ابوالفضل، نصر بن مزاحم بن سيار منقري، از مورخان بزرگ شيعه در کوفه به دنيا آمد ولي تاريخ درباره زمان تولد او ساکت است.برخي او را از طبقه ابو مخنف مي دانند و با توجه به اينکه نصر، عمري طولاني داشته و ابو مخنف قبل از سال 170 ه.-ق فوت کرده احتمال مي رود که نصر متولد حدود سال 120 ه.-ق باشد.محل زندگي:نصر بن مزاحم بيشتر عمر خود را در بغداد به سر برده است.بغداد در آن زمان شهري نو بنيان بوده ولي به دليل اينکه پايتخت و مرکز خلافت بود چهره هاي سرشناس و مشهور علمي فراواني را به سوي خود جذب کرده بود.خطيب بغدادي در کتاب تاريخ بغداد، وي را به عنوان يکي از شخصيت هاي علمي بغداد نام برده است.المناقب اين کتاب تنها کتاب نصر بن مزاحم است که به دست ما رسيده وشهرت وي نيز بيشتر به خاطر همين کتاب است.وي در کتاب خود هماهنگي و نظم خوبي را در بيان حوادث تاريخي به کار برده است.تاريخ دانان در اعتبار نصر بن مزاحم اختلاف نظر دارند که ظاهرا دليل اين اختلاف، شيعه بودن اوست.ابن حبان وي را جز» شخصيت هاي ثقه و مورد اطمينان ذکر کرده.ابن ابي الحديد درباره ايشان گفته است: "نصر بن مزاحم شخصيتي ثقه و مورد اطمينان و استوار است و گفته ها و نقل هايش صحيح مي باشد. اما عقيلي درباره او مي گويد:"نصر بن مزاحم شيعه است و در حديث و سخنان او اضطراب به چشم مي خورد، زيرا سخنانش با هم ناسازگار مي نمايد ".  اساتيد: وي در شهر بغداد از محضر درس اساتيدي همچون:1- سفيان ثوري 2- شعبه بن حجاج 3- حبيب بن حسان 4- عبد العزيز بن سياه 5- يزيد بن ابراهيم شوشتري 6- ابو الجارود 7- زياد بن منذربهره برده است .  شاگردان:از محضر درس وي شخصيت هايي همچون:1- حسين بن نصر فرزندش 2- نوح بن حبيب قومسي 3- ابو الصلت هروي 4- ابو سعيد اشجع5- علي بن منذر طريقي و برخي شخصيت هاي کوفي بهره برده اند.   تاليفات:وي تاليفات متعددي دارد که به برخي از آنها اشاره مي کنيم:1- وقعه صفين  2- الجمل3- الغارات4- مقتل حجر بن عدي  5- مقتل حسين بن علي (عليه السلام)6- عين الورده7- اخبار المختار8- المناقب  وفات:نصر بن مزاحم در سال 212 ه.-ق چشم از اين جهان بسته و به سوي معبود و معشوق خويش شتافت.   احمد بن محمد بن عيسي اشعري  ( قرن سوم274- ه.-ق )  ابو جعفر، احمد بن محمد بن عيسي بن عبد الله  اشعري قمي از راويان بزرگ شيعه در قرن سوم هجري و از ياران ائمه (عليهم السلام) مي باشد.او در شهر قم به دنيا آمد، شهر علم وفقاهت وشهر راويان بزرگ شيعه وپناهگاه فقها ودانشمندان بزرگ وعلاقه مندان بوده است.او از نوجواني زير نظر پدر خود محمد بن عيسي اشعري به فراگيري علوم ومعارف اسلامي پرداخت . احمد بن محمد بن عيسي از برجسته ترين شخصيت هاي علمي دوران خود بود.او رئيس وبزرگ شهر قم بود واز احترام خاصي در نزد مردم قم برخوردار بود.ابو جعفر نزد علما وفقهاي شيعه نيز از مقام ومنزلت خاصي برخوردار بود واز راويان بزرگ شيعه به  شمار مي آيد.او خدمت امام رضا وامام جواد وامام هادي (عليهم السلام) نيز رسيده بود وروايات فراواني از ائمه اطهار (عليهم السلام) نقل کرده است.نام او در سند« 2290 روايت آمده است.شيخ طوسي و نجاشي و ابن داود و علامه حلي درباره او مي گويند: "او بزرگ اهل قم وچهره سرشناس وفقيه ودانشمند آنان ورئيس شهر قم بود وبه نمايندگي از مردم شهر در برابر سلطان و يا حکومتهاي دوران قرار مي گرفت. " تدريس و چهره هاي بزرگي از راويان شيعه از شاگردان او بوده و از وي روايت نقل مي کنند، از جمله محمد بن حسن صفار، سعد بن عبد الله، علي ابن ابراهيم، داود بن کوره، احمد بن ادريس، محمد بن حسن بن وليد  تاليفات: احمد بن محمد قمي داراي تاليفات ارزشمندي است، از جمله تاليفات او که بيشتر در زمينه روايات اهل بيت (عليهم السلام) هستند مي توان به کتب ذيل اشاره نمود: 1- النوادر2- التوحيد3- فضل النبي 4- المتعه 5- الناسخ و المنسوخ6- طب الکبير7- طب الصغير8- المکاسب9- الاظله   اخراج برقي از قم:وي که بزرگ شهر قم بود ابو عبد الله، احمد بن محمد بن خالد برقي را، که يکي از روات بزرگ شيعه است به دليل نقل روايت از برخي افراد ضعيف و يا نقل روايات مرسله، از شهر قم اخراج کرد.ولي پس از چندي از اين عمل خود پشيمان شده و از او معذرت خواهي کرده  و او را به شهر باز گرداند . اشعري براي جبران اشتباه خود بعد از وفات برقي، در تشييع جنازه اوبا سر و پاي برهنه شرکت کرد.   وفات:از تاريخ وفات وي دقيقا اطلاعي در دست نيست ليکن ايشان در سال 274 ه.-ق در قيد حيات بوده است.   احمد بن ابي عبد الله برقي   ( اواخر قرن دوم 280 - ه.-ق )  احمد بن ابي عبد الله برقي در اواخر قرن دوم در يکي از روستاهاي  شهر قم بنام ( برق رود ) و در يک خانواده معتبر و دوستدار اهل بيت به دنيا آمد .احمد دوران جواني را در محضر پدر بزرگوارش محمد بن خالد برقي، که خود از شخصيت هاي بزرگ شيعه و از مشايخ روايت و شخصيتي مورد اطمينان نزد امام موسي کاظم (ع) و امام رضا (ع) بود به کسب علم پرداخت و توشه فراواني برگرفت.   در اين زمان بود که تصميم گرفت همانند پدر، او نيز از راويان سخنان اهل بيت رسول خدا و خاندان عصمت و طهارت (ع) باشد و سخنانشان را به گوش جهانيان برساند.   اساتيد: احمد به غير از پدر  خود، در محضر برخي از روات و علماي بزرگ شيعه به کسب علم و فراگيري دانش پرداخته است مانند: 1- معاويه بن وهب.2- حماد بن عيسي. 3- محمد بن ابي عمير. 4- هارون بن جهم. 5- محمد بن سنان. 6- يونس بن عبد الرحمان.7- حسن بن محبوب.8- علي بن حکم. 9- حسين بن سعيد اهوازي.   شاگردان:شخصيت هاي بزرگي در محضر درس وي به کسب علم پرداخته اند که هر کدام ستاره اي درخشان در آسمان علم و فقاهت مي باشند، بزرگاني مانند: 1- ابراهيم بن هاشم. 2- علي بن ابراهيم بن هاشم. 3- محمد بن حسن صفار. 4- محمد بن يحيي عطار. 5- سعد بن عبد الله. 6- محمد بن علي بن محبوب. 7- محمد بن حسن بن وليد. 8- سهل بن زيادو...   تاليفات: احمد بن محمد بن خالد برقي تاليفات فراواني دارد از جمله: 1- المحاسن. 2- العويص. 3- التبصره. 4- الرجال. 5- البلدان. 6- اختلاف الحديث.  شيخ ابو جعفر، احمد بن محمد بن خالد بن عبد الرحمن بن محمد بن علي برقي، از راويان حديث و از فقهاي بزرگ شيعه و از ياران ائمه (ع) به شمار مي آيد.او اصالتا از کوفه است.جد بزرگ او محمد بن علي از ياران زيد بن علي بن الحسين (ع) بود که در برابر حکومت ظلم و ستم بني اميه قيام کرده و در زندان يوسف بن عمر به شهادت رسيد.وي از شخصيت هاي بر جسته راويان شيعه در قرن سوم هجري  به شمار مي آيد و بسياري از احاديث شيخ صدوق و شيخ کليني به ايشان بر مي گردد.برخي از بزرگان عناوين کتاب هاي خود را نيز از او گرفته اند مانند: ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، علل الشرايع، قرائن و خصال . احمد بن محمد بن عيسي اشعري، رئيس شهر قم و از راويان بزرگ شيعه، احمد بن محمد بن خالد برقي را از شهر قم بيرون کرد، زيرا او در بين روايات خود روايات مرسله و رواياتي که راويان آن ضعيف بوده اند را نقل مي کرده است.اما او پس از مدتي پشيمان شده و برقي را به شهر باز گردانده و از او معذرت خواهي کرد.بعد از وفات او نيز در  تشييع جنازه اش با سر و پاي برهنه شرکت کرد تا اهانتي را که به او کرده جبران نمايد.   وفات:احمد بن محمد برقي پس گذراندن عمري پر برکت در سال 274 يا 280 ه.-ق چشم از جهان فرو بست و به سوي معبود و معشوق خويش پر کشيد.   ابراهيم بن هلال ثقفي  ( اوايل قرن سوم 283 - ه.-ق )  ابو اسحاق، ابراهيم بن محمد بن سعيد بن  هلال ثقفي اصفهاني از علماي بزرگ شيعه و از راويان حديث به شمار مي آيد.تاريخ دقيق ولادت وي در دست نيست اما روشن است که او در اوايل قرن سوم هجري و در شهر کوفه به دنيا آمده است.کوفه به شهر علاقهمندان خاندان حضرت علي (عليه السلام) مشهور است.ابو اسحاق در اوايل عمر، زيدي مذهب بوده، سپس مذهب حق اماميه را برگزيده است . سبب انتقال وي از کوفه به اصفهان آن بوده که وي کتابي به نام "المعرفه " در مناقب اهل بيت عصمت و طهارت (عليهم السلام) و مثالب دشمنان ايشان نوشت . برخي از دانشمندان کوفه او را از نشر آن کتاب به جهت  اشتمالش بر مثالب دشمنان اهل بيت رسول خدا (صلي الله عليه وآله وسلم) منع نمودند ليکن او نظر به اعتماد و اطميناني که به تاليف خود داشت از نشر آن خودداري نکرد بلکه قدمي فراتر گذاشت و سوگند ياد نمود که آن را در شهر اصفهان، که آن زمان دورتر از عقايد وآرا» شيعيان ومخالف تر با مذهب وآئين آنها بود، منتشر کند.به اين جهت به اصفهان کوچ کرده، در آنجا رحل اقامت انداخت و به نشر کتاب خود در آن شهر اقدام کرد . گروهي از علماي بزرگ قم از جمله احمد بن ابي عبد الله برقي، از اعاظم علماي شيعه، از او درخواست نمودند به قم منتقل شود  اما وي نپذيرفت و تا آخر عمر در اصفهان بسر برد و به نشر مذهب جعفري در آن ديار پرداخت .   اساتيد: ثقفي در شهر کوفه نزد علما و بزرگان و راويان بزرگ شيعه به فراگيري علم پرداخت، ازجمله : 1- ابو نعيم فضل بن دکين2- اسماعيل بن ابان3- يونس بن عبيد   تاليفات:ابراهيم نزديک به پنجاه کتاب تاليف نموده که متاسفانه دستبردهاي روزگار و پيش آمدهاي ناگوار همه  آنها را از ميان برده و بنابر اطلاعاتي که از تتبع فهرست هاي کتب موجود بر مي آيد فقط کتاب "الغارات" از خطر نابودي جان به در برده اما ديگر تاليفات وي مانند: المغازي، السقيفه، الرده، مقتل عثمان، الشوري، بيعه امير المومنين، قيام حسن بن علي (عليه السلام)، مقتل الحسين (عليه السلام) و...تنها نامشان به دست ما رسيده است.   وفات:ابو اسحاق در سال 283 ه.-ق در اصفهان بدرود حيات گفت.   محمد بن حسن بن فروخ صفار  ( اوايل قرن  سوم 290- ه.-ق )  محمد بن حسن بن فروخ صفاراز ياران امام حسن عسکري (عليه السلام) مي باشد واز چهره هاي سرشناس ياران ائمه (عليهم السلام) وراويان حديث به شمار ميآيد.او را مي توان از بزرگان قرن سوم هجري برشمرد . صفار در دوراني زندگي مي کرد که ظلم و جنايت و خفقان بني عباس به نهايت خود رسيده بود.بسياري از شيعيان و ياران ائمه (عليهم السلام) در زندان ها و شکنجه گاه ها به سر مي بردند وحتي امامان معصوم نيز در خانههاي خود تحت مراقبت ونظر به سر مي بردند.صفار  يکي از چهره هاي درخشان آن روزگاراست که با استفاده هاي فراوان از شخصيتهاي علمي آن زمان و نوشتن نامه هاي خصوصي ومخفيانه خدمت امام حسن عسکري (عليه السلام) خود را به آن حضرت مرتبط مي کرد وشيعيان را از نور وجود ايشان بهره مند مي ساخت . قم از دير باز پايگاه شيعيان بوده است وچهره هاي فراواني در اين شهر درخشيده اند که يکي از اين چهره ها محمد بن حسن صفار مي باشد.نجاشي درباره او مي فرمايد: "محمد بن حسن بن فروخ صفار يکي از چهره هاي درخشان شيعه در شهر قم بوده، وي شخصيتي مورد اطمينان و داراي ارزشي والا است.روايات او  بر بسياري از روايات ترجيح داده مي شود.او تاليفات فراواني نيز دارد. " شيخ طوسي در کتاب فهرست مي فرمايد: "محمد بن حسن صفار اهل قم مي باشد.وي تاليفات فراواني دارد و نامه هايي نيز به امام حسن عسکري (عليه السلام) فرستاده است که آن نامه ها و جواب آنها موجودند و در اختيار مي باشند."علامه حلي در کتاب خلاصه مي فرمايد: "محمد بن حسن بن فروخ از چهره هاي سرشناس شيعه در شهر قم و مورد اطمينان است و شخصيتي عظيم الشان است که روايات او برتر مي باشند. "  اساتيد:صفار از شخصيت هاي کم نظير راويان شيعه به  شمار مي آيد و از محضر علماي فراواني از ياران ائمه (عليهم السلام) بهره برده است که اينک به برخي از آنها اشاره مي کنيم:1- ابراهيم بن اسحاق2- احمد بن ابي عبد الله برقي 3- احمد بن حسن بن علي بن فضال4- احمد بن محمد بن ابي نصرو...   تدريس و شاگردان:چهره هاي فراواني نيز از محضر درس اين شخصيت بزرگ بهره برده اند مانند : 1- احمد بن ادريس2- علي بن حسين بابويه3- احمد بن داود بن علي 4- احمد بن محمد5- سعد بن عبد الله و...   تاليفات: صفار داراي تاليفات فراواني است از جمله:1- کتاب الصلوه2- کتاب الوضو»3- کتاب الجنائز4- کتاب الصيام5- کتاب الحج6- کتاب النکاح7- کتاب الطلاق8- کتاب المزار9- کتاب الرد علي الغلاه10 -کتاب التقيه 11- کتاب المناقب12- کتاب بصائر الدرجات13- کتاب ما روي في اولاد الائمه14 -کتاب الجهاد  وفات:سرانجام پس از عمري خدمت به علوم آل محمد (صلوات الله عليهم) در سال 290 ه.-ق و در شهر قم به ديار باقي شتافت.