የሚከተለውን ዓረፍተ ነገር አሟላ፦ ዊሊያም ጉዴል (1792<unk>1867) የተባለ አሜሪካዊ ሚስዮናዊ ነበር። እሱ የተወለደው በቴምፕልተን ፣ ማሳዝ ውስጥ ሲሆን በፊሊፕስ አካዳሚ (አንዶቨር) ፣ በዳርትማውዝ ኮሌጅ እና በአንዶቨር ቲኦሎጂካል ሴሚናሪ ተማረ ። በ1822 መጨረሻ ላይ ወደ ማልታ በመርከብ ተጉዞ በቀጣዩ ዓመት ወደ ቤይሩት በመሄድ የሶሪያ ሚስዮናዊነት ማዕከል የሆነውን ጣቢያ በመመስረት ረድቷል። በ1828 በእንግሊዝና በቱርክ መካከል ጦርነት ሊከሰት በመቻሉ ሚስዮናውያን ወደ ማልታ ተሰደዱ፤ እዚያም ጉዴል ለሚስዮናውያኑ መጻሕፍትን በማዘጋጀትና በማተም ተግቶ ሠርቷል። በ1831 በቱርክ መርከቦች ላይ የደረሰውን ጥፋት ተከትሎ መንገድ ተከፍቶ ነበር።
ናቫሪኖ ወደ ቆስጠንጢኖስ በመሄድ የአርሜኒያና የቱርክ ተልዕኮ ጀመረ። • አንድ ክርስቲያን ሚስዮናዊ ሆኖ የሚያገለግለው እንዴት ነው? ከታላላቅ ሥራዎቹ አንዱ መጽሐፍ ቅዱስን ወደ አርሜናዊ-ቱርክኛ (በአርሜኒያ ፊደላት የተጻፈ የቱርክ ቋንቋ) መተርጎም ሲሆን ይህን ሥራ ለማዘጋጀትና ለማረም 20 ዓመት ፈጅቶበታል። በ1865 ከ43 ዓመታት የጉልበት ሥራ በኋላ ወደ ዩናይትድ ስቴትስ ተመልሶ ልጁ ዶክተር ዊልያም ጉዴል በሚኖርበት በፊላደልፊያ የካቲት 18 ቀን 1867 ሞተ። በፕራይም (ኒው ዮርክ ፣ 1876) የሕይወቱን ታሪክ ይመልከቱ ።