جايگاه فلسفه مدنى در طبقه بندى علوم نزد مسكويه و ابن سينا  معلم ثالث - مسكويه رازى - به ترتيب اخلاق، تاريخ، شريعت، فلسفه و سياست را در منظومه فكرى خود جاى مى‏دهد.۲۳ از ديدگاه او، سياست با فلسفه، تاريخ واخلاق ارتباط وثيقى دارد و به همين دليل جاى پاى آن را بايد در تجارب الامم جست و جو نمود.۲۴ او همانند فارابى حكمت را  به دو قسم نظرى و عملى تقسيم مى‏كند، و حكمت عملى را در انحصار فيلسوفان قرار مى‏دهد، و دست سياست مداران را از آن كوتاه مى‏داند. همان گونه كه طباطبايى توضيح مى‏دهد، تفاوت اساسى بين فلسفه مدنى فارابى و فلسفه مدنى مسكويه رازى وجود دارد:  فارابى انديشه‏هاى خود را در حكمت عملى بر پايه فلسفه مدنى سازمان داد. با مسكويه رازى، اين وضعيت دگرگون شد و همو بى‏آن كه عنايتى جدى به فلسفه مدنى داشته باشد، نخستين و ارجمندترين رساله اخلاقى يونانى مشرب را به رشته تحرير كشيد.۲۵  بنابراين در حالى كه سياست ارسطو در حوزه  تمدن اسلامى ناشناخته بود، تهذيب الاخلاق مسكويه به عنوان ترجمانى از اخلاق نيكوماخوسى به فرهنگ و تمدن اسلامى وارد شد. لازمه چنين جابه جايى و اخلاق محورى در سياست، آن بود كه به تدريج در طول زمان، اخلاق نيز به حوزه فردى كشانده شود. از ديدگاه طباطبايى «راه ميانه» مسكويه (تعادل عمل و سياست و اخلاق) هر چند در بطن خود نوعى ثبات را به همراه داشت، اما سخت ناپايدار بود و در دوره‏هاى بعدى اين ناپايدارى خود را به خوبى نشان داد.۲۶ اين مدعا با اين شاهد تاريخى تأييد مى‏شود كه عموم متفكران اسلامى به واسطه انديشمندان هلينستى  با انديشه يونان آشنا شدند، و در اين دوران فلسفه سياسى به شدت با اخلاق و دين پيوند خورده بود و به سياست با ديد دنيوى نگريسته نمى‏شد. به همين دليل تفكر دولت - شهرى يونان در آن دوران به تفكر جهان وطنى تبديل شد.  تقسيم‏بندى ابن سينا از علوم، و جايگاه دانش‏هاى سياسى در آن شبيه فارابى است. وى ابتدا علم را به دو قسم حكمى و غير حكمى تقسيم مى‏نمايد. دسته اول علومى هستند كه احكامشان در تمام برهه‏هاى زمان جارى است، و به دو نوع نظرى و عملى تقسيم مى‏شوند. غايت علوم نظرى، برخلاف غايت علوم عملى، اعتقاد يقينى به حال  موجوداتى است كه وجود آن به فعل انسان بستگى ندارد. مابعدالطبيعه (علم اعلى)، رياضيات (علم اوسط) و طبيعيات (علم ادنى) سه نوع علم نظرى هستند. حكمت عملى يا مخصوص شخص واحد است (تهذيب اخلاق)، يا به ديگران نيز مربوط مى‏شود (سياست مدن و تدبير منزل).۲۷  به شكل دقيق تر مى توان گفت ابن سينا دو تقسيم از علوم دارد. در تقسيم اول علوم را سه قسم مى داند: علوم ابزارى (منطق)، علوم نظرى (شامل علم طبيعى، علم رياضى و علم الهى) و علوم عملى (شامل اخلاق، تدبير منزل و تدبير شهر). وى در كتاب منطق المشرقين تقسيم ديگرى از علوم  ارائه مى‏كند؛ او ابتدا علوم را به دو قسم دايمى و موقت، و سپس بخش اول را به توابع يا فروع و اصول تقسيم مى كند. مقصود او از توابع، پزشكى و كشاورزى و ستاره شناسى مى باشد؛ علوم اصول نيز به دو دسته تقسيم مى شود: علوم ابزارى و مطلوب در ذات خود. دسته دوم يا علوم نظرى (طبيعى، رياضى، الهى و كلى) است و يا علوم عملى (اخلاق، تدبير منزل، تدبير شهر و صناعت شارعه مثل علم نبوت).  مرتضى مطهرى ابن سينا را در رأس قدما در مبحث طبقه‏بندى علوم مى‏داند. او طبقه‏بندى دانش نزد شيخ الرئيس را اين گونه تحليل مى‏كند كه تقسيم‏بندى  حكمت به نظرى و عملى بر اساس غايت است، در حالى كه تقسيمات خود حكمت نظرى و حكمت عملى بر اساس موضوعات آنهاست. حكمت به اين دليل به دو بخش نظرى و عملى تقسيم شده كه در حكمت نظرى هدف از علم، خود علم است؛ اما هدف در حكمت عملى، عمل مى‏باشد. در اخلاق و تدبير منزل و سياست مدن كه درباره بهترين و نيك‏ترين كارها و خلق و خوها و عالى‏ترين مقررات اجتماعى بحث مى‏كنند، هيچ گونه جنبه كشف حقيقت در آنها نيست. اين علوم از زيبايى و زشتى كارها بحث مى‏كنند كه از جمله امور مشهوره و مقبوله‏اند، نه در زمره اصول عقلانى و برهانى.۲۸ وى سپس  سه نكته محورى از كلمات شيخ در كتاب نجات استنباط مى‏كند:  ۱. علوم نظرى محصول توجه ذاتى نفس (عقل) به جهان بالاتر است، در حالى كه علوم عملى محصول توجه نفس به تدبير بدن مى‏باشد. پس غايت هر دو كمال نفس است، ولى غايت اولى علم حقيقى، و غايت دومى علم اعتبارى و قراردادى مى‏باشد.  ۲. آرا و عقايد در علوم عملى - برخلاف علوم نظرى - ابزار و وسيله براى چگونگى عمل نفس هستند.  ۳. آرا و عقايد عملى، قراردادى و اعتبارى و از جمله مشهورات و مقبولاتند، نه از يقينيات.  چون اين گونه علوم اعتبارى و قراردادى‏اند،  به هيچ وجه ضرورى و كلى و دايمى نمى‏باشند. پس هم قابل تغييرند، و هم ممكن است عقول در محيطها و زمان‏هاى مختلف درباره آنها به اختلاف حكم كند.۲۹  مسأله جهان شمول يا منطقه‏اى و محلى بودن فلسفه سياسى از جمله مهم‏ترين مجادلات فلاسفه سياسى امروز است. نكته مهمى كه از كلمات ايشان استفاده مى‏شود آن است كه فلسفه سياسى در اسلام ضرورتاً داراى احكام جهان شمول نيست. از آن جا كه قضاياى موجود در فلسفه سياسى اعتبارى و قراردادى‏اند، مى‏توان بر حسب خصوصيات زمان و مكان خاص، فلسفه سياسى ويژه‏اى ارائه نمود.  در ادامه  ديدگاه شريعت مدار معروف، ابو حامد محمد غزالى، كه نسبتى معكوس با فارابى و عقل گرايان اسلامى دارد را مورد ملاحظه قرار مى‏دهيم.