Ṣàkópọ̀ àpilẹ̀kọ náà:  Àwọn nǹkan díẹ̀ ló lẹ́wà - tàbí tó ń bani lẹ́rù - ju bí mànàmáná ṣe máa ń tàn lójú sánmà tó dà bí àwọsánmà tó ń bú gbàù. Àwòrán tó gbẹ̀yìn yìí, tí ayàwòrán kan tó jẹ́ onímọ̀ nípa iṣẹ́ ọnà yà nígbà tí òkè ayọnáyèéfín Colima tó wà ní Mẹ́síkò ń tú eérú àti yìnyín jáde, fi bí agbára tí òkè ayọnáyèéfín ń fà ṣe lágbára tó hàn. Hernando Rivera Cervantes ya àwọn àwòrán náà bí àwọn aláṣẹ àdúgbò ṣe kìlọ̀ fún àwọn tí ń gbé ní àyíká òkè ayọnáyèéfín náà, tí a tún mọ̀ sí òkè ayọnáyèéfín Iná, láti múra sílẹ̀ fún ìmúkúrò tí ó ṣeé ṣe. Ààrá ń kọ lu ààrá tó wà nínú àwọsánmà ńlá tí òkè ayọnáyèéfín Colima (ní òkè) ní Mẹ́síkò ń gbé sókè. Òkè yìí ga tó ẹgbẹ̀rún mẹ́ta ó lé ọgọ́rùn-ún mẹ́ta [3,800] mítà, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí í bú gbàù lọ́dún 1576, ó sì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn òkè ayọnáyèéfín tó ń bú gbàù jù lọ ní Mẹ́síkò. Ó tó wákàtí mẹ́jọ tí Ọ̀gbẹ́ni Cervantes fi ń wo òkè ayọnáyèéfín náà bó ṣe ń tú eérú jáde sí nǹkan bí kìlómítà mẹ́ta nínú afẹ́fẹ́ ayé kó tó di pé ó ya àwòrán tó ṣàrà ọ̀tọ̀ yìí. Ó sọ pé: 'Mo dúró fún wákàtí mẹ́jọ, mo mọ̀ pé nǹkan kan máa ṣẹlẹ̀. Nígbà tí mànàmáná náà dé, ńṣe ló dà bí iṣẹ́ ìyanu. Ìrírí tí mi ò lè gbàgbé nìyẹn.' Wọ́n gbà pé ńṣe ni mànàmáná yìí máa ń yọ látinú àwọsánmà eérú tó ń rọ̀ bí àwọn èròjà tó wà nínú rẹ̀ bá ṣe ń fọwọ́ gbá ara wọn. Bó ṣe máa ń rí nínú àwọsánmà ààrá, bẹ́ẹ̀ náà ni èéfín yìí ṣe máa ń pọ̀ sí i títí tó fi máa ń wá ọ̀nà tó máa gbà dé ilẹ̀ bí mànàmáná. Àtòjọ àwọn àwòrán tí aláwòrán Hernando Rivera Cervantes ya yìí fi àwọn mànàmáná hàn bí òkè Colima ṣe bú gbàù. Ọ̀gbẹ́ni Cervantes tún ṣàṣeyọrí láti ya àwòrán alẹ́ yìí lókè yìí ti yìnyín tó ń tú jáde láti inú òkè ayọnáyèéfín tó ń bú gbàù. Ìwádìí kan tí wọ́n ṣe lẹ́nu àìpẹ́ yìí fi hàn pé àwọn òkè kéékèèké tó ń bú gbàù láti ogún ọdún sẹ́yìn ló ń dáàbò bo ayé lọ́wọ́ bí ayé ṣe ń móoru. Àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì ti jẹ́rìí sí i pé àwọn ẹ̀kán afẹ́fẹ́ tó ní èròjà sulphur nínú, tí àwọn òkè ayọnáyèéfín ń tú jáde sínú afẹ́fẹ́ òfuurufú ti ń mú kí ìmọ́lẹ̀ oòrùn yí padà kúrò lórí ilẹ̀ ayé. Títí di àìpẹ́ yìí, àwọn èèyàn rò pé kìkì àwọn ìbúgbàù tó tóbi gan-an ló máa ń nípa tó ṣe pàtàkì lórí ojú ọjọ́. Àmọ́, ìwádìí kan tí wọ́n gbé jáde ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún yìí ti fìdí àwọn àbájáde tí wọ́n rí ní òpin ọdún tó kọjá múlẹ̀...
A rí mànàmáná nínú àwọsánmà eérú òkè Colima tó wà ní 301 miles ní ìwọ̀ oòrùn Mexico City. Àwọn ìkọlù tí ó jẹ́ àbájáde àwọn ẹ̀rọ tó lágbára tí ó ń kóra jọ bí àwọn èròjà eérú ṣe ń fọ̀ síra wọn. Àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì ṣàwárí pé, àwọn bọ́ọ̀lù yìí lè mú kí atẹ́gùn tó wà ní àyíká gbóná sí nǹkan bí ẹgbẹ̀rún mẹ́ta [3,000] ìlà oòrùn, kí wọ́n sì sọ eérú tó wà nínú àwọsánmà di ohun tó dà bí gíláàsì.