بعد از رحلت پيامبر، بر اثر شرايط خاصي که ايجاد شده بود، حضرت علي(ع) مجبور شد به مدت 25 سال از صحنه  اجتماع به طور خاصي کناره بگيرد و سکوت اختيار کند، آنحضرت در اين مدت نه در جهادي شرکت کرد و نه در اجتماع به طور رسمي سخن گفت، شمشير در نيام کرد و به وظايف فردي پرداخت.  اين سکوت وگوشه گيري طولاني براي شخصيتي که در گذشته در متن اجتماع قرار داشت ودومين شخص جهان اسلام ورکن بزرگي براي مسلمانان به شمار مي‏رفت‏ سهل و آسان نبود. روح بزرگي، چون حضرت علي - عليه السلام مي‏خواست که بر خويش مسلط شود و خود را با وضع جديد که از هر نظر با وضع سابق تضاد داشت تطبيق دهد.    فعاليتهاي امام - عليه السلام در اين دوره در امور زير خلاصه مي‏شد:  1 - عبادت خدا، آن هم به صورتي که در شان شخصيتي مانند حضرت علي - عليه السلام بود; تا آنجا که امام سجاد عبادت وتهجد شگفت انگيز خود را در برابر عبادتهاي جد بزرگوار خود ناچيز مي‏دانست.  2 - تفسير قرآن وحل مشکلات آيات و تربيت‏ شاگرداني مانند ابن عباس، که بزرگترين مفسر اسلام پس از امام - عليه السلام به شمار مي‏رفت.  3 - پاسخ به پرسشهاي دانشمندان ملل و نحل ديگر، بالاخص يهوديان و مسيحيان که پس از درگذشت پيامبر صلي الله عليه و آله و سلم براي تحقيق در  باره اسلام رهسپار مدينه مي‏شدند وسؤالاتي مطرح مي‏کردند که پاسخگويي جز حضرت علي - عليه السلام، که تسلط او بر تورات و انجيل از خلال سخنانش روشن بود، پيدا نمي‏کردند. اگر اين خلا به وسيله امام - عليه السلام پر نمي‏شد جامعه اسلامي دچار سرشکستگي شديدي مي‏شد. وهنگامي که امام به کليه سؤالات پاسخهاي روشن و قاطع مي‏داد انبساط و شکفتگي عظيمي در چهره خلفايي که بر جاي پيامبر صلي الله عليه و آله و سلم نشسته بودند پديد مي‏آمد.  4 - بيان حکم بسياري از رويدادهاي نوظهور که در اسلام سابقه نداشت و در مورد آنها نصي در قرآن  مجيد وحديثي از پيامبر گرامي صلي الله عليه و آله و سلم در دست نبود. اين يکي از امور حساس زندگي امام - عليه السلام است واگر در ميان صحابه شخصيتي مانند حضرت علي - عليه السلام نبود، که به تصديق پيامبر گرامي صلي الله عليه و آله و سلم داناترين امت وآشناترين آنها به موازين قضا وداوري به شمار مي‏رفت، بسياري از مسائل در صدر اسلام به صورت عقده لاينحل وگره کور باقي مي‏ماند.  همين حوادث نوظهور ايجاب مي‏کرد که پس از رحلت پيامبر گرامي صلي الله عليه و آله و سلم امام آگاه و معصومي به سان پيامبر در ميان مردم باشد که بر  تمام اصول وفروع اسلام تسلط کافي داشته، علم وسيع وگسترده او امت را از گرايشهاي نامطلوب وعمل به قياس وگمان باز دارد واين موهبت ‏بزرگ، به تصديق تمام ياران رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم، جز در حضرت علي - عليه السلام در کسي نبود.  قسمتي از داوريهاي امام - عليه السلام واستفاده‏هاي ابتکاري و جالب وي از آيات در کتابهاي حديث و تاريخ منعکس است. (1)  5 - هنگامي که دستگاه خلافت در مسائل سياسي وپاره‏اي از مشکلات با بن بست روبرو مي‏شد، امام - عليه السلام يگانه مشاور مورد اعتماد بود که با واقع بيني خاصي  مشکلات را از سر راه آنان بر مي‏داشت ومسير کار را معين مي‏کرد. برخي از اين مشاوره‏ها در نهج البلاغه و درکتابهاي تاريخ نقل شده است.  6 - تربيت و پرورش گروهي که ضمير پاک و روح آماده‏اي براي سير وسلوک داشتند، تا در پرتو رهبري وتصرف معنوي امام - عليه السلام بتوانند قله‏هاي کمالات معنوي را فتح کنند وآنچه را که با ديده ظاهر نمي‏توان ديد با ديده دل وچشم باطني ببينند.  7 - کار وکوشش براي تامين زندگي بسياري از بينوايان ودرماندگان; تا آنجا که امام - عليه السلام با دست‏خود باغ احداث مي‏کرد و قنات استخراج مي نمود  و سپس آنها را در راه خدا وقف مي‏کرد.  اينها اصول کارها و فعاليتهاي چشمگير امام عليه السلام در اين ربع قرن بود. ولي بايد باکمال تاسف گفت که تاريخ نويسان بزرگ اسلام به اين بخش از زندگي امام - عليه السلام اهميت‏شاياني نداده، خصوصيات وجزئيات زندگي حضرت علي - عليه السلام را در اين دوره درست ضبط نکرده‏اند. در حالي که آنان وقتي به زندگي فرمانروايان بني اميه وبني عباس وارد مي‏شوند آنچنان به دقت وبه طور گسترده سخن مي‏گويند که چيزي را فروگذار نمي‏کنند.  آيا جاي تاسف نيست که خصوصيات زندگي بيست وپنج‏ساله امام  - عليه السلام در هاله‏اي از ابهام باشد ولي تاريخ جفاکار يا نويسندگان جنايتگر مجالس عيش ونوش فرزندان معاويه و مروان و خلفاي عباسي را با کمال دقت ضبط کنند و اشعاري را که در اين مجالس مي‏خواندند وسخنان لغوي را که ميان خلفا ورامشگران رد وبدل مي‏شده ورازهايي را که در دل شب پرده از آنها فرو مي‏افتاده، به عنوان تاريخ اسلام، در کتابهاي خود درج کنند؟! نه تنها اين قسمت از زندگي آنها را تنظيم کرده‏اند، بلکه جزئيات زندگي حاشيه نشينان و کارپردازان وتعداد احشام واغنام و خصوصيات زر و زيور و نحوه ‏آرايش زنان و معشوقه‏هاي  آنان را نيز بيان کرده‏اند. ولي وقتي به شرح زندگي اولياي خدا ومردان حق مي‏رسند، همانان که اگر جانبازي و فداکاري ايشان نبود هرگز اين گروه بي لياقت نمي‏توانستند زمام خلافت وسيادت را در ست ‏بگيرند، گويي بر خامه آنان زنجير بسته‏اند و همچون رهگذري شتابان مي‏خواهند اين فصل از تاريخ را به سرعت‏به پايان برسانند.