Buuxi weedha soo socota: Ilham Tohti (; ; dhashay Oktoobar 25, 1969) waa dhaqaaleyahan Uighur ah oo xabsi daa'in ku qaadanaya Shiinaha, oo lagu soo oogay eedeymo la xiriira gooni u goosasho. Wuxuu u ololeeyaa hirgelinta sharciyada ismaamulka gobolka ee Shiinaha, wuxuu martigeliyay "Uyghur Online", oo ah degel la aasaasay 2006 oo ka hadlaya arrimaha Uyghur, waxaana lagu yaqaanaa cilmi baaristiisa ku saabsan xiriirka Uyghur-Han. Ilham waxaa looga yeeray gurigiisa Beijing wax yar kadibna waa la xiray
Bishii Luulyo 2009 rabshadaha Ürümqi ee mas'uuliyiinta sababo la xiriira dhaleeceyntiisa ku aaddan siyaasadaha dowladda Shiinaha ee ku wajahan Uyghurs ee Xinjiang. Ilham waxaa la sii daayay 23kii Ogosto kadib cadaadis caalami ah iyo cambaareyn. Waxaa mar kale la xiray bishii Janaayo 2014 waxaana xabsiga loo taxaabay kadib maxkamad laba maalmood socotay. Shaqadiisii uu ku soo maray dhibaatooyinka waxaa la siiyay abaalmarinta &lt;a href="PEN/Barbara%20Goldsmith%20Freedom%20to%20Write%20Award"&gt; Abaalmarinta Xorriyadda Qorista ee PEN/Barbara Goldsmith &lt;/a&gt; (2014), Abaalmarinta Martin Ennals (2016), Abaalmarinta Xuquuqda Aadanaha ee Václav Havel (2019), iyo Abaalmarinta Sakharov (2019). Ilham waxaa loo arkaa mid dhexdhexaad ah wuxuuna aaminsan yahay in Xinjiang la siiyo ismaamul iyadoo la raacayo mabaadi'da dimuqraadiga ah.