Ṣàkópọ̀ àpilẹ̀kọ náà:  Ìparun Àgbáyé tó wáyé ní igba ó lé méjìlélógún mílíọ̀nù ọdún sẹ́yìn, pa ìdá mẹ́rìndínláàádọ́rùn-ún nínú ọgọ́rùn-ún àwọn ohun alààyè tó wà láyé run. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn òkè ayọnáyèéfín tó gbóná janjan ni wọ́n sábà máa ń sọ pé ó fa ìṣẹ̀lẹ̀ náà, ìwádìí ti fi hàn pé èyí tó pọ̀ jù lọ nínú àwọn ewéko tó wà lórí ilẹ̀ ayé ló kú nígbà tí òkun wá di èyí tó ní èròjà ásíìdì sí i. Ní pàtàkì, wọ́n sọ pé àwọn òkè ayọnáyèéfín tó bú gbàù náà tú ọ̀pọ̀lọpọ̀ èròjà carbon dioxide jáde, èyí tó wá lọ sínú òkun, tó sì yí èròjà inú wọn padà. Ìparun Àgbáyé tó wáyé ní igba ó lé méjìlélógún [252] mílíọ̀nù ọdún sẹ́yìn, pa ìdá mẹ́rìndínláàádọ́rùn-ún nínú ọgọ́rùn-ún àwọn ohun alààyè tó wà láyé. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn òkè ayọnáyèéfín tó ń bú gbàù ni wọ́n sábà máa ń sọ pé ó fa ìṣẹ̀lẹ̀ náà, ìwádìí ti fi hàn pé èyí tó pọ̀ jù lọ nínú àwọn ẹ̀dá tó wà lórí ilẹ̀ ayé ló kú nígbà tí òkun di èyí tó ní èròjà ásíìdì. Ìwádìí tí Yunifásítì Edinburgh ṣe yìí ni àkọ́kọ́ tó fi hàn pé òkun tó ní èròjà áàkì tó pọ̀ gan-an ló fà á. Àwọn olùṣèwádìí náà tún sọ pé ìwọ̀n èròjà carbon tí wọ́n fi sínú afẹ́fẹ́ ayé láti mú kí àwọn ẹranko wọ̀nyí pòórá "tóbi ju àwọn èròjà tó wà nínú epo rọ̀bì lóde òní lọ". Ìparun ńlá náà, tí a tún mọ̀ sí ìparun Ìlà Permian-Triassic, wáyé ní sáà tí ó tó ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgọ́ta ọdún, àti kíkun omi òkun fún nǹkan bí ẹgbẹ̀rún lọ́nà mẹ́wàá ọdún. Nígbà yẹn, ilẹ̀ ayé wà nínú òkun ńlá kan tí wọ́n ń pè ní Pangea. Ilẹ̀ tó tóbi yìí mú kí òjò gbẹ gan-an, nígbà tó sì fi máa di ìgbà tí wọ́n ń pè ní Late Permian, òjò ti gbóná gan-an. Ọ̀pọ̀ ẹ̀dá alààyè tó wà lórí ilẹ̀ àti nínú òkun ló ti wà nínú ewu nítorí bí ojú ọjọ́ ṣe máa ń móoru tó yìí, àmọ́ nígbà tí àwọn òkè ayọnáyèéfín ńláńlá bẹ̀rẹ̀ sí í bú gbàù, ńṣe ló túbọ̀ burú sí i. Ilé Ìkóhun Ìṣẹ̀ǹbáyé ṣàlàyé pé, àgbègbè kan tó tó ìlọ́po méje ilẹ̀ Faransé ni òkìtì yìnyín basalt tí wọ́n ń pè ní viscous lava kún inú rẹ̀, sulphur dioxide tó wá látinú àwọn ìbúgbàù wọ̀nyí sì mú kí òjò ásíìdì tó dà bí ọtí wá bo gbogbo ilẹ̀ ayé. Nígbà tí ọ̀pọ̀ èèyàn kú tán, ilẹ̀ ayé tó rí gbágungbàgun kan tí wọ́n ń pè ní Pangea ló bo gbogbo ayé. Ilẹ̀ gbígbóná àti gbígbẹ ni àgbègbè yìí (tó wà nínú àwòrán yìí). Ìparun Àgbáyé, tí wọ́n tún ń pè ní ìparun tó wáyé láàárín àkókò Pérímì àti Triásì, wáyé ní igba ó lé méjìdínlọ́gọ́rùn-ún mílíọ̀nù...
àwọn onímọ̀ nípa ilẹ̀ ayé kẹ́kọ̀ọ́ nípa àwọn àpáta ní orílẹ̀ - èdè united arab emirates tó ṣeé ṣe kó wà ní ìsàlẹ̀ òkun nígbà ìparun ńlá tó wáyé ní àádọ́ta dín nírínwó ọdún sẹ́yìn. láti inú èyí ni wọ́n ti lè ṣe àwòkọ́ṣe àyíká láti fi ṣe àwòrán bí ìparun náà ṣe wáyé. Wọ́n gbàgbọ́ wípé àwọn ìbúgbàù òkè ayọnáyèéfín tú CO2 jáde sínú òkun. Àti pé bí omi ṣe túbọ̀ ń le sí i ló'dá ìgbéjàkò ìkẹyìn' sí àyíká tó ti di aláìlágbára tẹ́lẹ̀.