متأسفانه در «اندلس» كه قرن‏هاست اسلام حضور  معتنابهى ندارد و به نظر نمى‏رسد سه جزء اسلامى، مسيحى و كافر بتوان در چگونگى كنونى آن اقليم نشان داد (تاريخ و تُراث البته حكايت ديگرى دارد كه از منطوق سخن پيشگفته بيرون است)... وانگهى قضيه «طرابلس» چيست؟! آيا «طرابلس» هم از دستِ مسلمانان بيرون است و امّت اسلام يكى از اجزاء سه‏گانه اجتماع آن - در كنار مسيحيت و كفر - به شمار مى‏رود؟... كى؟ كجا؟ چگونه؟!... آيا منظور همان كشاكش‏هاى مربوط به جنگ‏هاى صليبى است؟... چگونگى آن كشاكش‏ها به اوضاع كنونى «طرابلس» مشابهت چندانى ندارد.