهء غدير تأليف شده , و بسيار فنى و عملى و تحقيقى است و شايديكى از مهمترين كتبى باشد كه در اين موضوع تأليف شده اند  انگيزهء تأليف اين كتاب كلام شبلى نغمان است كه ادعا نموده آية <اليوم اكملت لكم دينكم و اتممت عليكم نعمتى ...>در روز دهم ذى الحجة و به مناسبت حج است نه غدير, و مؤلف ابتدا با طرح جدولها و مطالبى تقويمى اين كلام او را رد نموده و سپس شروع به بحث در جوانب مختلف غدير نموده است : تمهيد و توضيح قصهء حجةالوداع درقصيده اى به فارسى آمده و سپس كلمات نعمائى همراه با آدرس هاى  دقيق و جواب از آنها يكى پس از ديگراست و به صورت (قال , اقول ) آورده شده است .  در اواسط كتاب به شمارش شعراى غدير همراه با ايراد اشعارشان و آدرس دقيق كه اكثراً اردو و كمى عربى هستندپرداخته و سپس در جوانب مختلف غدير و سفر حجةالوداع و جملهء <من كنت مولاه ...>بحث نموده , كه ابتدا اشعارمربوط را مى آورد و سپس فهرستى از نام نود و پنج نفر از مؤلفين اعم از مورخين و مفسرين كه اكثراً از عامه هستند وسفر حجةالوداع را نقل نموده اند را به ترتيب سال و فاتشان از سال 124تا 1306قمرى و دو نفر كه ظاهراً معاصرمؤلف بوده  اند مى آورد, و بعد شروع به نقل اقوال و مطالب يك يك آنان بطور مفصل و با آدرسهاى دقيق نموده و بحث ] ;ّّ و گفتگوهاى مفصلى با هر كدام دارد كه همراه با مؤيدات و مطالب جنبى از مدارك و منابع عامه است , ولى تاپانزدهمين كه محمد بن جرير طبرى (عامى ) است بيشتر بيان ننموده و شايد اين پانزده نفر هم به علت اهميت شان است , و بخصوص نسبت به طبرى در  كتابهاى تاريخ و تفسيرش بسيار تحقيق و نقل نموده است . سپس تتمه اى براى كتابش بيان نموده , و در آخر عبارت طبرسى در خطبهء غدير را از احتجاج همراه با ترجمهء اردوى آن آورده و به مناسبت به تفسير سورهء حمد پرداخته كه در ضمن اشاره اى به معناى كلمهء <انعمت >و مناسبش با آيهء غدير نموده است . نكات قابل توجه : 1 در الذريعه در دو مورد از اين كتاب با نامهاى <تفسير التكميل >و <التكميل >ياد نموده و فرموده اين كتاب تفسيرآيهء <اليوم اكملت لكم دينكم >است .  لازم به تذكر است كه علامه حاج آقا بزرگ طهرانى در هر دو مورديكه نام اين كتاب را برده شماره مسلسل نيز گذارده و اين مخالف روش اوست , چرا كه ايشان براى هيچ كتابى دو شماره مسلسل نگذارده , و اسامى تكرارى را بدون شماره مى آورد. و اشاره به مورد و اسم  اصلى مى نمايند. ولى در اينجا در هيچ يك از دو مورد اشاره اى به ديگرى ندارند!  در كتاب الغدير نيز كتاب را با نام <تفسير التكميل >در تفسير آيهء <اليوم اكملت لكم دينكم >كه در غدير نازل شده معرفى نموده است .  2 چنانچه مؤلف در ابتدا مصادر كتاب را بيان مى نمايد, استشهادات ابن كتاب تقريباً در تمام موارد از عامه است وصد و هفتاد و هشت منبع عامى را در آنجا يادآور شده است .  3 تقريباً تمام صفحات كتاب داراى پاورقى هاى مفصل و عميقى است كه طى آنها مطالب بسيار مفيد و ارزنده اى راهمراه با آدرسهاى  دقيق بيان نموده است .  4 فهرست مطالب كتاب به طور مفصل و در ابتداى كتاب قبل از فهرست مصادر آمده است كه تقريباً فهرست موضوعى كتاب است .  5 علامه نجم الحسن و علامه سيد على نقى و علامه سيد كلب حسين هر كدام تقريظى بر اين كتاب نوشته اند.  6 تأليف اين كتاب در 27شعبان سال 1351قمرى برابر با سال 1932ميلادى انجام شده است .   39 التنوير على صحة حديث الغدير(اردو, چاپى ) ] ;ّّ ؟  جمعيت شيعهء اثنى عشريه , سيالكوت (هند).  فهرست آثار چاپى شيعه در شبه قاره ج 1ص 114 نكتهء قابل توجه : اين كتاب در رد يكى از متعصبين مخالفين به نام محمد ابراهيم كه صحت حديث غدير را انكار مى كرده تأليف شده است .