Wo àyọkà tó wà nísàlẹ̀ yìí, kó o sì dáhùn ìbéèrè tó wà lẹ́yìn náà ní èdè kan náà tí àyọkà náà wà:  Àkọsílẹ̀: Ìwé tí wọ́n fi àwọn ọ̀rọ̀ àkọ̀wé tí wọ́n fi àmì kọ wà láti nǹkan bí ọdún 400 ṣáájú Sànmánì Kristẹni. 3000 BC, ati pe o jẹ ti awọn ọgọọgọrun awọn aami. Àmì ọ̀rọ̀ lè dúró fún ọ̀rọ̀ kan, ìró kan, tàbí ohun kan tí kò lè sọ nǹkan kan; àmì kan náà sì lè ní onírúurú ìtumọ̀ nínú àwọn ipò tó yàtọ̀ síra. Àwọn ohun tí wọ́n fi ń kọ ọ̀rọ̀ sára wàláà ni wọ́n fi ń kọ ọ́, wọ́n máa ń kọ ọ́ sára àwọn ohun ìrántí tí wọ́n fi òkúta ṣe àti sára àwọn ibojì, ó sì ṣeé ṣe kí wọ́n kọ ọ́ lọ́nà tó kún rẹ́rẹ́ bíi tàwọn iṣẹ́ ọnà. Nígbà táwọn akọ̀wé bá ń kọ̀wé lójoojúmọ́, wọ́n máa ń lo ọ̀nà ìkọ̀wé tí wọ́n ń pè ní hieratic, èyí tó tètè máa ń tètè yéni tó sì rọrùn láti lò. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn òǹkọ̀wé máa ń ka àwọn ọ̀rọ̀ tó wà ní ìlà tàbí ní òpó ní ìhà méjèèjì (bó tilẹ̀ jẹ́ pé láti apá ọ̀tún sí apá òsì ni wọ́n sábà máa ń kọ ọ), ìgbà gbogbo ni wọ́n máa ń kọ àwọn ọ̀rọ̀ tó wà ní ìlà láti apá ọ̀tún sí apá òsì, tí wọ́n sábà máa ń kọ ọ́ ní ìlà tó wà ní ìlà. Ọ̀nà ìkọ̀wé tuntun kan, ìyẹn Demotic, ló wá di ọ̀nà ìkọ̀wé tó gbòde kan, irú ọ̀nà ìkọ̀wé yìí sì ni - pa pọ̀ pẹ̀lú àwọn òǹkọ̀wé tí wọ́n ń fi àdàkọ èdè Gíríìkì kọ ọ́ sórí òkúta Rosetta. Èdè Coptic jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ááfábẹ́ẹ̀tì Gíríìkì tí wọ́n fi àwọn àmì kan tí wọ́n ń pè ní Demotic kún un. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n ń lo àwọn ọ̀rọ̀ àfọwọ́kọ tí wọ́n fi ń ṣàpèjúwe ara láti fi ṣe ayẹyẹ títí di ọ̀rúndún kẹrin, nígbà tó fi máa di òpin ọ̀rúndún kẹrin, ìwọ̀nba kéréje lára àwọn àlùfáà ló ṣì lè kà wọ́n. Bí wọ́n ṣe tú àwọn ìsìn àtayébáyé náà ká, bẹ́ẹ̀ náà ni ìmọ̀ nípa ọ̀nà tí wọ́n gbà ń kọ àwọn ọ̀rọ̀ ara ògiri sára ògiri ṣe pòórá. Ìgbìyànjú láti túmọ̀ wọn ti bẹ̀rẹ̀ láti ìgbà Byzantine àti ìgbà Islam ní Egypt, ṣùgbọ́n ní ọdún 1820, lẹ́yìn ìwárí òkúta Rosetta àti ọdún ìwádìí látọ̀dọ̀ Thomas Young àti Jean-François Champollion, ni wọ́n ṣe túmọ̀ àwọn òǹkọ̀wé àdàkọ èdè yìí.  Ìbéèrè: Àwọn àlùfáà mélòó ló mọ bí wọ́n ṣe ń ka àwọn ọ̀rọ̀ Hébérù tí wọ́n kọ lẹ́sẹẹsẹ lórí wàláà ní ọ̀rúndún kẹrin?
ìkáwọ́ kékeré