Ṣàkópọ̀ àpilẹ̀kọ náà:  Wọ́n sọ pé àwọn èèyàn òde òní ló pa àwọn Neanderthal run nípa dídíje pẹ̀lú wọn, tí wọ́n bá wọn bí, kódà tí wọ́n pa wọ́n ní tààràtà. Àmọ́ ìwádìí tuntun fi hàn pé ó ṣeé ṣe kó jẹ́ àrùn tó ń ranni táwọn baba ńlá wa òde òní gbé dání nígbà tí wọ́n ṣí kúrò ní Áfíríkà ló pa wọ́n run. Àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì tí wọ́n ń kẹ́kọ̀ọ́ nípa àbùdá, ohun tí wọ́n hú jáde látinú òkú àti àwọn ohun tí wọ́n hú jáde látinú ilẹ̀ sọ pé àwọn èèyàn Neanderthal ní oríṣiríṣi àìsàn tó ń ṣe wá títí dòní olónìí. Tẹle si isalẹ fun fidio. Ó ṣeé ṣe kó jẹ́ pé àwọn èèyàn Neanderthal, bí àtúnṣe tó wà lókè yìí tó wà ní ibi ìkóhun-ìṣẹ̀ǹbáyé-sí ní London, ló kó àrùn tí àwọn èèyàn òde òní gbé wá sí Yúróòpù nígbà tí wọ́n ṣí kúrò ní Áfíríkà. Wọ́n ti rí ẹ̀rí tó fi hàn pé àwọn ìbátan wa tó wà ṣáájú ìgbà ìṣẹ̀dá ti kó àwọn àrùn bí ikọ́ ẹ̀gbẹ, ikọ́ ẹ̀gbẹ, ikọ́ ẹ̀gbẹ, àrùn ọpọlọ àti òtútù. Àmọ́ àwọn onímọ̀ ìjìnlẹ̀ nípa ẹ̀dá ènìyàn láti Yunifásítì Cambridge àti Yunifásítì Oxford Brookes sọ pé àwọn àrùn tuntun táwọn èèyàn òde òní ń kó ran àwọn èèyàn Neanderthal lè jẹ́ kí wọ́n pa run. Ó ti tó nǹkan bí ọ̀kẹ́ kan ààbọ̀ [30,000] ọdún báyìí tí wọ́n ti gbà pé àwọn baba ńlá àwọn èèyàn òde òní ti pa àwọn Neanderthal ayé àtijọ́ run. Ṣùgbọ́n ó ṣeé ṣe kí àwọn ẹ̀dá alààyè tí kò sí mọ́ yìí ti ń gbẹ̀san lára wa látòkè ọ̀run nípa sísọ wá di ẹni tó ṣeé ṣe kí àwọn àrùn tó lè ṣekú pani bí àrùn jẹjẹrẹ àti àrùn àtọ̀gbẹ tètè kọ lù wá. A gbà pé àwọn Neanderthal àti àwọn èèyàn òde òní ti jọ wà pa pọ̀ fún ẹgbẹẹgbẹ̀rún ọdún, tí wọ́n sì ń bára wọn dà pọ̀, èyí tó túmọ̀ sí pé àwọn ará Yúróòpù ní nǹkan bí ìdá méjì nínú ọgọ́rùn-ún DNA Neanderthal. Àwọn ìwádìí tuntun tí wọ́n ṣe nípa ìtàn ìdàgbàsókè wa ti fi hàn pé àwọn apilẹ̀ àbùdá tí wọ́n fi lélẹ̀ yìí lè mú kí àrùn jẹjẹrẹ àti àrùn àtọ̀gbẹ máa pọ̀ sí i. Àmọ́ ṣá o, àwọn apilẹ̀ àbùdá kan tá a jogún tún lè mú kí ara wa túbọ̀ gbára dì fún àwọn àrùn mìíràn. Àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì ti ṣàwárí pé apá kan lára ètò HLA wa, tó ń ran àwọn sẹ́ẹ̀lì funfun inú ẹ̀jẹ̀ lọ́wọ́ láti dá àwọn èròjà àjèjì mọ̀ nínú ara kí wọ́n sì pa wọ́n run, lè ti ọ̀dọ̀ àwọn èèyàn Neanderthal wá. Àwọn olùṣèwádìí míì sọ pé àwọn èèyàn tí kì í ṣe ọmọ ilẹ̀ Áfíríkà tètè máa ń ní àrùn àtọ̀gbẹ Oríṣi Kejì nítorí pé wọ́n bá àwọn ẹ̀dá èèyàn ìgbàanì tí wọ́n ń pè ní Neanderthals ṣègbéyàwó....
Àwọn onímọ̀ nípa ẹ̀dá ènìyàn sọ pé àwọn Neanderthal ní ọ̀pọ̀ àìsàn òde òní. Àyẹ̀wò DNA fi hàn pé wọn ní agbára ìdènà àrùn sí àwọn àìsàn tó wọ́pọ̀. ṣùgbọ́n wọ́n gbàgbọ́ pé àwọn ènìyàn òde òní mú àwọn kòkòrò àrùn tuntun wọlé bíi Heliocbacter pylori pẹ̀lú wọn láti ilẹ̀ áfíríkà tí wọ́n sì kó àrùn náà ran àwọn ènìyàn neanderthal. èyí fi hàn pé àwọn àrùn tó ń ranni ti wà tipẹ́tipẹ́ ju bá a ṣe rò lọ tẹ́lẹ̀.