Ṣàkópọ̀ àpilẹ̀kọ náà:  Àdììtú gbáà ló jẹ́ bá a ṣe lè mọ bí ohun kan tá a lè gbọ́ àmọ́ tí a kò lè rí ṣe jìnnà tó, títí di báyìí. Àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì sọ pé a lè mọ bí ibi tí ìró kan ti ń wá ṣe jìnnà tó nípa fífetí sí ìró tó ń dún jáde. Nínú ìwádìí kan tí wọ́n ṣe, wọ́n rí i pé bí ìró ṣe ń dún jáde ló ń jẹ́ ká mọ ibi tó jìnnà sí, bí àpẹẹrẹ, bí ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́ kan bá ń kọjá ní ìyí kan tàbí bí ẹnì kan bá wà nítòsí. Àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì ní Yunifásítì Connecticut sọ pé a lè mọ bí ibi tí ìró kan ti wá ṣe jìnnà tó nípa fífetí sí ìró tó ń dún jáde. Nínú ìwádìí kan tí wọ́n ṣe, wọ́n rí i pé ìró tí à ń gbọ́ ń ràn wá lọ́wọ́ láti mọ ibi tí, bí àpẹẹrẹ, ọkọ̀ kan tó ń kọjá ní ìyí kan tàbí ẹnì kan tó wà nítòsí wà. Àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì láti Yunifásítì Connecticut ló ṣe ìwádìí náà, wọ́n sì tẹ̀ ẹ́ jáde nínú ìwé ìròyìn Journal of Neuroscience. Wọ́n sọ pé àgbéjáde àti ìyípadà tó ń wáyé nínú ìró ni àwọn àmì tá a fi ń mọ ibi tó jìnnà sí ibi tí ariwo ti wá. Ọjọ́ pẹ́ táwọn olùṣèwádìí ti mọ bí ohùn ṣe ń darí wa, yálà lọ́wọ́ òsì tàbí lọ́wọ́ ọ̀tún, lọ́wọ́ iwájú tàbí lọ́wọ́ ẹ̀yìn, lókè tàbí lábẹ́ wa. Láti ara wọn tó wúwo àti ẹ̀yà ara wọn kúrú, títí dórí ìrísí egungun orí àti eyín wọn, ọ̀pọ̀ nǹkan ló fi hàn pé ara àwọn Neanderthal yàtọ̀ sí tiwa. Àmọ́ ní báyìí, àwọn ògbógi ti sọ pé egungun kékeré kan tó wà nínú etí wọn pàápàá yàtọ̀ sí ti àwa èèyàn òde òní, èyí sì mú kó ṣeé ṣe fún wa láti gbà pé àwọn baba ńlá wa tó ti kú tipẹ́tipẹ́ gbọ́ ọ̀rọ̀ lọ́nà tó yàtọ̀ sí tiwa. Àwọn olùṣèwádìí ṣe ẹ̀rọ kọ̀ǹpútà kan tí wọ́n fi ṣe àwòkẹ́kọ̀ọ́ egungun etí àárín ọmọ kan tí wọ́n ń pè ní Neanderthal, tí wọ́n rí àṣẹ́kù rẹ̀ ní ilẹ̀ Faransé ní ogójì ọdún sẹ́yìn. Wọ́n rí òkú ọmọ ọdún méjì náà, tí wọ́n ń pè ní La Ferrassie 8, ní La Ferrassie ní Dordogne, ní gúúsù ìwọ̀ oòrùn ilẹ̀ Faransé, láàárín ọdún 1970 sí 1973. Asier Gómez-Olivencia, olùṣèwádìí Ikerbasque ní Yunifásítì ti Ilẹ̀ Basque ní àríwá Spain, ṣe àtúnṣe kọ̀ǹpútà 3D ti àwókù náà. Ìwádìí rẹ̀, tí wọ́n tẹ̀ jáde nínú ìwé ìròyìn The Journal of Human Evolution, jẹ́ ká mọ ìyàtọ̀ mìíràn tó wà láàárín àwọn èèyàn Neanderthal àtàwọn èèyàn òde òní, ìyẹn ni ìyàtọ̀ tó wà nínú àwọn egungun tó kéré jù lọ nínú ara. Àmọ́ báwo la ṣe...
ìwádìí kan tí wọ́n ṣe ní yunifásítì connecticut fi hàn bí a ṣe lè mọ bí a ṣe ń díwọ̀n ibi tó jìnnà síra. Wọ́n sọ pé gbígbọ́ tí wọ́n ń gbọ́ ìró rẹ̀ máa ń jẹ́ ká mọ bí nǹkan kan ṣe jìnnà tó. Nigbati ohun kan ba sunmọ awọn iyatọ ninu iwọn didun max ati min jẹ kedere. Àmọ́ nígbà tó bá jìnnà sí wa, àwọn sẹ́ẹ̀lì iṣan ara wa kì í fi bẹ́ẹ̀ ṣiṣẹ́, a sì máa ń mọ̀ pé ó jìnnà sí wa.