Ṣàkópọ̀ àpilẹ̀kọ náà:  Àwọn òkúta tí wọ́n fi ṣe èèpo-ẹ̀yìn tó ti lé ní mílíọ̀nù mẹ́ta ọdún sẹ́yìn lè jẹ́ àwọn irinṣẹ́ tó tíì pẹ́ jù lọ lágbàáyé tí àwọn baba ńlá wa àkọ́kọ́bẹ̀rẹ̀ ṣe, gẹ́gẹ́ bí àwọn olùṣèwádìí ṣe sọ. Àwọn awalẹ̀pìtàn sọ pé wọ́n ti rí nǹkan bí ogún òkúta tí wọ́n fi ń ṣe àwọn irinṣẹ́ náà ní ìwọ̀ oòrùn Adágún Turkana ní Kẹ́ńyà. Ìwádìí náà lè yí èrò ọ̀pọ̀ èèyàn nípa bí ẹ̀dá èèyàn ṣe di àbùdá pa dà, nítorí pé - tó bá jẹ́ pé òótọ́ lohun tí wọ́n sọ - àwọn irinṣẹ́ tí wọ́n fi òkúta ṣe yìí ti pẹ́ ní nǹkan bí ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgọ́rùn-ún méje [700,000] ọdún ju èyí tí wọ́n ti rí tẹ́lẹ̀ lọ. wọ́n rí àwọn irinṣẹ́ tí wọ́n fi òkúta ṣe yìí tí wọ́n sin sínú erùpẹ̀ ní etíkun ìwọ̀ oòrùn adágún tó ń jẹ́ turkana nílẹ̀ kẹ́ńyà. Ó túmọ̀ sí pé àwọn baba ńlá ìran ènìyàn ìgbàanì ti ń ṣe irinṣẹ́ ní ẹgbẹẹgbẹ̀rún ọdún tó ṣáájú ìgbà tí 'ènìyàn' àkọ́kọ́ fara hàn - ìyẹn ni ìbẹ̀rẹ̀ ẹ̀ka igi ìdàgbàsókè táa mọ̀ sí Homo. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ògbóǹkangí ló ti gbà tipẹ́tipẹ́ pé lílo àwọn irinṣẹ́ òkúta látọ̀dọ̀ àwọn ẹ̀yà ìpilẹ̀ṣẹ̀ Homo bíi Homo habilis àti Homo erectus ló ràn wọ́n lọ́wọ́ láti yàtọ̀ sí àwọn ẹ̀yà mìíràn tó jọ ènìyàn. ní àádọ́ta dín ní àádọ́ta mílíọ̀nù ọdún sẹ́yìn - àwọn ẹ̀dá àkọ́kọ́ tó jẹ́ ẹ̀dá àkọ́kọ́ bẹ̀rẹ̀ sí dàgbà. ní àádọ́ta mílíọ̀nù ọdún sẹ́yìn, ẹ̀dá ènìyàn tí wọ́n ń pè ní hominidae (àwọn kòkòrò ńláńlá) jáde látinú àwọn baba ńlá ẹyẹ gibbon. ní mílíọ̀nù mẹ́jọ ọdún sẹ́yìn, àwọn gorílà tó kọ́kọ́ jáde wá. Nígbà tó yá, ìlà ìdílé àwọn ajẹ́bíidán àti ti ẹ̀dá èèyàn bẹ̀rẹ̀ sí í pínyà. Ọdún 5.5 miliọnu sẹ́yìn - Ardipithecus, "àkọ́ṣe-ènìyàn" àkọ́kọ́ ní àwọn ànímọ́ kan náà pẹ̀lú àwọn ẹyẹ àbùùbùtán àti gorilla. ní nǹkan bí mílíọ̀nù mẹ́rin ọdún sẹ́yìn, àwọn Australopithecines fara hàn. Ọpọlọ wọn kò tóbi ju ti ẹyẹ chimpanzee lọ. 2.8 milionu odun seyin - LD 350-1 han ati ki o le jẹ akọkọ ti awọn Homo ebi. ní mílíọ̀nù méjì ààbọ̀ ọdún sẹ́yìn, ẹyẹ paranthropus, tó ń gbé nínú igbó, ní ọ̀nà ńlá láti fi jẹun. 2.3 milionu odun seyin - Homo habalis akọkọ ro lati ti han ni Africa. 1.8 milionu odun seyin - Homo ergaster bere si han ninu igbasilẹ ti o wa ninu egungun. 1.6 milionu odun seyin - Aami ọwọ di imọ-ẹrọ akọkọ ti imọ-ẹrọ akọkọ. Ní nǹkan bí ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgọ́rùn-ún mẹ́jọ [800,000] ọdún sẹ́yìn, àwọn èèyàn ìjímìjí ń lo iná, wọ́n sì ń dá ilé. Bí ọpọlọ ṣe ń gbòòrò sí i ló yára ń pọ̀ sí i. 400,000 years ago - Neanderthals kọ́kọ́ bẹ̀rẹ̀ sí farahàn àti pín káàkiri Europe àti Asia. 200,000 ọdún sẹ́yìn - Homo sapiens - òde òní...
Àwọn awalẹ̀pìtàn ti rí òkúta ogún tí àwọn ènìyàn ìjímìjí fi'ọ̀nà dídára'mọ ní ìhà ìwọ̀ oòrùn Adágún Turkana ní Kenya. Àwọn irinṣẹ́ náà ni wọ́n rò pé wọ́n ti wà láti bí ẹgbẹ̀rún lọ́nà àádọ́ta ọdún sẹ́yìn àwọn ẹ̀yà Homo àkọ́kọ́. wọ́n tún ti pẹ́ tó ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgọ́rùn - ún méje [ 700,000 ] ọdún ju àwọn irinṣẹ́ òkúta míì tí wọ́n ti rí tẹ́lẹ̀ lọ. Àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì sọ pé ó lè yí èrò wa padà nípa bí ẹ̀yà ara wa ṣe di ẹ̀dá alààyè.