1- راغب اصفهانى - مفردات - ذيل ماده سبح.  2- «سبحان‏» مصدرى است‏به معناى تسبيح و جز به صورت اضافه استعمال نمى‏شود و هر جا هم استعمال شود مفعول مطلق  فعل تقديرى است‏بدين صورت سبحته تسبيحا. در اصول كافى (ج‏1 ص 118) آمده است كه از امام صادق‏عليه‏السلام از معناى «سبحان الله‏» سؤال شد حضرت فرمود: منظور منزه بودن خداوند از نقايص است.  البته در مواردى در قرآن مجيد كلمه تسبيح به معناى «نماز» به كار رفته است كه بعضا اشاره به نمازهاى واجب و برخى ديگر اشاره به نمازهاى مستحبى دارد مانند آيه شريفه (فاصبر على ما يقولون وسبح بحمد ربك قبل طلوع الشمس وقبل غروبها ومن آناء الليل فسبح واطراف النهار لعلك ترضى)  همچنين در قرآن گاهى نيز نزاهت‏خداوند با كلمه «قدوس‏»  بيان شده است ولى لفظ «سبوح‏» به كار نرفته است.  3- الشيخ ابى على الفضل بن الحسن الطبرسى، مجمع البيان فى تفسير القرآن (دارالمعرفة بيروت - لبنان) ج‏9، ص‏346.  عين عبارت شيخ چنين است: «... و تحقيقه ان العقلاء يسبحونه قولا واعتقادا - ولفظا - ومعنى و ما ليس بعاقل من سائر الحيوانات والجمادات فتسبيحه مافيه من الادلة الدالة على وحدانيتة وعلى الصفات التى باين بها جميع خلقه و مافيه من الحجج على انه لايشبه خلقه و ان خلقه لايشبهه، فعبر عن ذلك بالتسبيح‏».  4- ابى القاسم جار الله محمودبن عمر الزمخشرى  الخوارزمى، الكشاف عن حقائق التنزيل و... (دارالمعرفة - بيروت - لبنان) ج 2، ص 362.  5- مولى فتح الله كاشانى - منهج الصادقين به تصحيح مرحوم آيت الله شعرانى (كتابخانه اسلاميه تهران،1363) ج‏3، ص 114.  6- جعفر سبحانى، منشور جاويد (انتشارات توحيد - قم - 1360) ج 2، ص 191.  7- ص 38/18 البته در صورتى كه مراد از شبانگاهان و صبحگاهان تمام اوقات باشد اين اشكال وارد نيست.  8- در حديث است كه رسول اكرم‏صلى الله عليه وآله فرمودند كه وقتى قبل از بعثت‏شبانى مى‏كردم، گاهى مى‏ديدم كه گوسفندان بى‏جهت رم مى‏كنند و  وحشت زده مى‏شوند، پس از آمدن جبريل سبب را سؤال كردم، گفت اين وحشت از صداى ضربتى است كه به كافر مى‏زنند كه همه موجودات آن را مى‏شنوند و از آن رم مى‏كنند غير از ثقلين، و اهل معرفت گويند انسان محجوبترين موجودات از ملكوت است مادامى كه اشتغال به ملك و تدبيرات آن دارد، زيرا اشتغالش از همه بيشتر و قويتر است، پس احتجابش از همه بيشتر است و از نيل به ملكوت محرومتر است. روايت در كافى شريف است، عن الباقرعليه‏السلام قال: قال النبى‏صلى الله عليه وآله «انى كنت انظر الى الابل والغنم وانا ارعاها - وليس من نبى الا وقد رعى  الغنم - فكنت انظر اليها قبل النبوة وهى متمكنة فى المكينة ما حولها شى‏ء يهيجها حتى تذعر فتطير، فاقول: ماهذا؟ واعجب حتى جاءنى جبرئيل فقال: ان الكافر يضرب ضربه ما خلق الله شيئا الا سمعها و يذعر لها الا الثقلين. ر.ك شرح چهل حديث (اربعين حديث) - مرحوم امام خمينى (ره)، ذيل حديث‏بيست و ششم ص‏417.  9- عبدالرحمن السيوطى، الدر المنثور (منشورات مكتبة آيه الله العظمى المرعشى النجفى، قم، 1404 ه. ق) ج 4، ص 185.  10- علامه سيد محمد حسين طباطبائى،تفسيرالميزان ترجمه سيد محمد باقر موسوى همدانى (دفترانتشارات ‏اسلامى  وابسته به جامعه‏مدرسين‏حوزه‏علميه قم، آذرماه‏1363) ج‏13، ص‏150  11- ملا فتح الله كاشانى، تفسير خلاصه منهج الصادقين، ج‏3، ص 114.  12- الميزان، ج‏13، ص 151.  13- همان، ص 152 و 151.  14- ابن سينا، الاشارات والتنبيهات (دفتر نشر الكتاب، الطبع الثانى،1403 ه) ج‏3، ص 362، همچنين ر.ك: الميزان، ج 1، ص 621.  15- صدرالدين شيرازى، الحكمه المتعاليه فى الاسفار الاربعه (دارا حياء الترات العربى، بيروت، الطبعة الثالثه، 1981) ج‏6، صص 140 و139.  16- صدر الدين شيرازى، الشواهد الربوبيه (انتشارات  دانشگاه مشهد، چاپ دوم، 1360) با تعليق و تصحيح و مقدمه استاد سيد جلال الدين آشتيانى، ص‏389.  17- الحكمه المتعاليه فى الاسفار الاربعه، ج 1، پاورقى صص‏119 و 118 حاشيه (مرحوم ملا هادى سبزوارى)  18- الشواهد الربوبيه، ص 390 حاشيه از استاد سيد جلال الدين آشتيانى (مدظله)  19- الحكمة المتعالية فى الاسفار الاربعه، ج‏3، ص 104; همچنين ر.ك، مبحث «قوه و فعل‏» از كتاب نهاية الحكمه مرحوم علامه طباطبائى.  20- صدرالدين شيرازى، تفسير القرآن، به كوشش محمد خواجوى (انتشارات بيدار، قم،1366) ج‏6، ص‏147.  21-  نهج البلاغه، فيض الاسلام، خطبه‏49.  22- الميزان، ج 11، ص 44.  23- صافات‏37/159 و 160.  شايد سر اينكه بعضى از سور قرآنى با تسبيح شروع شده است در تاكيد اين معنا باشد كه اگرچه در متن سوره به ظاهر خداوند از بندگان خود طلب نصرت و كمك نموده و فرموده است: «ان تنصروا الله ينصركم ويثبت اقدامكم ولى اين بدين معنا نيست كه در او احتياج و نقصى وجود دارد بلكه در نهايت‏برگشت اين كمك و طلب به خود بندگان است. مثلا در سوره تغابن كه با تسبيح شروع شده اين آيه شريفه وارد شده است كه «ان تقرضوا الله قرضا حسنا يضاعفه  لكم‏» و يا در سوره حديد كه با تسبيح شروع شده اين آيه شريفه وارد شده است: كه «ان المصدقين والمصدقات واقرضوا الله قرضا حسنا يضاعف لهم ولهم اجر كريم‏» كه اين تعابير ممكن است تصور نادرستى در بعضى از اذهان ايجاد كند كه خداوند نيازمند كمك و نصرت بندگان است، لهذا خداوند تبارك و تعالى خود را از هرگونه نياز و نقصى پاك دانسته و فرموده است هر آنچه كه در زمين و آسمان است‏خداى تعالى را به پاكى مى‏ستايد.  براى توضيح بيشتر ر.ك، تفسير موضوعى استاد آية الله جوادى آملى، ج 1، ص 238.  24- الميزان، ج 1، ص 31; ولكن  حفظ مقام العبودية و الادب لدى الحضرة الربوبية يقتضى ان يكون النظر الى جهة التقديس والتنزيه اكثر، بل هى انسب لحال السالك و عن الخطرات ابعد. مصباح الهداية الى الخلافة والولاية، امام خمينى (ره).  25- ر.ك الميزان، ج 2، ص‏477، و ج‏3، ص‏149.  26- به عنوان مثال مى‏توان علايم راهنمايى و رانندگى را مطرح نموده فى المثل اگر ما بخواهيم وسيله نقليه خود را كنار خيابان متوقف كنيم ناگهان چشمانمان به تابلويى با علامت توقف ممنوع برخورد كند، در اين هنگام غافل از اين كه اين تابلو يك جسم فلزى بى‏جان است در حالى كه هيچ  گونه لفظى روى آن نوشته نشده است، گويى فريادى از آن مى‏شنويم كه مى‏گويد «توقف ممنوع‏».  27- محمد تقى جعفرى، تفسير و نقد و تحليل مثنوى، ج‏6، ص 498.  28- همان، ج 2، ص‏516.