O le faaupuga muamua na aliali mai i le gagana Peretania pe tusa o le 1829. O le malaria sa masani ai i le tele o Europa ma Amerika i Matu, lea e le o toe taatele ai, e ui lava o loʻo faʻaulufale mai mataupu. O suʻesuʻega faʻasaienisi i le malaria na faia a latou muamua alualu i luma taua i le 1880, ina ua vaʻaia e Charles Louis Alphonse Laveran, o se fomaʻi Farani o loʻo faigaluega i le falemaʻi militeri o Constantine i Algeria, parasites i totonu o sela mumu o tagata mamaʻi i le taimi muamua. O lea, na ia fautuaina ai o le malaria e mafua mai i lenei meaola, o le taimi muamua na faʻailoa ai o se protist o le mafuaʻaga o le faʻamaʻi. Mo lenei maʻi ma faʻaaliga mulimuli ane, na ia mauaina le Nobel Prize mo le Physiology poʻo le Faʻamaʻi Faʻi. O le tausaga mulimuli ane, na tuʻuina atu ai e Sir Patrick Cottriver, o se fomaʻi mai le
"o le ea leaga