Wo àyọkà tó wà nísàlẹ̀ yìí, kó o sì dáhùn ìbéèrè tó wà lẹ́yìn náà ní èdè kan náà tí àyọkà náà wà:  Àkọlé: Láti ìgbà tí wọ́n ti kọ́ ilé yìí ni àwọn èèyàn ti ń fi ìmọrírì hàn sí i, èyí tó kọjá àṣà àti àgbègbè ibi tí wọ́n ń gbé, nítorí náà, àwọn èèyàn máa ń kọminú sí i, èyí sì máa ń mú kí wọ́n kọminú sí i. Ìtàn àtẹnudẹ́nu kan tó ti wà tipẹ́ sọ pé Ṣáháh Jahán ṣètò láti kọ́ ibojì kan tí wọ́n fi òkúta mábìlì dúdú ṣe gẹ́gẹ́ bí Taj Mahal dúdú ní òdìkejì odò Yamuna. Àwọn ìwé àròsọ tí Jean-Baptiste Tavernier, ọmọ ilẹ̀ Yúróòpù kan tó rìnrìn àjò lọ sí ìlú Agra lọ́dún 1665 kọ ló fa èrò yìí. Àwọn kan sọ pé ọmọkùnrin rẹ̀ Aurangzeb ló lé Shah Jahan kúrò lórí oyè kó tó di pé wọ́n kọ́ ọ. Àwọn àwókù òkúta bàbà tí wọ́n fi dúdú ṣe ní òdìkejì odò ní Moonlight Garden, Mahtab Bagh, dà bí ẹni pé ó ń ti ìtàn àròsọ yìí lẹ́yìn. Àmọ́, nígbà tí wọ́n walẹ̀ ní nǹkan bí ọdún 1990, wọ́n rí i pé òkúta funfun tí àwọ̀ rẹ̀ ti yí padà di dúdú ni wọ́n. Ẹ̀kọ́ kan tó ṣeé gbára lé jù lọ nípa ibi tí òkúta òkúta dúdú náà ti wá ni àwọn awalẹ̀pìtàn fi hàn ní ọdún 2006 nígbà tí wọ́n tún apá kan nínú adágún tó wà nínú Ọgbà Ìmọ́lẹ̀ Òṣùpá kọ́. A lè rí àgbéyọ òkùnkùn inú ibojì funfun náà kedere, èyí tó bá ìfẹ́ tí Shah Jahan ní sí ìṣọ̀kan àti ipò tí adágún náà fúnra rẹ̀ wà mu. Kò sí ẹ̀rí kankan fún àwọn àlàyé tí ó ṣàpèjúwe, lóòrèkóòrè ní kúlẹ̀kúlẹ̀, àwọn ikú, ìparun àti ìpalára tí Shah Jahan sọ pé ó ṣe sí àwọn òṣìṣẹ́ ilé àti àwọn oníṣẹ́ ọnà tí ó ní í ṣe pẹ̀lú ibojì náà. Àwọn ìtàn kan sọ pé àwọn tó ń kópa nínú iṣẹ́ ìkọ́lé náà fọwọ́ sí ìwé àdéhùn pé àwọn ò ní lọ́wọ́ nínú irú iṣẹ́ ìkọ́lé bẹ́ẹ̀. Wọ́n tún sọ irú nǹkan bẹ́ẹ̀ nípa ọ̀pọ̀ ilé tó gbajúmọ̀. Kò sí ẹ̀rí kankan tó fi hàn pé Lord William Bentinck, tó jẹ́ gómìnà àgbà ní Íńdíà ní àwọn ọdún 1830, ló ní in lọ́kàn láti wó Taj Mahal lulẹ̀ kó sì ta òkúta náà. Onkọwe itan Bentinck, John Rosselli sọ pe itan naa dide lati tita Bentinck fun gbigba owo ti okuta marble ti a sọ kuro ni Agra Fort. Itan miiran daba pe fifọ silhouette ti finial yoo fa omi lati jade. Títí di òní olónìí, àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba máa ń rí àwọn ẹ̀gbà ọwọ́ tí wọ́n ti fọ́ tó yí àwòrán náà ká. Lọ́dún 2000, Ilé Ẹjọ́ Gíga Jù Lọ ní Íńdíà kò fara mọ́ ẹ̀bẹ̀ tí P. N. Oak gbà pé...  Ìbéèrè: ìgbà wo ni wọ́n ṣàwárí pé àwọn àpáta funfun tí wọ́n ti di dúdú náà kì í ṣe òkúta rárá?
Àwọn ọdún 1990