የሚከተለውን ዓረፍተ ነገር አጠናቅቅ:- የሚገርመው ነገር ይህ ሁኔታ የኪቹዋ ቋንቋ ጽሑፎች እንዲጠፉ አላደረገም፤ ከዚህ ይልቅ ትኩረታቸው እንዲቀየር አድርጓል። ከ 17 ኛው ክፍለዘመን አጋማሽ ጀምሮ በግልጽ በክልላዊ ዝርያዎች የበላይነት የተያዘ ሲሆን ከሁሉም በላይ በኩዝኮ ኩቼዋ ሲሆን አሁን በከተማው ልሂቃን የተስፋፋ ሲሆን በኢንካ ባለፉት ጊዜያት ህጋዊነታቸውን ፈለጉ ። የኪዩቹዋ ቋንቋ የሥነ ጽሑፍ እድገትና የወርቅ ዘመን የዚያ ዘመን ክላሲካል የኩቹዋ ድራማ ቋንቋ በተለያዩ ፈጠራዎች በተለይም ከስታንደርድ ኮሎኒያል ኩችዋ እንዲሁም ከሌሎች የደቡብ ኩችዋ ዝርያዎች የሚለዩት ሌኒሽኖች በመሆናቸው ልዩ በሆነ የኩስኮ ኮላኦ ኩችዋ ቋንቋ ተለይቶ ይታወቃል ። የኬቹዋ ቋንቋ ተናጋሪ የሆኑት ሕንዶች የራሳቸውን መደበኛ ያልሆኑ የጸሎት ጽሑፎችን በእጅ የተጻፉ ቅጂዎች አዘጋጅተው በከፊል የጥንታዊውን ዘመን ኦፊሴላዊ የቤተ ክርስቲያን ሥነ ጽሑፍ ወግ ቀጥለዋል። በዚሁ ጊዜ ውስጥ ፣ ወደ ማዕከላዊ ኩቼዋ እንደገና የተዛመዱ የድሮ ሥራዎች እንደገና ከመታተም በተጨማሪ ፣ በዘመናዊው ኢኳዶር (በሉዊስ ፍራንሲስኮ ሮሜሮ ፣ 1725 ፣ 1753) እና በቦሊቪያ (በጁዋን አንቶኒዮ ዳቪላ ሞራሌስ ፣ 1739) በኩቼዋ ዝርያዎች የተዋቀሩ የመጀመሪያዎቹ ሃይማኖታዊ ጽሑፎች ታዩ ። ይህ አበባ በወያኔ ሽንፈት አበቃ።
በ 1780 ቱፓክ አማሩ አመፅ በኩቹዋ ቋንቋ አጠቃቀም ላይ ከባድ ጭቆና ያስከተለ ሲሆን ይህም በኩቹዋ ሥነ ጽሑፍ እና ቲያትር ላይ ግልጽ እገዳ እና በሳን ማርኮስ ዩኒቨርሲቲ የኩቹዋ ሊቀመንበር እንዲወገድ ምክንያት ሆኗል ።