[9] . ابوبكر محمد بن الطيب بن محمد بن جعفر (338 - 403ق) از بزرگان علماى كلام اشاعره است . او در بصره متولد گرديد و در بغداد زندگى كرد و در همان جا از دنيا رفت و از جمله مصنفاتش: «الانصاف‏» ، «اعجاز القرآن‏» ، «دقائق الكلام‏» و «كشف اسرار باطنيه‏» است (همان ، ج 6 ، ص 176) .  [10] . براى شناخت مذهب وى  رجوع شود به: كشف المراد ، الحلى ، ص 240 ; قواعد العقائد ، خواجه نصيرالدين طوسى ، ص 75 . ابو اسحاق ابراهيم بن محمد بن ابراهيم بن مهران الاسفراينى ، ملقب به ركن الدين فقيه شافعى و متكلم اصولى بوده‏است . مردم نيشابور از او كلام و اصول فرا گرفته‏اند و مردم عراق و خراسان به علم او اعتراف دارند و از جمله مصنفاتش «الجامع الجلى في اصول الدين والرد على الملحدين‏» در پنج جلد است . او در عاشوراى سال 418ق ، از دنيا رفت و در اسفراين دفن شد . (وفيات الاعيان ، ابن خلكان ، ج 1 ، ص 28 ; سير اعلام النبلاء ، شمس الدين الذهبى  ، ج 17 ، ص 353) .  [11]. تفسير القمى ، مؤسسة دار الكتاب للطباعة والنشر ، ج‏1 ، ص 23 .  [12] . سوره يونس ، آيه 100 .  [13] . الاحتجاج، امين الاسلام طبرسى ، ص 412 - 413 . در «احتجاج‏» ، عبارت آخر حديث ، چنين آمده: «فرجت عنى فرج الله عنك‏» .  [14] . سوره اسراء ، آيه 16 .  [15] . دستور معالم الحكم ، محمد بن سلامة القضاعى ، ص 109 . مفهوم اين روايت‏به مضمونهاى مختلف در كتب روايى صادر شده كه ذيلا يك نمونه آورده مى‏شود: «قال: فسئلا عليهما السلام «... هل بين الجبر والقدر منزلة ثالثة ؟» قالا:  نعم ، اوسع مما بين السماء والارض‏» . عن ابي عبدالله عليه السلام قال: «لا جبر ولا تفويض ولكن امر بين الامرين قال قلت: وما امر بين امرين ؟ قال: مثل ذلك رجل رايته ...» .  [16] . الكافى ، ج 1 ، ص 221 و 224 . (باب الجبر و القدر) .  [17] . همان ، ص 124 (كتاب التوحيد ، باب الجبر والقدر حديث 13) .  [18]. الاحتجاج، ص 206 .  [19] . سوره هود ، آيه 88 .  [20] . سوره آل عمران ، آيه 160 .  [21] . معانى الاخبار، ص 20 ، معنى الهدى والضلال والتوفيق والخذلان من الله تبارك وتعالى .  [22] .  اين حديث در معانى الاخبار يافت نشد . ولى در توحيد صدوق ، ص 406 ذكر شده‏است .  [23] . سوره ص ، آيه 27 .  [24] . توحيد صدوق ، ص 380 .  [25] . الاحتجاج، طبرسى ، ص 208 و 209 .  [26] . سوره ليل ، آيه 5 - 7: «پس هر كس كه در زندگى دهش داشت و تقوا داشت و روز قيامت را تصديق نمود ، پس به زودى ما كار او را آسان مى‏كنيم‏» .  [27] . سوره ليل ، آيه 8 - 10: و اما هر كه بخل ورزد و راه خلاف تقوى بپيمايد و تكذيب حقايت قيامت نمايد ، پس به زودى كار را بر او مشكل سازيم .