A morte de Manuel o 24 de setembro de 1180 marcou un punto de inflexión no destino do Imperio Bizantino. Cando Manuel morreu, foi sucedido polo seu fillo Aleixo II Comneno, que estaba baixo a tutela da emperatriz María. A súa conduta provocou a indignación popular, e os desórdenes consecuentes, equivalentes case a unha guerra civil, deron unha oportunidade á ambición do primo distanciado de Manuel, Andrónico I Comneno (r. 1183 <unk> 1185), fillo de Isaac Komnenos. Andrónico deixou o seu retiro en 1182 e marchou a Constantinopla cun exército que (segundo fontes non bizantinas) incluía contingentes musulmáns. A súa chegada foi logo seguida por unha masacre dos habitantes latinos.
, que se centrou nos comerciantes venecianos que se establecían en Constantinopla. Crese que organizou o envelenamento da irmá maior de Aleixo II, María a Porfirogenita e o seu marido Renier de Montferrat, aínda que a propia María o animara a intervir. O envenenador foi dito ser o eunuco Pterygeonites. Pouco despois encarcelou á emperatriz María e despois a matou, por parte dos pterigeonitas e do "hetaireiarches" Constantino Tripsicos. Alexios II foi obrigado a recoñecer a Andrónico como colega no imperio, pero foi executado; o asasinato foi realizado por Tripsicos, Teodoro Dadibrenos e Estevo Hagiocristoforites. Andrónico, en 1183 único emperador, casou con Inés de Francia, unha nena de doce anos de idade que fora anteriormente prometida a Aleixo II. Agnes era filla do rei Luís VII de Francia e a súa terceira esposa Adèle de Champaña. En novembro de 1183, Andrónico asociou ao seu fillo lexítimo máis novo, Xoán Comneno, no trono.