Ṣàkópọ̀ àpilẹ̀kọ náà:  Wọ́n fún wa ní ètò ìmọ́tótó, wáìnì, ọ̀nà abẹ́ omi àti àwọn ọ̀nà, àmọ́ ó dà bíi pé àwọn ará Róòmù tún fún wa ní ohun kan sí i lára àwọn nǹkan wọ̀nyí - ìyẹn àrùn ikọ́ fée. Àwọn olùṣèwádìí ti ṣàwárí DNA kòkòrò bakitéríà tó ní oríṣi àrùn náà nínú àwọn òkú tí wọ́n rí nínú ṣọ́ọ̀ṣì kan nílùú Vác ní Hungary. Wọ́n rí oríṣiríṣi kòkòrò àrùn ikọ́ fée mẹ́rìnlá tó ti kọ lu àwọn òkú mẹ́jọ tó wà nínú ibojì náà, wọ́n sì rí i pé ọ̀dọ̀ ẹnì kan ṣoṣo ni gbogbo wọn ti wá. Àwọn òkú Terézia Hausmann (tí a rí lókè) tó jẹ́ ẹni ọdún méjìdínlọ́gbọ̀n, tí wọ́n rí nínú hòrò kan tí wọ́n kọ́ ní ọ̀rúndún kejìdínlógún ní ṣọ́ọ̀ṣì Dominican ní Vác, Hungary, wà lára àwọn tí àwọn olùṣèwádìí rí pé ó ti ní àrùn ikọ́ ẹ̀gbẹ. Wọ́n sọ pé kòkòrò bakitéríà kan ṣoṣo tó bẹ̀rẹ̀ sí kọlu àwọn èèyàn nígbà tí ilẹ̀ Róòmù ń pa run ni wọ́n fi ṣe àwọn oríṣi àrùn ikọ́ fée tí wọ́n rí. Ọ̀jọ̀gbọ́n Mark Pallen, tó jẹ́ onímọ̀ nípa apilẹ̀ àbùdá ní Yunifásítì Warwick, tó kọ́kọ́ ṣe ìwádìí náà sọ pé: 'Nípa fífi hàn pé àwọn àbùdá kan wà tí wọ́n ti ṣàwárí látijọ́ tí wọ́n sì lè fi wọ́n wé àwọn àbùdá kan tí wọ́n ti ṣàwárí lóde òní, a ti rí i pé àbùdá àrùn kan tó ti ń ba ilẹ̀ Yúróòpù jẹ́ látìgbà ayé àtijọ́ kò tíì yí pa dà.' Ọjọ́ pẹ́ táwọn òpìtàn ti ń kọ́ni pé ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé àwọn àrùn bí ikọ́ ẹ̀gbẹ, táwọn arìnrìn-àjò ilẹ̀ Yúróòpù mú wá sí Ilẹ̀ Ayé Tuntun, ló pa àwọn ọmọ ìbílẹ̀ Amẹ́ríkà run. Àmọ́, èròǹgbà tuntun kan fi hàn pé ó ṣeé ṣe kó jẹ́ pé àwọn fọ́ọ̀mù àtàwọn kìnnìún òkun tó wá síbẹ̀ ló fà á. Àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì gbà gbọ́ pé àwọn ẹranko inú òkun ló kó àrùn náà wá sí Amẹ́ríkà ti Gúúsù, ibẹ̀ ló sì ti tàn kálẹ̀ - tipẹ́tipẹ́ ṣáájú kí Christopher Columbus tó débẹ̀ lọ́dún 1492. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé iye tí wọ́n fojú bù yàtọ̀ síra, wọ́n gbà pé ìdá márùndínlọ́gọ́rùn-ún nínú ọgọ́rùn-ún àwọn èèyàn tí iye wọn jẹ́ ogún mílíọ̀nù tí wọ́n ń gbé ní Amẹ́ríkà kí àwọn ará Yúróòpù tó dé ibẹ̀ ni àwọn àrùn "tuntun" táwọn arìnrìn-àjò wọ̀nyí gbé wá pa. Àwọn onímọ̀ ìjìnlẹ̀ nípa ẹ̀dá ènìyàn Anne Stone ti Yunifásítì Ìpínlẹ̀ Arizona àti Johannes Krause ti Yunifásítì Tubingen ní Germany ti kẹ́kọ̀ọ́ nípa àwọn genomes Mycobacterial tuberculosis tí ó wà ṣáájú ìgbà Columbian. Àwọn olùṣèwádìí náà ṣàyẹ̀wò DNA àrùn TB látinú egungun àwọn èèyàn kan tí wọ́n rí ní orílẹ̀-èdè Peru, tí wọ́n ti wà láti nǹkan bí ẹgbẹ̀rún ọdún sẹ́yìn, wọ́n sì tún ṣàyẹ̀wò àwọn nǹkan míì tí wọ́n rí, wọ́n fi wọ́n wéra pẹ̀lú àwọn àbùdá tó wà lóde òní. Wọ́n rí ìsopọ̀ tó ṣe kedere láàárín àrùn ikọ́ fée àtàwọn ẹranko...
Ó lé ní igba òkú tí wọ́n rọ́ mọ́ra tí wọ́n rí nínú ihò kan tí wọ́n fi pa mọ́ nínú ṣọ́ọ̀ṣì Dominican tó wà ní ìlú Vác ní Hungary nígbà tí wọ́n ń tún un ṣe. àwọn onímọ̀ nípa apilẹ̀ àbùdá tí àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì ní yunifásítì ti warwick darí ṣèwádìí lórí àwọn àwòkẹ́kọ̀ọ́ tí wọ́n rí lára òkú èèyàn mẹ́rìndínlọ́gbọ̀n, wọ́n sì rí i pé àrùn ikọ̀ ẹ̀gbẹ ló pa mẹ́jọ lára wọn. Wọ́n ṣàwárí DNA ti oríṣi kòkòrò àrùn TB mẹ́rìnlá ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ nínú àwọn òkú. Àyẹ̀wò fi hàn pé gbogbo àwọn àbùdá náà wá láti inú àbùdá kan ṣoṣo tó bẹ̀rẹ̀ sí fa àìsàn nígbà tí ìjọba Romu ń ṣàkóso lọ́wọ́lọ́wọ́ láàárín ọdún 396 sí 470 sànmánì tiwa.