Chịkọta isiokwu ahụ:  Okwu ahụ bụ 'lunatic' n'onwe ya sitere n'okwu Latin maka ọnwa 'luna', ebe ọtụtụ ndị kwenyesiri ike na ahụ nke mbara igwe nwere ike ịkpata ọrịa na omume dị iche iche. Ọ bụkwa echiche nke na-adịgide ruo taa, ebe ọtụtụ ndị kweere na ọ bụrụ na ọnwa ejupụta, ọ na-abụkarị n'oge e nwere ọrụ n'ụlọ ọgwụ ma ọ bụ n'ebe a na-amụ nwa. Ma Dr. Jean-Luc Margot, bụ́ prọfesọ na-akụzi banyere mbara igwe na Mahadum California, emewo nnyocha nke na-egosi na echiche ahụ bụ nnọọ ihe nzuzu. Otu onye nchọpụta si Mahadum California kwuru na ebubo na ọnwa na-akpata ọrịa bụ ihe nzuzu. Dr Margot kwuru na mgbe ndụ na-ekwo ekwo n'ụbọchị ọnwa jupụtara, ọtụtụ ndị na-echeta njikọ ahụ n'ihi na ọ na-akwado nkwenye ha - mana ha anaghị echeta mgbe ọ nweghị ihe ọ bụla n'otu ụbọchị dị otú ahụ. Ihe mere o ji mee nnyocha ahụ bụ iji gosi otú ndị nwere ọgụgụ isi na ndị na-echebara ihe echiche si enwe nkwenkwe ndị siri ike bụ́ ndị na-ekwekọghị n'ihe ndị mere eme. "E gosipụtawo enweghị mmetụta ọnwa na-enwe n'ihe omume ụmụ mmadụ n'ihe banyere ihe mberede ụgbọala, ịbanye n'ụlọ ọgwụ, ihe ndị si n'ịwa ahụ pụta, ọnụ ọgụgụ ndị na-anwụghị n'ọrịa cancer, ịhụ nsọ, ịmụ nwa, nsogbu ndị a na-enwe mgbe a mụrụ nwa, ịda mbà n'obi, àgwà ime ihe ike, na ọbụna mpụ", ka Dr. Margot na-ede. Ọ bụ ezie na nnyocha e mere na UCLA n'ime afọ 40 gara aga gosiri na oge a mụrụ mmadụ adịghị ihe ọ bụla jikọrọ ya na okirikiri ọnwa, nkwenkwe ahụ bụ́ na ọnwa na-emetụta ihe ka dị. Ọnwa zuru ezu bụ mgbe ọ nọ n'akụkụ nke ọzọ nke ụwa site n'anyanwụ. Nke a pụtara na anyanwụ na-enye elu ya dum ìhè, na-eme ka ọ na-egbukepụ egbukepụ. Ọnwa ọhụrụ na-apụta mgbe ọ nọ n'otu ebe anyanwụ nọ, n'ihi ya, 'akụkụ ya nke dị anya' na-enwu gbaa, ọ na-esikwa ike ịhụ ya n'eluigwe nke ụwa. Na nkezi, ọnwa dị kilomita 384,000 site n'ụwa ma were ụbọchị iri abụọ na asaa, awa asaa, nkeji iri anọ na atọ na sekọnd iri na otu iji mezue otu okirikiri. Dị ka ihe atụ, otu nnyocha e mere n'afọ 2004 nke e bipụtara n'otu magazin ndị nọọsụ bipụtara kwuru na ọnwa na-ejupụta n'ígwé na-emetụta ọnụ ọgụgụ ndị na-abanye n'ụlọ ọgwụ n'otu ngalaba na-ahụ maka ahụ ike na Barcelona, Spen. Ma Dr. Margot chọpụtara...
Ndị ọkà mmụta sayensị nọ na Mahadum California mụrụ akụkọ ifo banyere ọnwa. Ọ chọpụtara na ọnwa zuru ezu adịghị emetụta ọrịa ma ọ bụ oge'ọrụ n'aka '. Naanị ihe mere ndị mmadụ ji eche otú ahụ bụ na ha chetara ihe ndị mere n' oge ahụ. 'Ọnwa adịghị ihe o mere,' ka Dr Jean-Luc Margot kwuru.