Wo àyọkà tó wà nísàlẹ̀ yìí, kó o sì dáhùn ìbéèrè tó wà lẹ́yìn náà ní èdè kan náà tí àyọkà náà wà:  Ọ̀nà: Láìdàbí Òkun Pàsífíìkì níbi tí àṣà ìbílẹ̀ àwọn ará Polynesia ti dé ọ̀pọ̀ jù lọ àwọn erékùṣù àti àwọn erékùṣù kéékèèké tó jìnnà réré tí wọ́n sì ń gbé inú wọn, ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé gbogbo àwọn erékùṣù, àwọn erékùṣù àtàwọn erékùṣù kéékèèké tó wà ní Òkun Íńdíà ni kò sí èèyàn kankan tó ń gbé títí di àkókò ìjọba ìbílẹ̀. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwùjọ ẹ̀dá èèyàn àtijọ́ ló wà láwọn orílẹ̀-èdè tó wà létíkun Éṣíà àti láwọn apá ibì kan nílẹ̀ Áfíríkà, àwọn erékùṣù Maldives nìkan ni àwùjọ erékùṣù tó wà ní àárín agbègbè Òkun Íńdíà, níbi tí àwùjọ ẹ̀dá èèyàn àtijọ́ kan ti gbèrú. Àwọn ará Maldivia, nígbà ìrìn àjò òwò wọn ọdọọdún, máa ń kó àwọn ọkọ̀ òkun wọn lọ sí Sri Lanka dípò India, èyí tó sún mọ́ wọn gan-an, nítorí pé àwọn ọkọ̀ òkun wọn máa ń gbára lé Òkun Òkun Íńdíà. Àwọn míṣọ́nnárì àti àwọn oníṣòwò Arábíà bẹ̀rẹ̀ sí tan ẹ̀sìn Ìsìláàmù kálẹ̀ ní etíkun ìwọ̀ oòrùn Òkun Íńdíà láti ọ̀rúndún kẹjọ, bí kò bá ṣe ṣáájú ìgbà yẹn. Wọ́n ti rí ilé ìjọsìn kan tí wọ́n fi òkúta ṣe ní èdè Swahili ní ìlú Shanga, lórílẹ̀-èdè Kẹ́ńyà, èyí tó ti wà láti nǹkan bí ọ̀rúndún kẹjọ sí ìkẹẹ̀ẹ́dógún. Iṣowo kọja Okun India rọra ṣafihan iwe afọwọkọ Arabic ati iresi gẹgẹbi ipilẹ ni Ila-oorun Afirika. Lati 1405 si 1433 admiral Zheng O sọ pe o ti mu awọn ọkọ oju-omi nla ti Ming Dynasty lori awọn irin ajo iṣura pupọ nipasẹ Okun India, nikẹhin de awọn orilẹ-ede etikun ti Ila-oorun Afirika. Ni 1497 ọkọ oju omi Portuguese Vasco da Gama yika Cape of Good Hope o si di ara ilu Yuroopu akọkọ lati lọ si India (pẹlu iranlọwọ ti ọkọ oju omi India) ati nigbamii si Ila-oorun Ila-oorun. Àwọn ọkọ̀ òkun ilẹ̀ Yúróòpù, tí wọ́n fi àwọn ohun ìjà ńláńlá dìhámọ́ra, tètè bẹ̀rẹ̀ sí í ṣàkóso òwò. Ilẹ̀ Potogí ló gbapò iwájú nípa gbígbé àwọn odi olódi kalẹ̀ ní àwọn ọ̀nà òkun tó ṣe pàtàkì àtàwọn èbúté. Wọ́n ń ṣàkóso àwọn etíkun ilẹ̀ Áfíríkà àti Éṣíà títí di ìdajì ọ̀rúndún kẹtàdínlógún. Nígbà tó yá, àwọn orílẹ̀-èdè míì nílẹ̀ Yúróòpù bẹ̀rẹ̀ sí í bá àwọn ọmọ ilẹ̀ Potogí jà.  Ìbéèrè: Àwọn wo ló kọ́ ọgbà-ààbò tó wà ní etíkun?
Ilẹ̀ Portugal