Chịkọta isiokwu ahụ:  Ha bụ ụfọdụ n'ime ebe ndị kasị baa ọgaranya n'ụwa ma bụrụkwa ebe ndị kasị sie ike obibi nye ụmụ mmadụ. Ugbu a, ndị ọkà mmụta sayensị achọpụtawo na ọ pụrụ ịbụ na ụmụ mmadụ malitere ibi n'oké ọhịa ihe dị ka afọ 20,000 gara aga - afọ 12,000 tupu mgbe ahụ karịa ka e cheburu. Ndị na-eme nchọpụta na Mahadum Oxford hụrụ ihe akaebe ahụ n'ime ezé mmadụ a chọtara n'oké ọhịa nke Sabaragamuwa dị n'ebe ndịda Sri Lanka. Ndị ọkà mmụta sayensị achọpụtawo na ọ pụrụ ịbụ na ụmụ mmadụ malitere ibi n'oké ọhịa ihe dị ka afọ 20,000 gara aga - afọ 12,000 tupu mgbe ahụ karịa ka e cheburu. Ndị nchọpụta na Mahadum Oxford achọpụtala ihe akaebe dị n'ime ezé mmadụ a chọtara n'oké ọhịa nke Sabaragamuwa dị na ndịda Sri Lanka (foto) Ha na-ekwu na isotopes dị n'ime ezé na-egosi na ndị ha bụ ndị nwere nri nke bụ isi sitere na nri sitere n'oké ọhịa. Ọmụmụ ihe ahụ kwukwara na e nwere ihe ndị na-egosi na ọ ga-abụ na ụmụ mmadụ biri n'oké ọhịa ihe dị ka afọ 45,000 gara aga. Dị ka ndị ọkà mmụta sayensị si kwuo, ọ pụrụ ịbụ na ndị Neanderthal mepụtara ma na-eyi ọla ndị mbụ e nwere n'ụwa n'ihe dị ka afọ 130,000 gara aga. Ndị na-eme nnyocha bụ́ ndị nyochara mkpịsị ụkwụ asatọ e si n'ọdụ ọcha a hụrụ na Krapina, Croatia, nweta kwuru na e ji ha mee ihe e ji eke ihe olu ma ọ bụ mgbaaka. Mkpịsị aka ndị ahụ nwere ọtụtụ akara e bepụrụ, ihe ndị e bepụrụ, na ihe ndị gosiri na ndị Neanderthal, bụ́ ndị biri n'ebe ahụ a chọtara ha, nọ na-eme ka ha na-egbuke egbuke. Ndị ọkà mmụta banyere ihe ndị dị ndụ na Mahadum Kansas na-ekwu na o yiri ka e ji mkpịsị ụkwụ ndị ahụ mee ihe dị ka ọla ihe atụ afọ 80,000 tupu ụmụ mmadụ nke oge a eruo Europe. Ihe ndị a a chọpụtara na-eme ka ihe àmà na-arịwanye elu na-egosi na ndị Neanderthal abụghị ụmụ anụmanụ na-adịghị eche echiche nke ọma na ndị na-enweghị uche dị ka a na-egosikarị ha. Ihe ndị a chọpụtara na-emegide echiche bụ́ na oké ọhịa ndị dị n'ebe okpomọkụ bụ ebe ndị mmadụ na-anọghị ruo ihe dị ka afọ 8,000 gara aga. Prọfesọ Julia Lee-Thorp, onye ọkà mmụta ihe ochie na Mahadum Oxford, bụ́ onye nyere aka duzie nnyocha ahụ, kwuru, sị: 'E jiriwo usoro nke iji isotop eme ihe n'ọmụmụ ihe anyị mee ihe n'ụzọ gara nke ọma n'ịmụ otú ụmụ anụmanụ ndị na-akpa ike, gụnyere nnukwu enwe ndị Africa, si eme mgbanwe iji kwekọọ n'ebe ha bi n'oké ọhịa....
Ndị ọkà mmụta sayensị nọ na Mahadum Oxford nyochara isotopes dị n' ezé ụmụ mmadụ oge ochie. E gwuru ezé ndị ahụ n'oké ọhịa nke Sabaragamuwa dị na Sri Lanka. Ndị nchọpụta chọpụtara na ezé ndị ahụ bụ nke ndị na - eri nri e si n' oké ọhịa nweta. Nke a pụtara na ụmụ mmadụ biri n" oké ọhịa afọ 12,000 tupu mgbe ahụ. A na - echebu na ụmụ mmadụ enweghị ike ibi n' oké ọhịa ruo mgbe ihe dị ka puku afọ asatọ gara aga.