Wo àyọkà tó wà nísàlẹ̀ yìí, kó o sì dáhùn ìbéèrè tó wà lẹ́yìn náà ní èdè kan náà tí àyọkà náà wà:  Àlàfo: Àgbègbè ilẹ̀ Áfíríkà tá a mọ̀ sí Màláwì nísinsìnyí jẹ́ àgbègbè kan tí ìwọ̀nba èèyàn díẹ̀ ló ń ṣọdẹ tí wọ́n sì ń kó ẹran jọ, kí àwọn èèyàn Bantu tó bẹ̀rẹ̀ sí ṣí kúrò ní àríwá ní nǹkan bí ọ̀rúndún kẹwàá. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ọ̀pọ̀ jù lọ àwọn ènìyàn Bantu ló ń bá a lọ láti máa gbé gúúsù, àwọn kan wà tí wọ́n dúró títí láé tí wọ́n sì dá àwùjọ ẹ̀yà sílẹ̀ ní ìbámu pẹ̀lú ìran kan náà. Ní ọdún 1500 AD, àwọn ẹ̀yà náà ti dá ìjọba Maravi sílẹ̀ èyí tí ó dé láti àríwá tí ó jẹ́ Nkhotakota báyìí sí Odò Zambezi àti láti Adágún Malawi sí Odò Luangwa ní ibi tí ó jẹ́ Zambia báyìí. Láìpẹ́ lẹ́yìn ọdún 1600, pẹ̀lú àgbègbè tí ó pọ̀ jùlọ tí ó wà lábẹ́ alákòóso abínibí kan, àwọn ẹ̀yà abínibí bẹ̀rẹ̀ sí pàdé, tí wọ́n ń ṣòwò pẹ̀lú, tí wọ́n sì ń ṣe àjọṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn oníṣòwò àti àwọn ọmọ ẹgbẹ́ ológun Potogí. Àmọ́ nígbà tó fi máa di ọdún 1700, ilẹ̀ ọba náà ti pín sọ́tọ̀ọ̀tọ̀, àwọn ẹ̀yà ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ ló sì ń ṣàkóso wọn. Ọjà ẹrú àwọn ará Arábíà dé ibi tó ga jù lọ ní àárín ọdún  Ìbéèrè: Ibo làwọn èèyàn Bantu kó lọ?
gúúsù