Soo koob maqaalka:  Hong Kong (CNN) Kaliya maaha Aasiya. Caalamka oo dhan, dadku waxey noqdeen kuwo indho la' si wada jir ah. Aragga oo dhow, ama myopia, waxaa loola jeedaa waxyaabaha ku dhow inay si cad u muuqdaan, laakiin waxyaabaha ka baxsan ay u muuqdaan kuwo mugdi ah. Tirada indho la'aanta ayaa laba jibbaartay, xitaa saddex jibbaartay, inta badan Bariga Aasiya afartankii sano ee la soo dhaafay, sida ay cilmi baarayaashu sheegeen. Meelo badan sida Hong Kong, Singapore iyo Taiwan waxay leeyihiin sicir gaaraya 80%. Dalka Kuuriyada Koonfureed, dadka da'doodu 20-jirka tahay ee indho la'aanta qabaa waxay ka korodhay 18% sanadkii 1955 ilaa in ka badan 96% sanadkii 2011. Waana arin caalami ah. Dhibaatooyinka aragtida dhow waxay kaloo ka muuqdaan wadamada reer galbeedka sida Jarmalka iyo Mareykanka. Dr. Michael Chiang, oo ah afhayeenka xarunta caafimaadka indhaha ee American Academy of Ophthalmology ayaa yiri: "Tani waa qiyaastii 40% marka la barbardhigo qiyaastii 25% sanadihii 1970-meeyadii. laakiin cilmi baarayaashu waxay dhahaan hoos u dhigida khatarta indho la'aanta waa fududahay, lacag la'aan iyo si sahal ah loo heli karo: in aad hesho iftiinka qoraxda. Mararka qaar xalka ugu fudud ayaa ah kan ugu adag in la fuliyo. Cudurka indhaha la'aanta ee ku dhaca dadka ku nool Bariga Aasiya ayaa su'aalo dhaqamada ku saabsan keentay in dhalinyaro badan ay yeeshaan dhibaatooyin aragga. Dad badan ayaa aaminsanaa in ay wax aqriska, barashada ama taleefanka indhaha ku hayaa keenaan aragga oo yaraada. Hadana waxaa jiro qeylinta caadiga ah ee ah in dhalinyarada ay waqti badan ku qaataan iyagoo iska daawanaya taleefannadooda. Laakiin cilmi baarayaashu waxay diirada saareen sababo kale. "Haddii caruurtu banaanka joogaan, muhiim ma ahan inta ay wax bartaan. Iyagu ma noqdaan kuwo indho la'", ayuu yiri Ian Morgan, oo ah cilmi baare ka tirsan jaamacadda qaranka Australia. Cilmi baadhayaashu waxay sheegeen in caruurta iyo dhallinyarada ay u baahan yihiin in ay helaan iftiinka qoraxda inta lagu jiro sanadaha muhiimka ah ee horumarkooda inta ay indhahoodu weli korayaan. Si fiican looma oga sida ay qorraxdu indhahooda u ilaaliso. Hal aragti ayaa sheegeysa in iftiinka qoraxdu uu kiciyo dopamine-ka shabaqa indhaha; aragti kale ayaa sheegeysa in iftiinka buluuga ah ee qorraxdu uu ka difaaco cudurka. Xalku waa sahlan yahay. Carruurtu "waxay waqti badan ku qaataan banaanka, waxay leeyihiin dalabyo yar (oo ka yimid) iskuulada waxayna xoogaa nastaan", ayuu yiri Seang Mei Saw, oo ah borofisar ku takhasusay cudurrada faafa ee National...
Bariga Aasiya waxaa ku soo badanaya heerarka aragtida fog, iyadoo 80-90% dadka da'da yar ee qaangaarka ah ay qabaan. Caddaynta in aragtida fog ay ku sii kordheyso Yurub iyo Mareykanka Saynisyahannadu waxay caruurta kula talinayaan inay banaanka aadaan oo ay ciyaaraan.