Wo àyọkà tó wà nísàlẹ̀ yìí, kó o sì dáhùn ìbéèrè tó wà lẹ́yìn náà ní èdè kan náà tí àyọkà náà wà:  Àkọlé: Àrùn Chagas, tí a tún mọ̀ sí American trypanosomiasis, jẹ́ àrùn tí kòkòrò kan tó ń jẹ́ Trypanosoma cruzi máa ń fà. Àwọn kòkòrò tí wọ́n ń pè ní Triatominae, tàbí "àwọn kòkòrò tó ń fi ẹnu ko ara wọn lẹ́nu" ló sábà máa ń tan àrùn yìí kálẹ̀. Àwọn àmì náà máa ń yí padà bí àrùn náà ṣe ń bá a lọ. Ní ìbẹ̀rẹ̀, àwọn àmì náà kì í sí tàbí kí wọ́n má fi bẹ́ẹ̀ lágbára, wọ́n sì lè ní ibà, kí àwọn lymph node wú, kí orí máa dùn, tàbí kí ọgbẹ́ tó wà ní àgbègbè ibi tí a ti jẹ ẹran náà wú. Lẹ́yìn ọ̀sẹ̀ 8 sí 12, àwọn èèyàn máa ń wọ àyè àrùn tí kì í lọ bọ̀rọ̀, nínú 60 sí 70% àwọn èèyàn, àìsàn náà kì í dá àwọn àmì mìíràn sílẹ̀. 30 sí 40% àwọn èèyàn mìíràn máa ń ní àwọn àmì mìíràn ní 10 sí 30 ọdún lẹ́yìn tí wọ́n kọ́kọ́ ní àrùn náà, títí kan fífi àwọn àyà inú ọkàn gbòòrò sí i ní 20 sí 30%, èyí tó máa ń yọrí sí àìlera ọkàn. Àrùn àjẹsára tí ó ti di ńlá tàbí àìsàn àjẹsára tó ti di ńlá tún lè wáyé nínú ìdá mẹ́wàá nínú ọgọ́rùn-ún àwọn ènìyàn. T. cruzi ni wọ́n sábà máa ń fi àwọn kòkòrò "kissing bugs" tí ó máa ń fa ẹ̀jẹ̀ lára ti ẹ̀yà Triatominae tàn dé ọ̀dọ̀ ènìyàn àti àwọn ẹranko ẹlẹ́ran ara mìíràn. Orúkọ tí wọ́n ń pe àwọn kòkòrò wọ̀nyí láwọn ibì kan ni: vinchuca ní Argentina, Bolivia, Chile, àti Paraguay, barbeiro (onírùngbọ̀n) ní Brazil, pito ní Colombia, chinche ní Central America, àti chipo ní Venezuela. Àrùn náà tún lè tàn kálẹ̀ nípasẹ̀ ìfàjẹ̀sínilára, gbígbé ẹ̀yà ara mìíràn sínú ara ẹlòmíràn, jíjẹ oúnjẹ tí kòkòrò àrùn náà ti kó bá, àti nípasẹ̀ fífa àrùn náà látọ̀dọ̀ ìyá lọ sọ́dọ̀ ọmọ inú rẹ̀. A máa ń ṣe àyẹ̀wò àrùn tó bá ṣẹ̀ṣẹ̀ bẹ̀rẹ̀ nípa wíwá kòkòrò àrùn náà nínú ẹ̀jẹ̀ nípa lílo awò awò. A máa ń ṣe àyẹ̀wò àrùn tí kì í lọ bọ̀rọ̀ nípa wíwá àwọn èròjà tó ń dènà àrùn T. cruzi nínú ẹ̀jẹ̀. Èyí lè gba pé kí wọ́n lo oògùn apakòkòrò tàbí kí wọ́n lo àwọ̀n tí wọ́n fi ń ṣọ́ bẹ́ẹ̀dì. Àwọn ìgbésẹ̀ mìíràn tí wọ́n ń gbé láti dènà àrùn ni wíwo ẹ̀jẹ̀ tí wọ́n ń lò fún ìfàjẹ̀sínilára. Àjẹsára kan kò tíì ṣe àdàgbà láti ọdún 2017. Àwọn àrùn tí ó bá wà ní ìbẹ̀rẹ̀ ni a lè fi oògùn benznidazole tàbí nifurtimox ṣe. Ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé gbogbo ìgbà ni oògùn máa ń wo èèyàn sàn tí wọ́n bá tètè fún un, àmọ́ bó bá ṣe pẹ́ tó tí ẹnì kan ti ní àrùn Chagas ló máa ń dín kù. Nígbà tí wọ́n bá lo oògùn fún àìsàn bára kú, ó lè mú kí àwọn àmì tó máa ń wáyé nígbà tí àìsàn náà bá ti fẹ́rẹ̀ẹ́ parí tètè máa fara hàn tàbí kó máà jẹ́ kó fara hàn....  Ìbéèrè: Kí nìdí tí ọ̀pọ̀ èèyàn ò fi mọ̀ pé àwọn ní àrùn náà?
àwọn òtòṣì ni