Faapuupuu le mataupu:  Ua tele senituri o avea ma pogai o fevaevaeaʻiga ma sauāga, ae e foliga mai e leʻi tupu mai i Europa le paʻu papaʻe o le toʻatele o tagata Europa i aso nei. O lea la, ua faaalia mai i suʻesuʻega i le tuufaasolo mai o mea totino, o tagata anamua o Europa, sa iai o latou paʻu pogisa mo se taimi umi atu nai lo o le mea na manatu muamua i ai. Na i lo le pupula ina ua malaga atu tagata anamua mai Aferika i mātū i le pe ā ma le 40,000 tausaga ua mavae ona o le maualalo o le malamalama o le lā, na tumau ai pea le lanu pogisa o nei uluaʻi tagata Homo sapiens. Faasolo i lalo mo le vitio. O le ata o loo i luga, o loo faaalia ai le faateleina o le aofaʻi o sela i Europa, lea na aumaia ai le pupula o le paʻu ma foliga o le tino e maualuga atu, e tusa ai ma le suʻesuʻega fou i toega o tagata anamua na faia e saienitisi i le Iunivesite o Harvard. Ua faaalia mai i suʻesuʻega i le tuufaasolo mai o meaola, o tagata tulimanu na nonofo i Sepania i le 8,500 tausaga ua mavae, sa iai pea o latou paʻu uliuli. E na o le 7,800 tausaga ua mavae, ina ua malaga mai le ʻaufaifaatoʻaga mai Sasaʻe Tutotonu e ala atu i Turkey, na aliaʻe mai ai ni sela autū se lua e maua ai le paʻu e sili ona malamalama. O suʻesuʻega a le DNA na maua mai i toega o tagata anamua, ua faaalia ai, a o feusuaʻi nei faifaatoʻaga ma tagata tulimanu ma tagata faʻapotopoto lanu uliuli, o se tasi o nei genes na amata ona taatele i le faitau aofaʻi o tagata Europa ma na amata ai ona malamalama le lanu o paʻu o tagata Europa. I le pe ā ma le 5,800 tausaga ua mavae, na amata ai foʻi ona salalau atu le gene lona lua, lea e atili ai ona pupula le paʻu o le tino, i tagata o Europa. Sa matuā ese lava foliga o uluaʻi tagata Europa mai i foliga o le toʻatele o tagata papaʻe o loo nonofo i inā i aso nei. Ua taʻua i suʻesuʻega fou, o tagata papaʻe o ni tagata fou na ō mai i lenei vaipanoa, ma na ō mai i le konetineta i le 8,000 tausaga ua mavae. Ae peitaʻi, sa umi atu se taimi na iai i tagata Europa le paʻu uliuli nai lo o le taimi muamua. O le ata lenei o ni tagata se toʻalua na auai i le polokalame a le BBC o le Trading Races, lea na faaalu ai e tagata o Peretania le tele o aso e laʻei i ofu e ese le lanu o o latou paʻu. O le suʻesuʻega lea na faailoa atu i le fonotaga faaletausaga lona 84 a le American Association of Physical Anthropologists, ua faaalia ai e faapea, e leʻi leva ona iai ni suiga i le faitau aofaʻi o tagata i Europa. Ua faaalia ai foʻi e faapea, o se vaega o tagata o loo nonofo i...
O uluaʻi tagata na malaga mai Aferika i Europa, na taunuu i le 40,000 tausaga ua mavae. Seʻia oo i le 8,000 tausaga ua mavae, o tagata tulimanu ma tagata faʻaputuputu sa masani ona iai o latou paʻu pogisa. Ina ua taunuu mai faifaatoʻaga mai Sasaʻe Tutotonu, na latou aumaia ai ma a latou sela o le paʻu o le tino. O le genome o tagata e 83 na maua ai ni siama se 5 e fesootaʻi atu i meaʻai ma suiga o le paʻu.