Ṣàkópọ̀ àpilẹ̀kọ náà:  Ó ń sàmì sí àkókò tí ayé tó ti gòkè àgbà wọ Àkókò Òkùnkùn, tí àwọn kan lára àwọn àwùjọ tó kàmàmà jù lọ lágbàáyé sì pòórá. Ní báyìí, òpìtàn kan sọ pé òun ti mọ ohun tó ṣeé ṣe kó fà á tí Íjíbítì àtijọ́ fi ṣubú àti bí àwọn àṣà ìṣẹ̀dálẹ̀ míì tó ti wà láti ìgbà ayé bàbà ṣe wó lulẹ̀. Ó sọ pé 'ìjì líle' àjálù ló kọlu wọn ní 3,200 ọdún sẹ́yìn, èyí tí kò jẹ́ kí àwọn ará Íjíbítì àtijọ́, àwọn ará Bábílónì, àwọn ará Míńóà àti àwọn ará Míṣéníà lè fara dà á. Sphinx ati awọn pyramids ni Giza (loke) ṣe afihan agbara ti ọlaju Egipti atijọ ṣaaju ki o to ṣubu. Ọ̀jọ̀gbọ́n Eric Cline, tó jẹ́ olùdarí Ilé Ẹ̀kọ́ Ìwalẹ̀pìtàn Capitol ní Yunifásítì George Washington, sọ pé, nítorí pé gbogbo àwùjọ ńláńlá wọ̀nyí ló so pọ̀ mọ́ra wọn, bí ọ̀kan bá wó lulẹ̀, ó máa ń nípa lórí àwọn yòókù, ó sì máa ń dà bí àgbá tí wọ́n fi irin ṣe. Ó sọ wípé àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ bí òjò, ìyàn, àyípadà ojú-ọjọ́, ìmìtìtì ilẹ̀, ìkọlù àti ìdìtẹ̀ ààrin 1225 àti 1177 Ṣ.K. wáyé lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Ìwádìí fi hàn pé, ní ohun tó lé ní ẹgbẹ̀rún mẹ́rin ó lé igba [4,200] ọdún sẹ́yìn, ilẹ̀ ọba Íjíbítì ìgbàanì tó jẹ́ ìgbà tí wọ́n kọ́ èyí tó pọ̀ jù lọ lára àwọn píírámì náà ṣubú, nítorí pé kò lè mú ara rẹ̀ bá ipò ojú ọjọ́ tó ń yí padà mu. Àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì ṣàyẹ̀wò àwọn ẹ̀rọ tó ń mú erùpẹ̀ jáde àtàwọn ẹ̀rọ tó ń mú èédú jáde láti odò Náílì, èyí tó ti wà láti ẹgbẹ̀rún méje ọdún sẹ́yìn, kí wọ́n lè mọ àkókò náà, wọ́n sì rí ẹ̀rí pé 'ìdá òjò ńlá' ti wáyé ní àgbègbè náà. Ìdá òjò mú iná, ìyàn àti rúkèrúdò wá sí àgbègbè náà. Àwọn ìyàngbò tí wọ́n rí ní ìsàlẹ̀ Òkun Gálílì náà tún ti fúnni ní irú ẹ̀rí kan náà pé àgbègbè náà fara da ọ̀dá fún àádọ́jọ ọdún láàárín ọdún 1250 ṣáájú Sànmánì Kristẹni sí ọdún 1100 ṣáájú Sànmánì Kristẹni. Àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì tó ṣe ìwádìí náà sọ pé nǹkan bí ọdún 1250 ṣáájú Sànmánì Kristẹni ni àwọn igi ọ̀pẹ, igi ọ̀pẹ, àti igi carob - ìyẹn àwọn igi tó ti wà látayébáyé ní àgbègbè Mẹditaréníà - ti dín kù gan-an nígbà tí àkókò bàbà ń parí lọ. Àwọn ewéko tó sábà máa ń wà láwọn àgbègbè aṣálẹ̀ tó gbẹ táútáú túbọ̀ ń pọ̀ sí i, bẹ́ẹ̀ ni iye igi ólífì tó jẹ́ ọ̀kan pàtàkì lára àwọn ewéko tí wọ́n ń gbìn sì ń dín kù. Nígbà tó ń bá ìwé ìròyìn Haaretz sọ̀rọ̀, ó sọ pé: 'Gẹ́gẹ́ bó ṣe sábà máa ń rí, bí àṣà ìbílẹ̀ kan bá dojú kọ ọ̀kan péré lára àwọn àjálù wọ̀nyí, ó lè yè é, àmọ́ ká ní gbogbo wọn ló ṣẹlẹ̀ lẹ́ẹ̀kan náà tàbí kí wọ́n ṣẹlẹ̀ ní ṣísẹ̀-n-tẹ̀lé ńkọ́? 'Mo rò pé Ìbẹ̀rẹ̀ Ìgbà Idà Idà...
òpìtàn eric cline ní yunifásítì george washington sọ pé ọ̀pọ̀ àjálù tó wáyé láàárín ọdún 1225 àti 1177 ṣáájú sànmánì tiwa ló fa ìparun àwọn àwùjọ ìgbàanì. Ó ní bí wọ́n ṣe ń gbára lé ara wọn láti ṣòwò, ìparun àwùjọ kan dá ipa domino sílẹ̀, èyí tó yọrí sí ìbẹ̀rẹ̀ ìgbà òkùnkùn. Ó sọ èyí nínú ìwé rẹ̀ 1177BC The Year Civilization Collapsed.