àlàyé: àwọn àlàyé tí wọ́n ṣe nípa ìdàgbàsókè oòrùn fi hàn pé, ní nǹkan bí bílíọ̀nù mẹ́ta sí bílíọ̀nù méjì ọdún sẹ́yìn, nígbà ayé archean, oòrùn tóbi tó ìdá márùndínlọ́gọ́rin péré nínú ọgọ́rùn-ún bí ó ṣe rí lónìí. irú ìràwọ̀ aláìlágbára bẹ́ẹ̀ kò ní lè gbé omi tó wà nínú omi sórí ilẹ̀ ayé, nítorí náà, kò yẹ kí ìwàláàyè wà níbẹ̀. àmọ́, àwọn àkọsílẹ̀ nípa ilẹ̀ ayé fi hàn pé ayé ti wà ní ìwọ̀n òtútù tí kò yí padà ní gbogbo ìgbà tó fi wà láyé, àti pé ilẹ̀ ayé ìgbà èwe gbóná ju bó ṣe wà lọ́jọ́ òní lọ. àbá kan tí àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì gbà ni pé, àyíká ilẹ̀ ayé ìgbà èwe ní àwọn gáàsì tó ń mú kí ooru túbọ̀ (bíi carbon dioxide, methane) ju ti òde òní lọ, èyí tó ń mú kí ooru túbọ̀ mú kí agbára oòrùn tó ń
3.8 sí 2.5 bílíọ̀nù ọdún sẹ́yìn