Ṣàkópọ̀ àpilẹ̀kọ náà:  Àwọn onímọ̀ ìjìnlẹ̀ kan ti rí ẹ̀rí nínú àwọn àpáta tó wà nínú àwọn odò ìgbàanì ní Kólómbíà pé ọ̀nà tí wọ́n gbà ṣe ààlà ilẹ̀ tó so àwọn ilẹ̀ tó ti wà ní àdádó fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún yìí pọ̀ ni. Àwọn erékùṣù méjì yìí so pọ̀ ní Panama, ṣùgbọ́n àríyànjiyàn ti wà lórí ìgbà tí àlàfo ilẹ̀ yìí kọ́kọ́ fara hàn, pẹ̀lú èyí tó pọ̀ jù lọ nínú àwọn ògbógi tí wọ́n sọ pé ó ti wà láti nǹkan bí mílíọ̀nù mẹ́ta ọdún sẹ́yìn. Ìwádìí tuntun náà, tí wọ́n gbé jáde ní Thursday nínú ìwé ìròyìn Science, fi ẹ̀rí hàn pé odò Panama ti wà láti nǹkan bí àádọ́ta mílíọ̀nù ọdún sẹ́yìn. Kó tó di pé ọ̀nà ilẹ̀ kan tó ń jẹ́ Isthmus ti Panama bẹ̀rẹ̀ sí yọ látinú òkun látàrí bí ilẹ̀ ṣe rí tó sì tún jẹ́ pé òkè ayọnáyèéfín ló ń yọ ọ́ jáde, Ọ̀nà Òkun Àárín Gbùngbùn Amẹ́ríkà ti so Òkun Àtìláńtíìkì pọ̀ mọ́ Òkun Pàsífíìkì gẹ́gẹ́ bí òkun ńlá kan. Àwọn ilẹ̀ tó wà lórí ilẹ̀ ayé, tí wọ́n wà lórí àwọn àwo ńláńlá tó dà bí àfọ́kù àfọ́kù igi, tí wọ́n rọra ń lọ sókè lórí ilẹ̀ ayé, ti rọra ń yí po àgbáyé yìí látìgbà tí ayé ti wà. Ọ̀pọ̀ ìgbà ni wọ́n ti pín sí ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀, tí wọ́n ń lọ káàkiri, tí wọ́n sì tún ń dara pọ̀ mọ́ ara wọn nínú ètò kan tí wọ́n ń pè ní plate tectonics. Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà ti Gúúsù wá di ilẹ̀ tó dá wà nígbà tó ya ara rẹ̀ sọ́tọ̀ kúrò nílẹ̀ Áfíríkà. Bákan náà, Àríwá Amẹ́ríkà yapa kúrò ní Yúróòpù, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí bá Gúúsù Amẹ́ríkà kọlu díẹ̀díẹ̀. Títí di àkókò yẹn, ọ̀nà kan tí wọ́n ń pè ní Central American Seaway ló ya àwọn ilẹ̀ méjèèjì yìí sọ́tọ̀ọ̀tọ̀. Àwọn olùṣèwádìí náà gbé ìwádìí wọn ka iye tí wọ́n rí pé wọ́n rí lára òkúta kan tí wọ́n ń pè ní zircon, èyí tí wọ́n hú jáde nínú àpáta odò kan tó ti wà tipẹ́tipẹ́ ní àríwá orílẹ̀-èdè Kòlóńbíà, èyí tí wọ́n rí pé ó ti wà láti nǹkan bí mílíọ̀nù mẹ́tàlá sí mẹ́ẹ̀ẹ́dógún ọdún sẹ́yìn. Wọ́n sọ pé, àwọn àpáàdì wọ̀nyí fi hàn pé ọ̀nà tí wọ́n gbà ṣe ọ̀gbàrá náà ti wà lákòókò yẹn. Ọ̀gbẹ́ni Camilo Montes tó jẹ́ onímọ̀ nípa ilẹ̀ àti ìsálú ọ̀run ní Yunifásítì de los Andes nílùú Bogota, tó darí ìwádìí náà, sọ pé: 'A gbà pé afárá kan wà níbẹ̀ láti nǹkan bí mílíọ̀nù mẹ́tàlá sí mẹ́ẹ̀ẹ́dógún ọdún sẹ́yìn, ó sì ṣeé ṣe kó jẹ́ pé afárá náà kò gùn tó bẹ́ẹ̀. Ọ̀gbẹ́ni Montes sọ pé: 'Àwọn ibi tí wọ́n ti rí àwọn nǹkan tó kéré ju mílíọ̀nù mẹ́tàlá sí mẹ́ẹ̀ẹ́dógún ọdún sẹ́yìn ní ọ̀pọ̀ rẹpẹtẹ àwọn nǹkan tó jẹ́ pé wọ́n ti wà ní ilẹ̀ Panama tipẹ́tipẹ́.' 'Àwọn bẹ́ẹ̀dì tó ti gbó kò ní ṣe bẹ́ẹ̀. 'A rò pé àwọn odò tó ń ṣàn láti Isthmus ti Panama ló kó àwọn zircons yìí jọ nígbà tí wọ́n gúnlẹ̀ sí Gúúsù Amẹ́ríkà, ní nǹkan bí...
Àwọn olùṣèwádìí ti gbàgbọ́ tẹ́lẹ̀ wípé àwọn ilẹ̀ ayé so pọ̀ ní ọdún 3m sẹ́yìn. Ọ̀nà omi tó jìn tí wọ́n ń pè ní Central American Seaway ló pín àwọn kọntinẹ́ǹtì sí méjì.