Faapuupuu le mataupu:  Na taʻua o le meafaifaaili musika aupito i leva i le lalolagi; o se ponaivi e lua ona pu, e foliga mai na faia e tagata Neanderthal ina ia pepese ai i a latou uō. Peitaʻi, ua taʻua i se suʻesuʻega, e lē o se meafaifaaili, ae na o se ponaivi na ʻaina e le hyenas ma tuua i se ana. Ua taʻu mai i le suʻesuʻega, na faasesēina ai tusitala o talafaasolopito i nei mea taufaasesē - ma o le mea moni, o nei "meafaigaluega" uma na faia e tagata Neanderthal, ua na o ni meataalo a manu. Na taʻua e se tagata suʻesuʻe, o se ʻaufaipese na maua i Slovenia, e lē o se meafaifaaili, ae na o se ivi na ʻaina e se manufeʻai ma nifo. O loo faaalia i inei le ponaivi, lea e talitonu o le meafaifaaili musika aupito i leva lea na maua i Europa, o loo faaalia i Ljubljana. Na maua le ivi i le aso 18 Iulai 1995 i Slovenia. O le suʻesuʻega mulimuli na faia e Dr. Cajus Diedrich mai le Paleo-Logic Independent Institute of Geosciences. I se pepa na lomia i le Royal Society of Open Science, na ia iloiloina ai ni "meafaifaaili e fai ai musika" lea na taʻua o tagata Neanderthal. E tusa ai ma faamatalaga a saienitisi, atonu na faia ma ofuina e tagata Neanderthal uluaʻi mea teuteu i le lalolagi i le 130,000 tausaga ua mavae. Ua faapea mai tagata suʻesuʻe o loo suʻesuʻeina ni fao se valu na maua mai i se aeto e iai le siʻusiʻu paʻepaʻe na maua i Krapina i Croatia, sa faaaogā e fai ai se asoa po o se taulima. E tele ni faailoga o le tipiina o fao, o ni togitogiga, ma ni faailoga e iloa ai na faamamāina e tagata Neanderthal, o ē na nonofo i le nofoaga na maua ai nei fao. Na taʻua e tagata suʻesuʻe i le Iunivesite o Kansas, e foliga mai na faia nei fao e fai ma mea tāua faafaatusa, a o leʻi oo atu tagata i Europa i le 80,000 tausaga ua mavae. O nei suʻesuʻega ua faamaonia ai, e lē o tagata Neanderthal o ni tagata tuai ma e leʻi iai se mafaufau, e pei ona masani ona faamatalaina ai. O se tasi o ia mea, o le Divje Babe Flute, e masani ona taʻua o le meafaifaaili musika e aupito i leva i le lalolagi. Na maua i le 1995 i le Divje Babe Archaeological park e latalata i Cerkno i le itu i mātū i sisifo o Slovenia, le ivi o le urosa o le ana, lea na tui ai ni pu se lua. Na taʻua e Dr. Diedrich, o le suʻesuʻega o le ponaivi, ua faaalia ai o pu o ni nifo, ma o le foliga o le...
Na taʻua e se tagata suʻesuʻe e faapea, o le'fagufagu o ivi' na maua i Slovenia, e lē o se meafaifaaili. Nai lo o lea, ua ia faapea mai o se ponaivi na ʻai e se hyenas ma nifo o loo iai. Na ia faapea mai, o nei mea faigaluega uma na faia e tagata ʻaila, ae e lē o tagata Neanderthal. Ma e lē o toe iai ni ivi mai i taimi o tagata Neanderthal.