Ṣàkópọ̀ àpilẹ̀kọ náà:  (CNN) Ìpakúpa ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ará Armenia ní Ottoman Empire, tí ó bẹ̀rẹ̀ ní 100 ọdún sẹ́yìn Friday, ni àwọn ògbóǹkangí kan àti àwọn mìíràn sọ pé ó jẹ́ ìpànìyàn àkọ́kọ́ ní ọ̀rúndún ogún, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ọ̀rọ̀ náà "ipànìyàn" kò sí nígbà náà. Ìbéèrè nípa bóyá kí a pe àwọn ìpànìyàn náà ní ìpànìyàn lọ́nàkọnà jẹ́ ọ̀ràn tó ń kóni lọ́kàn sókè, fún àwọn ará Armenia, tí wọ́n jẹ́ àtọmọdọ́mọ àwọn tí wọ́n pa, àti fún àwọn ará Turkey, tí wọ́n jẹ́ àtọmọdọ́mọ àwọn Ottoman. Ìbéèrè náà kan àwọn èèyàn orílẹ̀-èdè méjèèjì yìí, ó sì tún kan àwọn nǹkan tó ti ṣẹlẹ̀ kọjá. Àwọn ará Armenia kan rò pé wọn ò lè gbà pé àwọn jẹ́ orílẹ̀-èdè kan àyàfi tí wọ́n bá gbà pé òótọ́ ni ohun tó ṣẹlẹ̀ sí àwọn baba ńlá wọn. Diẹ ninu awọn ara ilu Tọki ṣi n wo awọn ara Armenia bi ẹni ti o jẹ irokeke si Ottoman Empire ni akoko ogun, ati pe ọpọlọpọ awọn eniyan ti awọn eya oriṣiriṣi - pẹlu awọn ara Tọki - ni a pa ninu rudurudu ogun. Yàtọ̀ síyẹn, àwọn kan lára àwọn aṣáájú orílẹ̀-èdè Turkey ń bẹ̀rù pé tí wọ́n bá gbà pé ìpẹ̀yàrun ló wáyé, wọ́n lè bẹ̀rẹ̀ sí í béèrè owó ńláǹlà. Nítorí náà, kí la mọ̀ nípa ohun tó ṣẹlẹ̀ láwọn ọjọ́ mánigbàgbé yẹn? Díẹ̀ rèé lára ìdáhùn wọn: Àwọn Ottoman tó jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Turkey, tí wọ́n ti wọ Ogun Àgbáyé Kìíní lẹ́nu àìpẹ́ yìí ní ìhà ti ilẹ̀ Jámánì àti ti Ilẹ̀ Ọba Austro-Hungary, ń ṣàníyàn pé àwọn ará Armenia tó ń gbé ní Ilẹ̀ Ọba Ottoman lè ṣèrànwọ́ fún ilẹ̀ Rọ́ṣíà nígbà ogun. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún làwọn ará Rọ́ṣíà ti ń wá bí wọ́n ṣe máa ṣàkóso ìlú Kọnsitantinópù (tó ti di ìlú Istanbul báyìí), èyí tó ń ṣàkóso ọ̀nà tó wọ Òkun Dúdú, tó sì ń jẹ́ kí wọ́n lè wọ àwọn èbúté tó wà ní Rọ́ṣíà tí wọ́n máa ń ṣí fúngbà gbogbo ọdún. Ọ̀pọ̀ àwọn òpìtàn gbà pé nǹkan bí mílíọ̀nù méjì ni wọ́n. Sibẹsibẹ, awọn olufaragba ti awọn ipaniyan apapọ tun pẹlu diẹ ninu awọn ọmọ Armenia miliọnu 1.8 ti ngbe ni Caucasus labẹ ijọba Russia, diẹ ninu awọn ti awọn ọmọ ogun Ottoman pa ni 1918 bi wọn ṣe lọ nipasẹ Armenia Ila-oorun ati Azerbaijan. Nígbà tó fi máa di ọdún 1914, àwọn aláṣẹ Ottoman ti bẹ̀rẹ̀ sí í wo àwọn ará Armenia bí ewu fún ààbò ilẹ̀ ọba náà. Lẹ́yìn náà, ní òru ọjọ́ kẹtàlélógún sí kẹrìnlélógún oṣù April, ọdún 1915, àwọn aláṣẹ ní Constantinople, tó jẹ́ olú ìlú Ilẹ̀ Ọba Róòmù, mú nǹkan bí àádọ́ta lé rúgba [250] àwọn ọ̀mọ̀wé àtàwọn aṣáájú ẹgbẹ́ ará Armenia. Ọ̀pọ̀ lára wọn ni wọ́n lé kúrò nílùú tàbí kí wọ́n pa. April 24, tí wọ́n ń pè ní Red...
Ọgọ́rùn-ún ọdún ìbẹ̀rẹ̀ ìpànìyàn náà ni a ó ṣe ìrántí rẹ̀ lọ́jọ́ Ẹtì. Orílẹ̀-èdè Turkey àti àwọn mìíràn kò fara mọ́ lílo ọ̀rọ̀ náà "ìpakúpa" Ìṣirò tó pọ̀ jù lọ nípa iye àwọn tí ikú pa wà láàárín ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgọ́rùn - ún àti àádọ́ta [ 600,000 ] sí àádọ́ta ọ̀kẹ́ [ 1.5 million ].