ਪੁਰਾਣੇ ਫੋਨ ਤੇ ਲੈਪਟੌਪ ਕੂੜੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਸੁੱਟੋ, ਇੰਝ ਕੱਢਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਸੋਨਾ ।
ਮੈਨੂੰ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਾਰਡਿਫ਼ ਦੇ ਕੋਲ ਸ਼ਾਹੀ ਟਕਸਾਲ (ਰੋਇਲ ਮਿੰਟ) ਵਿੱਚ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਐਨਕਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੈਬ ਕੋਟ ਪੁਆਇਆ ਗਿਆ।

ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਸ਼ਾਹੀ ਟਕਸਾਲ ਉਹੀ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ 30 ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਖਰਬਾਂ ਸਿੱਕੇ ਢਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਪੁਰਾਣੇ ਬਿਜਲੀ ਯੰਤਰ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਮੁੱਲੀਆਂ ਧਾਤਾਂ ਕੱਢਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਉੱਪਰ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਲੈਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬੀਕਰ, ਜਾਰ ਉੱਪਰ ਕੋਈ ਲੇਬਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਤਰਲ ਅਣਜਾਣੇ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੋਈ ਲੇਬਲ ਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਭੇਤ ਮੈਨੂੰ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈਲੀ ਮਸੈਂਜਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ। ਉਹ ਸਸਟੇਨੇਬਲ ਪ੍ਰੈਸ਼ਿਅਸ ਮੈਟਲਜ਼ ਦੀ ਮਾਹਰ ਹਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, “ਇੱਥੇ ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ ਰਾਜ਼ ਹੈ!” ਇਹ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੋਈ ਹਰਾ ਘੋਲ ਇੱਕ ਕੇਨੀ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਲੀਟਰ ਵਾਲ਼ੀ ਕੱਚ ਦੀ ਫ਼ਲਾਸਕ ਵਿੱਚ ਪਲਟ ਦਿੱਤਾ। 
ਫ਼ਲਾਸਕ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਤੋੜੇ ਹੋਏ ਸਰਕਟ-ਬੋਰਡ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਪਏ ਸਨ। ਹੈਲੀ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੀਮ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਇੱਕ ਸਟਾਰਟ-ਅਪ (ਐਕਸਰ) ਨਾਲ਼ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਟੀਮ ਨੇ ਸਰਕਟ-ਬੋਰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੋਨਾ ਕੱਢਣ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਤਰੀਕਾ ਈਜਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੇਟੈਂਟ ਵੀ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਰਕਟ-ਬੋਰਡ ਸੁੱਟੇ ਹੋਏ ਮੋਬਾਈਲ ਫ਼ੋਨਾਂ ਅਤੇ ਲੈਪਟੌਪਾਂ ਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਾਹੀ ਟਕਸਾਲ ਇਸੇ ਸਾਲ ਕਈ ਲੱਖ ਪੌਂਡ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਨਾਲ਼ ਇੱਕ ਫ਼ੈਕਟਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ 90 ਟਨ ਸਰਕਟ-ਬੋਰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਧਾਤਾਂ ਕੱਢੀਆਂ ਜਾ ਸਕਣਗੀਆਂ।

==ਦੇਖਦੇ ਹੀ ਦੇਖਦੇ ਸੋਨਾ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ==

ਜਦੋਂ ਇਹ ਫ਼ੈਕਟਰੀ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਸਮਰੱਥਾ ’ਤੇ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ ਤਾਂ ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿੱਲੋ ਸੋਨਾ ਕੱਢ ਸਕੇਗੀ। ਹੁਣ ਹੈਲੀ ਨੇ ਜਿਸ ਜਾਰ ਵਿੱਚ ਘੋਲ ਪਾਇਆ ਸੀ, ਕੁਝ ਦੇਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਘੋਲ ਵਿੱਚੋਂ ਬੁਲਬੁਲੇ ਉੱਠਣ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਹੈਲੀ ਨੇ ਫ਼ਲਾਸਕ ਦਾ ਮੂੰਹ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੈਲੀ ਨੇ ਫਲਾਸਕ ਨੂੰ ਘੋਲ ਹਿਲਾਉਣ ਵਾਲ਼ੀ ਮਸ਼ੀਨ ਉੱਪਰ ਰੱਖਿਆ। ਮਸ਼ੀਨ ਨੇ ਇਸ ਘੋਲ਼ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿਲਾਇਆ। ਦੇਖਦੇ ਹੀ ਦੇਖਦੇ ਮਹਿਜ਼ ਚਾਰ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਰਕਟ ਬੋਰਡ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਤੋਂ ਸੋਨਾ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੈਲੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, “ਇਹ ਸਭ ਸਧਾਰਣ ਤਾਪਮਾਨ ’ਤੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।”

ਹੈਲੀ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਰਸਾਇਣ 20 ਵਾਰ ਮੁੜ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਵਾਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਿਕਦਾਰ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਹੱਸਮਈ ਤਰਲ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਸੋਨਾ ਪਾਊਡਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਇਸ ਪਾਊਡਰ ਨੂੰ ਛਾਨਣ ਮਗਰੋਂ ਭੱਠੀ ਵਿੱਚ ਪਿਘਲਾ ਕੇ ਨਹੁੰਆਂ ਜਿੱਡੇ ਰੋੜ ਜਿਹੇ ਬਣਾ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁਨਹਿਰੀ ਰੋੜਿਆਂ ਤੋਂ ਫਿਰ ਗਹਿਣੇ ਜਿਵੇਂ ਲੌਕਟ, ਚੇਨੀਆਂ, ਝੁਮਕੇ ਆਦਿ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਜਦੋਂ ਬੋਰਡ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛਾਂਟੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਟੋਨੀ ਬੇਕਰ ਇਸ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂਫੇਕਚਰਿੰਗ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸਮਝਾਈ।
ਛਾਂਟੀ ਤੋਂ ਸਰਕਟ ਬੋਰਡ ਬਾਅਦ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਰਹਿਤ ਹਿੱਸੇ ਵੱਖ ਕਰ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦਕਿ ਸੋਨੇ ਵਾਲ਼ੇ ਪੁਰਜ਼ੇ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯੂਐਸਬੀ-ਪੋਰਟ) ਇੱਕ ਮਸ਼ੀਨ ਰਾਹੀਂ ਵੱਖ ਕਰਕੇ 50 ਗੈਲਨ ਦੇ ਇੱਕ ਟੈਂਕ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਵਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਫਿਰ ਉਹੀ ਹਰੇ ਰੰਗ ਦਾ ਘੋਲ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀਆਂ ਰੋੜੀਆਂ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹੁਣ ਕਿਉਂਕਿ ਫਾਲਤੂ ਹਿੱਸੇ (ਬਿਨਾਂ ਸੋਨੇ ਵਾਲ਼ੇ) ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਘੋਲ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਨੇ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਹੀ ਟਕਸਾਲ ਵੱਲੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਕੱਚਾ ਮਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਸਰਕਟ ਬੋਰਡ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਪੂਰੇ ਲੈਪਟਾਪ ਜਾਂ ਮੋਬਾਈਲ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਸੋਨਾ ਕੱਢ ਲਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਕੀ ਦੇ ਪੁਰਜੇ ਰੀਯੂਜ਼ ਜਾਂ ਰੀਸਾਈਕਲ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਰ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮਾਰਕ ਲੋਵਰਿਜ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਸੋਨਾ ਨਿਕਲੇਗਾ, ਇਹ ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੀ ਸੰਘਣਤਾ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਮਾਤਰਾ 60 ਹਿੱਸੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦੱਸ ਲੱਖ (ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ) ਤਾਂ ਕਈ ਵਾਰ 900 ਹਿੱਸੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦੱਸ ਲੱਖ (ਜੋ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ) ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। “ਹਿੱਸੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਸ ਲੱਖ” (ਪਾਰਟਸ ਪਰ ਮਿਲੀਅਨ) ਮਾਪ ਦਰਸਾਉਣ ਦੀ ਇੱਕ ਇਕਾਈ ਹੈ। ਜੋ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੀ ਮਾਤਰਾ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਰੇਤ ਦੇ ਦਸ ਲੱਖ ਕਣ ਸਕੈਨ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਕਣ ਮਿਲੇ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ 900 ਮਿਲ ਜਾਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ 60 ਹੀ ਮਿਲਣ।