Макаланы кыскача айтып бергиле:  "Джихади Жон" аттуу ИГИЛдин аты чыккан кишиси тууралуу көбүрөөк маалыматтар белгилүү болгон сайын, айрым негизги суроолор туулуп жатат. Мухаммед Эмвазинин Ислам мамлекети катары белгилүү болгон ИГИЛге саякаты үчүн исламды күнөөлөөгө болобу? Же "Терроризмге каршы согуш" жоопкерчиликти өзүнө алабы, же бул жөн гана "үйүнө келген тоокторго" тиешелүүбү? Бул суроолорго жөнөкөй жооп берүү азгырыгы туулат. ИГИЛдин пропагандалык видеолорунда көрсөтүлгөндөй коррупцияга туш болгондордун көпчүлүгү пропагандисттердин айткандарына өтө олуттуу карашат: алар чындыгында эле өздөрүнүн ишеними боюнча иш кылышат. Экинчи жагынан, Сирияда кармалган жана кийинчерээк өлтүрүлгөн жапон атуулдарынын бирин бошотуу үчүн алар жапон бийлиги менен сүйлөшүүлөрдү жүргүзөбүз деген ИГИЛге ишенгендер аз эле. ИГИЛдин сөзүнө ишенүү мүмкүн эместей көрүнөт, бул туура эмес жана бир нече нерсе боюнча эки жүздүүлүк. Мусулман жана христиан тарыхында дагы башка нео-диний агымдар болгон. "Ассасиндер" 11-кылымда башталган, радикалдык, ар түрдүү мусулмандардын кыймылы, акыры жок болуп кеткен -- өз убагында, азыркы "Ислам мамлекети" тобу сыяктуу эле, айыпталган жана четке кагылган, мусулмандардын диний жетекчилиги жана көпчүлүгү тарабынан. Христиан дүйнөсүнүн XX кылымдагы нацисттик жетекчилеринин көбү "позитивдүү христианчылык" деп аталган идеологияны жакташкан. Албетте, ал көпчүлүктүн көңүлүн бурган эмес, ошондуктан тарыхчылар: "Либералдык протестантизмдин өтө эле радикалдык тарабындагы бир нече эле адам мындай аралашмаларды чыныгы христианчылык деп эсептейт", - деп ырасташат. Анда эмне үчүн биз ИГИЛдин идеологиясын суракка алууда Исламды аралашмадан алып салууга даяр эмеспиз? Протестант жана католик чиркөөлөрүнүн көбү нацисттик Германиянын "позитивдүү христиандыгын" четке какса, ислам дүйнөсүндө андай иш-аракет жок. Көйгөйдүн себеби, бул мүмкүн эмес. Христиан дүйнөсүнөн айырмаланып, Ислам иерархиялык, чиркөө бийлигин тааныбайт, ошондуктан "мусулман чиркөөсү" же "ислам папасы" деген түшүнүк жок. Муну менен бирге...
Х.А. Хеллёр: Адамдардын ИГИЛ сыяктуу уюмдарга кантип өткөнүн түшүндүрүү үчүн эч кандай шаблон жок. Хеллёрдун айтымында, көп учурда жаңы аскерлер "маңызын" издешет, ал эми ИГИЛ бул жагынан аларга ишеним берет. Ал кошумчалады: Контекстке карабастан, ар бир адам өз иш-аракеттери үчүн жоопкерчиликти өзүнө алышы керек.