Wo àyọkà tó wà nísàlẹ̀ yìí, kó o sì dáhùn ìbéèrè tó wà lẹ́yìn náà ní èdè kan náà tí àyọkà náà wà:  Àkókò: Láti ọdún 1517, nígbà tí Ottoman ń ṣàkóso, àwọn Kátólíìkì àti àwọn Ọ́tọ́dọ́ọ̀sì ti ilẹ̀ Gíríìsì ń jiyàn gan-an lórí ẹni tó yẹ kó máa bójú tó ṣọ́ọ̀ṣì náà. Nígbà tó fi máa di òpin ọ̀rúndún kẹrìndínlógún, Bẹ́tílẹ́hẹ́mù ti di ọ̀kan lára àwọn abúlé tó tóbi jù lọ ní Àgbègbè Jerúsálẹ́mù, wọ́n sì pín in sí ìpín méje. Ìdílé Basbus sìn gẹ́gẹ́ bí olórí ìlú Bẹtílẹ́hẹ́mù láàrín àwọn olórí mìíràn ní àkókò yìí. Àkọsílẹ̀ owó orí àti ìkànìyàn tí ìjọba Ottoman ṣe lọ́dún 1596 fi hàn pé àwọn èèyàn tó ń gbé ní Bẹ́tílẹ́hẹ́mù jẹ́ ọ̀kẹ́ méje ó lé márùnlélógójì [1,435], èyí tó mú kó jẹ́ abúlé kẹtàlá tó tóbi jù lọ ní Palẹ́sìnì nígbà yẹn. Owó tó ń wọlé fún un jẹ́ 30,000 akce. Bẹ́tílẹ́hẹ́mù máa ń san owó orí lórí àlìkámà, ọkà báálì àti àjàrà. Wọ́n pín àwọn Mùsùlùmí àtàwọn Kristẹni sí àwùjọ ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀, olórí olúkúlùkù sì ni tirẹ̀. Àwọn olórí márùn-ún ló ṣojú fún abúlé náà ní àárín ọ̀rúndún kẹrìndínlógún, mẹ́ta lára wọn jẹ́ Mùsùlùmí. Awọn igbasilẹ owo-ori Ottoman fihan pe olugbe Kristiani jẹ diẹ ni ilera tabi dagba awọn irugbin diẹ sii ju awọn eso ajara (awọn iṣaaju jẹ ọja ti o niyelori).Lati ọdun 1831 si 1841, Palestine wa labẹ ofin ti Muhammad Ali Dynasty ti Egipti. Ni akoko yii, ilu naa jiya iwariri-ilẹ bakanna bi iparun ti agbegbe Musulumi ni ọdun 1834 nipasẹ awọn ọmọ-ogun ara Egipti, o han gbangba bi igbẹsan fun ipaniyan ti adúróṣinṣin ayanfẹ ti Ibrahim Pasha. Lọ́dún 1841, ìlú Bẹ́tílẹ́hẹ́mù tún wá wà lábẹ́ ìjọba Ottoman lẹ́ẹ̀kan sí i, ó sì wà bẹ́ẹ̀ títí di òpin Ogun Àgbáyé Kìíní. Míṣọ́nnárì kan tó jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Amẹ́ríkà ní àwọn ọdún 1850 ròyìn pé iye àwọn tó ń gbé ibẹ̀ kò tó ẹgbẹ̀rún mẹ́rin [4,000], èyí tó sì fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé gbogbo wọn ló ń lọ sí Ṣọ́ọ̀ṣì Gíríìkì. Ó tún sọ pé àìrí omi mú kí ìlú náà má lè gbèrú. Socin rí i nínú àkọsílẹ̀ àwọn abúlé Ottoman kan tó wà láti nǹkan bí ọdún 1870 pé àwọn Mùsùlùmí 179 ló ń gbé ìlú Bẹtílẹ́hẹ́mù nínú ilé 59, àwọn "Látínì" 979 ní ilé 256, àwọn "Gíríìkì" 824 ní ilé 213, àti àwọn Arámẹ́nì 41 ní ilé 11, tó jẹ́ pé ilé 539 ni gbogbo wọn. Àwọn ọkùnrin nìkan ni wọ́n kà sí ara àwọn èèyàn náà. Hartmann rí i pé...  Ìbéèrè: Àwọn ìsìn méjì wo ló jà nílùú Basilica lọ́dún 1517?
Ṣọ́ọ̀ṣì Kátólíìkì àti ti Ọ́tọ́dọ́ọ̀sì Ilẹ̀ Gíríìsì