Wo àyọkà tó wà nísàlẹ̀ yìí, kó o sì dáhùn ìbéèrè tó wà lẹ́yìn náà ní èdè kan náà tí àyọkà náà wà:  Àkọlé àwòrán: Shiki ní àrùn TB, ó wáṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí akọ̀ròyìn ogun nínú Ogun Ṣínà àti Japan Àkọ́kọ́, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó rí ète rẹ̀, ó dé China lẹ́yìn tí wọ́n fọwọ́ sí ìwé àdéhùn Shimonoseki ní April 17, 1895. Dípò kí ó máa ròyìn nípa ogun náà, ó lo àkókò tí kò dùn mọ́ni tí àwọn ọmọ ogun Japan ń ṣe inúnibíni sí ní Dalian, Luangtao, àti Ìpínlẹ̀ Lüshunkou, tí ó sì pàdé Mori Ōgai, òǹkọ̀wé tí ó gbajúmọ̀, tí ó jẹ́ dókítà ológun nígbà náà, ní May 10, 1895. Shiki tẹ̀síwájú láti máa hó ẹ̀jẹ̀ ní gbogbo ìgbà tí ó fi wà ní ìrìn àjò padà sí Japan, ó sì wà ní ilé ìwòsàn ní Kobe. Lẹ́yìn tí wọ́n dá a sílẹ̀, ó padà sí ìlú ìbílẹ̀ rẹ̀ ní ìlú Matsuyama, ó sì lọ gba ìtọ́jú nílé òǹkọ̀wé gbajúmọ̀ náà, Natsume Sōseki. Láàárín àkókò yìí, ó kó àwọn ọmọ ẹ̀yìn jọ, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí í kọ àwọn ìwé haiku tí wọ́n fi ń ṣàlàyé bí wọ́n ṣe lè fi àwọn ohun tí wọ́n rí nínú ìṣẹ̀dá kọrin. Ní Matsuyama ní 1897, ọmọ ẹgbẹ́ yìí, Yanigihara Kyokudō, dá ìwé ìròyìn haiku kan sílẹ̀, Hototogisu, èyí tó jẹ́ orúkọ abẹ́ Shiki. Láìpẹ́, wọ́n kó ìwé ìròyìn yìí lọ sí ìlú Tokyo. Takahama Kyoshi, ọmọ-ẹ̀yìn míràn, ni ó gba ìṣàkóso, tí àyè ìwé ìròyìn náà sì di èyí tí ó kún fún iṣẹ́ òwe. Shiki wá sí Tokyo, tí àwùjọ àwọn ọmọ-ẹ̀yìn rẹ̀ tí wọ́n wà níbẹ̀ sì di ẹni tí a mọ̀ sí " ilé-ẹ̀kọ́ Nippon" láti orúkọ ìwé ìròyìn tí ó ti jẹ́ olóòtú haiku tí ó sì ti ń tẹ̀wé àwọn iṣẹ́ àwùjọ náà. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó ti di aláàrá ní 1897, àìsàn Shiki tún burú sí i ní nǹkan bí ọdún 1901. Ó ní àrùn Pott, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí lo oògùn apàrora tí wọ́n ń pè ní morphine. Nígbà tó fi máa di ọdún 1902, ó ṣeé ṣe kó ti bẹ̀rẹ̀ sí gbára lé oògùn náà gan-an. Láàárín àkókò yìí, Shiki kọ ìwé ìtàn ara ẹni mẹ́ta. Àrùn ikọ́ ẹ̀gbẹ ló pa á lọ́dún 1902 nígbà tó wà lọ́mọ ọdún mẹ́rìnlélọ́gbọ̀n.  Ìbéèrè: Báwo ni Shiki ṣe kú?
àrùn ikọ́ fée