Ṣàkópọ̀ àpilẹ̀kọ náà:  Téèyàn bá kọ́kọ́ wo erékùṣù Por-Bajin tó rí bí òpó mẹ́rin yìí, ńṣe ló máa dà bí ààfin tàbí ọgbà ẹ̀wọ̀n tó ń bani lẹ́rù, nítorí pé ó jẹ́ erékùṣù tó wà létòlétò, tó sì tún ní àwọn àgbègbè tó ti bà jẹ́. Àmọ́ kò sẹ́ni tó mọ ohun tí wọ́n fi ṣe erékùṣù onígun mẹ́rin yìí àtàwọn àwókù rẹ̀ tó dà bí àlàfo, èyí tó wà nínú adágún kan tó wà lápá ìsàlẹ̀ ilẹ̀ Siberia, nígbà tí wọ́n kọ́ ọ ní ẹgbẹ̀rún kan ó lé ọ̀ọ́dúnrún [1,300] ọdún sẹ́yìn. Àwọn òpìtàn àtàwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì kò fohùn ṣọ̀kan lórí ọ̀rọ̀ yìí, àmọ́ àwọn ògbóǹkangí kan gbà pé ó ṣeé ṣe kí wọ́n kọ́ àgbègbè àdádó yìí láti fa àwọn èèyàn wá dípò kí wọ́n fi wọ́n sẹ́wọ̀n, wọ́n sì sọ pé ààfin ìgbà ẹ̀ẹ̀rùn, ilé àwọn ajẹ́jẹ̀ẹ́ ìnìkàngbé tàbí ibi tí wọ́n ti ń wo ìràwọ̀ ni. Erékùṣù tó ṣàjèjì náà, Por-Bajin, ni wọ́n rí ní àárín adágún kan tó jìnnà réré, tó wà lókè àwọn òkè tó wà ní gúúsù Siberia. A ṣe àtúnṣe kan láti fi bí erékùṣù náà ti lè rí hàn kí ó tó di ahoro. Ilé-iṣọ náà wà ní nǹkan bíi 3,800km láti Moscow nítòsí ààlà Mongolia. Àkọsílẹ̀ náà túbọ̀ ń pọ̀ sí i bí ọ̀nà tí wọ́n gbà kọ́ ọ, pẹ̀lú àwọn ohun èlò ìkọ́lé tí wọ́n lò, ṣe ń tọ́ka sí àṣà ìṣẹ̀dálẹ̀ ìkọ́lé àwọn ará Ṣáínà. Orukọ Por-Bajin tumọ si 'ile amọ' ni ede Tuvan, ati pe erekusu naa wa laarin awọn sakani Sayan ati Altai, nipa 3,800km lati Moscow nitosi aala Mongolia. Ọdún 1891 ni wọ́n kọ́kọ́ ṣàwárí erékùṣù náà, kò sì tíì pé ọgọ́rùn-ún ọdún lẹ́yìn náà tí wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣàlàyé ìdí tí wọ́n fi dá a sílẹ̀. Iwadii jinlẹ diẹ sii waye ni ọdun 2007 pẹlu awọn onimo ijinlẹ awujọ ti o ṣe awari awọn tabulẹti amọ ti awọn ẹsẹ eniyan, awọn aworan awọ ti o fẹlẹfẹlẹ lori gilasi ti awọn odi, awọn ẹnu-ọna nla ati awọn ege igi sisun. Awọn amoye sọ pe a kọ erekusu naa lakoko akoko ti Uighur Khaganate (744-840 AD) ṣugbọn ko ṣe kedere kini idi wọn yoo jẹ fun ikole odi kan fun ni iru ibi ti o wa ni ihoho <unk> bi o ti jina si awọn ibugbe nla ati awọn ọna iṣowo. àwọn awalẹ̀pìtàn ṣe àwọn ìwalẹ̀pìtàn tó mọ níwọ̀n tí wọn ò sì rí àbájáde rẹ̀ ní àwọn ọdún 1950 sí 1960. Àwọn àwókù ilé náà ti mú kí àwọn ògbóǹkangí gbà pé wọ́n ti lo erékùṣù náà gẹ́gẹ́ bí odi tàbí ọgbà ẹ̀wọ̀n. Ó lé ní ọgọ́rùn-ún ọdún tí erékùṣù náà ti ń da àwọn ògbógi láàmú, àwọn tó sọ pé ó lè jẹ́ ohunkóhun láti inú ọgbà ẹ̀wọ̀n, sí ààfin tàbí ilé àwọn ajẹ́jẹ̀ẹ́ ìnìkàngbé. Àwọn...
wọ́n ṣàwárí por-bajin ní ọgọ́rùn - ún ọdún sẹ́yìn, kò sì tíì yé àwọn ògbóǹkangí èèyàn. erékùṣù náà tóbi tó hékítà mẹ́ta àtààbọ̀, ó sì wà ní adágún kan ní Siberia nítòsí ààlà ilẹ̀ Mongolia. A gbo wi pe won ti kọ ibi ti a ko le se apejuwe yii laarin odun 744-840 AD.