Ṣàkópọ̀ àpilẹ̀kọ náà:  Wọ́n ṣàwárí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ibojì ní Àfonífojì Cotahuasi ní orílẹ̀-èdè Peru, níbi tí wọ́n ti ń ṣe àwọn ààtò ikú tó ń bani lẹ́rù, èyí tí wọ́n ti ń ṣe láti nǹkan bí ẹgbẹ̀fà [1,200] ọdún sẹ́yìn. Àwọn egungun òkú èèyàn tó tó ọgọ́ta ni wọ́n kó sínú ibojì kọ̀ọ̀kan, àwọn ọmọ ọwọ́ tí wọ́n kó sínú àwọn àgò kéékèèké ni wọ́n kó sínú àwọn ibojì náà, àwọn mìíràn sì wà tí wọ́n fọ́ sí wẹ́wẹ́ nígbà tí wọ́n ń jẹrà. Àwọn awalẹ̀pìtàn ti ṣí àwọn ibojì méje báyìí, wọ́n sì ti rí àwọn òkú tí wọ́n rọ jọ 171 ní ibi tí wọ́n ti ń ṣe ààtò ìsìn àtijọ́ tí wọ́n ń pè ní Tenahaha. Wọ́n ṣàwárí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ibojì ní Àfonífojì Cotahuasi ní orílẹ̀-èdè Peru, níbi tí wọ́n ti ń ṣe àwọn ààtò ikú tó ń bani lẹ́rù, èyí tí wọ́n ti ń ṣe láti nǹkan bí ẹgbẹ̀fà [1,200] ọdún sẹ́yìn. Àwòrán yìí jẹ́ ìsìnkú ọ̀dọ́bìnrin kan tí wọ́n rí ní àárín ọ̀kan lára àwọn ibojì náà. Ìwádìí tí wọ́n ṣe nípa egungun rẹ̀ fi hàn pé ó ní ìṣòro eyín, tó fi mọ́ pípàdánù eyín. 'Nígbà tí a bá ronú nípa òkú, a máa ń sin ìbátan wa, ìyẹn sì ni gbogbo rẹ̀,' Justin Jennings, olùtọ́jú ohun ìṣẹ̀ǹbáyé ní Royal Ontario Museum ní Toronto sọ fún DailyMail.com. 'Ṣùgbọ́n nígbà yẹn lọ́hùn-ún, ní àwọn òkè Andes, o ṣì máa ń bá àwọn èèyàn wọ̀nyẹn ṣe wọléwọ̀de. Gbogbo ìgbà làwọn èèyàn máa ń gbé òkú kiri.' Àwọn òkú tí wọ́n kó sínú ibojì náà jẹ́ àwọn tó ti tó ọjọ́ mélòó kan tí wọ́n ti kú, títí kan àwọn àgbàlagbà. Àmọ́, bí ọdún ti ń gorí ọdún, àwọn eku ti jẹ ọ̀pọ̀ lára àwọn òkú náà, wọ́n sì ti fi díẹ̀ sílẹ̀. Nínú ibojì kan, àwọn olùṣèwádìí ṣàwárí nǹkan bí irínwó [400] ẹ̀yà ara èèyàn, títí kan eyín, ọwọ́ àti ẹsẹ̀. Wọ́n fi okùn de àwọn òkú díẹ̀ tó ṣẹ́ kù, wọ́n sì gbé wọn síbi tí wọ́n ti máa ń gbé ọmọ inú. Àwọn òkú tí wọ́n kó sínú ibojì náà jẹ́ àwọn tó ti tó ọjọ́ mélòó kan tí wọ́n ti kú, títí kan àwọn àgbàlagbà. Àwòrán yìí fi àwọn ohun èlò mẹ́ta tí wọ́n rí lẹ́gbẹ̀ẹ́ ẹsẹ̀ ẹnì kan hàn. A sin àwọn màmá náà pẹ̀lú oríṣiríṣi àwọn ohun èlò, títí kan àwọn ohun èlò tí a fi amọ̀ ṣe, tí a yà ní àwòrán yìí. Apá kan egungun orí ọkùnrin kan tí wọ́n rí nínú ọ̀kan lára àwọn ibojì méje tí wọ́n ṣí sílẹ̀ ló wà nínú àwòrán yìí. Ẹgbẹẹgbẹ̀rún àwọn òkú ló wà nínú ibojì wọn tó wà lókè àwọn òkè tó yí àfonífojì náà ká. Jennings sọ pé: 'Nígbà míì, wọ́n máa ń gbé àwọn òkú òkú síbi tí wọ́n ti ń rúbọ níta àwọn ibojì náà.' Àkókò Àárín Gbùngbùn (A.D. 600<unk>1000) ni àkókò tí àṣà ìbílẹ̀ yí padà pátápátá ní...
Àwọn ibojì tí wọ́n ṣàwárí ní ibi ayẹyẹ, Tenahaha ní Cotahuasi Valley. Wọ́n máa ń fi àwọn ọmọ ọwọ́ sínú àwọn ohun èlò kékeré, wọ́n sì máa ń gé apá àti ẹsẹ̀ àwọn ọmọ mìíràn. Nínú ibojì kan, àwọn olùṣèwádìí ṣàwárí ọ̀ọ́dúnrún ẹ̀yà ara èèyàn tí wọ́n yà sọ́tọ̀. Ó ṣeé ṣe kó jẹ́ pé bí àwọn òkú ṣe ń lọ tí wọ́n ń bọ̀ ló mú kí wọ́n máa wo ara wọn bí ẹni tó bára wọn dọ́gba.