Ṣàkópọ̀ àpilẹ̀kọ náà:  Àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì gbà pé ìjùmọ̀sọ̀rọ̀ tó kọ́kọ́ wáyé láàárín àwọn èèyàn wáyé ní nǹkan bí ẹgbẹ̀rún lọ́nà àádọ́ta sí ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgọ́rùn-ún ọdún sẹ́yìn. Wọ́n sọ pé ọ̀pọ̀ nínú àwọn ọ̀rọ̀ náà ló jẹ́ ọ̀rọ̀ tí àwọn èèyàn inú hòrò máa ń sọ, tàbí ọ̀rọ̀ tí àwọn ọdẹ àtàwọn apẹja máa ń kùn, tí wọ́n á sì máa fi ọwọ́ wọn tọ́ka, kí wọ́n tó kọ́ bí wọ́n ṣe ń sọ̀rọ̀ lọ́nà tó ṣe kedere. Àmọ́ nínú ìwádìí kan tí wọ́n ṣe lẹ́nu àìpẹ́ yìí, ọ̀mọ̀wé kan tó jẹ́ onímọ̀ nípa èdè sọ pé èdè èèyàn yára di èyí tó gbòòrò gan-an nígbà táwọn èèyàn bẹ̀rẹ̀ sí í lo àwọn gbólóhùn tó ṣòro láti lóye, tó sì jọra pẹ̀lú tiwọn. Àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì gbà gbọ́ pé ìjùmọ̀sọ̀rọ̀ tó díjú tó kọ́kọ́ wáyé láàárín àwọn èèyàn wáyé ní ṣísẹ̀-n-tẹ̀lé ní nǹkan bí ẹgbàá márùn-ún sí ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgọ́rùn-ún ọdún sẹ́yìn. Wọ́n gbà gbọ́ pé ọ̀pọ̀ jù lọ nínú rẹ̀ ló jẹ́ pé ńṣe làwọn èèyàn inú hòrò ń kùn, tàbí kí àwọn ọdẹ àtàwọn apẹranjẹ máa kùn, kí wọ́n sì máa fi ọwọ́ wọn tọ́ka, kí wọ́n tó kọ́ bí wọ́n ṣe ń sọ̀rọ̀ lọ́nà tó ṣe kedere. Shigeru Miyagawa, tó jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n nínú ìmọ̀ èdè ní ilé ẹ̀kọ́ gíga kan tó ń jẹ́ Massachusetts Institute of Technology sọ pé: 'Ó ṣeé ṣe kó jẹ́ pé látìgbà tí èdè ti bẹ̀rẹ̀ ni èdè táwọn èèyàn ń sọ lóde òní ti ní àwọn ọ̀nà tó díjú tí wọ́n gbà ń sọ ọ́. Ọ̀pọ̀ jù lọ àwọn ọ̀mọ̀wé ló gbà gbọ́ pé 'èdè ìpilẹ̀ṣẹ̀' kan làwọn èèyàn kọ́kọ́ bẹ̀rẹ̀ sí í lò, ìyẹn ni èdè ìpilẹ̀ṣẹ̀ tó jẹ́ pé díẹ̀díẹ̀ ni àwọn ọ̀rọ̀ àti ọ̀nà tí wọ́n gbà ń sọ̀rọ̀ bẹ̀rẹ̀ sí í yí padà. Ṣùgbọ́n gẹ́gẹ́ bí Ọ̀jọ̀gbọ́n Miyagawa ṣe sọ, àwọn ọ̀rọ̀ tó wà níkọ̀ọ̀kan ní àwọn àmì tó fi hàn pé wọ́n ti ní láti jẹ́ àtọmọdọ́mọ àwọn ọ̀rọ̀ tó ti wà tipẹ́tipẹ́, tí wọ́n ní ọ̀pọ̀ ọ̀rọ̀ nínú, dípò àwọn ọ̀rọ̀ tó jẹ́ pé àwọn ọ̀rọ̀ náà kò fi bẹ́ẹ̀ ṣe pàtàkì. Ó fi kún un pé: 'Níwọ̀n bó ti jẹ́ pé a lè rí ọ̀nà tí wọ́n gbà ń kọ ọ̀rọ̀ sínú ọ̀rọ̀, kò sídìí láti ka ọ̀rọ̀ sí 'àkọ́kù èdè' tó ti wà ṣáájú ìgbà tí wọ́n kọ ọ̀rọ̀ sínú ọ̀rọ̀.' Nínú ìwádìí kan tí wọ́n ṣe lẹ́nu àìpẹ́ yìí, ọ̀mọ̀wé kan tó jẹ́ onímọ̀ èdè sọ pé ó ṣeé ṣe kó jẹ́ pé bí èdè ṣe ń yára di èyí tó túbọ̀ ń gbòòrò sí i ni àwọn èèyàn bẹ̀rẹ̀ sí í lo àwọn gbólóhùn tó dà bíi tiwa. Àwòrán yìí jẹ́ àtúnṣe ti àwọn Ọkùnrin Ródésíà. A ti ṣe ayẹwo awọn ohun ti o ku lati iru-ọmọ yii laarin 300,000 ati 125,000 ọdun sẹyin. Ọ̀jọ̀gbọ́n Miyagawa ní èrò tó yàtọ̀ sí èyí nípa ohun tó dá èdè èèyàn. Ó sọ pé àwọn èèyàn so èdè kan tó ń 'fi nǹkan hàn' pọ̀, irú èyí tá a máa ń rí nínú orin àwọn ẹyẹ, pẹ̀lú èdè kan tó ń jẹ́ 'ọ̀rọ̀-ọ̀rọ̀,' irú èyí tá a máa ń rí lára àwọn kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ tí wọ́n máa ń sọ àwọn ohùn tó dá yàtọ̀, irú bí ohùn ìkìlọ̀. 'Ìròtẹ́lẹ̀ nípa ìdàpọ̀' fi hàn pé ohun yòówù kó kọ́kọ́ fà á, kíákíá ni ìdàpọ̀ àwọn èdè wọ̀nyí wáyé. Nínú ìwé ìròyìn rẹ̀,...
Ìjùmọ̀sọ̀rọ̀ ènìyàn tó díjú bẹ̀rẹ̀ ní nǹkan bí ẹgbẹ̀rún lọ́nà àádọ́ta sí ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgọ́rùn-ún ọdún sẹ́yìn. ọ̀jọ̀gbọ́n shigeru miyagawa sọ pé àwọn ọ̀rọ̀ kan wà tí wọ́n ní àdàkọ nínú. Ó ní èyí fi hàn pé àwọn ọ̀rọ̀ náà wá láti ẹ̀rọ ìgbàanì kan tí ó ní àwọn àlàfo. Ó gbàgbọ́ wípé àwọn ènìyàn so ìpele èdè tí ó jẹ́ 'ìfihàn' pọ̀, gẹ́gẹ́ bí a ti rí i nínú orin ẹyẹ, pẹ̀lú ìpele èdè tí ó jẹ́ 'ọ̀rọ̀-ọ̀rọ̀', gẹ́gẹ́ bí a ti rí i nínú àwọn ẹyẹ àbùùbùtán.