مي توان سئوال بخش پاياني  قسمت اول اين نوشته را مورد ((چرائي)) گسترش جنبش هاي ملي به هنگام تضعيف حكومت مركزي با سئوال زير تكميل تر كرد. آيا دولتمردان مورد ادعاي نشريه ((پژواك)) كساني جز قوام السلطنه، درباريان و ياران و عوامل آن ها بودند؟ آيا مراد از مردم جز خوانين و پسران عشاير و آيت الله هاي ريز و درشت مرتجع است كه بنا به منافع مادي و فرهنگي خويش با جنبش آزاديخواهانه و عدالتجويانه مردم ايران و بويژه مردم آذربايجان دشمني مي ورزيدند و در سركوب آن متحد اصلي ((دولتمرداني)) همچون قوام السلطنه و ارتش شاهنشاهي بودند؟ اگر از پاسخ هاي كليشه اي  و تكراري نقش تعيين كننده عنصر خارجي در گسترش جنبش هاي ملي به هنگام تضعيف حكومت هاي مركزي خودداري كنيم و نيز خوانين و سران عشاير و درباريان و آيت الله هاي مرتجع ريز و درشت را عامه مردم به حساب نياوريم، و مسئولانه در پي كشف علت العلل باشيم به صحت اين ضرب المثل قديمي خواهيم رسيد كه مي گويد ((كرم از خود درخت است)).