Ṣàkópọ̀ àpilẹ̀kọ náà:  Ìwádìí kan tí wọ́n ṣe lẹ́nu àìpẹ́ yìí fi hàn pé, ó ṣeé ṣe kó jẹ́ pé bí ojú ọjọ́ ṣe ń móoru ló jẹ́ káwọn èèyàn tó kọ́kọ́ dé Ìwọ̀ Oòrùn Yúróòpù ní nǹkan bí mílíọ̀nù kan ààbọ̀ ọdún sẹ́yìn. Àwọn olùṣèwádìí gbà gbọ́ pé bí ojú ọjọ́ ṣe tutù tó sì gbẹ táútáú ló dáwọ́ ìmúgbòòrò àwọn èèyàn tó jẹ́ baba ńlá wa àtijọ́ dúró. Àmọ́ bí ojú ọjọ́ ṣe ń móoru sí i, ó ṣeé ṣe fún wọn láti túká kúrò ní Áfíríkà lọ sí Sípéènì, tí wọ́n sì wá tàn dé gbogbo Yúróòpù níkẹyìn. Àwọn onímọ̀ ìjìnlẹ̀ ọmọ ilẹ̀ Sípéènì sọ pé àyípadà ojú ọjọ́ ti nípa lórí bí àwọn èèyàn ṣe ń ṣí lọ síbòmíì. Títí di nǹkan bí mílíọ̀nù kan ààbọ̀ ọdún sẹ́yìn, òtútù ti pọ̀ gan-an ní gúúsù ìlà oòrùn orílẹ̀-èdè Sípéènì. Àmọ́ nígbà tó yá, ojú ọjọ́ gbóná sí i, ó sì wá tutù sí i. èyí ló jẹ́ kí àwọn hominins (àwòrán tó wà nísàlẹ̀ yìí) - ìyẹn àwọn baba ńlá wa tó wà ní ọ̀nà jíjìn - wọ̀nyí - lè ṣí lọ sí àwọn àgbègbè tuntun. Dókítà Jordi Agusti tó ń ṣiṣẹ́ ní Ibùdó Ìwádìí àti Ìwádìí Àgbà nílùú Catalonia (ICREA) ló darí ìwádìí náà. Ìwé tí wọ́n tẹ̀ jáde nínú ìwé ìròyìn Journal of Human Evolution, sọ pé bí ojú ọjọ́ ṣe ń yí padà ti nípa lórí bí àwọn ohun àmúṣọrọ̀ ṣe wà. Ọ̀pọ̀ àbá ni wọ́n ti gbé jáde láti ọ̀pọ̀ ọdún sẹ́yìn nípa oúnjẹ tí àwọn baba ńlá wa àkọ́kọ́bẹ̀rẹ̀ máa ń jẹ, àmọ́ ìwádìí kan tí Yunifásítì Oxford ṣe lọ́dún tó kọjá sọ pé àwọn ti rí ìdáhùn sí ìbéèrè náà nígbẹ̀yìngbẹ́yín. Ìwádìí fi hàn pé, àwọn èèyàn ìgbàanì kan tí wọ́n ń pè ní <unk>Nutcracker Man<unk> máa ń jẹ ẹ̀pà tí wọ́n ń pè ní tiger nut, kòkòrò àti eéṣú. Àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì gbà pé oúnjẹ yìí ló jẹ́ kí ìbátan hominin ayé àtijọ́ kan, tí wọ́n ń pè ní Paranthropus boisei, tó gbé ní Ìlà Oòrùn Áfíríkà ní nǹkan bí mílíọ̀nù méjì ààbọ̀ sí mílíọ̀nù kan ààbọ̀ ọdún sẹ́yìn, ní àwọn ìbàdí tó lágbára gan-an àti àwọn eyín ńláńlá tí wọ́n rí pẹlẹbẹ. Ìwádìí tí wọ́n ṣe nípa ilẹ̀ Barranco León tó wà ní Guadix-Baza Basin ní gúúsù ìlà oòrùn orílẹ̀-èdè Sípéènì ló jẹ́ kí wọ́n lè sọ ohun tí wọ́n gbà gbọ́. Ìwé Popular Archaeology sọ pé, wọ́n ti rí àwọn irinṣẹ́ Oldowan tó rọrùn láti lò níbí yìí tẹ́lẹ̀tẹ́lẹ̀, èyí tó ní í ṣe pẹ̀lú àwọn ẹ̀dá èèyàn tí wọ́n kọ́kọ́ wà ní nǹkan bí mílíọ̀nù kan àti ọ̀kẹ́ márùn-ún ọdún sẹ́yìn. Àmọ́ wọn ò lè ṣí lọ sí àgbègbè yìí títí dìgbà tí ipò nǹkan fi dára sí i. Àwọn olùṣèwádìí náà sọ pé ìgbà tí Pleistocene bẹ̀rẹ̀ (ìgbà tó wà láàárín mílíọ̀nù méjì àti ẹgbẹ̀ta dín nírínwó ọdún sí ẹgbẹ̀rún mọ́kànlá ó lé ọgọ́rùn-ún méje ọdún sẹ́yìn) ni ojú ọjọ́ tutù ju ti tẹ́lẹ̀ lọ, ó sì gbẹ ju ti ìsinsìnyí lọ. Ìyẹn sì lè máà jẹ́ kí àwọn ẹ̀yà hominin tó wà ní ìbẹ̀rẹ̀ ìṣẹ̀dálẹ̀ ìṣẹ̀dálẹ̀ yìí lè máa gbé àgbègbè yìí...
Àwọn onímọ̀ ìjìnlẹ̀ ilẹ̀ Sípéènì sọ pé àyípadà ojú ọjọ́ ti nípa lórí ìgbòkègbodò àwọn èèyàn. títí di ọdún mílíọ̀nù kan ó lé ogójì ọdún sẹ́yìn, òtútù ti mú gan - an láti máa gbé ní gúúsù ìlà oòrùn ilẹ̀ sípéènì. Àmọ́ nígbà tó yá, ojú ọjọ́ gbóná sí i, ó sì wá tutù ju ti tẹ́lẹ̀ lọ. èyí ló jẹ́ kí àwọn hominínì - ìyẹn àwọn baba ńlá wa - lè ṣí lọ sí àwọn àgbègbè tuntun.