Ṣàkópọ̀ àpilẹ̀kọ náà:  Wọ́n parẹ́ kúrò lórí ilẹ̀ ayé ní nǹkan bí ẹgbẹ̀rún lọ́nà ogójì ọdún sẹ́yìn lẹ́yìn tí wọ́n ti wà láàyè fún ọgọ́rọ̀ọ̀rún ẹgbẹ̀rún ọdún ní gbogbo ìgbà tí yìnyín fi wà. Ní báyìí, àwọn olùṣèwádìí gbà pé àwọn ti rí àlàyé kan tó ṣeé ṣe kó jẹ́ pé ohun tó fà á tí àwọn èèyàn Neanderthal fi kú ni pé wọn ò mọ bí wọ́n ṣe ń lo iná. Ẹgbẹ́ àwọn awalẹ̀pìtàn ní Yunifásítì Boston àti Yunifásítì Bath gbà gbọ́ pé èyí yóò túmọ̀ sí pé wọn ò ní àǹfààní kankan nígbà tí àwọn èèyàn òde òní dé láti Áfíríkà. Àwọn ènìyàn Neanderthal, bí àtúnṣe tí ó wà ní òkè tí a fi hàn ní Natural History Museum ní London, lè ti kú níkẹyìn nítorí pé wọn kò lè rí agbára tó pọ̀ láti inú oúnjẹ wọn bíi ti àwọn ènìyàn òde òní tí wọ́n ń lo iná. Wọ́n fi kọ̀ǹpútà ṣe àwòkọ́ṣe iye agbára tí àwọn èèyàn Neanderthal lè rí gbà nínú oúnjẹ wọn láìjẹ ẹ́ ní ìfiwéra pẹ̀lú àwọn èèyàn tó jẹ ẹ́. Wọ́n wá rí i pé bí iná kò bá sí, agbára tí àwùjọ àwọn èèyàn Neanderthal kan ní á dín kù, ìyẹn á sì jẹ́ kí agbára wọn dín kù sí ti àwọn àgbò méjìlá lọ́dún. A sábà máa ń ṣàpèjúwe wọn gẹ́gẹ́ bí àwọn tí kò ní làákàyè nínú ẹ̀sìn, ṣùgbọ́n àwọn Neanderthal kò kú nítorí pé wọn kò ní ọpọlọ. Kàkà bẹ́ẹ̀, àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì gbà gbọ́ pé ó ṣeé ṣe kó jẹ́ pé nǹkan bí ọ̀kẹ́ mẹ́rìnlélógójì [4,000] ọdún sẹ́yìn ni wọ́n ṣègbé nítorí pé wọ́n bá àwọn èèyàn tó jẹ́ baba ńlá wa láyé òde òní dà pọ̀ tí wọ́n sì dà pọ̀ mọ́ wọn. Ìwádìí táwọn awalẹ̀pìtàn ṣe nípa àwọn nǹkan tó ti wà láti nǹkan bí ẹgbẹ̀rún lọ́nà igba [200,000] ọdún sẹ́yìn jẹ́ ká rí i pé àwọn èèyàn Neanderthal kì í ṣe èèyàn lásán, ó sì fi hàn pé wọ́n ní ìmọ̀ tó ju ti tẹ́lẹ̀ lọ, wọ́n sì tún gbọ́n ju ti tẹ́lẹ̀ lọ. Ọ̀pọ̀ àwọn olùṣèwádìí gbà gbọ́ pé ìyàtọ̀ tó wà láàárín àwọn ẹ̀yà èèyàn méjì yìí nìkan kò tó láti ṣàlàyé ìdí táwọn èèyàn Neanderthal fi pa run. Wọ́n ti rí i pé àwọn Neanderthal máa ń fi òkúta ṣe irinṣẹ́, wọ́n tiẹ̀ máa ń ṣe ohun ọ̀ṣọ́ pàápàá. Ẹsẹ̀ mẹ́jọ tí wọ́n mú lára ẹyẹ idì funfun kan tí wọ́n rí níbi tí àwọn èèyàn Neanderthal wà ní Krapina ní Croatia ni wọ́n fi ṣe òrùka tàbí àlàfo kan ní nǹkan bí ẹgbẹ̀rún lọ́nà àádóje [130] ọdún sẹ́yìn. Àwọn èèyàn òde òní tí wọ́n máa ń se oúnjẹ wọn déédéé lè wá lo agbára àfikún yìí láti mú kí iye àwọn èèyàn wọn máa pọ̀ sí i kí wọ́n sì máa wá oúnjẹ fún àkókò gígùn nígbà tí oúnjẹ ò bá pọ̀ tó. Anna Goldfield, tí í ṣe...
Àwọn olùṣèwádìí lo kọ̀ǹpútà láti ṣàgbéyẹ̀wò bí àwọn èèyàn Neanderthal ṣe máa gbé ìgbé ayé wọn tí wọn kò bá lo iná láti fi se oúnjẹ bíi tàwọn èèyàn òde òní. Wọ́n rí i pé oúnjẹ sísè lè mú kí iye kálórì tó wà lárọ̀ọ́wọ́tó pọ̀ sí i. ẹ̀rí tó fi hàn pé àwọn èèyàn ìgbàanì máa ń lo iná kò kún tó, ó sì ṣeé ṣe kó jẹ́ pé kì í ṣe gbogbo wọn ló lò ó.