Wo àyọkà tó wà nísàlẹ̀ yìí, kó o sì dáhùn ìbéèrè tó wà lẹ́yìn náà ní èdè kan náà tí àyọkà náà wà:  Ọ̀nà tí wọ́n gbà ń kọjá: Iṣẹ́ tí òkè ayọnáyèéfín ṣe àti bí wọ́n ṣe ń tú gáàsì jáde ló mú kí òfuurufú ayé àti òkun wà. Ìrì omi láti inú àwọn orísun wọ̀nyí wá di òkun, tí omi àti yìnyín láti inú àwọn pílánẹ́ẹ̀tì kéékèèké, àwọn pílánẹ́ẹ̀tì àtọ̀runwá, àtàwọn ìràwọ̀ aláwọ̀ búlúù wá kún un. Nínú àwòkọ́ṣe yìí, "àwọn gáàsì ilé gbígbẹ" inú àyíká òfuurufú kò jẹ́ kí àwọn òkun di yìnyín nígbà tí Oòrùn tó ṣẹ̀ṣẹ̀ ń yọjú ní kìkì ìdá àádọ́rin nínú ọgọ́rùn-ún ìmọ́lẹ̀ tó wà nísinsìnyí. Nígbà tó fi máa di ọdún 3.5 B.C.E., ó ti dá agbára òòfà ilẹ̀ ayé sílẹ̀, èyí tí kò jẹ́ kí afẹ́fẹ́ oòrùn ya bo àyíká ayé. Àpẹẹrẹ méjì tí ó ṣàlàyé òkìtì ilẹ̀ náà dá àbá ìdàgbàsókè tó dúró sán-ún sí àwọn ọ̀nà tí ó wà lónìí tàbí, ó ṣeé ṣe jùlọ, ìdàgbàsókè tó yára kánkán ní ìbẹ̀rẹ̀ ìtàn Ilẹ̀ ayé tí ó tẹ̀lé e ní àgbègbè ilẹ̀-òkun tó dúró sán-ún fún àkókò gígùn. Àwọn ilẹ̀ tí wọ́n ń pè ní continents ni wọ́n ń pè ní plate tectonics, èyí sì jẹ́ àbájáde bí ilẹ̀ ayé ṣe ń gbóná sí i látàrí bí oòrùn ṣe ń pọ̀ sí i. Láàárín ọgọ́rọ̀ọ̀rún ọ̀kẹ́ àìmọye ọdún, àwọn ilẹ̀ tó tóbi lọ́lá jù lọ yìí ti kóra jọ, wọ́n sì ti ya ara wọn sọ́tọ̀. Ní nǹkan bí àádọ́ta lé ní àádọ́rin mílíọ̀nù ọdún sẹ́yìn (Mya), ọ̀kan lára àwọn àgbáálá ayé tí a mọ̀ jù lọ, ìyẹn Rodinia, bẹ̀rẹ̀ sí tú ká. Àwọn erékùṣù náà tún pa pọ̀ nígbà tó yá láti di Pannotia 600<unk>540 Mya, lẹ́yìn náà níkẹyìn Pangea, èyí tí ó tún pín sí 180 Mya. Àpẹẹrẹ ìgbà dídì tí ó wà nísinsìnyí bẹ̀rẹ̀ ní nǹkan bí 40 Mya, ó sì wá gbóná sí i nígbà Pleistocene ní nǹkan bí 3 Mya. Àwọn agbègbè tí ó wà ní àwọn ibi gíga ti ní láti ṣe àtúnṣe sí àyíká ti yìnyín àti dídì, tí ó ń wáyé ní nǹkan bí 40,000 sí 100,000 ọdún. Ẹgbẹ̀rún ọdún mẹ́wàá sẹ́yìn ni ìgbà tí yìnyín pọ̀ jù lọ lórí ilẹ̀ ayé parí.  Ìbéèrè: Kí ni àlàfo tó ga jùlọ ní ìparí ọdún tí àwọn agbègbè náà máa ń ní ìdàgbàsókè àti dídì?
Ọgọ́rùn-ún Ọdún