Faapuupuu le mataupu:  (CNN) Atonu o le a lē maua ai le tali i le olaga, le vateatea ma mea uma, ae pe a toe amataina le Large Hadron Collider i le CERN i Geneva i lenei masina, o loo fuafua saienitisi e suʻesuʻe lenei fesili i le auala sili ona lelei. Ina ua uma ona latou mauaina le vaega o le Higgs boson i le 2013 - o le vaega faavae lea ua mafai ai ona iloa nisi o mealilo ua leva ona natia o le atulaulau - ua amata nei ona saʻili e saienitisi le mea pogisa. O le Large Hadron Collider (LHC) lea e 27 kilomita le umi ma e iai se auala i le tuaoi o Falani ma Suiselani, ua iai nei ni maneta fou, o ni malosiaga e sili atu ona malolosi, ma se lagona gaogao e sili atu ona malosi, ua faamoemoe saienitisi e mafai ona latou malamalama i nisi o mea lilo o loo tutupu i le vateatea. Na taʻu atu e Dr. Mike Lamont, o le taʻitaʻi o le vaega o loo faia galuega i le nofoaga, i le CNN, e faapea: "O Higgs o le vaega mulimuli lea o le paso o le mea ua tatou taʻua o le Standard Model of particle physics". Peitaʻi, ua tatou iloa e lē atoatoa lenei ata". "O se tasi o mea tāua ua tatou iloa o loo iai iina, ae tatou te leʻi malamalama i ai, o le mea pogisa. "E tele ni suʻesuʻega i le vateatea e lagolagoina ai le mea moni e faapea, o loo iai lenei mea, o se tasi lea o mea e tatou te faamoemoe o le a aliali mai". I le taimi nei, o le mea pogisa ua na o se manatu. O se ituaiga o mea e lē mafai ona vaaia, ae o lona iai e mafai ona iloa mai i aafiaga o lona kalave i mea e mafai ona vaaia, i le susulu, ma e oo lava i le fausaga o le vateatea. Ua talitonu saienitisi, e tusa ma le 85 pasene o mea uma o loo iai i le vateatea, e faia aʻe i lenei mea e lē o vaaia. O mea masani, lea o loo faia aʻe ai i tatou faapea fetu, paneta, ma isi mea o loo iai i le vateatea, e tusa ma le 4 pasene o le malosi ma le mamafa o le vateatea ua tatou iloa. I se isi faaupuga, o le tele lava o mea moni o loo tatou lē iloa. E lē taumatea o le a lē mautonu tagata suʻesuʻe i le tino o le aʻoaʻoga pe a faataʻitaʻia le masini fou o le suʻesuʻeina o le tino i le masina lenei, e ui e ono tele masina e faagasolo ai faamatalaga. "E iai le tele o talitonuga e faapea o le mea pogisa...
O le LHC, o se masini e faavave ai vaega e 27 kilomita (17 maila) le umi, ua sauni e toe amatalia ina ua mavae le lua tausaga o faaleleia. Ina ua māeʻa ona maua le vaega o le Higgs boson i le 2013, ua saʻilia nei e saienitisi le mea pogisa. E leʻi mātauina lava le mea pogisa, peitaʻi e pe ā ma le 85 pasene o mea uma o loo iai i le vateatea.