از آنجا كه حكومت هاي استبدادي اراده خويش را نه از طريق اتحاد داوطلبانه خلق ها، و نيز تامين منافع آن ها، بلكه با تكيه بر زور سرنيزه اعمال مي كنند، به  محض اين كه ابزار سركوبشان در اثر عوامل داخلي و بين المللي كارآئي و برايي خويش را از دست مي دهد، مبارزه براي دموكراسي و عدالت به طور عموم و نيز مبارزه خلق هاي تحت ستم مضاعف ملي به طور اخص رشد و گسترش مي يابند! ورود قواي متفقين به ايران و فروپاشي ديكتاتوري رضاخان، آن بستر مناسبي را پديد آورد كه آزادي خواهان، ميهن پرستان و عدالتجويان توانستند نسبتا آزادانه نظرات خويش را بيان كرده و در راه ايجاد تشكل هاي مدني و بخصوص احزاب سياسي گام بردارند. و حزب فرقه دموكرات آذربايجان در چنين شرايطي و براي تحقق خواست دموكراسي و عدالت براي ايران و نيز تحقق خواست هاي ملي آذربايجان تشكيل گرديد و به سرعت رشد كرده و توانست در كوتاهترين مدت پشتيباني اكثريت قاطع مردم آذربايجان را كسب نمايد و حكومت خودمختار محلي و مجلس ملي آذربايجان را تشكيل دهد.