Ṣàkópọ̀ àpilẹ̀kọ náà:  Àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì ti kìlọ̀ pé gbígbé nítòsí àwọn ọ̀nà tó kún fọ́fọ́, tí afẹ́fẹ́ ibẹ̀ sì ti dọ̀tí gan-an lè fa "ìṣòro rọpárọsẹ̀ tí kì í sọ nǹkan kan" èyí tó lè mú kéèyàn ní àrùn ọpọlọ tí kì í sọ nǹkan kan. Wọ́n sọ pé àwọn nǹkan kéékèèké tó dà bí èéfín, èyí tí ọ̀pọ̀ jù lọ lára wọn jẹ́ èéfín ọkọ̀ àti èéfín tó ń jáde látinú ilé iṣẹ́, máa ń yí bí ọpọlọ ṣe rí padà. A ti fi hàn tẹ́lẹ̀ pé àwọn èròjà kéékèèké yìí máa ń ba ẹ̀dọ̀fóró jẹ́, wọ́n sì máa ń fa àwọn àyípadà tó lè ṣàkóbá fún àwọn ohun tó ń mú kí ẹ̀jẹ̀ máa ta àti kí ẹ̀jẹ̀ máa dì, wọ́n sì gbà pé àwọn èròjà wọ̀nyí ló ń fa ikú ẹgbẹ̀rún mọ́kàndínlọ́gbọ̀n èèyàn lọ́dọọdún nílẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì. Ìwádìí ti fi hàn pé gbígbé nítòsí òpópónà tó kún fún èrò lè mú kí ewu àìsàn ọpọlọ di èyí tó pọ̀ sí i. Àwọn olùṣèwádìí ṣàyẹ̀wò ọpọlọ àwọn ènìyàn tí ó lé ní 900 tí ọjọ́ orí wọn ju 60 lọ tí wọ́n sì ṣe àgbéyẹ̀wò ewu ìbàyíkájé. Àwọn olùṣèwádìí láti Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà rí ẹ̀rí tó fi hàn pé gbígbé nítòsí àwọn òpópónà tó kún fọ́fọ́ tàbí àwọn àgbègbè tó ti di eléèérí lè yọrí sí "ìṣòro rọpárọsẹ̀ tí kì í sọ nǹkan kan" èyí tó máa ń fa kí ọpọlọ kéré sí i àti àwọn àbùkù mìíràn. Àwọn àrùn rọpárọsẹ̀ tí kì í sọ nǹkan kan, èyí tó máa ń wáyé nígbà tí ẹ̀jẹ̀ tó ń lọ sínú ọpọlọ bá ti dí, kì í ní àmì kankan, ẹni tó bá sì ní àrùn rọpárọsẹ̀ kì í sábà mọ̀ pé ó ń ṣe òun. Sudha Seshadri, tó jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n nínú ìmọ̀ ìṣègùn nípa iṣan ara ní ilé ẹ̀kọ́ ìṣègùn ti Boston University School of Medicine, sọ pé: <unk>Èyí ń kó ìdààmú báni, níwọ̀n bó ti jẹ́ pé a mọ̀ pé fífi ohùn sílẹ̀ nígbà téèyàn bá ń ṣeré ìdárayá máa ń jẹ́ kéèyàn tètè ní àrùn rọpárọsẹ̀, ó sì tún máa ń jẹ́ kéèyàn tètè ní àrùn ọpọlọ tí kì í jẹ́ kéèyàn ronú jinlẹ̀, ó máa ń jẹ́ kéèyàn ní ìṣòro ìrìn àti ìsoríkọ́. <unk>Ní báyìí, à ń gbèrò láti túbọ̀ ṣàyẹ̀wò ipa tí ìbàyíkájẹ́ afẹ́fẹ́ ń ní fún àkókò gígùn, ipa tó ń ní lórí bí ọpọlọ ṣe ń dín kù bí àkókò ti ń lọ, àti àwọn ewu mìíràn tó ń fa àrùn rọpárọsẹ̀ àti àìsàn ọpọlọ tí ń múni dákú.<unk> Ìwádìí tí ilé ẹ̀kọ́ ìṣègùn Beth Israel Deaconess Medical Center àti ilé ẹ̀kọ́ ìṣègùn ti Boston University ṣe nípa àwọn èèyàn tó lé ní ẹgbẹ̀rún mẹ́sàn-án [900] tí wọ́n jẹ́ ẹni ọgọ́ta ọdún tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ, tí wọn ò ní àrùn ọpọlọ tí kì í jẹ́ kéèyàn ronú jinlẹ̀ tàbí tí wọn ò ní àrùn rọpárọsẹ̀ rí. Wọ́n ṣàkọsílẹ̀ bí ibi tí àwọn tó kópa nínú ìwádìí náà ń gbé ṣe jìnnà tó sí àwọn òpópónà ńláńlá, wọ́n sì lo àwòrán satelaiti láti fi mọ bí wọ́n ṣe ń fara pa mọ́ sí àwọn èròjà kéékèèké tí wọ́n ń pè ní PM2.5. Àwọn èròjà kéékèèké tó wà nínú rẹ̀ kò ju kìlómítà méjì àtààbọ̀ lọ, ìyẹn sì jẹ́ nǹkan bí ìlọ́po ọgbọ̀n ọ̀gbọ̀n ọ̀gbọ̀n irun orí èèyàn. Oríṣiríṣi nǹkan ló ń mú àwọn èròjà yìí jáde, irú bí àwọn ilé iṣẹ́ tó ń pèsè iná mànàmáná, àwọn ilé iṣẹ́, àwọn ọkọ̀ akẹ́rù àtàwọn ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́, títí kan iná tí wọ́n fi ń sun igi. Wọ́n...
Àwọn onímọ̀ ìjìnlẹ̀ ará Amẹ́ríkà ṣàyẹ̀wò àwọn èèyàn tó lé ní ẹgbẹ̀rún mẹ́sàn - án tí wọ́n ti pé ẹni ọgọ́ta ọdún tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ. Àwọn ògbóǹkangí gbà gbọ́ pé ńṣe ni afẹ́fẹ́ olóró lè mú kí ewu 'àìsàn rọpárọsẹ̀ tó ń dákẹ́ rọ́rọ́' pọ̀ sí i wọ́n gbà pé àwọn èròjà kéékèèké tó wà nínú afẹ́fẹ́ olóró máa ń pa ẹgbàá méje ó lé ẹgbàajì èèyàn lọ́dọọdún. Ewu ti nini ikọlu ti o dakẹ le pọ si nipasẹ diẹ sii ju 40 ogorun.