اشاره:  آنچه در ادامه مي آيد گزارش مشروح سخنراني تحليلي حجت الاسلام عليرضا پناهيان، در چهارمين جلسه هفتگي هيئت محبين اهل بيت(ع) با موضوع "مفهوم انقلابي بودن " است.  ايشان در اين سخنرني با اشاره به كاستي‌هاي اجتماع‌گرايي محض ماركسيستي، و فرديت‌گرايي محض ليبراليستي، زندگي انقلابي را معجزه جمع بين فرديت‌گرايي و  اجتماع‌گرايي دانسته است.  اين استاد حوزه و دانشگاه با مطرح كردن اين سؤال كه "ما چرا به دنبال استمرار انقلاب هستيم؟ "معتقد است "نظام جمهوري اسلامي، پايگاه انقلاب ماست نه پايان انقلاب ما. ما نياز به انقلاب مستمر داريم، چون هنوز به همه آرمان‌هايمان نرسيديم. چون هنوز موانعي سر راه ما وجود دارد كه جز با مشت انقلابي كه بر سر اين موانع بكوبيم، نمي‌توانيم اين موانع را برداريم. "  خبرگزاري فارس نظر به اهميت اين سخنان اقدام به انتشار آن نموده است.    * 1- زندگي انقلابي، جمع بين فرديت‌گرايي و  اجتماع‌گرايي  ______________________________________________    در تاريخ صد سال اخير جوامع بشري، دو نوع آرمان براي زندگي به صورت جدّي تجربه شده است. يكي فرديت‌گرايي محض، يكي جامعه‌گرايي محض. فرديت‌گرايي لذت‌هايي دارد، اما جامعه‌گرايي هم لذت‌هايي دارد. انقلاب‌هاي ماركسيستي بر اساس جامعه‌گرايي شكل گرفت. اينكه كمونيست‌ها(1) موفق شدند انقلابي بپا كنند، كه تقريباً نصف دنيا را گرفت، يكي از دلايلش، همين لذتي بود كه انسان در بيرون آمدن از دايره تنگ خودخواهي‌ها احساس مي‌كند. دلايل ديگر آن، مانند عدالت‌گرايي  و ظلم‌ستيزي هم به نوعي وجوه مختلف همين از خود بيرون آمدن است.  اما در همان موقع، در غرب يك زندگي ليبراليستي جاري بود كه به فرديت انسان‌ها مي‌انديشيد. در نزاع تفكر غربي و شرقي، وقتي غربي‌ها مي‌خواستند عليه شرقي‌ها فيلم بسازند، لذت نيازهاي فردي را در فيلم‌هايشان عمده مي‌كردند و جامعه‌گرايي محض را تمسخر مي‌كردند. و هنگامي كه شرقي‌ها مي‌خواستند عليه غربي‌ها فيلم بسازند، فرديت‌گرايي را تمسخر مي‌كردند، و جامعه‌گرايي را با يك احساس پر شور انقلابي در جان‌ها رسوخ مي‌دادند.  واقعش اين است كه انقلاب ما  معجزه‌اي را صورت داده كه هنوز اين اعجاز، خوب درك نشده. حداقل در عرصه هنر و فرهنگ خوب نشان داده نشده است. در مورد انقلاب ما، نمي‌توان گفت آيا انقلاب ما آرمان زندگي را يك آرمان فردي قرار داده يا يك آرمان اجتماعي؟ آيا يك انسان، فداي جامعه خودش مي‌شود، يا يك انسان، جامعه را هم براي خودش مي‌خواهد و هميشه دنبال رشد فردي خودش است؟  انقلابي‌گري در قاموس انقلاب اسلامي، كه هم تجربه شده و هم به صورت مستمر ادامه دارد، معجزه‌اي را صورت داد كه در اين معجزه، هم فرديت‌گرايي را در آرمان يك انقلابي مي‌بينيد و هم جامعه‌گرايي.  در اين معجزه، نه فرديت انسان‌ها گم مي‌شود و نه اجتماع‌گريزي ديده مي‌شود.      يك انقلابي عارف، صددرصد به فكر قيامت خودش است. صددرصد به فكر اين است هنگام محاسبه الهي، بتواند گليم خودش را از آب بيرون بكشد. همان‌طور كه صددرصد در فكر آبروي خودش نزد امام زمان هست، فكر تأمين معنويت خودش هست. مثل يك شهيد، ‌مثل يك رزمنده، كه واقعاً فكر سعادت خودش بود.      اميرالمؤمنين، كه امام انقلابيون عالم هستند، در نامه سي‌ويكم نهج‌البلاغه جمله قشنگي دارند كه اگر كسي براي اولين بار اين جمله را  ببيند، يكه مي‌خورد. فرديت‌گرايي در اين كلام اميرالمؤمنين غيرقابل باور است. (البته پيش از يك نگاه عميق)  حضرت در نامه مرقوم فرمودند: "حسنم! من الان در سنّي هستم كه ديگر بايد فقط فكر خودم باشم، ديگر به فكر احدي از مردم عالم نيستم. دوست دارم تنها باشم، دوست دارم به فكر قيامتم باشم. اگر هم مي‌بيني براي تو نامه نوشتم، چون تو پاره تن من هستي. اما من فقط به فكر خودم هستم. "(2)  با اينكه روشن است كه اميرالمؤمنين به معناي فرهنگي كه امروزه در مردم دنيا جاري است، اصلاً كسي نيست كه به فكر خودش باشد. او هميشه به  فكر فقراست، هميشه به فكر دين و آرمان‌هاي ديني‌اش است. ولي اين معجزه عجيب در اسلام ديده مي‌شود: يك انسان فوق‌العاده انقلابي كه يك ذره به فكر خودش نيست، تماماً به فكر خودش است! اين دو چگونه جمع مي‌شود؟ اين معجزه انقلابي بودن است. و انقلاب اسلامي احياگر چنين معجزه‌اي بود.    اگر هنرمندي اين معجزه را بفهمد، آنوقت است كه مي‌تواند در مورد انقلاب فيلم بسازد، و فراتر از آن، اساساً مي‌تواند انقلابي بماند. زيرا اين روحيه لذت‌بخش و سرگرم‌كننده است، هيجان‌انگيز و شيرين است، و به انسان قدرت مي‌بخشد. و در  هيچ‌يك از اين موارد، سطحي و مبتذل نيست.    همين روحيه شگفت‌انگيز در تمامي معصومين موج مي‌زد. روزي شخصي در منزل امام صادق(ع)، در حالي كه حضرت مشغول عبادت بودند، خدمت حضرت رسيد، و پس از چند پرسش و پاسخ، حضرت فرمودند: " ديگر كافي است. برخيز و مرا به حال خود رها كن و برنامي عبادت و دعايم را خراب مَكن. زيرا "إِنِّي امْرُؤٌ ضَنِينٌ بِنَفْسِي "(3)؛ من نسبت به نفْس خود بخل و مضايقه مى ورزم، (يعني مي‌خواهم مراقب خودم باشم و به خودم بپردازم.) " يعني من بايد به فكر بندگي خودم باشم.  آيا امام صادق(ع) به فكر  جامعه نبود؟ آيا او در انديشه تحقق يك انقلاب جهاني نبود؟ آيا به فكر بشريت نبود؟  در قاموس انقلاب اسلامي اين دو با هم مغايرت ندارند. بلكه اين دو با هم هستند. از يك انقلابي مثل حضرت امام كه به فكر نجات بشريت است، گاهي عباراتي ديده مي‌شود كه به شدّت آن جنبه فردي ايشان را نشان مي‌دهد. در جايي فرمودند:  "من كار به تاريخ و آنچه اتفاق مى‏افتد ندارم؛ من تنها بايد به وظيفه شرعى خود عمل كنم‏ "(4) و در جاي ديگر فرمودند: "و عمده مطلب اين است كه ما يك تكليفى داريم، ما مكلفيم، خدا به ما تكليف كرده است، كه با اين  مخالفين اسلام و مخالفين ملت اسلام معارضه كنيم، ... يا پيش مى‏بريم، كه پيروز هم شديم. يا پيش نمى‏بريم، كه پيش خدا آبرومنديم. "(5) و باز در جاي ديگر: "من....احساس وظيفه مى‏كنم و به ملت عرض مى‏كنم. و اگر ملت به اين حرف گوش نكرد، من حجت دارم. فردا در پيشگاه خداى تبارك و تعالى، از ما سؤال خواهد شد. من عرض مى‏كنم در آنجا كه من به ملت، مصالح و مفاسد را گفتم ... خدايا! من ادا كردم وظيفه‏اى كه به عهده من است، و تو را شاهد مى‏گيرم كه من براى اداى وظيفه اين مسائل را مى‏گويم. "(6) اينجا امام به جنبه فردي كارش توجه  مي‌كند. و تعلقي كه به فرديت خودش دارد را نشان مي‌دهد.  بعد همين امام، در پيام به جنبش‌هاي آزادي‌بخش جهان مي‌نويسد: " اى مسلمانان جهان، و اى مستضعفين بپاخاسته، و اى درياى بى‏پايان انسانها، بپا خيزيد و از كيان اسلامى و ملى خويش دفاع كنيد "(7) و اينكه نَفَس امام، اثر داشته، يعني امام به سرنوشت درياي بيكران انسان‌ها تعلق خاطر داشته است. و اين خيلي سخت است كه آدم به سرنوشت درياي بيكران انسان‌ها عشق داشته باشد.