ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਖਿਲਰਨਾ ਕੀ ਹੈ ? ਬੀਜ ਖਿਲਰਨ ਦੇ ਕੋਈ ਦੋ ਢੰਗਾਂ ਦਾ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਸਹਿਤ ਵਰਣਨ ਕਰੋ ।
ਬੀਜ ਦਾ ਖਿਲਰਨਾ-ਬੀਜ ਦਾ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਸਾਧਨ/ਕਾਰਕ-ਹਵਾ, ਪਾਣੀ, ਕੀਟ, ਪੰਛੀ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਜੰਤੂਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚਣਾ ਤਾਂ ਜੋ ਬੀਜ ਦੀ ਹੋਂਦ ਕਾਇਮ ਰਹੇ, ਬੀਜ ਦਾ ਖਿਲਰਨਾ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ।
ਬੀਜ ਖਿਲਰਨ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ-

    - ਹਵਾ ਨਾਲ ਖਿਲਾਰ,
    - ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਖਿਲਾਰ,
    - ਜੰਤੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਖਿਲਾਰ,
    - ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖਿਲਾਰ,
    - ਵਿਸਫੋਟਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੁਆਰਾ ।

1. ਹਵਾ ਨਾਲ ਖਿਲਾਰ-ਹਵਾ ਨਾਲ ਖਿਲਰਨ ਵਾਲੇ ਬੀਜ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਹਲਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਦੋਫਲ ਅਤੇ ਸੋਹਾਂਜਣੇ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਦੇ ਖੰਭ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਕੇ ਦੂਰ ਤੱਕ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਘਾਹ ਦੇ ਹਲਕੇ ਬੀਜ, ਅੱਕ, ਕਕਰੌਦਾ, ਕਪਾਹ  ਵਰਗੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਬੀਜ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਮੁਖੀ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਫ਼ਲ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਕੇ ਦੂਰ ਤੱਕ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।

2. ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਖਿਲਾਰ-ਜਲ ਲਿੱਲੀ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਫ਼ਲ ਅਤੇ ਬੀਜ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਤੈਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ । ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ।