Chịkọta isiokwu ahụ:  Ọ bụ ihe a na-ahụkarị n'ọtụtụ n'ime okpukpe ndị bụ́ isi n'ụwa bụ na ndị na-adịghị agbaso otu nkwenkwe ahụ bụ ndị na-amaghị nke a na-akọ. Ma, nchọpụta ọhụrụ e mere emeela ka a ghara ikwere n'ihe ndị mmadụ kweere na ọ bụ Chineke dị ike nke na-ekpe ikpe ziri ezi ga-eme ka e nwee nnukwu obodo dịgasị iche iche. Ndị ọkà mmụta banyere ọdịdị mmadụ achọpụtawo na nkwenkwe n'ebe chi ndị ka elu dị na-apụtakarị mgbe ọha mmadụ ndị dị mgbagwoju anya guzobesịrị. Ụfọdụ ndị na - eche na isi okwute ndị dị n"Àgwàetiti Ista (nke e gosiri n'elu) na - anọchi anya ndị nna nna nke ndị biri n'ebe ahụ, ha pụkwara ịbụ ihe atụ nke ebe nkwenkwe ndị ahụ nyere aka mee ka e nwee ọha mmadụ dị mgbagwoju anya. Ndị ọkà mmụta sayensị ahụ mụrụ otú okpukpe na omenala ndị dị n'agwaetiti ndị dị na Pacific bụ́ ndị mejupụtara Austronesia si malite. Ha nyochara omenala ndị Austronesian oge ochie 96 - gụnyere ndị dị na Fiji, Tonga, Hawaii na Samoa - ndị na-enwebeghị mmekọrịta ọ bụla na okpukpe Abrahamic dị ka Iso Ụzọ Kraịst na Alakụba. Ha na-abụkarị akụkụ bụ isi nke ọtụtụ akụkọ ndị dị na Bible, mana ọ dị ka iju mmiri, ụnwụ nri na ọrịa na-efe efe nwekwara ike inye aka ịmalite ikwere na ụfọdụ chi na mbụ. Ndị na-eme nchọpụta na Mahadum North Carolina State chọpụtara na ọ bụ mgbe ụmụ mmadụ nọ n'oké ihe isi ike ka ha na-ekwere na e nwere chi dị iche iche bụ́ ndị pụrụ ime ihe niile, bụ́kwa ndị na-eme ka ha na-akpa àgwà ọma. Ha na-azọrọ na ikwere n'onye dị otú ahụ bụ́ chi kasị elu na-enyere ndị mmadụ aka ibi ndụ n'ụzọ kwekọrọ n'ụkpụrụ omume ụfọdụ dị mkpa mgbe ha bi n'ebe ndị siri ike ma ọ bụ n'oge ihe isi ike. Ndị na-eme nchọpụta ahụ lebara anya n'otú ihe dị ka narị okpukpe ise na iri asatọ na atọ si malite n'ụwa niile. Ha jiri nke a tụnyere ọnọdụ ihu igwe, mmiri ozuzo na uto ahịhịa maka mpaghara ọ bụla iji wuo ihe osise akụkọ ihe mere eme nke ọnọdụ nke ọha mmadụ ọ bụla na-ebi na ya. Ihe ndị a a chọpụtara pụrụ inye aka mee ka a ghọtakwuo otú okpukpe ndị dị ka Iso Ụzọ Kraịst, okpukpe ndị Juu, na okpukpe Alakụba si malite na ihe mere akụkọ banyere ahụhụ ji dị oké mkpa. Dr Joseph Watts, onye ọkachamara n'ihe banyere mgbanwe ọdịbendị na Mahadum Auckland dị na New Zealand, kwuru, sị: 'Anyị hụrụ ihe atụ 22 nke ịdị mgbagwoju anya ndọrọ ndọrọ ọchịchị dị elu n'akụkụ nile nke akụkọ ihe mere eme na nke ala dị anya nke...
Ndị ọkà mmụta sayensị nọ na Mahadum Auckland mụrụ ọdịbendị 97 nke àgwàetiti ndị dị na Pacific. A chọpụtara na ikwere na Chineke nke pụrụ ime ihe nile abụghị ihe na - eme ka mmadụ nwee ọganihu. Okpukpe ndị na - efe chi ndị ka elu malitere mgbe e nwechara ọha mmadụ dị mgbagwoju anya. Kama nke ahụ, ọ bụ nkwenkwe na mmụọ ndị karịrị ike mmadụ na ndị na - achọ ịbọ ọbọ na - akwali ọdịbendị ndị mepere emepe.