Wo àyọkà tó wà nísàlẹ̀ yìí, kó o sì dáhùn ìbéèrè tó wà lẹ́yìn náà ní èdè kan náà tí àyọkà náà wà:  Àlàfo: Ẹgbẹ́ oníṣòwò kan dìde ní ìdajì àkọ́kọ́ ọ̀rúndún keje ṣáájú Sànmánì Kristẹni, èyí tí a fi hàn nípa lílo owó ẹyọ ní nǹkan bí ọdún 680 ṣáájú Sànmánì Kristẹni. Ó dà bíi pé èyí ti dá wàhálà sílẹ̀ fún ọ̀pọ̀ àwọn ìlú tó para pọ̀ jẹ́ orílẹ̀-èdè. Àwọn ìjọba aristocratic tí wọ́n ń ṣàkóso àwọn polísì náà wà nínú ewu nítorí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọrọ̀ tí àwọn oníṣòwò tí wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ rí, tí wọ́n sì wá ń wá agbára ìṣèlú. Láti ọdún 650 Ṣáájú Sànmánì Kristẹni, àwọn aristocracy ní láti jà kí wọ́n má baà jẹ́ kí àwọn òǹrorò tí wọ́n fẹ́ kí àwọn èèyàn jà jù wọ́n lọ rọ́pò wọn. Ọ̀rọ̀ yìí wá látinú ọ̀rọ̀ Gíríìkì tí kì í ṣe òdì τύραννος tyrannos, tó túmọ̀ sí 'alákòóso tí kò lẹ́tọ̀ọ́ lábẹ́ òfin,' ó sì wúlò fún àwọn aṣáájú rere àti búburú. Ní Sparta, àwọn ogun Messenian yọrí sí ìṣẹ́gun Messenia àti fífi àwọn Messenians ṣe ọmọ-ọba, tí ó bẹ̀rẹ̀ ní ìdajì ìkẹyìn ọ̀rúndún kẹjọ Ṣáájú Sànmánì Kristẹni, ìgbésẹ̀ tí kò rí irú rẹ̀ rí ní Gíríìsì ìgbàanì. Àṣà yìí ló jẹ́ kí ìyípadà bá àwùjọ. Àwọn èèyàn tí wọ́n tẹrí ba fún wọn, tí wọ́n wá ń pè ní helots, ló ń ṣe oko, tí wọ́n sì ń ṣiṣẹ́ fún Sparta, nígbà tí gbogbo ọkùnrin ará ìlú Spartan di ọmọ ogun fún Ẹgbẹ́ Ọmọ Ogun Spartan ní ìpínlẹ̀ tí wọ́n ti sọ di ológun títí láé. Kódà, wọ́n fipá mú àwọn èèyàn jàǹkànjàǹkàn láti máa gbé gẹ́gẹ́ bí ọmọ ogun, kí wọ́n sì máa dá wọn lẹ́kọ̀ọ́; bí àwọn olówó àtàwọn tálákà ṣe jọ ń gbé pọ̀ yìí ló jẹ́ kí rògbòdìyàn tó wà láàárín wọn dín kù. Àwọn àtúnṣe wọ̀nyí, tí wọ́n sọ pé Lycurgus ti Sparta ló ṣe, ṣeé ṣe kí wọ́n ti parí ní ọdún 650 Ṣáájú Sànmánì Kristẹni.  Ìbéèrè: Ta ló fẹ́ rọ́pò àwọn ọ̀tọ̀kùlú?
àwọn òǹrorò tí wọ́n fẹ́ràn ọmọnìyàn