àwọn ọmọ ilẹ̀ gẹ̀ẹ́sì kọ́kọ́ dé ìlú tóńgá ní òpin ọ̀rúndún kejìdínlógún, nígbà tí ọ̀gágun james cook ṣe ìbẹ̀wò mẹ́ta sí àwọn erékùṣù náà láàárín ọdún 1773 sí 1777. ní nǹkan bí àádọ́ta ọdún lẹ́yìn náà, àwọn míṣọ́nnárì ẹlẹ́sìn wesleyan ọmọ ilẹ̀ gẹ̀ẹ́sì wá sí ìlú tóńgá, wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ sí í yí àwọn ará erékùṣù náà padà sí ẹ̀sìn kristẹni. ní ọdún 1831, wọ́n ṣàṣeyọrí láti yí "ọ̀gá àgbà" taufa'ahau tupou, tó di ọba george tupou kìíní ní ọdún 1845 padà. ní àkókò yìí (nǹkan bí ọdún 1840s) ni wọ́n ti ṣe àdàkọ́kọ̀ àkọ́kọ́ ti àsíá tóńgá. ó ní ẹ̀ka funfun kan pẹ̀lú àgbélébù (bóyá ní àwọ̀ pupa tàbí àwọ̀ búlúù) ní gbogbo igun mẹ́rin, àti àwọn lẹ́tà "a" (ní àwọ̀ bú
4 oṣù kọkànlá ọdún 1875