Макаланы кыскача айтып бергиле:  Бул, балким, адам баласынын биологиясындагы таң калыштуу өзгөчөлүктөрдүн бири - белгилүү бир курактагы аялзаты тукум улоо жөндөмдүүлүгүн жоготот. Азыр окумуштуулар киши өлтүргүч киттин - адамдан 94 миллион жыл мурун пайда болгон жаныбардын - да климакстын айынан жабыркаарын жана анын эмне үчүн эволюцияга өткөнүн түшүнүүгө жардам берерин аныкташты. Ал эми башка бир гана түрдүн - кыска тумшуктуу учкуч китинин - климакс мезгили башталганы белгилүү, бирок аны туткундагы бир нече приматтар менен жаныбарларда байкашкан. Үй - бүлөсү тамак - аш издеп жүргөндө, чоңураак ургаачы киттер (жогорудагыдай) башчылык кылышат. Адамдын тукум улоо жөндөмдүүлүгүн төмөндөтүп, эволюцияга айланган бул өзгөчөлүк биологдорду көптөн бери таң калтырып келет. Эми Эксетер жана Йорк университеттеринин изилдөөчүлөр тобу, жок эле дегенде, киллер киттеринин климактериялык токтоосунун себебин аныкташкан. Бул ар бир аялзатына белгилүү бир куракка жеткенден кийин болот, бирок жаныбарлар дүйнөсүндө бул сейрек кездешкен көрүнүш. Адам баласы тукум улоо жөндөмүн жоготкондон кийин да узак жашайт, бирок жаныбарлардын көпчүлүгү өлгөнгө чейин тукумдуу бойдон калышат. Резус маймылдар, орангутан жана шимпанзелер сыяктуу приматтардын бир нече түрү менопаузага дуушар болушат, ал эми пилдерде жана кыска тумшуктуу пилоттук киттерде да байкалган. Лабораториядагы келемиштер, туткундагы опоссумдар жана буджеригарлар да менопаузага дуушар болушат. Бирок кыска сүзгүч канаты бар киттер менен канкор киттер гана тукум улоо жөндөмдүүлүгүнөн айрылып, узак өмүр сүргөн жаныбарлар. Бул болсо ургаачыларга азык издөөдө үй-бүлөлөрүн жетектөөгө жана бүтүндөй топтун аман калышына шарт түзөт. Бул ачылыштар этек киринин эмне үчүн башталганын түшүнүүгө да жардам берет. Профессор...
Киттер климакс мезгилиндеги жаныбарлардын бири болуп саналат. Кыска канаттуу учкуч киттер жана киши өлтүргүч киттер жападан жалгыз жапайы түрлөрү, алардын ургаачылары, адамдардай эле, картайып баратып көбөйүү жөндөмдүүлүгүн жоготушат. Киттердин климактериялык мезгили орто эсеп менен 35 жашында башталат. Уруктандырылгандан кийинки мезгилдеги ургаачылар, адатта, лососторго аңчылык кылууда топторду жетектешет. Алар, адатта, саманды табуу кыйын болгон учурларда көбүрөөк сүзүп жүрүшөт. Эксетер университетинин окумуштууларынын айтымында, улгайган ургаачылар өздөрүнүн билимин жана тажрыйбасын үй - бүлө мүчөлөрүнүн пайдасы үчүн колдонушат. Бул эски аялдар эмне үчүн климакска дуушар боло баштаганын түшүнүүгө жардам берет.