Chịkọta isiokwu ahụ:  Ndị mbụ biri n'Africa ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ nde afọ abụọ gara aga nwere ọdịdị na nha dịgasị iche, dị nnọọ ka ndị mmadụ nwere taa, ka otu nnyocha e mere ọhụrụ na-ekwu. Ndị na-eme nchọpụta achọpụtala na ụfọdụ n'ime ha dị obere - ha na-erughị otu mita na ọkara n'ogologo - ebe ndị ọzọ na-eto ruo ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ otu mita na ọkara n'ogologo. Ọmụmụ ihe ahụ bụ nke mbụ n'ime afọ 20 e ji atụnyere otú ahụ́ mmadụ dịrị ndụ n'agbata nde afọ 1.5 na nde afọ 2.5 gara aga hà. Ndị mbụ biri n'Africa ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ nde afọ abụọ gara aga nwere ọdịdị na nha dịgasị iche, dị nnọọ ka ndị mmadụ nwere taa, ka otu nnyocha e mere ọhụrụ na-ekwu. Ihe onyonyo a na-egosi ọkpụkpụ nke <unk>Nariokotome Boy<unk> (Homo ergaster) A na-ekwenyekarị na ụdị atọ na-awagharị n'Africa n'oge a: Homo habilis, Homo rudolfensis na Homo ergaster. Onye nchọpụta bụ Dr Jay Stock, si na Ngalaba Akụkọ Mgbe Ochie na Nkà Mmụta Ihe Ndị Mgbe Ochie nke Mahadum Cambridge, kwuru, sị: 'Ọ bụrụ na mmadụ ajụọ gị 'ndị mmadụ nke oge a hà dị mita isii n'ogologo ma dịrị kilogram 70?' ị ga-asị 'ọ dị mma, ụfọdụ dị otú ahụ, ma ọtụtụ ndị adịghị otú ahụ, ihe anyị na-amalite igosi bụ na mgbanwe a mere n'oge mmalite nke mmalite mmadụ.' O yiri ka ihe ndị metụtara nri na gburugburu ebe obibi hà keere òkè n'ime ka ụfọdụ ndị oge mbụ dị elu karịa ndị ọzọ. Ndị ọkachamara kwenyekwara na ọ pụrụ ịbụ na ọ bụ n'ihi na nwoke na nwanyị na-enwe ọdịdị abụọ (dị ka ịdị ogologo) mere e ji nwee ụdị abụọ a. <unk>Otú ọ dị, ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ndị niile a na-amụ... ìgwè gụnyere ndị pere mpe na ndị buru ibu ma na-ekpebi mmekọahụ dabere na ihe ndị dịpụrụ adịpụ na nkewapụ postcranial nke oge mbụ Homo fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ihe na-agaghị ekwe omume,<unk> ha na-ekwu na ọmụmụ ihe ahụ. Ihe ọzọ e chere na o yighị ka ọ̀ ga-eme eme bụ na e nwere ọtụtụ ụdị ndị dị n'ezinụlọ ụmụ mmadụ bụ́ Homo bụ́ ndị nwere ọdịdị dịgasị iche. Ihe ndị a chọpụtara n'ebe ndị e gwupụtara n'ala na Kenya, Tanzania, South Africa, na Georgia, n'ebe ọwụwa anyanwụ Yurop, gosiri na ụmụ mmadụ ndị dịrị ndụ n'oge a na-akpọ Ice Age nwere ọ̀tụ̀tụ̀ dị iche iche. Ụfọdụ ìgwè, dị ka ndị bi n'Olduvai, Tanzania, dị nanị mita anọ na ọkara n'ogologo, ebe ndị si n'ógbè Koobi Fora nke Kenya...
Ndị ọkachamara mepụtara ụzọ isi gbakọọ ịdị elu na ịdị arọ nke ndị mmadụ site n'obere ihe ndị e gwupụtara n'ala, ụfọdụ n'ime ha adịchaghị ibu karịa mkpịsị ụkwụ. Ndị nchọpụta chọpụtara na mmadụ mbụ dị site na 4ft 8 inch ruo ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ 6ft. E kwuwo na ndị nna nna anyị hapụrụ Africa n'ihi inwe ụkwụ toro ogologo. Ma nchọpụta a na - egosi na ọ pụrụ ịbụ na e nwere ihe ọzọ na - akpali ya. Ndị ọkachamara na - ekwukwa na ọ pụrụ ịbụ ọnọdụ ndị dị n"ógbè kpatara ọdịdị dịgasị iche iche. Nke a na - egosi na ogo ahụ abụghị ihe e ji mara otu ụdị. Ọ bụ nchọpụta mbụ e mere n' ime afọ iri abụọ e ji atụnyere otú ahụ́ mmadụ ndị dịrị ndụ n' agbata otu nde afọ na ọkara na nde afọ abụọ na ọkara gara aga hà.