Ẹ̀kúnrẹ́rẹ́ gbólóhùn yìí: Ní Ionia (àgbègbè etíkun Aegean ti Tọki òde òní) àwọn ìlú Gíríìkì, tí ó ní àwọn ìlú ńlá bíi Miletus àti Halicarnassus nínú, kò lè dá dúró, wọ́n sì wá wà lábẹ́ ìṣàkóso Ilẹ̀ Ọba Páṣíà ní àárín ọ̀rúndún kẹfà ṣáájú Sànmánì Kristẹni. Ní ọdún 499 Ṣáájú Sànmánì Kristẹni, àwọn Gíríìkì dìde nínú Ìdìtẹ̀ Ionian, ìlú Áténì àti àwọn ìlú Gíríìkì mìíràn sì lọ ràn wọ́n lọ́wọ́. Ní ọdún 490 Ṣáájú Sànmánì Kristẹni, Darius I, Ọba Páṣíà tí ó tóbi jùlọ, tí ó ti tẹ àwọn ìlú Ionian mọ́lẹ̀, rán àwọn ọmọ ogun láti fìyà jẹ àwọn ará Giriki. Àwọn ará Páṣíà gúnlẹ̀ sí Attica, ṣùgbọ́n wọ́n ṣẹ́gun wọn ní
Àwọn ọmọ ogun Gíríìkì tí ọ̀gágun Miltiades tó jẹ́ ará Áténì ń darí ló ṣẹ́gun àwọn ará Gíríìkì ní Ìjà Maratónì. Wọ́n ṣì lè rí i tí wọ́n ń sin òkú àwọn ará Áténì sí ìlú Marathon. Ọdún mẹ́wàá lẹ́yìn náà, Xerxes Kìíní, tó rọ́pò Dáríúsì rán àwọn ọmọ ogun tó lágbára gan-an sí Jerúsálẹ́mù. Lẹ́yìn tí Ọba Leonidas Kìíní ti ìlú Sípáríà fi wọ́n lọ́rùn sílẹ̀ ní ìlú Thermopylae, Xerxes lọ sí ìlú Attica, níbi tó ti ṣẹ́gun ìlú Áténì tó sì dáná sun ún. Àmọ́ àwọn ará Áténì ti gba òkun kúrò ní ìlú náà, wọ́n sì ṣẹ́gun àwọn ọmọ ogun Páṣíà lábẹ́ ìdarí Themistocles nínú Ogun Sálámísì. Ọdún kan lẹ́yìn náà, àwọn Gíríìkì, lábẹ́ ìdarí Pausanias ará Sípáríà, ṣẹ́gun àwọn ọmọ ogun Páṣíà ní Plataea. Àwọn ọmọ ogun òkun Áténì wá bẹ̀rẹ̀ sí lé àwọn ará Páṣíà kúrò ní Òkun Aegean, wọ́n sì gba Byzantium lọ́dún 478 ṣáájú Sànmánì Kristẹni. Nígbà tí ìlú Áténì ń ṣe èyí, ó kó gbogbo àwọn orílẹ̀-èdè tó wà ní erékùṣù náà àtàwọn orílẹ̀-èdè mìíràn tó wà ní ilẹ̀ náà jọ, ó sì dá ẹgbẹ́ kan sílẹ̀, èyí tí wọ́n pè ní Ẹgbẹ́ Àwọn Orílẹ̀-Èdè Delia, nítorí pé erékùṣù mímọ́ kan tó ń jẹ́ Delos ni wọ́n ń kó ìṣúra wọn sí. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn ará Sípárátà kópa nínú ogun náà, síbẹ̀ wọ́n fi ìlú náà sílẹ̀, èyí sì jẹ́ kí ìlú Áténì ní agbára láti máa jagun òkun àti láti máa ṣòwò.