طبقه‏بندى دانش (سياسى) نزد فارابى‏  كتاب احصاء العلوم فارابى پايه فرهنگنامه‏هاى علمى در كشورهاى اسلامى و غير اسلامى قرار گرفت. وى ابتدا علوم را به دو بخش نظرى و عملى تقسيم مى‏كند. علوم نظرى كه درباره موجوداتى سخن مى‏گويد كه عمل انسان در آن دخيل نمى‏باشد، بر سه قسم است: تعاليم يا رياضيات، علم طبيعى و علم الهى يا مابعدالطبيعه. علوم عملى نيز خود به دو بخش تقسيم مى‏شود: علم اخلاق (كه به تعريف افعال نيك مى‏پردازد و شيوه رسيدن به علل و اسباب آنها را نشان مى‏دهد)، و سياست (كه از شناخت امورى سخن مى‏گويد كه  به وسيله آنها زمينه انجام اعمال نيك براى مردم شهرها فراهم شود).۱۰  احصاءالعلوم درصدد احصاى كليه علوم روزگار خويش است، و براى اين مقصود به پنج گروه اصلى اشاره مى‏كند:  ۱. علم زبان كه شامل علم صرف و نحو و شعر و قرائت است و خود دو قسم دارد: آنچه در مورد حفظ دلالت الفاظ نزد هر امتى است، و آنچه مربوط به قوانين اين الفاظ مى‏باشد؛  ۲. علم منطق كه قوانين كلى طريق صواب و خطا را ياد مى‏دهد؛  ۳. علم تعاليم يا رياضيات: شامل علم عدد، علم هندسه، علم مناظر، علم نجوم، علم موسيقى، علم اثقال و علم حيل.  البته او در جايى ديگر به چهار علم عدد، هندسه، نجوم و موسيقى اشاره كرده، و بقيه را از باب مثال ذكر مى‏كند؛  ۴. علم طبيعى: علمى كه اجسام طبيعى و اعراض آنها كه اراده آدمى در آن نقشى ندارد را مطالعه مى‏كند. وى در اين بخش به علم الهى نيز اشاره دارد. علم الهى، علمى است كه درباره اشياى مفارقى كه نه جسمند و نه در جسم قرار دارند، مطالعه مى‏كند؛  ۵. علم مدنى: علمى است كه درباره اصناف افعال و سنت‏هاى ارادى و همچنين از ملكات و اخلاق و سجايا و سيرت‏هايى كه منشأ اين افعال و سنت‏ها هستند، بحث مى‏كند. اين علم به  فلسفه انسانى و فلسفه عملى هم موسوم است و دو جزء دارد: سعادت شناسى و بخشى كه حفظ و كنترل فضايل در جامعه را به عهده دارد.۱۱  وى در آخر به علم فقه و علم كلام اشاره مى‏كند. علم فقه صناعتى است كه انسان به وسيله آن بر استنباط امورى كه شارع به آنها تصريح نكرده، از منابع قطعى بر اساس غرض شارع قدرت پيدا مى‏كند. اين علم، فرع بر شريعت است. علم كلام صناعتى است كه انسان به وسيله آن مى‏تواند از آرا و افعال و اراده در دين و شريعت دفاع كند و شبهات مخالف را دفع نمايد. علم كلام مانند علم فقه داراى دو جزء نظرى و عملى است  كه فرع بر دين مى‏باشد.۱۲ حسين خديو جم در خصوص تأثير افلاطون و ارسطو در تقسيم فوق - و بالاخص علم مدنى - مى‏نويسد:  فارابى اعتراف مى‏كند كه در اين تعريف بر اساس كتاب جمهوريت افلاطون و كتاب سياست ارسطو سخن گفته است. او علم مدنى را به دو بخش تقسيم مى‏كند: بخشى كه شامل تعريف سعادت حقيقى يا سعادت پندارى است، و توضيح مى‏دهد كه دست يافتن به سعادت حقيقى در زندگى زودگذر اين جهان غير ممكن است، و بخش ديگر كه به تعريف انواع حكمت و مدينه فاضله اختصاص يافته است.۱۳  از آن‏جا كه هر آيينى داراى عقايد (آرا) و افعالى  است، علم فقه و كلام به دو بخش آرا و افعال تقسيم مى‏شوند.۱۴  به شكل دقيق تر مى توان گفت علوم يا مطلوب لذاته يا ابزار ديگر علوم هستند. دسته دوم شامل علم لسان (زبان) و منطق مى شود. دسته اول يا علوم شرعيه اند يا علوم فلسفيه. علوم شرعيه شامل فقه و كلام، و علوم فلسفيه شامل علوم نظرى (علم تعاليم، علم طبيعى و علم الهى) و علوم عملى يا علم مدنى ( سياست و اخلاق) مى‏شود.  تقسيم‏بندى علوم نزد فارابى دقيقاً همانند ارسطو نيست. علوم عملى از ديدگاه ارسطو عبارتند از اخلاق، تدبير منزل (علم اقتصاد كنونى) و سياست  مدن. فارابى اصطلاح «فلسفه مدنى» را در مورد تمامى علوم عملى به كار مى‏برد. او وقتى كتاب سياست مدنيه را مى‏نويسد، بحث را از احد و واحد و سبب اول آغاز مى‏كند و بعد به اخلاق مى‏پردازد. به عبارت ديگر، اخلاق و سياست را با هم، يا سياست را به دنبال اخلاق مطرح مى‏كند.  چون فارابى علم فقه و علم كلام را در ذيل علم مدنى مطرح كرده، مى‏توان نتيجه گرفت كه سياست نزد او مى‏تواند شكل فلسفى، فقهى يا كلامى داشته باشد، چرا كه فقه مدنى به دو قسم فقه نظرى و فقه عملى تقسيم مى‏شود، فقه نزد او صرفاً بعد فردى ندارد. حاكم مدينه در  كلياتْ از فلسفه، و در جزئياتْ از فقه بهره مى‏جويد. از ديدگاه فارابى وقتى نصوص رئيس اول موجود نباشد، اين فقيه است كه حكم موضوعات غير مصرح را استنباط مى‏كند. فقيه كسى است كه در غياب ائمه ابرار كه ملوك حقيقى‏اند، جانشين آنها مى‏شود.۱۵  همچنين فارابى هر چند از اصطلاح «كلام سياسى» سخن به ميان نمى‏آورد، اما طبق تعريف وى، صناعت كلام «ملكه‏اى است كه انسان به مدد آن مى‏تواند از راه گفتار به يارى آرا و افعال محدود و معينى كه واضع شريعت آن را صريحاً بيان كرده، بپردازد و هر چه را مخالف آن است باطل نمايد».۱۶ از طرف  ديگر مى‏دانيم كه كلام مى‏تواند بستر استدلال‏هاى فقهى را آماده كند. بنابراين در بسترسازى فقه سياسى (يا فقه مدنى)، كلامى‏كه شكل مى‏گيرد كلام سياسى خواهد بود. مؤيد اين برداشت آن است كه فارابى علم كلام (و همچنين علم فقه) را زير مجموعه علم مدنى (ملت) قرار داده است.