Макаланы кыскача айтып бергиле:  Көптөн бери өлүп калган байыркы адамдардын безгек оорусу менен ооруган - оорубаганын аныктай турган жаңы тест илимпоздорго оорунун кантип өнүккөнүн аныктоого жардам берет. Коннектикут штатынын Нью-Хейвен шаарындагы Йель университетинин археологдору миңдеген жылдар мурун табылган сөөктөрдөн ооруну аныктоонун ыкмасын иштеп чыгышкан. Окумуштуулар бул ыкманы колдонуп, Италиядагы байыркы римдик вилланын көрүстөнүнөн табылган ымыркайлар менен кичинекей балдардын ошол оорудан көз жумганын аныкташкан. Видео үчүн ылдый жылдырыңыз. Изилдөөчүлөр сөөктүн ички бөлүгүнөн гемозоин деп аталган молекуланын кристаллдарын издеп, сөөктүн ээсинин безгек оорусуна чалдыкканын аныкташкан. Бул ыкма менен безгек оорусу адамда биринчи жолу пайда болгонго чейин анын таралышын аныктоо мүмкүн. Изилдөө тобун жетектеген Йель университетинин археологу Джейми Инвуд мындай дейт: "Биздин чогултулган маалыматтар байыркы коомдордогу безгек оорусунун эпидемиологиялык түзүлүшүн аныктоодо революциялык мааниге ээ болот. Ал паразиттин өзгөрүлмө табиятынан улам безгек оорусуна каршы вакцина ойлоп табуу аракетинен майнап чыккан эмес. Ошондой эле ал мите кызыл кан клеткаларына жашынып, иммундук системанын аныкташына тоскоолдук кылат. АКШнын Улуттук саламаттыкты сактоо институтунун окумуштуулары малариянын өлүмгө алып бара турган түрлөрүнөн коргогон вакцинаны ойлоп табышканын айтышууда. Бул вакцина Танзанияда төрөлгөн жана ооруга туруштук бере алган балдардын канынан алынган. Окумуштуулар PfSEA-1 деп аталган белокту аныкташкан. Окумуштуулар иммундук системасы бар балдар чыгарган антителолордун малариянын митесинин өмүр циклинин маанилүү учурунда ага каршы иш-аракет кылып, аны өлтүрөрүн аныкташкан. Изилдөөчүлөрдүн айтымында, ушул идеяга негизделген эксперименталдык вакцина беш сыноо учурунда чычкандарды коргогон жана лабораториялык маймылдарда сыналган...
Йель университетинин окумуштуулары безгекти диагностикалоонун жаңы ыкмасын иштеп чыгышты. Алар сөөктүн чучугунан паразит чыгарган калдыктарды издешет. Бул белоктун кристалдары байыркы оорулуу кишилердин сөөктөрүндө пайда болот. Бул болсо окумуштууларга 1 500 жыл мурун өлгөн балдарга диагноз коюуга жардам берген. Алар аны адамзат тарыхындагы безгек оорусунун таралышын аныктоо үчүн колдонууга болот дешет.