Ṣàkópọ̀ àpilẹ̀kọ náà:  Àwọn awalẹ̀pìtàn ti ṣàwárí apá kan lára ògiri ńlá tí wọ́n ń pè ní Great Wall of China, èyí tí wọn ò mọ̀ tẹ́lẹ̀ ní àríwá ìwọ̀ oòrùn orílẹ̀-èdè náà, wọ́n sì gbà pé ó ti lé ní ẹgbẹ̀rún méjì [2,000] ọdún tó ti wà. Àwọn ògbóǹkangí sọ pé ìlà tuntun tó gùn tó kìlómítà mẹ́wàá yìí túmọ̀ sí pé a lè ṣàwárí gbogbo ibi tí Odi Ńlá ti Ìlà Ọba Qin wà fún ìgbà àkọ́kọ́. Àwọn apá mẹ́sàn-án lára ògiri náà ni wọ́n ti rí ní oṣù méjì sẹ́yìn ní etíkun inú Odò Yellow ní agbègbè Gansu àti àgbègbè Ningxia, gẹ́gẹ́ bí ìwé ìròyìn People's Daily ṣe ròyìn ní orí ayélujára. Wọn ò tíì bà á jẹ́: Àwọn apá tuntun lára ògiri ńlá tí àwọn ògbóǹkangí kan ṣàwárí ní àríwá ìwọ̀ oòrùn orílẹ̀ - èdè China. Ìtàn: Wọ́n gbà pé ó ti lé ní ẹgbẹ̀rún ọdún méjì [2,000] tí wọ́n ti ṣe àpáta yìí, tó gùn ju kìlómítà mẹ́fà lọ. ìtòsí: àwọn àwókù náà wà ní etíkun inú odò yellow river ní ìpínlẹ̀ gansu àti ní àgbègbè ningxia. Ẹgbẹ́ kan tí Zhou Xinghua, tó jẹ́ gbajúgbajà olùṣèwádìí nípa Ògiri Ńlá náà àti olórí Àkójọ Ìṣẹ̀ǹbáyé Ningxia tẹ́lẹ̀ rí, darí, ló ṣàwárí apá tuntun náà, tó wà láàárín Ìpínlẹ̀ Jingyuan àti abúlé Nanchangtan. Àwọn ìwé ìtàn sọ pé Olú Ọba Qin pàṣẹ pé kí ògiri ńlá náà bẹ̀rẹ̀ ní agbègbè Gansu kí ó sì lọ sí ìlà oòrùn ní agbègbè Ningxia àti Inner Mongolia, ṣùgbọ́n kò sí ẹ̀rí nípa ti ara tí a rí ní àgbègbè yìí títí di ìsinsìnyí. Ọ̀gbẹ́ni Zhou sọ pé olú ọba àkọ́kọ́ ti China pàṣẹ pé kí wọ́n kọ ọ̀nà náà pẹ̀lú Odò Yellow kí wọ́n má baà jẹ́ kí àwọn oníjàgídíjàgan gba ibẹ̀ kọjá nígbà tí odò náà bá ti di yìnyín. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn apá kan lára ògiri náà ti wà láti nǹkan bí ọdún 700 ṣáájú Sànmánì Kristẹni, ìgbà ìṣàkóso Qin Shihuang tó jẹ́ olú ọba àkọ́kọ́ ní Ṣáínà ni wọ́n kọ ògiri náà lódindi, ìyẹn ní nǹkan bí ọdún 220 ṣáájú Sànmánì Kristẹni lẹ́yìn tí orílẹ̀-èdè náà ti wà níṣọ̀kan fún ìgbà àkọ́kọ́. Òkúta àti ilẹ̀ tí wọ́n fi pàǹtírí kọ́ ni wọ́n fi kọ́ apá tí wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣàwárí lára ògiri náà, àwọn apá kan wà tí wọ́n kọ́ sórí àwọn òkè, àwọn apá mìíràn sì wà tí wọ́n kọ́ sí àwọn àfonífojì. Àwọn kan lára àwọn àwókù náà ga tó mítà mẹ́ta péré nítorí bí wọ́n ṣe bà jẹ́ lọ́nà àbáláyé, àmọ́ ní ìpilẹ̀ṣẹ̀, ògiri náà lè ga tó mítà mẹ́fà. Àwọn abala míràn: Àwòrán láti inú àpamọ́ àwọn ògiri ńlá tí wọ́n kọ́ nígbà ìjọba Qin tí wọ́n rò pé wọ́n kọ́ ní nǹkan bí ọdún 215 sànmánì tiwa. Ohun ìṣẹ̀ǹbáyé ni...
Àwárí yìí túmọ̀ sí pé a lè mọ ibi tí Òkúta Ńlá ti Orílẹ̀-èdè Qin wà. wọ́n gbà pé ó ti lé ní ẹgbẹ̀rún méjì [ 2,000 ] ọdún tí wọ́n ti ṣe àgbègbè tó jìnnà tó kìlómítà mẹ́fà yìí. Àwọn àkọsílẹ̀ ìtàn fi hàn pé ìlà náà wà ṣùgbọ́n a kò rí ẹ̀rí ti ara títí di ìsinsìnyí. olú ọba àkọ́kọ́ ilẹ̀ ṣáínà kọ́ ọ láti dá àwọn oníjàgídíjàgan dúró kí wọ́n má bàa sọdá odò yelloo.