Soo koob maqaalka:  Waa mid ka mid ah waxyaabaha ugu sunta badan ee la ogyahay, waxaana loo isticmaali jiray in lagu sumoobo boqorro, boqorro iyo xitaa fardo tartan ku guuleysta. Laakiin saynisyahannadu waxay ogaadeen in dad yar oo ku nool meel ka baxsan buuraha Andes ee waqooyi galbeed ee Argentina ay horumariyeen adkaysi u gaar ah arsenic. waxay ogaadeen in kumanaan sano dadka deegaanka ay hormariyeen awooda hidaha si ay ula qabsadaan arsenik si ay u yareeyaan saameynta ay ku leedahay jirkooda. Dumarka deegaanka ee San Antonio de los Cobres ee Andes (sawirka kore) waxay wataan nooc ka mid ah hiddo-wadaha oo iyaga siinaya dulqaad ka weyn sunta arsenic iyagoo ka caawinaya inay si hufan u dheefshiidaan sheyga. sumowga arsenic ee aduunka oo dhan ka dhasha biyaha iyo cuntada wasakhaysan waxaa la aaminsan yahay in ay waxyeelo u geystaan in ka badan 137 milyan oo qof. Xitaa heerarka hoose ee sunta arsenic waxay dhaawici kartaa sanbabada, wadnaha, kelyaha iyo beerka, taasoo keenta kansarka, cudurada wadnaha iyo sonkorowga. Dhimashadii qarsoodiga aheyd ee Napoleon Bonaparte waxay abuurtay fikrado badan oo shirqool dilal ah sanadihii la soo dhaafay. Waxaa la sheegay in Boqorka uu u dhintay kansarka caloosha. Dhakhtarka sameeyey qaliinka ayaa helay calaamado muujinaya xanuun caloosha ku dhaca, laakiin dadka qaar ayaa sheegay in tani ay ahayd sharaxaada ugu haboon ee Ingiriiska, oo doonayay in ay ka fogaadaan dhaleeceynta ku saabsan daryeelka ay siiyeen Boqorka. Aabaha Napoleon wuxuu u dhintay kansarka caloosha. Sanadkii 1955 kii waxaa la daabacay qormooyinkii uu qorayey adeerkii hogaamiyaha, kuwaas oo ay ku jirtay sharaxaad ku saabsan Napoleon oo sariirta jiifay dhowr bilood ka hor geeridiisa. Iyadoo lagu saleynayo sharaxaada, saynisyahannadu waxay soo bandhigeen aragtiyo kale oo ku saabsan sababta uu u dhintay - oo ay kujirto sunta arsenic. Arsenic waxaa loo isticmaali jiray sun ah waqtigaas maxaa yeelay lama ogaan karo markii la siiyay muddo dheer. Waxaa lagu xusay buug dambe in meydka Napoleon la helay in si cajiib ah loo ilaaliyay markii la dhaqaajiyay 1840 iyo arsenic waa wax ilaaliya. sanadii 2007 khabiir ku takhasusay sunta ayaa sheegay in uu helay macdanta arsenic ee timaha Napoleon, taaso cadeyneyso in la dilay. waraaqda derbiga ee qolka jiifka boqorka ee St...
Dadka deegaanka ee San Antonio de los Cobres, Argentina waxay leeyihiin awood ay ku difaacaan sunta. Biyahooda waxaa ku jira 20 jeer oo arsenic ah oo ka badan heerka aan khatarta ahayn. Saynisyahano ka tirsan jaamacadda Lund ee dalka Sweden ayaa tijaabooyin hidde ah ku sameeyay dadka deegaanka. Waxaa la ogaaday in dadkaasi ay leeyihiin hiddo-wadaha kala duwan ee arsenic-ka ka qayb qaata. Tuulooyinka weli waxaa lagu sumoobi karaa heerarka sare laakiin waxay u dulqaadan karaan heerarka hoose. sumowga arsenic waxaa loo malaynayaa inuu waxyeelo u geysto in ka badan 137 milyan oo qof aduunka oo dhan.