خداى متعال نعمتهاى معنوى را هم مثل نعمتهاى مادّى، آسان و ارزان نمى‏دهد؛ و اگر بدهد، آن را آسان و ارزان براى ما حفظ نمى‏كند. همچنان كه همه‏ى دستاوردهاى بشر به تبع تلاش و پيگيرى است، حفظ آن‏ها هم به تبع تلاش و مجاهدت و فداكارى است. اگر مشاهده  مى‏كنيد كه ملتهايى پيشرفتهاى علمى و تكنولوژيكى يا سيادت سياسى و اقتصادى پيدا كرده‏اند ثروتمند شده‏اند و عزتى پيدا كرده‏اند هرچه هست، تابع تلاش است. اين يكى از اصول اسلامى است كه «من كان يريد العاجلة عجّلنا له فيها ما نشاء لمن نريد»؛ اين مربوط به كسانى است كه دنيا را مى‏خواهند. آن كسانى كه دنبال ارزشها هستند و دنياى ارزشى را كه همان آخرت است، و آخرت الهى را كه همان ثواب الهى است، مى‏خواهند، آن‏ها هم همين‏طورند؛ «و من اراد الآخرة و سعى لها سعيها و هو مؤمن فأولئك كان سعيهم مشكورا». بعد مى‏فرمايد: «كلّا نمدّ  هؤلاء و هؤلاء»؛ ما همه را كمك مى‏كنيم؛ اين‏ها را و آن‏ها را. هركس كه تلاش كرد، در همان راهى كه تلاش كرده است، خدا به او كمك مى‏كند. تلاش، معيار و ميزان براى به دست آوردن دستاوردهاست.