د ـ عامل ديگرى كه زمينه ى اين جهش وجنبش را فراهم مى كرد, (تسامح و تساهل دينى) بود.(28) يعنى مسلمانان به خاطر همزيستى با اهل كتاب, آنها را تحمل مى كردند و آن را برخلاف اصول دينى خود نمى پنداشتند. در آن  زمان اهل كتاب, اهل علم و دانش بودند كه وارد جامعه اسلامى شده بودند و مسلمين نيز مقدم آن ها را گرامى مى شمردند. در نتيجه در همان عصر اول, معلومات آن ها را گرفتند و درعصر بعدى, خود در رإس جامعه اسلامى قرار گرفتند.(29)