Radykalnie nastawieni przez ostatnie wydarzenia, polscy reformatorzy (czy to na wygnaniu, czy nadal mieszkający na ograniczonym obszarze pozostającym w Rzeczpospolitej) wkrótce pracowali nad przygotowaniami do narodowego powstania. Tadeusz Kościuszko, popularny generał i weteran rewolucji amerykańskiej, został wybrany na przywódcę. Powrócił z zagranicy i 24 marca 1794 r. w Krakowie wydał proklamację Kościuszko. Wezwał do narodowego powstania.
pod jego dowództwem. Kościuszko emancypował wielu chłopów, aby zapisać ich jako "kosynierzy" w swojej armii, ale ciężko walczone powstanie, pomimo szerokiego poparcia narodowego, okazało się niezdolne do uzyskania zagranicznej pomocy niezbędnej do jego sukcesu. Ostatecznie został stłumiony przez połączone siły Rosji i Prus, a Warszawa została zdobyta w listopadzie 1794 r. w następstwie bitwy pod Pragą.