Wo àyọkà tó wà nísàlẹ̀ yìí, kó o sì dáhùn ìbéèrè tó wà lẹ́yìn náà ní èdè kan náà tí àyọkà náà wà:  Àyọkà kan: Ní Áténì ìgbàanì, tí ẹnì kan bá pa ara rẹ̀ láìjẹ́ pé ìjọba fọwọ́ sí i, wọn kì í fún un ní ìsìnkú tó bójú mu. Wọ́n máa ń sin òkú náà ní òde ìlú, láìsí òkúta tàbí nǹkan míì tí wọ́n fi ń kọ nǹkan sí. Àmọ́ ṣá o, wọ́n gbà pé ọ̀nà tó dára ni láti gbà yanjú ìṣòro tí ogun bá dá sílẹ̀. Ní ìlú Róòmù ìgbàanì, bó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n kọ́kọ́ fàyè gbà á láti para ẹ̀, nígbà tó yá, wọ́n kà á sí ìwà ọ̀daràn tí wọ́n ń hù sí ìjọba nítorí bí owó tó ń náni ṣe pọ̀ tó. Aristotle ka gbogbo ọ̀nà téèyàn lè gbà para ẹ̀ léèwọ̀ sí, Plato kò sì fara mọ́ ọn rárá. Ní Romu, àwọn ìdí díẹ̀ tí ó mú kí àwọn ènìyàn para wọn wà nínú fífi tinútinú kú nínú ìjà àríjàgbá, ẹ̀bi fún pípa ẹnìkan, láti gba ẹ̀mí ẹlòmíràn là, nítorí ìbànújẹ́, láti máà jẹ́ kí ojú tì wọ́n nítorí pé wọ́n fipá bá wọn lò pọ̀, àti láti sá fún àwọn ipò tí kò ṣeé fara dà bíi ìjìyà ti ara, ìṣẹ́gun ológun, tàbí lílépa ẹ̀sùn ọ̀daràn. Ìpara-ẹni wá di ohun tí a kà sí ẹ̀ṣẹ̀ ní àwọn ilẹ̀ Yúróòpù tí wọ́n jẹ́ Kristẹni, a sì dá a lẹ́bi ní Àpérò Arles (452) gẹ́gẹ́ bí iṣẹ́ Èṣù. Láàárín Ọgọ́rùn-ún Ọdún Sànmánì Tiwa, Ṣọ́ọ̀ṣì ti ń jiyàn gan-an lórí ìgbà tí ìfẹ́ láti kú ikú ajẹ́rìíkú bá lè yọrí sí dídá ara ẹni lẹ́bi, bí ọ̀ràn àwọn ajẹ́rìíkú tó kú ikú ajẹ́rìíkú ní Córdoba. Pẹ̀lú gbogbo àríyànjiyàn yìí àti àwọn ìpinnu táwọn aláṣẹ máa ń ṣe lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan, ọ̀rúndún kẹtàdínlógún ni ẹ̀kọ́ Kátólíìkì tó dá lórí ọ̀ràn fífọwọ́-ara-ẹni-gbẹ̀mí-ara-ẹni ti fìdí múlẹ̀ gbọn-in. Òfin kan tí Ọba Louis Kẹrìnlá ti ilẹ̀ Faransé ṣe lọ́dún 1670 jẹ́ èyí tó le gan-an, kódà nígbà yẹn pàápàá: Wọ́n máa ń wọ́ òkú èèyàn lójú pópó, wọ́n á wá gbé e kọ́lẹ̀, wọ́n á wá gbé e kọ́lẹ̀ tàbí kí wọ́n jù ú sórí ìdọ̀tí. Yàtọ̀ síyẹn, wọ́n tún máa ń gba gbogbo ohun ìní ẹni náà. Iṣẹ́ John Donne Biathanatos ní ọ̀kan nínú àwọn ààbò ìgbàlódé àkọ́kọ́ nípa ìpara ẹni, ó mú ẹ̀rí wá láti inú ìwà àwọn ènìyàn inú Bíbélì, bíi Jésù, Sámúsìnì àti Sọ́ọ̀lù, ó sì mú àwọn àríyànjiyàn wá lórí ìpìlẹ̀ èrò àti ìwàláàyè láti fọwọ́ sí ìpara ẹni nínú àwọn ipò kan. Ìwà ọ̀làjú tó bẹ̀rẹ̀ lákòókò Ìlàlóye fi àwọn èrò ìsìn àtayébáyé nípa ìpara ẹni sínú ìbéèrè, ó sì mú èrò òde òní wá sí ọ̀ràn náà. David Hume kò gbà pé...  Ìbéèrè: Kí ló fà á tí wọ́n fi fòfin de gbígbẹ̀mí ara ẹni nígbà tó yá?
àwọn ìnáwó