Ilham Tohti (; ; wuxuu dhashay Oktoobar 25, 1969) waa dhaqaale yahan reer Uyghur ah oo xabsi daa'in ku qaadanaya Shiinaha, eedeymo la xiriira gooni u goosadka. Wuxuu u ololeeyaa hirgelinta sharciyada ismaamulka gobolka ee Shiinaha, wuxuu martigeliyay "Uyghur Online", oo ah degel la aasaasay 2006 oo ka hadlaya arrimaha Uyghur, waxaana lagu yaqaanaa cilmi baaristiisa ku saabsan xiriirka Uyghur-Han. Ilham waxaa looga yeeray gurigiisa Beijing waxaana la xiray wax yar kadib rabshadihii July 2009 ee Ürümqi
waxaa lagu eedeeyay mas'uuliyiinta sababo la xiriira dhaleeceyn uu u jeediyay siyaasada dowlada Shiinaha ee ku wajahan Uyghurs-ka ku nool Xinjiang. Ilham waxaa la sii daayay 23kii Ogosto kadib cadaadis caalami ah iyo cambaareyn. Waxaa mar kale la xiray bishii Janaayo 2014 waxaana xabsiga loo taxaabay kadib maxkamad laba maalmood socotay. Shaqadiisii uu ku soo maray dhibaatooyinka waxaa la siiyay abaalmarinta &lt;a href="PEN/Barbara%20Goldsmith%20Freedom%20to%20Write%20Award"&gt; Abaalmarinta Xorriyadda Qorista ee PEN/Barbara Goldsmith &lt;/a&gt; (2014), Abaalmarinta Martin Ennals (2016), Abaalmarinta Xuquuqda Aadanaha ee Václav Havel (2019), iyo Abaalmarinta Sakharov (2019). Ilham waxaa loo arkaa mid dhexdhexaad ah wuxuuna aaminsan yahay in Xinjiang la siiyo ismaamul iyadoo la raacayo mabaadi'da dimuqraadiga ah.