1. صدرالمتألهين بر اين باور است كه حكمت راستين و فلسفه ي واقعي فلسفه‌اي است كه در خدمت وحي باشد. وي اصولاً فيلسوفاني را كه سخني خلاف دين داشتند فيلسوف نمي‌داند و مي‌گويد  فيلسوفي كه دين او دين پيامبران نباشد، بهره‌اي از حكمت نبرده است. (اسفار، 205/5).  وي درباره پاره‌اي از فلاسفه كه به عقل و فلسفه اكتفا كرده و از مشكات نبوت و انوار ولايت بهره نمي‌گيرند، چنين مي‌گويد: «كسي كه در اثبات فلك بكوشد و ملك را نبيند، از معقول پيروي نمايد و منقول را انكار كند، همانند انسان يك چشم فريبكار است. چرا با دو ديده نمي‌نگرد... و چرا بين معقول و منقول و عقل و شرع جمع نمي‌كند؟ شرع عقل ظاهر است و عقل شرع باطن». (تفسير القرآن الكريم، (124/7).  وي همچنين به وحي و سخنان معصومين عليهم السلام  احترام خاصي قائل بود، آن‌ها را بر انديشه‌هاي فلسفي خويش مقدم مي شمرد و سعي مي‌كرد كه نظري معارض با وحي و سخنان معصومين نداشته باشد. (ر.ك به العرشيه، 69).  براي تفضيل بيشتر در اين زمينه مي‌توان به اين منابع مراجعه كرد: اسفار، ج اول، ص 12؛ شرح اصول كافي، كتاب الحجه، ص 438، چاپ سنگي؛ سبحاني، صدرالمتألهين مؤسس الحكمه المتعاليه، ص19- 17؛ بررسي روش‌شناختي حكمت متعاليه و نقد آن با تكيه بر آراي صدرالمتألهين و علامه طباطبايي، رساله دكتري، ص 286 به بعد.  2. درباره ي عقايد خاص شيعه و تفاوت آن با فرقه هاي  ديگر اسلامي مي‌توان به مقدمه كتاب عدل الهي و نيز آشنايي با علوم اسلامي، ج 2، اثر استاد مطهري مراجعه كرد.  3. سه مذهب شاخص كلامي در عالم اسلام، يعني معتزله، اشاعره و اماميه، وجوه اشتراك و اختلاف هم در زمينه ي مسائل اساسي عقيدتي و هم در مسائل فرعي با يکديگر دارند. وجه اشتراك هر سه مذهب، عقيده به توحيد، نبوت و معاد- در عين داشتن اختلاف- است. وجه افتراق اماميه و معتزله از اشاعره عقيده به عدل الهي است، و امتياز اماميه از معتزله نيز در عقيده به امامت است، در مسائل فرعي نيز اختلاف‌هاي فراوان و گاه اشتراكاتي در  ميان آن‌ها ديده مي‌شود.  4. اصول كافي، 179/1.  5. نهج‌البلاغه، حكمت 143، 909.  6. براي مثال، امام باقر(ع) مي‌فرمايند: «خداوند زمين را بدون عالم نگذاشته است؛ و اگر اين نبود حق از باطل شناخته نمي‌شد (كافي، 178/2). و در جاي ديگر از همين امام (ع) نقل شده است كه: «زمين بدون امام- آشكار يا نهان- باقي نمي‌ماند» (بحارالانوار، 46/23). همچنين از امام صادق(ع) نقل شده است كه «زمين از همان گاه كه پديد آمده، از حجّتي دانا كه هر حقي را مردم به دست فراموشي بسپارند زنده مي‌كند، تهي نبوده است، آنگاه اين آيه را  تلاوت فرمود كه: مي‌خواهند با دهان‌هاي خود نور خدا را خاموش كنند...» (بحارالانوار، 37/23).  7. معمولاً فلاسفه ي اسلامي در اثبات وجود نبي به اجتماعي بودن وجود انسان و اين كه بدون جمع امكان زندگي نبوده يا لااقل سخت مي شد، اشاره مي‌كنند، و از اين طريق وجود پيامبر را اثبات مي‌كنند. تقريباً نحوه ي استدلال آن‌ها نزديك به يكديگر است. براي مثال، مي‌توان نحوه ي استدلال ابن‌سينا در ضرورت نبي را در دو كتاب شفا و نجات با بيان ملاصدرا در اين‌باره مقايسه كرد.  8. ر.ك به المبدأ و المعاد، 613؛ الشواهد الربوبيه  360- 359؛ شرح اصول كافي، 377/2.  9. المبدأ و المعاد، 614.  10. مفاتيح الغيب، 485.  11. الشواهد الربوبيه، 428- 426؛ المظاهر الالهيه، 105.  12. فارابي نظير همين مطلب را قبل از ملاصدرا در كتاب تحصيل السعاده، صفحه نود و هشت با بياني روان چنين آورده است:  و الفيلسوف بالحقيقه... فاذا لم ينتفع به... فليس عدم النفع به من قبل ذاته، و لكن من جهه من لا يصغي، او من لا يري ان يصغي اليه. فالملك او الامان هو بماهيته و بضاعته ملك و امام، سواء وجد من يقبل منه او لم تجد، اطيع او لم يطع، وجد قوماً  يعاونونه علي غرضه او لم يجد. كما انّ الطبيب بمهنته و بقدرته علي علاج المرضي، وجد مرضي اولم يجد...  البته همان طور كه مي‌دانيم، از ديدگاه فارابي امام، فيلسوف و رئيس اول همگي به يك معنا هستند. (ر.ك به تحصيل السعاده، 94). (شرح اصول كافي، 469).  13. الشواهد الربوبيه، 463.  14. شرح اصول كافي، 461.  15. اسفار، 244/7.  16. آگاهي از تقريرهاي مختلف اين برهان مي‌توان به كتب زير مراجعه كرد: حكمه الاشراق، تأليف شيخ اشراق، جلد دوم از مجموعه مصنفات، ص 154 به بعد؛ اسفار، ج7، ص 244 به بعد؛ قواعد كلي  فلسفي در فلسفه ي اسلامي، تأليف دكتر غلامحسين ابراهيمي ديناني، ج 1، ص 19 به بعد. (اسفار، 246/7- 245).  17. قواعد كلي فلسفي در فلسفه اسلامي، 23/1.  18. اسفار، 249/7- 247.  19. اسفار، 249/7؛ اسرار الآيات، 79؛ مبدأ و معاد، 329 و 309- 307؛ و نيز ر ك به علي زاده ي سالطه، بررسي روش‌شناختي حكمت متعاليه، 242.  20. اسرارالآيات، 129- 125؛ المظاهر الألهيه، 104.  21. نحل/ 15- 13؛ و نيز ر.ك به نحل /81 ؛ ق/8-7 ؛ حجر / 20- 19.  22. ابراهيم/32؛ و نيز ر.ك به نحل /67 و 11- 10.  23. نحل/ 8- 5.  24. بقره/29.  25. يونس/5.  26. جاثيه/13.  27. بقره/30.  28. البته ايشان تذكر مي‌دهند كه هر چند خليفة خدا بر روي زمين انسان‌هاي كامل هستند و هيچ كس در مقام خلافت به پاي آنها نمي‌رسد، با اين حال تك تك افراد بشر- اعم از ناقص يا كامل- به اندازه ي بهره‌اي كه از انسانيت دارند، نصيبي از خلافت خواهند داشت و خداوند متعال كه مي‌فرمايد: «هو الذي جعلكم خلائف في الارض» (فاطر/39) به اين امر اشاره دارد كه تك تك انسانها خليفه خدا در روي زمين هستند. اما انسان‌هاي فاضل مظهر جمال صفات الهي در آينه  اخلاق ربّاني خود هستند و انسان‌هاي پست و ارذل مظهر جمال صنايع و كمال بدايع او در آينه حرفه و صنعت خود هستند و از نشانه‌هاي خلافت آن‌ها اين است كه خداوند آنها را در ايجاد بسياري از اشيا جانشين خود قرار داده است. (ر.ك به اسرار الآيات، 109- 108).  29. اسرارالآيات، 154- 153 و 160.  30. اصول كافي، 179/1.  31. صدرالمتألهين در اين باره كه لحاظ كردن انسان به عنوان انواع مختلف در ميان حكما معروف نيست و اولين بار خود او از طريق مكاشفه و با الهام از تعاليم قرآن كريم به اين مسئله رسيده است، مي‌نويسد: «و اين  مذهب يعني اين كه نفوس بشري در فطرت اول از يك نوع بوده و در فطرت ثاني به انواع و اجناس فراوان تبديل مي‌گردند در نزد هيچ يك از حكما سابقه ندارد و ما به آن از طريق الهام رسيده ايم و برهان و قرآن نيز آن را تأييد مي‌كنند...». (اسفار، 20/9). 0اسفار، 21/9- 19؛ و نيز ر.ك به شواهد الربوبيه، 311 و 392؛ اسرارالآيات، 143- 142.  32. اسفار، 279.  33. شواهد الربوبيه، 408- 405.  34. كهف/ 110.  35. درباره ي نظر صدرالمتألهين مبني بر نوع واحد نبودن انسان، اشرفيت نوع نبي و وليّ بر بقيه انواع، و همچنين خالي  نبودن از حجت با استفاده از قاعده ي امكان اشرف و غيره، مي‌توان به كتب متعدد وي از قبيل اسفار (ج 9)، شواهد الربوبيه، اسرار الآيات و شرح اصول كافي مراجعه كرد. تنظيم و تنسيق مرتب و مختصر اين مباحث در رساله دكتري اينجانب، در صفحات 243- 241 نيز ذكر شده است.  36. الشواهد الربوبيه، 463؛ شرح اصول كافي، 461.  37. ر.ك: به شرح اصول كافي، 461.  38. عرفان و عارف‌نمايان، 69.  39. العرشيه، 69.