ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਹ ਪਿੰਡ ਜਿੱਥੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਤੇ ਅਪੰਗਤਾ ਵਰਗੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ ਹਨ - ਗਰਾਊਂਡ ਰਿਪੋਰਟ।


ਫਾਜ਼ਲਿਕਾ ਦੀ ਰਾਧਾ

'ਰਾਧਾ' ਭਾਰਤੀ ਮਿਥਹਾਸ ਵਿਚ 'ਸੁਹੱਪਣ ਅਤੇ ਇਸ਼ਕ ਹਕੀਕੀ' ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਪਾਤਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਰ ਜਿਸ ਰਾਧਾ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਮਿਲਣ ਆਏ ਸਾਂ, ਉਹ ਦੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਬੋਲ ਸਕਦੀ, ਨਾ ਤੁਰ ਫਿਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਦਿਮਾਗੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੈ।
ਰਾਧਾ ਦੇ ਕੱਚੇ ਵਿਹੜੇ ਅਤੇ ਪੱਕੇ ਮਕਾਨ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਰੋਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਚੁੱਪ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਭੱਜ ਕੇ ਆਈ ਪਰ ਉਹ ਚੁੱਪ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਸ਼ਾਇਦ ਅਜਨਬੀ ਕਦਮਾਂ ਦੀ ਆਹਟ ਨੇ ਰਾਧਾ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਰਾਧਾ ਦਾ ਪਿੰਡ ਰੂਪਨਗਰ ਭਾਰਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਾਜਿਲਕਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਬੋਹਰ ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੰਨੀ ਦਾ ਪੋਸਟਰ ਦਿਖਦਾ ਹੈ।
ਜਿਸ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ 'ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਦਾ ਆਰਾਮ ਮੇਰਾ ਘਰ ਮੇਰੇ ਨਾਮ' ਪਰ ਰਾਧਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਰੌਣਕਾਂ ਨਹੀਂ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਸਨਾਟਾ ਤੇ ਦਰਦ ਹੈ।

ਇਹ ਹਾਲ ਰਾਧਾ ਦੇ ਘਰ ਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਹਰ ਦੂਜੇ-ਚੌਥੇ ਘਰ ਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਨੌਜਵਾਨ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਬੇ-ਇਲਾਜ ਰੋਗ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਪੂਰੀ ਉਮਰ ਲਈ ਮੰਜੇ ਨਾਲ ਲੱਗ ਗਏ ਹਨ, ਜਾਂ ਘਰ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਦੀਵਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਕੈਦ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।

ਘਰ-ਘਰ ਪਏ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਮੰਜੇ।

ਰਾਧਾ ਦੀ ਉਮਰ ਸਿਰਫ਼ 13 ਸਾਲ ਹੈ, ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਵਾਲੀ ਉਹ ਇਕੱਲੀ ਬੱਚੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਕੁਝ ਕਦਮਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸਾਹਿਲ ਤੁਰ ਫਿਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਸਾਹਿਲ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤਕ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਜਵਾਬ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। 
ਵਿਡੰਬਨਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹਿਲ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹੁਣ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਹੁਣ ਦਾਦਾ- ਦਾਦੀ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਕੈਥਰੀਨ ਦਾ ਘਰ ਵੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਵੀ ਉਮਰ 13 ਸਾਲ ਹੈ।
ਕੈਥਰੀਨ ਤੁਰ ਫਿਰ ਤਾਂ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਬੋਲਣ ਅਤੇ ਸਮਝਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਘੱਟ ਹੈ।
ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪੱਪੂ ਕੈਮਰੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮੁਸਕਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੁਸਕੁਰਾਹਟ ਅਤੇ ਇਹ ਊਰਜਾ 22 ਸਾਲ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਵਰਗੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਦਹਿਲੀਜ਼ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਹਨ। 

ਰੂਪਨਗਰ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਇਸ ਹਾਲਾਤ ਦਾ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।

ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ''ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਬੱਚੇ ਹਨ ਜੋ ਅਪੰਗਤਾ ਕਾਰਨ ਮੰਜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬੱਚੇ ਤੁਰ ਫਿਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਇਹ ਦਿਮਾਗੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਦੇਖ ਜਾਂ ਸੁਣ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।'' ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਦੋ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਈ ਮੌਤਾਂ ਕੈਂਸਰ ਕਾਰਨ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। 