Pfupisa nyaya yacho:  Tsanga dzematombo dzakaumbwa makore anopfuura mamiriyoni 3,3 akapfuura dzingava zvishandiso zvekare zvikurusa zvenyika zvakagadzirwa namadzitateguru apakuvamba avanhu, maererano navatsvakurudzi. Vanochera matongo vakafumura kuti vakawana matombo 20 akavezwa uye anvils - aishandiswa kubatsira kuumba zvishandiso - kumadokero kweLake Turkana muKenya. Kuwana kwacho kungashandura zvikuru murangariro wazvino wokushanduka-shanduka kwomunhu sezvo - kana kwakarurama - musi wezviridzwa zvamatombo wakare zvikuru namakore 700 000 kupfuura upi noupi wakawanwa kare. Zvishandiso zvematombo zvakawanikwa zvakavigwa mumarara kumhenderekedzo yokumadokero yeLake Turkana (pamusoro) muKenya. Zvinoreva kuti madzitateguru evanhu ekare akanga achigadzira maturusi mazana ezviuru zvemakore'munhu' wokutanga asati aoneka - kutanga kwebazi redu romuti wokushanduka-shanduka unozivikanwa seHomo. Nyanzvi dzakawanda dzave dzichitenda kwenguva refu kuti kwaiva kushandiswa kwezviridzwa zvematombo nemarudzi okutanga aHomo akadai saHomo habilis naHomo erectus kwakabatsira kuzvisiyanisa nemamwe marudzi akafanana nevanhu. Makore 55 miriyoni apfuura - maprimiti okutanga akatanga kuvapo. Makore 15 miriyoni akapfuura - Hominidae (shiri huru) yakashanduka-shanduka kubva kumadzitateguru egibbon. Makore ane mamiriyoni masere akapfuura - gorira rokutanga rinoshanduka. Gare gare, madzinza evanhu neechimpanzi anosiyana. Makore 5,5 miriyoni akapfuura - Ardipithecus, "munhu-wokutanga" wekare anogoverana mavara nemachimpanzi nemakorira. Makore 4 miriyoni akapfuura - maAustralopithecine akaoneka. Dzakanga dzisina uropi hukuru kupfuura hweshimpanzi. Makore 2.8 miriyoni akapfuura - LD 350-1 akaoneka uye angave ari wokutanga wemhuri yaHomo. Makore 2.7 miriyoni akapfuura - Paranthropus, aigara mumasango uye aiva nemiromo mikuru yokutsenga nayo. Makore 2.3 miriyoni akapfuura - Homo habalis anofungidzirwa kuti akatanga kuoneka muAfrica. Makore 1,8 miriyoni akapfuura - Homo ergaster anotanga kuoneka muzvinyorwa zvezvisaririra. Makore 1,6 miriyoni akapfuura - Mhashu dzemaoko dzinova chinhu chokutanga chikuru chinovandudza zvinhu zvokugadzira zvinhu. Makore 800 000 akapfuura - Vanhu vapakuvamba vanodzora moto nokugadzira nzvimbo dzomoto. Ukuru hweuropi hunowedzera nokukurumidza. Makore 400 000 akapfuura - vanhu vekare vanotanga kuoneka uye kupararira muEurope neAsia. Makore 200 000 akapfuura - Homo sapiens - yemazuva ano...
Vanochera matongo vakawana matombo 20 akaumbwa nevanhu vokutanga vachishandisa'unyanzvi huri nyore'pedyo nemhenderekedzo yokumadokero yeLake Turkana muKenya. Zvishandiso zvacho zvinofungidzirwa kuva zvamakore 500 000 ekare zvikuru kupfuura rudzi rwokutanga rwavanhu. Dzakarewo namakore 700 000 kupfuura zvimwe zvishandiso zvamatombo zvakawanwa kare. Masayendisiti anoti zvinogona kuchinja pfungwa pamusoro pokuti rudzi rwedu rwakashanduka sei.