Soo koob maqaalka:  Dadkii ugu horeeyay ee ku noolaa Afrika ku dhawaad laba milyan oo sano ka hor waxay ku yimaadeen qaabab iyo cabirro kala duwan, sida dadka maanta, sida ay sheegtay daraasad cusub. Cilmi baadhayaashu waxay ogaadeen in noocyada qaar ay gaaban yihiin - oo dhererkoodu ka yar yahay shan fuudh - halka kuwa kalena ay gaareen dherer ku dhow lix fuudh. Daraasadani waa tii ugu horeysay muddo 20 sano ah oo la isbarbar dhigo cabirka jirka aadanaha ee noolaa inta u dhaxaysa 1.5 milyan iyo 2.5 milyan oo sano ka hor. Dadkii ugu horeeyay ee ku noolaa Afrika ku dhawaad laba milyan oo sano ka hor waxay ku yimaadeen qaabab iyo cabirro kala duwan, sida dadka maanta, sida ay sheegtay daraasad cusub. Sawirkan wuxuu muujinayaa qalfoofka <unk>Nariokotome Boy<unk> (Homo ergaster) Saddex nooc ayaa guud ahaan loo aqoonsan yahay inay ku wareegeen Afrika inta lagu gudajiray waqtigan: Homo habilis, Homo rudolfensis iyo Homo ergaster. Cilmi baare Dr. Jay Stock, oo ka tirsan waaxda cilmiga qadiimiga iyo cilmiga aadanaha ee jaamacadda Cambridge, ayaa yiri: 'Haddii qof ku weydiiyo'ma dad casri ah ayaa lix fuudh dherer iyo 70kg?' waxaad dhihi laheyd 'waa, qaar baa jira, laakiin dad badan ma ahan, iyo waxa aan bilaabeyno inaan tusno waa in kala duwanaanshahan uu dhacay goor hore ee horumarka aadanaha.' Cuntada iyo deegaanka ayaa laga yaabaa inay qayb ka qaateen ka dhigista qaar ka mid ah aadanaha hore kuwo ka weyn kuwa kale. Khubarada ayaa sidoo kale aaminsan in laba qaab-dhismeedka galmada (kala duwanaanshaha muuqaalka ee u dhexeeya labka iyo dheddigga, sida cabirka) ay sidoo kale qayb ka ciyaari karto. "Si kastaba ha noqotee, ku dhowaad dhammaan kooxaha la baaray waxaa ka mid ah shaqsiyaad yaryar iyo kuwo ka weyn oo qiimeynaya jinsiga ku saleysan haraadiga go'doonsan ee haraadiga hore ee Homo waa wax aan macquul aheyn", ayay ku yiraahdeen daraasadda. Suurtagalnimada kale, oo loo malaynayo inay tahay mid aan macquul aheyn, ayaa ah inay jireen noocyo badan oo ka tirsan qoyska aadanaha Homo kuwaas oo ku kala duwanaa muuqaal ahaan. Cabbiraadaha lafdhabarta ee laga helay meelaha Kenya, Tansaaniya, Koonfur Afrika, iyo Georgia ee bariga Yurub, ayaa shaaca ka qaaday kala duwanaansho muuqata oo heer gobol ah oo ku saabsan cabirka aadanaha hore intii lagu jiray xilligii barafka ee ugu dambeeyay. Kooxaha qaar, sida kuwa ku nool Olduvai, Tansaaniya, waxay ahaayeen celcelis ahaan 4.8 fuudh, halka kuwa ka yimid gobolka Koobi Fora ee Kenya...
Khubaradu waxay sameeyeen hab lagu xisaabiyo dhererka iyo cufnaanta jirka ee shakhsiyaadka laga soo qaatay burburka yar yar ee burburka, qaarkoodna aan ka weyneyn faraha. Cilmi baadhayaashu waxay ogaadeen in dadka hore ay gaareen 4 fuudh 8 inji ilaa 6 fuudh. Waxaa la sheegay in awoowayaasheen ay ka soo baxeen Afrika sababo la xidhiidha in lugaha ay sii dheeraadeen. Laakiin daraasadani waxay soo jeedineysaa in ay jiri karto awood kale oo wadata. Khubarada ayaa sidoo kale sheegaya in xaaladaha gobolku ay sabab u noqon karaan qaababka kala duwan. Tani waxay soo jeedineysaa in xajmiga jirka uusan aheyn astaan go 'an oo noocyada ah. Waa daraasadii ugu horeysay muddo 20 sano ah oo la isbarbar dhigo cabirka jirka aadanaha ee noolaa inta u dhaxaysa 1.5 milyan iyo 2.5 milyan oo sano ka hor.