Soo koob maqaalka:  Waxay na siiyeen fayo-dhawr, khamri, biyo-mareenno iyo wadooyin, laakiin waxay u muuqataa in Roomaanku na siiyeen wax intaa dheer oo liiska ku jira- shuban biyood. Cilmi baadhayaashu waxay DNA-da bakteeriyada ee dhowr nooc oo cudurka ah ka soo saareen meydadka dad la maydhay oo laga helay qolka kaniisadda ee magaalada Vác ee dalka Hungary. waxay heleen 14 nooc oo kala duwan oo ah unugyada TB-da kuwaasoo ku dhacay 8 kamid ah meydadka ku jiray xabaasha waxayna raadiyeen hal meel kaliya. Hadhaagaha 28 jirka ah ee Terézia Hausmann (kor ku xusan) oo laga helay qarnigii 18aad ee kaniisadda Dominican ee Vác, Hungary, ayaa ka mid ahaa kuwa ay cilmi baarayaashu ogaadeen inay ku dhaceen cudurka qaaxada. Waxay sheegeen in qaaxada noocyadeeda ay heleen ay ka soo jeedaan hal keli ah oo bilaabay inuu dadka ku dhaco dhamaadkii xilligii Roomaanka. Professor Mark Pallen oo ka tirsan jaamacadda Warwick oo cilmibaare ku xeel dheer cilmiga hiddo-wadaha, isla markaana hoggaaminayey cilmibaadhistaas wuxuu yiri: 'Waxaan muujinay in noocyada hore si sax ah loogu soo saari karo hiddo-wadaha casriga ah, waxaan xaqiijinay sii socoshada hiddo-wadaha caabuqa oo burburiyay wadnaha Yurub tan iyo waqtiyadii hore.' Taariikhyahannadu waxay inoo sheegeen in dadka u dhashay Mareykanka ay ku dhawaadeen in ay baabi'iyeen cudurrada sida qaaxada, taasoo dunida cusub ay la yimaadeen sahamiyayaashii reer Yurub. Laakiin fikrad cusub ayaa soo jeedinaysa in badbaadinta kalluumeysiga iyo libaaxyada badda ay dhab ahaantii sabab u tahay. saynisyahannada waxay aaminsanyihiin in xayawaanada bada ay keeneen cudurka koonfurta America halkaas oo uu ku faafay - ka hor inta uusan Christopher Columbus imaanin 1492. Inkastoo tirakoobyadu ay kala duwan yihiin, haddana waxaa la aaminsan yahay in 95 boqolkiiba 20 milyan oo qof oo ku noolaa qaaradaha Ameerika ka hor intaan reer Yurub soo gaarin ay u dhinteen cudurro "cusub" oo ay wadeen sahamiyayaashu. Khubarada cilmiga hiddo-wadaha ee Anne Stone oo ka tirsan jaamacadda Arizona State University iyo Johannes Krause oo ka tirsan jaamacadda Tubingen ee Jarmalka ayaa baaray hiddo-wadaha cudurka qaaxada ee Mycobacterial ee ka hor Kolumbus. Waxay baareen DNA-da TB-ga ee lafaha 1,000 sano jirka ah laga helay Peru iyo sidoo kale shaybaarro kale waxayna is barbardhigeen genomes-ka casriga ah. Waxay heleen xiriir cad oo ka dhexeeya xayawaanka iyo qaaxada--
In ka badan 200 oo mayd oo la duugay ayaa laga helay meel qarsoon oo ka mid ah kaniisadda Dominican ee magaalada Vác ee dalka Hungary intii ay socdeen howlo dayactir ah. Cilmi-baadhayaal ku takhasusay hiddo-wadaha oo ay hogaaminayeen saynisyahano ka tirsan jaamacadda Warwick ayaa baaray tijaabooyin laga qaaday 26 mayd waxaana ay ogaadeen in sideed ka mid ah ay u dhinteen cudurka qaaxada. Waxay heleen DNA oo ah 14 nooc oo kala duwan oo bakteeriyada TB ah oo ku jira meydadka. Baadhitaan la sameeyay ayaa lagu ogaaday in cudurkani uu ka soo jeedo hal nooc oo kaliya kaas oo bilaabay in uu cudur ku keeno inta lagu guda jiray Boqortooyadii Roomaanka ee dabayaaqadii, intii u dhaxeysay 396-470 C.D.