Í lok miðalda, á 15. og 16. öld, varð Portúgal heimsveldi á "árinu þegar Evrópa uppgötvaði nýja staði" þegar hún byggði upp víðtækt ríki, þar á meðal eignir í Suður-Ameríku, Afríku, Asíu og Eystrasalti. Á næstu tveimur öldum varðveitti Portúgal flestar nýlendur sínar en missti smám saman mikið af auðæfi sínu og stöðu þar sem Hollendingar, Englendingar og Frakkar tóku vaxandi hlutdeild í krydd- og þrælaviðskiptum með því að umkringja eða sigra víða dreifðar verslunarstöðvar og svæði Portúgalar. Tákn á hernaðarlegum niðurfalli hófst með tveimur hörmulegum bardaga: Bardagan við Alcácer Quibir
Í Marokkó árið 1578 og ósigraðri tilraun Spánar til að sigra Englandi árið 1588 með Spænsku herflotann <unk> Portúgal var þá í óþægilegri konungsættarsambandi við Spán og lagði skip til Spánverja innrásarflotans. Landið var enn veikara vegna eyðileggingar stórs hluta höfuðborgarinnar í jarðskjálfta árið 1755, landnáms í Napóleonastríðunum og tap á stærsta nýlendunni Brasilíu árið 1822. Frá miðri nítjándu öld til síðari hluta fimmta áratugarins voru tæplega tvö