اين گفت‌وگو با چامسكي در دفتر كارش دانشگاه‌ ام‌اي‌تي شهر بوستون قبل از سفر او به لبنان صورت گرفته است. نظريات نوام چامسكي در رسانه‌هاي جهان از اهميت زيادي برخوردار است و يكي از پرمشغله‌ترين روشنفكران و پژوهشگران جهان است و به همين سبب ديدار و گفت‌وگو با وي و نظرخواهي از او درباره سياست جهان چندان امري ساده و ميسر نيست. بارها براي سفر به ايران دعوت شده است اما گويا  هنوز مردد است و منتظر و مترصد فرصتي مناسب. روزنامه اعتماد از آقاي عرفان قانعي‌فردـ محقق تاريخ معاصر، نويسنده خاطرات جلال طالباني ـ براي در اختيار گذاشتن اين گفت‌وگوي اختصاصي از ايشان سپاسگزار است.    شايد هر دو كشور ايران و امريكا، نوعي تفاهم درست نسبت به هم ندارند و هر كدام ديگري را متهم مي‌كنند؛ روابط ايران و امريكا آنچنان متلاطم بوده كه رابطه آنها از هم گسيخته شده و براي يافتن رويكرد مناسب، همچنان بر فلسفه سياسي و حفظ منافع اصرار و الحاح دارند كه به كلاف سردرگمي‌ مبدل شده كه تحليلي درست و  آرام، ثبت نشده است درحالي كه در گفت‌وگويم با اردشير زاهدي، گفت كه ابزارهاي نخستين مرتبط با انرژي اتمي‌ را خود شاه از امريكا خريداري كرد و آن موقع هيچ اعتراضي هم نسبت به اين مساله وجود نداشت. حتي در دوران جرالد فورد، امريكا مي‌خواست هشت رآكتور برق هسته‌يي در ايران بسازد اما امروز انگشت اتهام به سوي ايران است كه در جهت دستيابي به بمب اتمي قدم برمي‌دارد.  ايران پس از انقلاب 1979، براي ايالات متحده يك كشور غيرقابل پذيرش و يك دشمن محسوب مي‌شود، زيرا دستورات امريكا را زير پا گذاشت. ايالات متحده چنان كه مي‌دانيد  در 1953 يك رژيم قانوني مورد تاييد پارلمان را سرنگون كرد و شاه را به كشور بازگردانيد و تا زماني كه شاه بر سر قدرت بود ايران براي ايالات متحده معضلي محسوب نمي‌شد. حتي همين دانشگاه MIT بنا به درخواست هنري كيسينجر، ديك چني، پل ولفويتز و دونالد رامسفلد، مهندسان هسته‌يي ايران را آموزش مي‌داد. يعني آنها مي‌خواستند ايران انرژي هسته‌يي و حتي سلاح هسته‌يي داشته باشد. به نوعي اين تعليم هديه‌يي از طرف MIT به شاه بود براي مبالغ قابل توجهي كه شاه به آنها مي‌پرداخت، جاي تعجب نيست؛ وقتي كه ايالات متحده با قصد كودتا دولت  قانوني را در ايران سرنگون مي‌كرد صدام حسين درست در همسايگي ايران حكومت مي‌كرد. آن زمان كارتر رييس‌جمهور بود. او ژنرال‌ هايزر را به ايران فرستاد تا ظاهرا يك گروه نظامي ‌متشكل از نيروهاي ارتش ايران تشكيل بدهد. مقامات نظامي ‌ايران به دليل رابطه خوب‌ شاه با ايالات ‌متحده كاري نكردند و تلاش ‌هايزر شكست خورد. قدم بعدي كه آنها تقريبا بلافاصله به عنوان راه‌حل دوم به آن روي آوردند تلاش براي جابه‌جايي حكومت و انتقال قدرت بود. براي از ميان برداشتن يك حكومت غيرنظامي‌ است كه شما ارتش را تجهيز مي‌كنيد.  هراس امريكا  از به قدرت رسيدن ايران، و جسارت سياسي آن است و شايد قبلا تصور بر اين بود كه آلمان يا روسيه حامي ايران مي‌شوند و فاشيسم يا كمونيسم در منطقه رشد مي‌كند و اسراييل، عرصه را براي امريكا فراهم كرد كه هم ناسيوناليسم عرب را كنترل بكند و هم ايران را واسطه‌يي براي كنترل كمونيسم در اختيار داشته باشد و مهار قدرت را در منطقه زير نام ايران از دست انگلستان و روسيه بربايد.  در آن زمان ايران يك سيستم ديكتاتوري خشن داشت كه از فرامين ايالات‌ متحده اطاعت مي‌كرد. اين حمايت بخشي از سيستمي ‌است كه سيستم ترجيحي ناميده مي‌شود.  قطعا براي ايالات متحده تنها منابع انرژي منطقه مهم است؛ سيستمي‌كه مي‌تواند براي دست يافتن به اين هدف، راهگشا باشد. از قدرت‌هاي حاكم مثلا عربستان‌ سعودي در منطقه حمايت مي‌كند و آنها هم اطاعت مي‌كنند. انگار بايد از رهبران مستبد در مقابل مردم كشورشان محافظت كنند تا مقابل ناسيوناليسم سكولار بايستند. آن چيزي كه دولت نيكسون به آن لقب «پليس يا ژاندارم منطقه» داد: ترجيح دادن كشورهايي غيرعرب (زيرا در آن صورت آنها مي‌توانند عرب‌ها را نابود كنند) با يك حكومت مجهز و قدرتمند به لحاظ نظامي‌. تركيه كشور اصلي در اين سيستم  بود و پس از آن، ايران تحت حاكميت شاه قرار مي‌گرفت. اين نقشي است كه كمي ‌بعد اسراييل در 1963 به عنوان كشور سوم پيدا كرد. وقتي اسراييل توانست با حمايت ايالات متحده بر ناسيوناليسم سكولار موجود در جهان عرب كه توسط نخبگان حاكم بر عربستان ‌سعودي حمايت مي‌شد فايق بيايد وارد اين گروه شد. در واقع ايران تحت حاكميت شاه نيز با اسراييل روابط بسيار خوبي داشت.  اما امروزه، اسراييل اندوختن ثروت خودش را از لابي‌گري و واسطه‌گري ايران قبل از انقلاب و امريكا فراموش كرده و مرتب با زبان تهديد - مانند بمباران - با ايران سخن  مي‌راند و گاه در آستانه تحولات سياسي امريكا، مساله تهديد‌ها جدي‌تر و خشن‌تر مي‌شود و بالطبع درمقابل، ايران هم تغيير تاكتيك سياسي و مهار زمان به نفع خود را پي مي‌گيرد.  اقتصاد اسراييل با ارتباط بسيار نزديكي كه با ايالات متحده دارد. مي‌تواند به خوبي بر منطقه چيره شود، تنها كشور منطقه را كه نمي‌توانند كنترل كنند ايران است. در نتيجه امريكا سعي مي‌كند اين كار را براي آنها انجام دهد. البته اسراييل براي سلطه بر ايران تلاش كرده ولي احتمالا به اندازه كافي براي اين امر قدرتمند نبوده‌اند. شايد دليل اينكه حمله به  عراق براي اسراييل چندان اهميت نداشت همين موضوع باشد، چون صدام حسين بسيار ضعيف بود در حالي كه ايران به هيچ‌وجه ضعيف نيست، كشوري بزرگ است با بيش از 75 ميليون جمعيت و منابع بسيار و نيروي نظامي‌مدرن و عظيم.  عدم رابطه بيشتر مثلث ايران - امريكا - اسراييل به صورت صوري؛ به نفع لابي‌هاي فعال در اين ميان است و همين‌ها مانع مفاهمه و توافق ايران و امريكا شده است. البته مساله استقبال از تغيير حكومت در ادبيات سياسي امريكا مشاهده نمي‌شود.  من تصور مي‌كنم ايالات متحده و اسراييل مي‌خواهند رژيمي‌شبيه به رژيم شاه در  ايران روي كار بيايد، البته نه خود شاه، رژيمي‌كه تابع ايالات متحده باشد.  ايران و امريكا كه با هم رابطه خوبي داشتند و اسراييل در سايه قرار داشت و فقط منتفع از دلالي اين دو كشور بود. شاه هم زمينه زياده‌خواهي اسراييل را فراهم كرد، اما شاه گاهي به نوعي خودنمايي مي‌كرد و رياست‌جمهوري امريكا هم با كمك مشاوران‌شان اين مساله را خوب درك كردند. در حالي كه سيستم فعلي سياسي ايران پيچيده‌تر از امريكاست. حتي شاه در سال 1355 كمپين كارتر را جدي نگرفت، گرچه پرويز ثابتي - رياست داخلي ساواك - به شاه هشدار داده بود.  من هم كاملا موافقم، او تنها و منحصرا از فرامين ايالات متحده اطاعت نمي‌كرد و كارهايي هم انجام مي‌داد كه آنها نمي‌پسنديدند. اما او يك مشتري تاثيرگذار بود، در نتيجه آنها حمايتش مي‌كردند، همچنان كه از اسراييل حمايت مي‌كنند. اگر اسراييل كاري خلاف منافع ايالات متحده انجام بدهد عكس‌العمل امريكا برانگيخته خواهد شد. روابط بين‌الملل شباهت زيادي به مافيا دارد. پدرخوانده اطاعت زيردستانش را مي‌خواهد، شايد نه اطاعت كاملا مطلق ولي در هر حال انتظار اطاعت دارد. پس اگر كسي كاري غير از اين انجام بدهد بايد تنبيه شود و ايران  نيز كشوري مستقل است.  اما يك نوع نگاه هم وجود دارد كه شايد امريكا و ايران براي داشتن مذاكره چندان نيازي نمي‌بينند، وگرنه مي‌توانند سطح مذاكرات را فراتر ببرند اما احساس تمايلي ندارند و هر بار چيزي را بهانه مي‌كنند. و اين تكراري شده و ايران هم طبعا براي آرام كردن حساسيت‌ها گاهي يك قدم به پس را انجام خواهد داد تا طرف روبرو مهره‌چيني جديد يا سياست نويني را در نظر بگيرد.  در 2003 ايران پيشنهاد مذاكره در تمام زمينه‌هاي اصلي را مطرح كرد؛ مسائل اتمي، اسراييل، فلسطين و... دولت بوش نسبت به ديپلمات سويسي كه  حامل اين پيشنهاد بود عكس‌العمل نشان داد. آنها حاضر به صحبت كردن با او نشدند. در واقع آنها كماكان حاضر به صحبت كردن نيستند. تنها چيزهايي كه ايالات متحده مايل است با ايران درباره آنها صحبت كند دو چيز است: اول نقش ايران در مساله عراق و دوم غني‌سازي هسته‌يي ايران. ايران سوالات ديگري دارد كه مايل است درباره آنها گفت‌وگو كند، مانند تضميني براي امنيت منطقه، مذاكرات ايران با اتحاديه اروپا. ايران غني‌سازي را طي مذاكراتي براي چند سال معلق كرد. اما اين روند متوقف شد، زيرا اتحاديه اروپا متعهد شده بود كه امنيت شركت‌ها  را در مقابل متوقف شدن غني‌سازي در ايران تضمين كند، در حالي كه چنين نكرد.  اما ايران درخودش نياز به مذاكره را نمي‌بيند و بخشي از بدنه قدرت ايران از اينكه نام ايران هنوز در ليست تروريسم قرار دارد گله‌مند است اما ايران هر از گاهي جريان اتمي‌خودش را متوقف كرده است. و شايد امريكا بدون هيچ پيش‌شرطي بهتر بتواند گفت‌وگو بكند.  ايالات متحده مايل به گفت‌وگو درباره مسائل خودش است. ايالات متحده تنها در صورتي مايل به گفت‌وگوست كه ايران غني‌سازي را متوقف كند و دست ايالات متحده را براي اقداماتش در عراق باز  بگذارد. اينها شروط ايالات متحده هستند. ايران مايل به مذاكره درباره امنيت عمومي‌ منطقه است. اين چيزي است كه ايران مي‌گويد. موضع رسمي‌ايران اين است كه منطقه بايد تماما از سلاح‌هاي اتمي‌پاك شود.  اما اين نظريه وجود دارد كه ايران و تركيه در آسيا مي‌توانند قدرت بزرگي بشوند، هرچند چين و ژاپن را نمي‌توان انكار كرد، اما بوش مي‌داند كه ايران براحتي مي‌تواند از كمك روسيه يا چين برخوردار بشود.  دولت بوش بشدت به ايالات متحده آسيب وارد و آن را ضعيف كرد، در اين مورد هيچ‌شكي وجود ندارد اما كماكان ايالات متحده  قوي‌ترين كشور جهان است. هزينه‌يي كه ايالات متحده صرف مسائل نظامي‌ - تسليحاتي مي‌كند بسيار زياد است. اين كشور ثروتمندترين كشور جهان است و منابع بسيار عظيمي ‌دارد. ديگر قدرت مسلط در آينده نيز چين خواهد بود. در گروه كشور‌هاي عضو همكاري شانگهاي كه شامل چين و ديگر كشورهاي آسياي مركزي مي‌شوند، ايران ناظر است و ايالات متحده نيز مايل است كه ناظر باشد اما كشور‌هاي عضو، اين درخواست را رد كردند. عربستان اكنون حجم زيادي از نفت خود را به شرق صادر مي‌كند. اروپا از ايالات متحده به نوعي حساب مي‌برد، در نتيجه وقتي ايالات متحده از  كشور‌ها مي‌خواهد كه در ايران سرمايه‌گذاري نكنند، اروپا اين كار را مي‌كند اما چين نه. هند نيز اين كار را نمي‌كند. هند و ايران در حال حاضر در حال مذاكره درباره خطوط لوله صلح هستند. در نتيجه درگيري اصلي به نظر من بين امريكا و اروپا در يك طرف (اروپا تابع امريكاست) و مجموعه كشورهايي كه محوريت‌شان با چين است (از جمله روسيه با منابع غني‌اش) است. پس بازي پيچيده است. ايران و تركيه ممكن است در منطقه قدرتمند و مهم باشند. انگار ايالات متحده «خارجي» محسوب نمي‌شود. اگر ايالات متحده وارد كانادا شود و كانادايي‌ها مقاومت  كنند آنها مجرم محسوب مي‌شوند. آنها مي‌گويند ايران در امور عراق دخالت مي‌كند و اين درست مثل اين است كه بگوييم چرا متحدين در طول اشغال اروپا در امور آن دخالت مي‌كردند. در تفكر امپرياليستي غربي، ما در جايي دخالت نمي‌كنيم بلكه همه جا متعلق به ماست، پس هميشه حق با ماست و اگر مقاومتي در مقابل ما وجود داشته باشد، او در اشتباه است. من درباره ايران مي‌توانم چيزي بگويم اما رهبران ايالات متحده و سران سياسي امريكا كاملا بر اين باورند كه ما مالك جهان هستيم و هركسي كه در كار ما دخالت كند اشتباه مي‌كند. اگر ما كشور آنها را  تصرف كنيم و آنها مقاومت كنند، آنها مجرم هستند.  شايد قدرت فعلي ايرانيان كه اينقدر بر اوضاع استراتژيك خود مسلط هستند بالطبع زمينه حمله امريكا را فراهم نكند و در صحنه سياسي به سادگي شاه، افسار قدرت را از كف ندهند.  اكثريت مردم امريكا، حدود سه چهارم آنها معتقدند ايران حق داشتن انرژي اتمي ‌را دارد اما سلاح اتمي، نه. آنها يك منطقه عاري از سلاح‌هاي هسته‌يي را ترجيح مي‌دهند و خواهان قطع فشارها به ايران هستند. اين سخن اكثريت مردم ايالات متحده است و خبري نيست كه مخابره شود يا هيچ يك از كانديداهاي  رياست‌جمهوري آن را به زبان بياورند و رسانه‌ها آن را منتشر كنند، اما چيزي است كه مردم مي‌خواهند و در اينترنت يا نظرسنجي‌ها به وضوح مشخص است. پس اين راه‌حلي ممكن است و منطقه‌يي عاري از سلاح‌هاي اتمي‌از اين راه قابل ‌حل است.