U fiirso qoraalka hoose ka dibna ka jawaab su'aasha kadib isla luqadda qoraalka:  Xanuunka fayraska Ebola (EVD), oo sidoo kale loo yaqaano Ebola hemorrhagic fever (EHF) ama si fudud Ebola, waa qandho fayras oo dhiig-bax ah oo ku dhaca dadka iyo noolaha kale ee primates-ka oo ay sababaan ebolaviruses. Calaamadaha iyo astaamuhu waxay sida caadiga ah bilaabmaan laba maalmood ilaa saddex toddobaad ka dib qaadashada fayraska oo ay ku jiraan qandho, qoorta oo xanuunsan, murqaha oo xanuunsan, iyo madax xanuun. Mararka badan waxaa ku xiga matag, shuban iyo jadeeco, oo ay weheliyaan hoos u dhac ku yimaada shaqada beerka iyo kelyaha. Waqtigaan, dadka qaar waxay bilaabaan inay dhiig baxdo gudaha iyo dibaddaba. Cudurka wuxuu leeyahay khatar aad u sareysa oo ah dhimasho, wuxuu dilayaa inta u dhaxaysa 25 ilaa 90 boqolkiiba dadka uu ku dhaco, celcelis ahaan qiyaastii 50 boqolkiiba. Tani waxay badanaa sabab u tahay cadaadiska dhiigga oo hooseeya oo ka yimaada luminta dareeraha, waxayna caadi ahaan soo socotaa lix illaa lix iyo toban maalmood ka dib marka ay calaamaduhu muuqdaan. Fayrasku wuxuu ku faafaa xiriir toos ah oo uu la yeesho dareeraha jirka, sida dhiigga dadka cudurka qaba ama xayawaanka kale. Sidoo kale waxaa laga yaabaa in cudurku uu ku faafo waxyaabaha dhawaan lagu sumoobay dareeraha jirka. Faafida cudurka ee hawada dhexmarta primates, oo ay ku jiraan aadanaha, laguma diiwaan gelin shaybaarka ama xaaladaha dabiiciga ah. Dhiigga ama caanaha naaska ee qof ka bogsaday EVD ayaa qaadi kara fayraska dhowr toddobaad ilaa bilo. Waxaa la rumeysan yahay in duqsiyada midhaha ay yihiin kuwa sida caadiga ah u qaada dabeecadda, oo awood u leh inay faafiyaan fayraska iyaga oo aan saameyn ku yeelan. Cudurada kale sida duumada, kolera, qandhada, meningitis iyo qandhada kale ee dhiiga ka dhasha waxay la mid noqon karaan EVD. Tijaabooyinka dhiiga waxaa loo sameeyaa si loo helo RNA fayraska, unugyada difaaca fayraska ama fayraska laftiisa si loo xaqiijiyo ogaanshaha. Xakamaynta cudurrada dillaaca waxay u baahan tahay adeegyo caafimaad oo isku dhafan iyo hawlgelinta bulshada. Tan waxaa ka mid ah ogaanshaha degdegga ah, raadinta xiriirka dadka uu cudurku haleelay, helitaanka degdegga ah ee adeegyada shaybaarka, daryeelka kuwa cudurka qaba, iyo si habboon u tuurista meydka iyada oo loo marayo gubida ama aaska. Tijaabooyinka dheecaanka jirka iyo unugyada dadka qaba cudurka waa in si taxadar leh loola dhaqmaa. Ka hortagga waxaa ka mid ah in la xakameeyo faafitaanka cudurka ee xayawaanka cudurka qaba ee aadanaha iyadoo la maareynayo...  Su'aal: Waa maxay celceliska heerka dhimashada dadka qaba cudurka?
boqolkiiba 50