با اين حساب، انقلابي‌گري را چگونه مي‌توان توضيح داد؟ يك انسان انقلابي، از يك طرف، به شدّت به فكر خودش هست؛ آن خودِ متّصل به خدا. و از طرف ديگر، يك انسان انقلابي تمام وجودش، نه تنها وقف جامعه، بلكه وقف تاريخ است. ما نبايد فقط به جامعه كنوني خودمان توجه داشته باشيم. اسلام ما را به گونه‌اي بار مي‌آورد كه هم به تاريخ گذشته و هم به تاريخ آينده تعلق داشته باشيم.  شما در ارتباط با  سيدالشهدا(ع) وظايفي به عهده‌ات مي‌آيد و در ارتباط با امام زمان(ع) و ظهورش هم وظايفي به عهده‌ات مي‌آيد، فقط جامعه كنوني خودت نيست. با اين حساب، هر كس فقط به جامعه خودش فكر كند، و به جوامع گذشته و آينده فكر نكند، باز هم اشتباه كرده است. يك انسان انقلابي اينقدر جامعه‌گراست، حتي يك لحظه هم براي خودش فكر نمي‌كند.  خوش به حال زوجي كه انقلابي ازدواج مي‌كنند، هر دو انقلابي هستند، بچه‌شان را سخت در آغوش محبّت گرفته‌اند، و شيرين‌ترين حرفشان در روزي كه براي سالگرد ازدواجشان با هم به تفريح رفته‌اند، حرف‌هايي است كه نقشه  مي‌كشند براي نجات جهان. نه نقشه مي‌كشند براي شغل خودشان و فرزندشان.    وقتي يك انقلابي كه مي‌تواند مزه "براي جهان بودن " را بچشد، به كسي نگاه مي‌كند كه فقط به فكر خودش هست، بدش مي‌آيد. ديگر به بقيه‌اش هم كاري ندارد، كه آيا از راه‌هاي مشروع به فكر خودش است، يا از راه‌هاي غير مشروع. همين كه همه‌اش به فكر خودش است، بدش مي‌آيد.    يادم هست در دوران دفاع مقدس وقتي با رفقا از جبهه به شهر برگشته بوديم، و يكي از رفقا مي‌خواست احساس خودش را بيان كند، مي‌گفت: "من وقتي ديدم صبح كسي نان خريده ببرد  خانه‌اش بنشيند بخورد، از شهر تنفر پيدا كردم. احساس كردم در اين شهر، نَفَس آدم مي‌گيرد. " گفتيم: "مگر رزمندگان آنجا نان نمي‌خوردند؟ " مي‌گفت: "چرا، ولي آنجا وقتي كسي نان مي‌گرفت، نان را مي‌بُرد بدهد به چند تا رزمنده‌اي كه دارند از اسلام دفاع مي‌كنند بخورند. ولي اينها خودشان مي‌خواهند نان بخوردند. همه‌اش به فكر خودشان هستند. "  اين افراطي‌گري نيست. اين يك نگاه فوق‌العاده لطيف است. و البته اگر كسي به خانه‌اش نان ببرد، براي اينكه خانه او يك پايگاه انقلاب است، باز هم مانند جبهه خواهد بود. ولي از "مشغول خود  بودن " يك بوي تعفّني به مشام مي‌رسد.    در روند داستان يك فيلم سينمايي، مردم دنبال اين هستند ببينند آيا اين فرد به منافع شخصي خودش مي‌رسد يا نه؟ منفعت شخصي مشروع يا غيرمشروع، هر چه باشد مهم نيست. از نوع مادّي باشد يا از نوع روحي و رواني، فرقي نمي‌كند. مي‌خواهد در دانشگاه تحصيل كند يا مي‌خواهد با كسي ازدواج كند يا مي‌خواهد خانه‌اي بخرد، فرقي نمي‌كند. اين داستان، به مفهوم ليبراليستي كلمه، خودخواهانه و فرديت‌گرايانه است. چنين داستاني، اگر نوشته شود يا فيلمش ساخته شود، براي يك انقلابي بوي بد مي‌دهد.  لطيف نيست.  اينكه در اين داستان چه صحنه‌هايي نشان دهند، در رتبه دهم است. زيرا اين داستان از همين مبناي اوليه‌اش، سخيف و سطحي است. مبتذل است و انسانيت را به رذالت كشانده است. اصلاً يك انسان انقلابي از عُمق جان به خودش اجازه نمي‌دهد يك لحظه به اين چيزها فكر كند.  البته ممكن است كسي براي بيان يكي از آرمان‌هاي انقلابي، داستان زندگي يك فرد را با منافع فرديش تصوير كند، اما معلوم است داستان يك نفر نيست. مانند اميرالمؤمنين علي(ع) كه وقتي مي‌فرمايد "اگر خلخال از پاي دختر يهودي كنده شد، يك مرد حق دارد بميرد  "(8) معلوم است او به عنوان تحقق "ليظهره علي الدّين كله " دارد صحبت مي‌كند.(9) او آرمانش جهاني است، نتيجه رسالت يكصد و بيست و چهار هزار پيغمبر را دارد در اين كلمه پياده مي‌كند و الا سخن از فرديت يك دختر مظلوم نيست. (دقت كنيد)    * عشق به شهادت، يك جريان توأم فردي و اجتماعي است و "انقلابي " اين دو را با هم دارد    انسان انقلابي ‌در عين حالي كه به شدّت جامعه‌گراست، در عين حال به شدّت فرديت خودش را در نظر مي‌گيرد. جاويد الاثر حاج احمد متوسليان مي‌گفت "اگر نسبت به اين لباس بسيجي كه تن‌مان است  كمي بي‌مبالاتي كنيم و بيش از حد ساييده شود، نمي‌توانيم به خدا جواب دهيم. اين بيت‌المال مسلمين است و متعلق به همه مسلمان‌هاست. من نمي‌توانم اين را جواب بدهم. " اين عبارت "من نمي‌توانم جواب اين را به خدا بدهم "، جنبه فرديش، و "اين مال بيت‌المال مسلمين است " جبنه اجتماعيش. هر دو با هم جمع شده. اصلاً عشق به شهادت، فوق‌العاده يك جريان فردي ـ اجتماعي، و با هم مخلوط شده است. و يك انقلابي اين دو را با هم دارد.      در فيلم مشهوري كه مربوط به دفاع مقدس است، يكي از اشكالاتي كه در آن ديده مي‌شد، اين  بود كه جنبه فردي رابطه آدم‌ها با خداوند متعال در آن لمس نشد. در حالي كه هنرمند مي‌تواند اين رابطه را به تصوير بكشد. در اين فيلم، كه رفيق يك جانباز در حال تلاش است كه حتي اگر شده با زور، رفيقش را به خارج از كشور برساند، تا بتواند سلامت خودش را پيدا كند، و مي‌خواهد اين نظامات اداري مثلاً سختگير يا پوسيده يا غيرانقلابي را در هم بشكند، خودِ اين حركت بايد با يك منش انقلابي صورت بگيرد. در منش يك انقلابي، حساب و كتابِ شخصي او در رابطه‌اش با خداوند متعال فراموش نمي‌شود و هميشه حضور دارد. يعني اولاً، بايد اين حركت را  مخلصانه انجام بدهد. و اين اخلاص به گونه‌اي در داستان ديده شود. و ثانياً، ديگر عوامل خدا، كه سر راهش قرار مي‌گيرد را نبايد زير پا بگذارد. جواب خدا را چه مي‌دهي؟ اگر يكي بترسد چه؟ چرا اگر صرفاً جامعه‌گرا باشي، بايد رابطه خودت با خدا را حذف كني و پيش خودت بگويي: "مهم نيست، بي‌خيال، فعلاً بايد جامعه‌ام نجات پيدا كند، هدف وسيله را توجيه مي‌كند "؟ چرا نگران نيستي كه جواب خدا را چه بدهم؟    انقلاب اسلامي ما قاموسي درست كرده كه در اين قاموس، اصطلاحات و مفاهيم معناي تازه‌اي پيدا كرده‌اند. آرمان زندگي يك  انسان انقلابي، فقط اجتماعي بودن نيست، به شدّت فردي هم است. به همين دليل اهل نماز شب مي‌شود. به همين دليل خيلي از سختي‌ها را مي‌تواند تحمّل كند و بگويد بي‌خيال. به همين دليل مي‌تواند صبور و مهربان باشد. همانقدر كه از خود گذشته است، همانقدر به خود پيوسته است.  قُوا أَنْفُسَكُمْ وَ أَهْليكُمْ ناراً(10)،مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ فَقَدْ عَرَفَ رَبَّهُ(11)، إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ(12). خودت را از جهنم نجات بده. خودت را بشناس. كار خوب مي‌كني براي خودت داري مي‌كني. اگر براي جامعه هم كاري انجام  مي‌دهي، در واقع براي خودت داري انجام مي‌دهي. در انقلاب ما، اين دو با هم جمع شده و اين يك معجزه است.    در داستان زندگي يك انسانِ مؤمن، نشان بدهيد چقدر اين آدم به شدّت فردي است، و در عين حال چقدر اين آدم به شدّت اجتماعي است. اين معنا، معناي فوق‌العاده زيبايي است. اگر به تصوير كشيده شود، دل جهانيان را مي‌ربايد. جهانيان دنبال اين الگو مي‌گردند، تشنه اين الگو هستند.(13)      تجربه انقلاب‌هاي ماركسيستي و تجربه تمدن غرب، هر دو در كنار يكديگر به ما كمك مي‌كنند تا اين حرف بهتر فهميده بشود.  الان وقتي مي‌گويي "فرديت‌گرايي، متعفن است " همه جهان بهتر از تو مي‌توانند بپذيرند، زيرا فرديت‌گرايي چيز تازه‌اي نيست. همه تا آخر خط را رفته‌اند و فهميده‌اند هيچي نيست. اجتماعي‌گري محض هم تجربه تلخ خودش را نشان داده و الان مردم در ميان اين دو تجربي تلخ، حيران ايستاده‌اند:  - آيا براي جامعه فدا بشوم؟ به چه دليلي؟ آيا خودم را فراموش كنم؟  - آيا همه‌اش در فكر خودم باشم؟ آيا خسته نمي‌شوم از خودم، و براي خود بودن؟  الان مردم در ميان اين دو تجربه تلخ، حيران ايستاده‌اند و منتظر مفهوم تازه‌اي هستند تا  آنها را از اين سرگرداني نجات دهد.    * مفهوم ولايت، نجات‌بخش بشر در سرگرداني ميان فرديت‌گرايي ليبراليسيتي و اجتماع‌گرايي كمونيستي  _____________________________________________________________________________    آن وقت در اين ميان، مفهومي جان پيدا مي‌كند به نام مفهوم ولايت. كسي هست كه تو مي‌تواني عاشقانه به او پيوند داشته باشي. و او بر سر چهارراهي ايستاده است كه از يك طرف تو را متّصل مي‌كند به خدا، و از يك طرف تو را متّصل مي‌كند به خلق.  وقتي كه شما براي امام زمان مي‌ميري،  يعني براي رهبر جهان مي‌ميري. اگر به او كمك مي‌كني، يعني داري يك كار فوق‌العاده سياسي انجام مي‌دهي، و فوق‌العاده از خودت گذشته‌اي. اگر به او برسي ديگر در خودت نمي‌ماني و به فكر ديگران خواهي بود. و از آنطرف، اگر به او برسي خودت هم تكامل پيدا مي‌كني. و اگر به او نزديك شوي، به خدا نزديك شده‌اي. اين مفهوم ولايت، به شدت تسهيل كننده و جمع‌كننده است.  هر كس براي امام حسين(ع) گريه مي‌كند، در آنِ واحد، هم دارد براي خودش كار مي‌كند و خودش را رشد مي‌دهد، و هم دارد براي جامعه كار مي‌كند. هم دلِ خودش است كه حسين(ع) را  مي‌خواهد، و هم يك درد اجتماعي ـ تاريخي بزرگ با فاصله هزار و چهارصد سال در سينه‌اش هست. ببين امام حسين(ع) چگونه يك دفعه آدم‌ها را بزرگ مي‌كند؟      انقلابي بودن در قاموس دينِ ما معناي ويژه‌اي دارد و هنوز اين ترجمه معرفي نشده. سي سال بعد از انقلاب، هنوز فيلم‌هاي ما، ما را با مفهوم انقلابي بودن آشنا نكرده‌اند. در فيلم‌هاي با تِم انقلابي، مي‌بينيد يك كسي انقلابي مي‌شود و انقلابي عمل مي‌كند. چرا انقلابي شده؟ مثلاً چون يكي از آمريكايي‌ها خواهرش را كشته. بحث فردي مي‌شود. چرا بحث را فردي مي‌كنيد؟ آيا  درام اقتضا مي‌كند؟ آيا درام اقتضا مي‌كند كه ما فرهنگ ليبراليستي غرب را هم بپذيريم؟      اينطور نيست كه حتماً بايد درام را به آنصورت تعريف كرد. در داستان، دست انسان اينقدر هم بسته نيست. اين شخصيت انقلابي كه نمي‌شود با او معامله كرد، نمي‌شود فريبش داد، كوتاه نمي‌آيد، و در عين حال فوق‌العاده انعطاف‌پذير است. اين شخصيتي كه فوق‌العاده به فكر خودش هست، و در عين حال فوق‌العاده به فكر جامعه است، اين شخصيت مي‌تواند همه را گيج كند. رفتارهايش براي اكثر انسان‌ها قابل پيش‌بيني نيست. مگر يك نويسنده در  داستان‌هايش نمي‌خواهد رفتارهاي قهرمانان داستان قابل پيش‌بيني نباشد؟ خب يك انقلابي را به نمايش بگذار. او رفتارش هيچ كجا قابل پيش‌بيني نيست.    دوستانِ اميرالمؤمنين(ع)، هم به جنگ نكردن اميرالمؤمنين اعتراض مي‌كردند، هم به جنگ كردنش. يعني نمي‌فهميدندش. ابن عباس و مالك اشتر در يك صف در ركاب حضرت بودند. ابن عباس مي‌گفت: "آقا چرا كوتاه نمي‌آيي؟ " مالك اشتر مي‌گفت "آقا چرا نمي‌جنگي؟ اين معاويه نماينده تو را فريب داده و نگه داشته تا لشكر خودش را تجهيز كند. " داستانش همه را گيج مي‌كند.  مهر و قهر در سيره  نبوي، جفت‌شان فهميده نمي‌شوند. قهر پيامبر اكرم را وقتي انسان مي‌بينيد، نمي‌تواند به سهولت از آن دفاع كند، مهر پيامبر اكرم را هم وقتي انسان مي‌بينيد نمي‌توانيد به سادگي ازش دفاع كنيد. آيا سرگرم كننده نيست داستان چنين شخصيت‌هايي؟ و البته اينها الگوهاي برترش هستند.  ما هنوز از عاطفه انساني در داستان‌هايمان يك پله بالاتر نيامده‌ايم. در عواطف بين انسان‌ها، يك پدري بچه‌اش را دوست دارد، اين خوب است، اما عواطف از نوع عواطف انقلابي پديده ديگري است. كسي كه انقلابي مي‌شود ماهيت ديگري پيدا مي‌كند. موجود جديدي  مي‌شود. من نمي‌گويم كه بياييد الان انقلاب كنيم، اما بياييد انقلاب را يادمان نرود. بياييد با انقلابي‌ها سرگرم شويم، و از تماشاي آنها لذت ببريم.    لايق فيض حضورت نيم اما بگذار زندگي چند صباحي به خيالت بكنم    2. انقلابي، كسي است كه اولويت‌هاي خدا را بر اولويت‌هاي خودش ترجيح مي‌دهد  _____________________________________________________________    مفضل مي‌گويد: روزي نزد امام صادق(ع) بودم، حضرت به من نگاهي كردند و فرمودند چرا غمگين هستي؟ گفتم: كاش به جاي بني عباس، شما رئيس بودي و  حكومت و قدرت در اختيار شما بود. (يعني كاش شما همان امامي بودي كه بر جهان حاكم مي‌شد) آنوقت ما هم در كنار شما بوديم و از نعمت آسايش بهره‌مند مي‌شديم. حضرت فرمودند: اين چه سخني است؟! اگر قدرت در دست من بود و من آن امامي بودم كه تو مي‌گويي، شب‌ها بايد پيش من مي‌نشستي برنامه‌ريزي مي‌كرديم براي خدمت به مردم، و روزها هم بايد به وضع مردم رسيدگي مي‌كرديم و مانند اميرالمؤمنين غذاي ناگوار و لباس خشن مي‌پوشيديم. و در غير اين صورت آتش (در انتظارمان) بود. الان كه قدرت و حكومت دست ما نيست، استراحت مي‌كني و در نعمت هستي.  يعني: برو خودت را در درد سر نيانداز. آن‌گونه هم كه تو فكر مي‌كني ساده نيست. آن امام كه ريشه‌هاي ظلم را از جهان ريشه‌كن مي‌كند، ياوران انقلابي مي‌خواهد.(14)  يك انقلابي كسي است كه تا اين حد در خدمت مردم و براي مردم است. و از آنطرف اگر براي مردم نباشد، چه اتفاقي مي‌افتد؟ خدواند ايستاده، و حساب مي‌كشد. خدا يك اولويت‌هايي دارد، تو هم يك اولويت‌هايي داري. اگر اولويت‌هاي خدا را بگذاري كنار و به اولويت‌هاي خودت برسي، خدا به شدت عكس العمل نشان مي‌دهد.(15) كار من را گذاشتي كنار، به كار خودت مي‌پردازي؟!  اين چيزهاست كه آدم را انقلابي نگه مي‌دارد.