Ṣàkópọ̀ àpilẹ̀kọ náà:  Orílẹ̀-èdè Laos jẹ́ ibi táwọn èèyàn ti máa ń rìnrìn àjò afẹ́ kiri tí wọ́n sì mọ̀ ọ́n nítorí àwọn ibi ẹlẹ́wà tó wà níbẹ̀ àti àwọn tẹ́ńpìlì rẹ̀ tó ní ọ̀pọ̀ ohun ọ̀ṣọ́, síbẹ̀, àwọn èèyàn díẹ̀ ló máa ń lọ sí abẹ́ ilẹ̀ láti lọ wo àwọn ohun tó wà lábẹ́ ilẹ̀, wọ́n á sì wá rí i pé ohun tó wà lábẹ́ ilẹ̀ lè jẹ́ ohun àgbàyanu jù bẹ́ẹ̀ lọ. Àwọn ihò àpáta Tham Khoun Ex tó jẹ́ àgbàyanu lọ́nà àrà ọ̀tọ̀, wọ́n dà bí èyí tí kò ṣeé fojú rí nígbà tí wọ́n kọ́kọ́ rí wọn, èyí sì lè jẹ́ ìdí tí àwọn ará àdúgbò fi gbà gbọ́ pé àwọn ẹ̀mí ló ń gbé inú àwọn ihò àpáta abẹ́lẹ̀ náà. John Spies, tó jẹ́ afọ́tò inú hòrò, tó sì jẹ́ ẹni ọdún mọ́kàndínlọ́gọ́ta, ṣàpèjúwe bí ilẹ̀ abẹ́lẹ̀ tó lọ salalu yìí ṣe lẹ́wà tó, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó lọ salalu. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ òkìtì òkúta tí wọ́n fi ṣe ọ̀ṣọ́ sára ògiri hòrò náà ló wà ní ọ̀pọ̀ ibi. Òkìtì kálísítì aláwọ̀ funfun àti aláwọ̀ osan yìí, tó ń dàgbà lọ́nà tó rọra ń pọ̀ sí i, jẹ́ ọ̀kan lára àwọn àlàfo tó tóbi jù lọ ní etí odò náà. àwọn ohun tó ń tàn sára rẹ̀: ìmọ́lẹ̀ aláwọ̀ búlúù kan tó ń wá láti ìta ń tàn sára yàrá tó wà ní ẹnu ọ̀nà hòrò náà. Àwọn àlejò lè gbé ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́ tiwọn dání tàbí kí wọ́n háyà ọkọ̀ ojú omi láti àdúgbò náà kí wọ́n lè wọ inú hòrò náà lọ tààrà kí wọ́n sì rí àwọn ohun àgbàyanu tó wà níbẹ̀. Àwọn ihò Tham Khoun Ex, tí wọ́n mọ̀ sí àwọn ihò Xe Bang Fai River, ní àwọn òkìkí tí wọ́n ṣe láti inú òkúta tí wọ́n ń pè ní stalagmites. Ó lé ní kìlómítà mẹ́ẹ̀ẹ́dógún tó ní àwọn ọ̀nà tó fani lọ́kàn mọ́ra tó sì ní omi tó fẹ̀ lọ salalu, èyí sì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìṣúra tó fara sin ní orílẹ̀-èdè Laos. Kódà igbó tó ń gbèrú gan-an ló wà ní ibi tí wọ́n ti ń wọ inú hòrò náà lókè odò, tí àwọ̀ ewé ewé rèǹtè-rente rẹ̀ ń ta kora pẹ̀lú àwọn òkìtì òkìtì òkìtì òkìtì òkìtì òkìtì òkìtì òkìtì òkìtì òkìtì òkìtì òkìtì òkìtì òkìtì òkìtì òkìtì òkìtì òkìtì òkìtì òkìtì òkìtì òkìtì òkìtì òkìtì òkìtì. Àwọn àlejò lè wọ ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́ tí wọ́n ń pè ní kayak láti gba inú omi náà kọjá, tàbí kí wọ́n máa fẹsẹ̀ rìn lọ ṣàyẹ̀wò àwọn yàrá tó wà nítòsí. O le wọle si iho naa lailewu lakoko akoko gbigbẹ lati Oṣu kọkanla si Oṣu Kẹrin ati ni akoko yii omi jẹ mimọ ati jinlẹ pẹlu awọ alawọ ewe ọlọrọ. Láwọn ibi tí wọ́n ti ya àwọn àwòrán tó fani mọ́ra yìí, àwọn mẹ́rin kan tí wọ́n fi iná LED tó lágbára àti ẹ̀rọ alágbèéká ran àwọn èèyàn lọ́wọ́ láti ya àwòrán inú ihò àpáta tó tóbi gan-an yìí kí wọ́n lè ya àwòrán tó gùn yìí. Ní ọdún 2008, àwùjọ àwọn onímọ̀ ìjìnlẹ̀, tí ògbóǹkangí onímọ̀ ìjìnlẹ̀ John Pollack darí, mú kí àwọn ihò àpáta tí kò yéni yìí di èyí tí wọ́n yàwòrán wọn tí wọ́n sì yàwòrán wọn fún ìgbà àkọ́kọ́. Kí ni...
Àgọ̀ Tham Khoun Ex ní 15km ti àwọn ihò àpáta tí ó lẹ́wà tí wọ́n ń dúró láti ṣe ìwádìí wọn nípa ọkọ̀ kayak. Àwọn arìnrìn-àjò lè rí àwọn ihò àpáta, adágún àti igbó gbígbóná janjan ní ẹnu ọ̀nà. Oníwòrán inú ihò àpáta John Spies ya àwòrán àwọn yàrá tí wọ́n ṣe bí ìkùdu náà láti tú àṣírí náà jáde.