Napisz kontynuację tego akapitu - Wczesna broń palna była gorsza pod względem szybkości strzału (angelski autor Tudor spodziewa się ośmiu strzałów z angielskiego łuku w czasie potrzebnym do "gotowego strzelca", aby oddać pięć z muszkietu), a François Bernier donosi, że dobrze wyszkoleni łucznicy na koniach w bitwie pod Samugarh w 1658 roku "strzelili sześć razy, zanim muszkieter mógł strzelać dwa razy". Broń palna była również bardzo podatna na wilgotną pogodę. Mieli jednak dłuższy skuteczny zasięg (do 200 jardów dla łuku długiego, do 600 jardów dla muszkietu), większą penetrację, byli niezwykle potężni w porównaniu z poprzednią przenośną bronią pociskową (arkibusy i muszkiety z XVI wieku miały od 1300 do 3000 dżuli na strzał w zależności od rozmiaru i ładunku prochu, w porównaniu do 80-100 dżuli dla typowej strzały długiego łuku lub 150-200 dżuli dla skrzyżowania), i byli taktycznie lepsze w zwykłej sytuacji strzelania żołnierzy do siebie zza przeszkód. Przeniknęli także stalową zbroję bez potrzeby rozwijania specjalnej mięśni. Wojska wyposażone w karabiny mogły więc uzyskać większą siłę ognia, a dobrze wyszkoleni łucznicy na polu bitwy stali się niepotrzebni. Bitwa pod Cerignołą
W 1503 r. wygrała Hiszpania głównie za pomocą broni palnej, co oznaczało, że po raz pierwszy w Europie wygrała dużą bitwę za pomocą broni palnej.