1947 ਦੀ ਵੰਡ: ਜਦੋਂ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ਫੈਸਲਾ?
ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, 77 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਜਦੋਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਫੈਸਲਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਦੇਸ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣੇਗਾ।
ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗੀ ਯਾਨੀ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਹਿੱਸਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹੇਗਾ ਅਤੇ ਕਿਹੜਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਵੇਗਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਤੈਅ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਬਰਤਾਨਵੀ ਵਕੀਲ ਸਿਰਿਲ ਰੈਡਕਲਿਫ਼ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਸਿਰਿਲ ਰੈਡਕਲਿਫ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਦੀ ਲਕੀਰ ਖਿੱਚ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।
ਕੁਝ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਤਤਕਾਲੀ ਵਾਇਸਰੌਇ ਲੌਰਡ ਮਾਊਂਟਬੇਟਨ ਨੇ ਸਿਰਿਲ ਰੈਡਕਲਿਫ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਖਾਣੇ 'ਤੇ ਸੱਦਿਆ ਸੀ। ਖਾਣੇ ਦੀ ਮੇਜ਼ 'ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਲੰਬੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ ਜਿਸ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਤਕਦੀਰ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ।

==ਖਾਣੇ ਦੀ ਮੇਜ਼ 'ਤੇ ਖਿੱਚੀ ਲਕੀਰ==

ਖਾਣੇ ਦੀ ਉਸ ਮੇਜ਼ 'ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਬਾਰੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਸੀ।

ਲੰਡਨ ਸਥਿੱਤ ਬਰਤਾਨਵੀ ਲਾਈਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਸਿਰਿਲ ਰੈਡਕਲਿਫ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਸਕੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਬੋਮੈਂਟ ਦਾ 1992 ਵਿੱਚ 'ਦ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ' ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਲੇਖ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੈਡਕਲਿਫ ਅਤੇ ਮਾਊਂਟਬੇਟਨ ਦੇ ਇਸ ਲੰਚ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਬੋਮੈਂਟ ਅਨੁਸਾਰ ਰੈਡਕਲਿਫ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦਾ ਜੋ ਨਕਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਪਰ ਆਖਰੀ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਊਂਟਬੇਟਨ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਰੈਡਕਲਿਫ ਨੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਬੋਮੈਂਟ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰੌਬਰਟ ਬੋਮੈਂਟ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮਾਊਂਟਬੇਟਨ ਤੋਂ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਰੌਬਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬੋਮੈਂਟ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਕਤਲੇਆਮ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਮਾਊਂਟਬੇਟਨ ਨੂੰ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ।

=='ਆਖ਼ਰੀ ਵਕਤ ਦਾ ਫੇਰਬਦਲ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸੀ'==

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ, "ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਵੰਡ ਦੀ ਲਕੀਰ ਬਦਲਣ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਤੇਂ ਕਾਫੀ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਲਕੀਰ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਦਸਤਾਵੇਜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਗਵਰਨਰ ਸਰ ਐਵਨ ਜੇਕਿੰਸ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਲਕੀਰ ਕਿੱਥੇ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

"ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹੈਰਾਨੀ ਸੀ ਕਿ ਮਾਊਂਟਬੇਟਨ ਨਹਿਰੂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਜਿਸਦੇ ਕਾਰਨ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਾਸੂਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਗਈਆਂ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਵੰਡ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਬਹੁਤ ਬੁਰਾ ਹੋਵੇਗਾ ਪਰ ਆਖਰੀ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲਕੀਰ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਹਾਲਾਤ ਹੋਰ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਏ।''

ਲਕੀਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਤੋਂ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਦਾਅ 'ਤੇ ਲੱਗ ਗਈ। ਇਸ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਨੂੰ ਕਰੀਬ ਤੋਂ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਦੋ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਬੀਬੀਸੀ ਨੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ।