Макаланы кыскача айтып бергиле:  Алар - планетадагы эң бай чөйрөлөрдүн бири, бирок адамдар үчүн эң кыйын жерлер. Азыркы илимпоздордун айтымында, адамдар тропик токойлордо 20 000 жылдай мурун, башкача айтканда, мурда ойлогондон 12 000 жыл эрте жашаган. Оксфорд университетинин изилдөөчүлөрү Шри-Ланканын түштүгүндөгү Сабарагамува тропик токойлорунан табылган адамдын тишинин ичиндеги далилдерди табышкан. Окумуштуулар адамдардын тропикалык токойлордо 20 000 жылдай мурун, башкача айтканда, мурда ойлогондон 12 000 жыл эрте жашаганын аныкташкан. Оксфорд университетинин изилдөөчүлөрү Шри-Ланканын түштүгүндөгү Сабарагамува тропик токойлорунан табылган адамдын тишинин ичиндеги далилдерди табышкан. Изилдөөгө ылайык, адамдар жаанчыл токойлорду 45 000 жыл мурун эле ээлеп алышкан. Окумуштуулардын айтымында, дүйнөдөгү биринчи зер буюмдарды неандерталь эли 130 000 жыл мурун жасаса керек. Хорватиянын Крапина деген жеринен табылган ак куйрук бүркүттүн сегиз тырмагын изилдеген окумуштуулар алардын жардамы менен муунтурма же билерик жасалганын айтышкан. Анын тырмактарында бир нече кескич, тактар жана белгилер бар. Алар табылган жерди бир кезде жашаган неандерталдык адамдар тарабынан жылмаланган. Канзас университетинин антропологдорунун айтымында, тырмактар Европага келгенге чейин 80 000 жыл мурун жасалган. Бул ачылыштар неандертальдыктар адатта сүрөттөлгөндөй акылсыз жана примитивдүү жандыктар эмес экенин тастыктап турат. Бул ачылыштар тропикалык тропикалык токойлор 8000 жылдай мурун адамдар жашаган эмес дегенге карама-каршы келет. Ал эми Оксфорд университетинин археологу, изилдөөгө жетекчилик кылган профессор Джулия Ли - Торп мындай дейт: "Изотопторду изилдөө ыкмасы менен приматтардын, анын ичинде африкалык чоң маймылдардын токойдогу жашоо шартына кантип көнүп кеткенин изилдегенге болот....
Оксфорд университетинин окумуштуулары байыркы адамдардын тиштериндеги изотопторду изилдешкен. Тиштер Шри-Ланканын Сабарагамуа деген жеринен табылган. Изилдөөчүлөр тиштердин тропик токойлорунда жашаган адамдарга таандык экенин аныкташкан. Демек, адамдар тропик токойлорунда мурункуга караганда 12 000 жыл мурун жашашкан. Жаанчыл токойлордо адамдар 8 000 жыл мурун жашачу эмес деп эсептелген.