Chịkọta isiokwu ahụ:  Ọ bụ otu n'ime ihe ndị kasị egbu egbu mmadụ maara, e jikwawo ya egbu ndị eze, ndị eze ukwu, na ọbụna ịnyịnya ndị na-agba ọsọ. Ma ndị ọkà mmụta sayensị achọpụtawo otu obere ìgwè mmadụ bi n'otu akụkụ dịpụrụ adịpụ nke Ugwu Andes nke dị n'ebe ugwu ọdịda anyanwụ Argentina bụ́ ndị zụlitere ikike ụfọdụ nke iguzogide arsenic. Ha achọpụtawo na ruo ọtụtụ puku afọ, ndị bi n'ógbè ahụ enwewo ikike ebumpụta ụwa nke ime ka arsenic gwụsịa iji belata mmetụta ọ na-enwe n'ahụ́ ha. Ụmụ nwanyị ndị bi na San Antonio de los Cobres nke dị n'ugwu Andes (nke e sere n'elu) nwere ụdị mkpụrụ ndụ ihe nketa nke na - eme ka ha na - anagide arsenic na - egbu egbu nke ọma site n'inyere ha aka ịgbari ihe ahụ n"ụzọ dị irè karị. A na-eche na nsí arsenic n'ụwa nile bụ́ nke mmiri na ihe oriri ndị e metọrọ emetọ na-akpata na-emetụta ihe karịrị nde mmadụ 137 n'ụzọ dị njọ. Ọbụna obere arsenic nwere ike imebi akụrụ, obi, akụrụ na imeju, na-akpata ọrịa kansa, ọrịa obi na ọrịa shuga. Ọnwụ dị omimi Napoleon Bonaparte nwụrụ emewo ka e nwee ọtụtụ echiche aghụghọ banyere igbu ọchụ n'ime ọtụtụ afọ. E kwuru na ọ bụ ọrịa cancer afọ gburu Eze Ukwu. Dọkịta duziri ozu ahụ chọpụtara ihe gosiri na o nwere ọnyá afọ, ma ụfọdụ ndị kwuru na ọ bụ ya bụ nkọwa kacha adaba adaba maka ndị Briten, bụ́ ndị chọrọ izere nkatọ n'ihi otú ha si lekọta Eze Ukwu. Nna Napoleon nwụrụ n'ihi ọrịa cancer afọ. N'afọ 1955, e bipụtara akwụkwọ akụkọ nke onye na-ejere onye ndú ahụ ozi, bụ́ nke gụnyere nkọwa nke Napoleon ka ọ nọ n'ihe ndina ọnwa ole na ole tupu ọnwụ ya. Dabere n'otú e si kọwaa ya, ndị ọkà mmụta sayensị wepụtara echiche ndị ọzọ banyere ihe mere o ji nwụọ - nke gụnyere nsí arsenic. A na-eji arsenic eme ihe dị ka nsí n'oge ahụ n'ihi na a pụghị ịchọpụta ya mgbe e ji ya mee ihe ruo ogologo oge. E kwuru n'akwụkwọ e dere mgbe e mesịrị na a hụrụ ozu Napoleon ka e chebere ya nke ọma mgbe a kwagara ya n'afọ 1840 nakwa na arsenic bụ ihe e ji echekwa ihe. N'afọ 2007, otu ọkachamara n'ihe banyere nsí kwuru na ya hụrụ arsenic n'ụgbụgbọ ntutu Napoleon, nke kwadoro echiche ahụ bụ́ na e gburu ya. A na-eji akwụkwọ ahụ e ji ede ihe n'ọnụ ụlọ ihi ụra nke eze ukwu ahụ na St...
Ndị bi na San Antonio de los Cobres, Argentina na-eguzogide ọgwụ. Mmiri ha na - aṅụ na - enwe arsenic nke ji okpukpu 20 karịa ihe e weere dị ka ihe na - adịghị ize ndụ. Ndị ọkà mmụta sayensị nọ na Mahadum Lund dị na Sweden mere nnwale mkpụrụ ndụ ihe nketa n'ahụ́ ndị obodo ahụ. A chọpụtara na ndị bi na ya nwere mkpụrụ ndụ ihe nketa nke na - eme ka arsenic na - arụ ọrụ. Obodo ndị ahụ ka nwere ike ịbụ ndị e merụrụ site n' ọ̀tụ̀tụ̀ dị elu ma nwee ike ịnagide ọ̀tụ̀tụ̀ dị ala. A na - eche na nsí arsenic na - emerụ ihe karịrị nde mmadụ 137 n"ụwa nile.