Ṣàkópọ̀ àpilẹ̀kọ náà:  Àbùkù tí wọ́n sọ sí ère Cecil John Rhodes tó jẹ́ alákòóso ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì ti dá ìgbòkègbodò àtakò sílẹ̀ jákèjádò Gúúsù Áfíríkà lòdì sí àwọn èèyàn tó ti wà látayébáyé tí wọ́n pè ní 'aláṣèlú'. Àwọn òṣèlú dúdú tí wọ́n jẹ́ ọ̀dọ́ ni wọ́n ń ba àwọn ohun ìrántí tí wọ́n fi ń rántí ilẹ̀ Gúúsù Áfíríkà nígbà tí wọ́n ń ṣe àtakò, nígbà tí wọ́n fi àdàbà bo àwọn ère àwọn ọba ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì, ìyẹn Ọbabìnrin Victoria àti Ọba George Karùn-ún ní ìlú Port Elizabeth àti Durban. Àwọn oníwà ìbàjẹ́ da ọ̀dà sára ère Andrew Murray tó jẹ́ míṣọ́nnárì ọmọ ilẹ̀ Scotland tó sì wá láti Gúúsù Áfíríkà ní Western Cape. Wọ́n tún ba àwọn ohun ìrántí ogun jẹ́. Ọkùnrin kan tó ń gun ẹṣin tí wọ́n fi idẹ ṣe, tó ń ṣàpẹẹrẹ Ogun Anglo-Boer tó wáyé láàárín ọdún 1899 sí 1902, ṣubú lórí ẹṣin rẹ̀. Ohun ti ibinu: Ère ayaba Victoria yii ti o wa ni ita ile-ikawe ilu Port Elizabeth ni South Africa jẹ ọkan ninu ọpọlọpọ awọn iranti si awọn ile-iṣọ ilu Gẹẹsi ti a ti bajẹ lakoko awọn iwọde lodi si awọn nọmba'ẹlẹyamẹya '. Ère ọmọ-ogun ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì tí ó wà lórí ilẹ̀ lẹ́yìn tí wọ́n já a kúrò ní ibùdó rẹ̀ ní Port Elizabeth, Gúúsù Áfríkà. Àwòrán òrìṣà tí ó ti bàjẹ́ tí ó jẹ́ ti olókìkí òṣìṣẹ́ ìwakùsà àti olóṣèlú ọmọ ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì, Cecil John Rhodes, ni a gbé sókè nípa àgbá, láti ipò rẹ̀ ní Yunifásítì Cape Town (lápá òsì), nígbà tí (lápá ọ̀tún) àga kan ń sàmì sí ibi tí òrìṣà bàbà tí ó ti wà fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún náà dúró sí kí wọ́n tó bà á jẹ́. Nínú ìwọ́de tí wọ́n ṣe lẹ́nu àìpẹ́ yìí, àwọn oníwà ìbàjẹ́ fi ọ̀dà bo àwòrán Mohandas Gandhi tó jẹ́ ọ̀dọ́mọdé. Ìrántí yìí wà ní gbàgede ìlú Johannesburg tí wọ́n fi orúkọ Mahatma Gandhi pè, ó sì jẹ́ àmì ìgbà tí olórí àwọn ará India tó ń tako ìjọba ìbílẹ̀ wà ní Gúúsù Áfíríkà, níbi tó ti gbé ìlànà àtakò tí kò léwu kalẹ̀. Olùtakò náà, tí ó fi ọ̀dà funfun bo aṣọ Gandhi, fi ẹ̀sùn kàn án pé ó ń ṣe ẹ̀yà-kan-náà nígbà tó wà lórílẹ̀-èdè náà. Àwọn tó dá ẹ̀sìn Afrikaner sílẹ̀ náà ni wọ́n ń wá. Ní ìlú Pretoria, àwòrán ìrántí olórí ẹ̀yà Afrikaner ní ọ̀rúndún kọkàndínlógún, Paul Kruger ni wọ́n fi àdàbà aláwọ̀ ewé ṣe lẹ́ẹ̀mejì, nígbà tí àwòrán ère Marthinus Pretorius, ẹni tó dá ìlú olú ìlú náà sílẹ̀, ni wọ́n fi àdàbà aláwọ̀ pupa ṣe lẹ́ẹ̀mejì, gẹ́gẹ́ bí ìròyìn tí ilé iṣẹ́ ìròyìn àdúgbò náà gbé jáde. Ère Louis Botha, ààrẹ Àjọ ilẹ̀ Gúúsù Áfíríkà ní...
Ìyìn fún ilẹ̀ Gúúsù Áfíríkà tí àwọn ọmọdékùnrin aláwọ̀ dúdú tí wọ́n ń ṣe àtakò ti bà jẹ́. Ìkọlù àtakò wáyé lẹ́yìn tí wọ́n ba ère Cecil John Rhodes jẹ́.