ਸਵਾਲ – ਕੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਗੈਂਗਸਟਰ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ’ਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ? ਇਸਦੀਆਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਗੌਲੀਆਂ ਤੇ ਅਣਗੌਲੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਹਨ?
ਜਵਾਬ –ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਮਸਲਾ ਏਨਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਖਿਤੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਧਾੜਵੀ, ਡਾਕੂ, ਲੁਟੇਰੇ, ਠੱਗ, ਬਦਮਾਸ਼ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਗੈਂਗਸਟਰ ਵਰਤਾਰਾ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਕਦੇ ਇਸ ਵਰਤਮਾਨ ਰੂਪ ’ਚ ਪ੍ਰਚਲਤ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ । ਵਰਤਮਾਨ ਗੈਂਗਸਟਰ ਵਰਤਾਰਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਤ ਪਹਿਲੇ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਪੇਚੀਦਾ ਅਤੇ ਬਹੁਪਰਤੀ ਹੈ । ਇੱਕ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਧਾੜਵੀ, ਡਾਕੂ, ਲੁਟੇਰੇ, ਠੱਗ, ਬਦਮਾਸ਼ ਆਦਿ ਸਭ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਇਕ ਜਗ੍ਹਾ ਹੀ ਰਲ-ਮਿਲ ਗਏ ਹਨ । ਦੂਜਾ ਇਹ ਇਕ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਕਿੱਤਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ । ਤੀਜਾ ਸਮਰੱਥਾ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਬਹੁਤ ਵਿਆਪਕ ਖਿਤੇ ਤੱਕ ਮਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮਾਰੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਅਤੇ ਕਈ ਸੈਂਕੜੇ ਮੈਂਬਰ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਗਿਰੋਹ ਬਣ ਗਏ ਹਨ।

ਜੇਕਰ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਕਾਰਣ ਦੇਖਣੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਹਨ । ਜਿਨ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਲੜਾਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਬੜੀ ਪੁਰਾਣੀ ਮਨੌਤ ਹੈ ਕਿ ਜਰ, ਜੋਰੂ, ਜਮੀਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਲੜਦੇ ਹਨ । ਇਹਨਾ ਮਸਲਿਆਂ ਕਾਰਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਕਈ ਵਾਰ ਪੁਸ਼ਤ ਦਰ ਪੁਸ਼ਤ ਪਰਿਵਾਰਕ ਦੁਸ਼ਮਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ । ਕਈ ਵਾਰ ਹਿੰਸਾ ਬਹੁਤ ਆਰਜੀ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਕੇ ਉਤੇ ਵਾਪਰੇ ਝਪਟ-ਝਗੜੇ ਕਰਕੇ ਵੀ ਕਤਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਨੇ । ਕੁਛ ਕਤਲ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਤ ਅਣਖ ਦੇ ਮਾਪ-ਦੰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ।

ਪਰ ਹੁਣ ਮਸਲਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੀ ਵੀ ਛੋਟੀ-ਵੱਡੀ ਹਿੰਸਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਹ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਰਤਾਰੇ ਦਾ ਹੀ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ । ਜਿਸ ਸਮਾਜ(ਪੱਛਮੀ) ਤੋਂ ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਆਇਆ ਹੈ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੈਂਗ ਏਥੇ ਵੱਧ ਤਾਂ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਨਿਰੋਲ ਉਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਰੂਪ ’ਚ ਇੱਕੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕਰਨਾ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਸੰਬੰਧੀ ਇਕ ਅਹਿਮ ਗੱਲ ਸਮਝਣੀ ਬੜੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਲੜਾਕੂਪਣ ਮਨੁੱਖ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਅਹਿਮ ਪੱਖ ਹੈ । ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਜਜ਼ਬਾ ਹੈ। ਲੜਾਕੂਪਣ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਅਤੇ ਸੇਧਤ ਕਰਨ ਲਈ ਧਾਰਮਿਕ ਰਹਿਤ-ਬਹਿਤ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਿਕ ਕਦਰਾ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਕਾਨੂੰਨ ਰਾਹੀਂ ਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਹਦੇ ਸੰਰਚਨਾਤਮਕ ਕਾਰਨ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ । ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਪਰਿਪੇਖ ਤੋਂ ਇਸਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਲੱਭਣੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਮਨਮਤ ਦੇ ਰਾਹ ਭਾਵ ਹਉਂ ਤੇ ਪੰਜ ਵਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗਣ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਲੜਾਕੂਪਣ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਨਤੀਜੇ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਗੁਰਮਤਿ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹੋਂਦ ਤਾਂ ਹਉਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਹੈ, ਹਮਲਾਵਰ/ਲੜਾਕੂ ਬਿਰਤੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹਉਮੈ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੈ । ਜੇਕਰ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਗੁਰ-ਸੰਗਤ ਜ਼ਰੀਏ ਪੰਜ ਵਿਕਾਰ ਬੰਨ੍ਹ/ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਏ ਜਾਣ ਤਾਂ ਇਸ ਲੜਾਕੂਪਨ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਭਲਾਈ ਲਈ ਚੰਗੇ ਪਾਸੇ ਭਾਵ ਸੇਵਾ, ਪਰਉਪਕਾਰ, ਹੱਕ ਤੇ ਸੱਚ ਦੇ ਜੰਗ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅਜੋਕੇ ਗੈਂਗਸਟਰ ਵਰਤਾਰੇ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਮਨਮਤ ’ਤੇ ਚੱਲ ਕੇ ਨਿੱਜ ਦੇ ਫਾਇਦੇ ਲਈ ਇਸਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦਾ ਹੈ । ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹਿੱਸਾ ਕੁਝ ਚੰਗਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।