Wo àyọkà tó wà nísàlẹ̀ yìí, kó o sì dáhùn ìbéèrè tó wà lẹ́yìn náà ní èdè kan náà tí àyọkà náà wà:  Àlàfo: Ẹ̀yà kòkòrò àrùn kọ̀ọ̀kan máa ń ní oríṣiríṣi nǹkan tó máa ń bá àwọn tó ń gbé inú rẹ̀ ṣe. Àwọn kòkòrò kan, bíi Staphylococcus tàbí Streptococcus, lè fa àrùn awọ ara, àìsàn àyà, meningitis àti àrùn àjẹsára tó lágbára gan-an, èyí tó jẹ́ àbájáde ìgbóná tó máa ń fa ìpayà, ìmúgbòòrò iṣan ara àti ikú. Síbẹ̀, àwọn kòkòrò wọ̀nyí tún jẹ́ ara àwọn ohun alààyè tó wà nínú ara èèyàn, wọ́n sì sábà máa ń wà lórí awọ ara tàbí ní imú láì fa àìsàn kankan rárá. Àwọn ohun alààyè mìíràn máa ń fa àìsàn nínú ènìyàn, bí irú àwọn Rickettsia, tí wọ́n jẹ́ àwọn kòkòrò parasites inú ẹ̀yà ara kan tí ó lè dàgbà kí wọ́n sì tún bí wọn nínú àwọn ẹ̀yà ara mìíràn. Irú ẹ̀yà Rickettsia kan máa ń fa ibà ìgbóná, èkejì sì máa ń fa àrùn Rocky Mountain spotted fever. Chlamydia, ẹ̀yà mìíràn ti àwọn kòkòrò tó ń gbé inú ara, ní àwọn ẹ̀yà tí ó lè fa àìsàn àyà, tàbí àrùn ọ̀nà ìgbẹ́ àti èyí tí ó lè kópa nínú àrùn ọkàn. Níkẹyìn, àwọn ẹ̀yà kan, bíi Pseudomonas aeruginosa, Burkholderia cenocepacia, àti Mycobacterium avium, jẹ́ àwọn kòkòrò àrùn tí ó máa ń fa àrùn tí wọ́n sì máa ń fa àìsàn ní pàtàkì nínú àwọn ènìyàn tí ó ní àrùn tí ń dín agbára ìdènà àrùn kù tàbí àrùn cystic fibrosis. A lè fi àwọn oògùn apakòkòrò àrùn tó máa ń pa kòkòrò àrùn pa àwọn kòkòrò àrùn tí wọ́n bá ń pa kòkòrò àrùn, tàbí tí kòkòrò kòkòrò kòkòrò kòkòrò tí kò bá jẹ́ kí kòkòrò àrùn dàgbà. Onírúurú oògùn apakòkòrò àrùn ló wà, olúkúlùkù wọn sì máa ń dènà ohun kan nínú kòkòrò tó ń fa àrùn náà, èyí tó yàtọ̀ sí èyí tó wà nínú kòkòrò tí kòkòrò náà ń gbé kiri. Àpẹẹrẹ bí àwọn oògùn apakòkòrò àrùn ṣe máa ń mú kí oògùn olóró kan jẹ́ chloramphenicol àti puromycin, èyí tó máa ń dènà ribosome kòkòrò bakitéríà, àmọ́ kì í ṣe ribosome eukaryotic tó yàtọ̀ síra. A máa ń lo àwọn oògùn apakòkòrò àrùn láti wo àwọn àìsàn tó ń ṣe àwọn èèyàn sàn àti nínú iṣẹ́ àgbẹ̀ láti mú kí àwọn ẹranko máa dàgbà, níbi tí wọ́n ti lè máa mú kí àwọn kòkòrò àrùn tètè di èyí tí kò lè dènà oògùn apakòkòrò àrùn. A lè dènà àrùn nípa lílo oògùn apakòkòrò àrùn, irú bíi fífi abẹ́rẹ́ ṣe awọ ara kí abẹ́rẹ́ abẹ́rẹ́ náà tó gún un, àti nípa fífi ìṣọ́ra tó yẹ bo àwọn ohun èlò tí wọ́n fi ń fa ìfúnpá. Àwọn ohun èlò ìṣègùn àti ti eyín...  Ìbéèrè: Kí ló lè dènà àrùn nípa lílo kẹ́míkà?
àdàbà