ਤੁਸੀਂ ਸਾਧਨ ਸੀਮਾ ਨਿਰਧਾਰਨ ਬਾਰੇ ਕੀ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ?
ਸਾਧਨ  – ਜਿਹੜੀ ਵਸਤੂ ਅਸੀਂ ਜੀਵਿਤ ਜਾਂ ਨਿਰਜੀਵ ਆਲੇਦੁਆਲੇ ਤੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਅਤੇ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਧਨ ਆਖਦੇ ਹਨ । ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਮਾਪਿਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਉਸ ਸਾਧਨ ਨੂੰ ਪਦਾਰਥਕ ਸਾਧਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ । ਤਾਜ਼ੀ ਹਵਾ, ਤਾਜ਼ਾ ਸਈ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਉਪਜਾਊ ਮਿੱਟੀ ਸਾਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਉਪਲੱਬਧ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕੁੱਝ ਇਕ ਸਾਧਨ ਹਨ ।

ਸਾਡੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਧਨ ਸੀਮਿਤ ਹਨ । ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬੜੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ । ਜੀਵ ਅਨੇਕਰੂਪਤਾ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਇਕ ਬੜਾ ਅਮੀਰ ਦੇਸ਼ ਹੈ । ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਵਿਲੱਖਣ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਵਣਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਵਿਚ ਹੋ ਰਿਹਾ ਵਾਧਾ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਵਣਾਂ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਹੋਂਦ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ ।ਵਣਾਂ ਦੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਧਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜੰਗਲੀ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿਚ ਪੈ ਗਈ ਹੈ । ਔਸ਼ਧੀ ਪੌਦਿਆਂ, ਆਰਕਿਡਜ਼ ਅਤੇ ਸੁਰਾਹੀ ਪੌਦਾ  ਵਰਗੇ ਨਿਆਰੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਔਸ਼ਧੀ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਬਹੁਤ ਲੋੜ ਹੈ । ਤਪਤਖੰਡੀ ਵਣਾਂ ਵਿਚ ਉੱਗਣ ਵਾਲੇ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਣਾਂ ਵਿਚ ਉੱਗਣ ਵਾਲੇ ਪੌਦਿਆਂ ਵਿਚ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਕੀਟਾਂ ਆਦਿ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਬਹੁਤ ਅਧਿਕ ਹੈ । ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਅਲੋਪ ਹੋਣ ਦੇ ਪੰਜ ਕਾਰਨ ਹਨ-

    1. ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਤਬਾਹੀ,
    2. ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਜਾਤੀਆਂ ਦਾ ਦਾਖ਼ਲਾ,
    3. ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ,
    4. ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕੰਟਰੋਲ ਅਤੇ
    5. ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ।

ਸਾਡੇ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗ਼ਰੀਬੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰ ਰਹੇ ਹਨ । ਇਹ ਲੋਕ ਵਣਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਖਜ਼ਾਨਾ  ਸਮਝਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਣਾਂ ਵਿਚ ਫਿਰ-ਤੁਰ ਕੇ ਈਂਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ, ਡੰਗਰਾਂ ਨੂੰ ਚਰਾਉਣਾ ਅਤੇ ਵਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜੋ ਦਿਲ ਕਰੇ ਲੈ ਜਾਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੱਕ ਹੈ । ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਕਾਠ ਲੱਕੜ  ਅਤੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਦੀ ਚੋਰੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿਚ ਸਭ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਧਨਾਂ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ।

ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ  ਅਤੇ ਦੂਸਰੀਆਂ ਹੋਰਨਾਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ । ਆਪਣੇ ਆਪ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਤੋਂ ਜਿਹੜੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਹਾਰਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਬੜੀ ਕੀਮਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ।

ਹੜਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਤਿਕ ਆਫ਼ਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬੜੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਬਦਲ  ਬੜਾ ਮਹਿੰਗਾ ਹੈ ।

ਜੈਵਿਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੰਡਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਜੈਵਿਕ ਅਨੇਕਰੂਪਤਾ ਦੀ ਹਾਨੀ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਲਈ ਇਕ ਗੰਭੀਰ ਸੰਕਟ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ । ਜੀਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਠੱਲ ਪਾਈ ਜਾਵੇ, ਇਹ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਲਈ ਇਕ ਵੰਗਾਰ ਹਨ ।
