Soo koob maqaalka:  Qalabkii dhagaxa ahaa ee la tuuray ee ay sameeyeen dadki hore waxay sameysteen'safar' aad u ballaadhan oo ka tirsan saxaraha saxaraha ee saynisyahannadu ay ku sheegeen in ay noqon karto muuqaalkii ugu horeeyay ee ay sameeyeen dadku. Khubarada qadiimiga ah ee ka howlgala koonfurta Liibiya waxay ogaadeen in qaybo badan oo ka mid ah 350km (217 miles) oo dhagxaanta dhaadheer ah ay ka dhisteen qalab dhagax ah oo la tuuray. Waxay heleen ilaa 75 qalab hal mitir oo isku wareeg ah oo dhulka ku teedsan jiirarka Massak Settafet, oo u dhow Fezzan, Libya. Hoos u rog fiidiyowga. Dhismaha Massak Settafet (kor) oo u dhow Fezzan Libya waxay noqon kartaa muuqaalkii ugu horreeyay ee adduunka ee ay sameeyeen dadka. waxay ku qiyaaseen 500,000 ilaa 5 million oo qalab oo dad hore ay sameeyeen halkii kilomitir oo isku wareeg ah ee Afrika. Tani waxay la mid tahay sida dhagxaanta loo dhisay Pyramid-ka weyn ee Giza ee Masar. Way adagtahay in saynisyahannadu ay si sax ah u sheegaan goorta ay dadku bilaabeen inay qalab sameeyaan sababtoo ah haraadiga hore waxay u eg yihiin wax dabiici ah halkii ay ka ahaan lahaayeen wax ay dadku sameeyeen. Qalabka ugu da'da weyn ee la yaqaan waa qalabka dhagaxa ah ee Oldowan ee laga helo Itoobiya, oo taariikh ahaan jira qiyaastii 2.6 milyan oo sano. Xilligii tikniyoolajiyadda qalabka ee Acheulean - illaa 1.76 milyan oo sano ka hor - waxay soo bandhigeen faasas gacmeedyo waaweyn oo dhagax ah oo laga sameeyay dhagax adag iyo quartzite. Dhamaadkii xilligaas, qalabku wuxuu noqday mid aad loo hagaajiyay ka dibna wuxuu raacay waxa loogu yeero farsamada Levallois, taas oo aragtay abuurista xoqida, goynta, cirbadaha cirbadaha iyo cirbadaha. Qiyaastii 50,000 oo sano ka hor qalab dhagax ah oo casri ah oo gaar ah ayaa la sameeyay oo ay isticmaaleen Neanderthals waxaana la rumeysan yahay in marxaladdan qalabka lagu dhisay lafaha. Markii ay dhaqanka bani'aadamku horumariyeen, waxaa la isticmaalay qalab sida jillaab kalluumeysi, badhamada iyo cirbadaha lafaha. Calaamado googo' ah ayaa laga helay lafaha xayawaanada oo la sheegay inay jiraan 3.4 milyan oo sano - ku dhowaad waqtigaas oo awoowe u eg daanyeer la yiraahdo Australopithecus afarensis - oo loo yaqaan Lucy - uu ku dhex wareegay Afrika. Cilmi baadhayaashu waxay ku andacoonayaan in natiijooyinkoodu ay keeni karaan in dib loo eego sida aan u qeexno taariikhda aadanaha iyo saameynta aan ku yeelanay...
Khubarada cilmiga qadiimiga ah ee jaamacadda Cambridge waxay heleen qalab badan oo dhagax ah oo dhulka ku yaal Massak Settafet oo u dhow Fezzan ee koonfurta Liibiya. Waxay heleen celcelis ahaan 75 qalab mitir kasta oo laba jibbaaran oo dhul ah. Qalabka waxaa la rumeysan yahay in la sameeyay 500,000 oo sano kahor xilligii Pleistocene. saynisyahannadu waxay dhahaan waxay noqon kartaa tusaalaha ugu horeeya ee muuqaal dabiici ah oo dadku sameeyeen. godadka iyo godadka ay ka baxaan dhagaxyada waxay soo jiitaan xayawaanka deegaanka. Cilmi baadhayaashu waxay ku qiyaaseen in dadki ugu horeeyay ee abtirsiiyay ay gadaashooda kaga tageen ilaa shan milyan oo qalab dhagax ah halkii kilomitir oo laba jibbaaran ee Afrika.