ጽሑፉን ጠቅለል አድርገህ ተናገር፦  በፕላኔቷ ላይ ካሉ እጅግ የበለፀጉ መኖሪያ ቦታዎች መካከል አንዳንዶቹ ናቸው ሆኖም ግን የሰው ልጅ ለመኖር በጣም አስቸጋሪ ናቸው ። የሳይንስ ሊቃውንት የሰው ልጆች በዝናብ ደን ውስጥ መኖር የጀመሩት ከ20,000 ዓመታት በፊት እንደሆነና ይህም ቀደም ሲል ከሚታሰበው ጊዜ 12,000 ዓመታት ቀደም ብሎ እንደሆነ ደርሰውበታል። የኦክስፎርድ ዩኒቨርሲቲ ተመራማሪዎች በደቡባዊ ስሪ ላንካ በሳባራጋሙዋ ዝናባማ ደኖች ውስጥ በሰው ጥርስ ውስጥ የተያዘውን ማስረጃ አግኝተዋል። የሳይንስ ሊቃውንት ሰዎች በዝናብ ደን ውስጥ መኖር የጀመሩት ከ20,000 ዓመታት በፊት እንደሆነና ይህም ቀደም ሲል ከሚታሰበው ጊዜ በ12,000 ዓመታት ቀደም ብሎ እንደሆነ ደርሰውበታል። በኦክስፎርድ ዩኒቨርሲቲ ተመራማሪዎች በደቡብ ስሪ ላንካ በሳባራጋሙዋ ዝናባማ ደኖች ውስጥ የተገኙ የሰው ጥርስ ውስጥ የተያዙ ማስረጃዎችን አግኝተዋል (በፎቶው ላይ) ጥርስ ውስጥ ያሉት አይዞቶፖች እነሱ የነበሩበት ሰዎች በዋናነት ከጫካ የተገኘ ምግብን ያካተተ አመጋገብ እንደነበራቸው ይጠቁማሉ ። ጥናቱ በተጨማሪም ሰዎች ከ 45,000 ዓመታት በፊት ዝናባማ ደኖችን እንደያዙ የሚጠቁሙ ፍንጮች እንዳሉ ይገልጻል ። የሳይንስ ሊቃውንት እንደሚሉት የኒያንደርታል ሰዎች ከ130,000 ዓመታት በፊት የዓለምን የመጀመሪያ ጌጣጌጥ ፈጥረው መልበስ ይችሉ ነበር። በክሮኤሺያ ክራፒና ከተገኘው ነጭ ጅራት ካለው ንስር የተወሰዱትን ስምንት ጥፍሮች የሚመረምሩ ተመራማሪዎች እነዚህ ጥፍሮች የአንገት ጌጣጌጥ ወይም የእጅ አምባር ለመሥራት ያገለግሉ እንደነበር ይናገራሉ። በቁንጫዎቹ ላይ በርካታ የመቁረጥ ምልክቶች፣ መቆራረጦች እና ምልክቶች አሉ፤ እነዚህ ምልክቶች በአንድ ወቅት በቁንጫዎቹ በተገኙበት ቦታ ይኖሩ በነበሩት የኒያንደርታል ሰዎች የተለጠፉ ናቸው። በካንሳስ ዩኒቨርሲቲ የሚገኙ አንትሮፖሎጂስቶች እንደሚናገሩት ዘመናዊው ሰው ወደ አውሮፓ ከመምጣቱ ከ80,000 ዓመታት በፊት አክሊሎቹ ወደ ተምሳሌታዊ ጌጣጌጥ የተለወጡ ይመስላል። ይህ ግኝት የኒያንደርታል ሰዎች ብዙውን ጊዜ እንደታዩት ቀስ ብለው የማሰብ ችሎታ ያላቸውና ጥንታዊ ፍጥረታት እንዳልነበሩ የሚያሳዩ ተጨማሪ ማስረጃዎችን ይጨምራል። ግኝቶቹ ሞቃታማ የዝናብ ደኖች እስከ 8,000 ዓመታት ገደማ ድረስ በአብዛኛው ከሰው ነፃ አካባቢዎች ነበሩ የሚለውን ሀሳብ ይቃረናሉ ። በኦክስፎርድ ዩኒቨርሲቲ ጥናቱን በመምራት ረገድ የበኩላቸውን አስተዋጽኦ ያደረጉት ፕሮፌሰር ጁሊያ ሊ ቶርፕ የተባሉ አርኪኦሎጂስት እንዲህ ብለዋል:- 'በጥናታችን ላይ የተጠቀሰው የአይዞቶፕ ዘዴ የአፍሪካን ታላላቅ ዝንጀሮዎችን ጨምሮ የጥንት ፍጥረታት ከጫካ አካባቢያቸው ጋር እንዴት እንደሚላመዱ ለማጥናት አስቀድሞ በተሳካ ሁኔታ ጥቅም ላይ ውሏል።'
በኦክስፎርድ ዩኒቨርሲቲ የሚገኙ ሳይንቲስቶች በጥንታዊ የሰው ጥርስ ውስጥ የሚገኙትን አይዞቶፖች መርምረዋል ። ጥርሶቹ በስሪ ላንካ ሳባራጋሙዋ ዝናባማ ደኖች ውስጥ ተቆፍረው ነበር ። ተመራማሪዎች ጥርሱ የዝናብ ደን አመጋገብን የበሉ ሰዎች እንደሆኑ አገኙ ። ይህ ማለት የሰው ልጅ ቀደም ሲል ከታሰበው 12,000 ዓመት ቀደም ብሎ በዝናብ ደኖች ውስጥ ይኖር ነበር ማለት ነው ። ዝናባማ ደኖች እስከ 8,000 ዓመታት በፊት ድረስ ከሰው ነፃ እንደሆኑ ይታሰብ ነበር ።