ਅਜ਼ੀਜ਼ ਦੋਸਤੋ! ਸਿਨੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਪਰਦੇ ’ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਰ ਫ਼ਨਕਾਰ ਅਤੇ ਤਕਨੀਸ਼ੀਅਨ ਦੀ ਦਿਲੀ-ਖ਼ਾਹਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਫ਼ਿਲਮ ਜਗਤ ’ਚ ਆਪਣੀ ਬਿਹਤਰੀਨ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਵੱਕਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਪੁਰਸਕਾਰ’ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ। ਅੱਜ ਇਸ ਸਰਬੋਤਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਦਰਅਸਲ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸਿਨੇਮੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ  ਹੋਂਦ ’ਚ ਲਿਆਉਣ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਬੰਦੇ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਸ਼੍ਰੀ  ਧੁੰਦੀ ਰਾਜ ਗੋਵਿੰਦ ਫਾਲਕੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ  ਸਿਰੜ, ਅਥਾਹ ਲਗਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਅੱਜ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸਿਨੇਮਾ ਆਪਣੇ ਵਿਕਸਤ ਰੂਪ ’ਚ ਖੜੋਤਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮੇ ਦੀ ਕਰਮ-ਭੂਮੀ ਬੰਬਈ ’ਚ ਫ਼ਿਲਮ-ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਤਾਦਾਦ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ’ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਲਿਹਾਜ਼ਾ ਧੁੰਦੀ ਰਾਜ ਗੋਵਿੰਦ ਫਾਲਕੇ ਦੀ ਯਾਦ ’ਚ ਹਕੂਮਤ-ਏ-ਭਾਰਤ ਨੇ ਸਨਮਾਨ ਵਜੋਂ ‘ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਪੁਰਸਕਾਰ’ ਦੇਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਜੋ ਹਰ ਵਰ੍ਹੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੰਮ ਕਾਬਿਲ-ਏ-ਤਾਰੀਫ਼ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗ-ਪੂਰਨ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸਿਨੇਮੇ ਦੇ ਜਨਮਦਾਤਾ ਜਨਾਬ ਧੁੰਦੀ ਰਾਜ ਗੋਵਿੰਦ ਫਾਲਕੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਦਬ ਨਾਲ ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ 30 ਅਪਰੈਲ 1870 ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨਾਸਿਕ (ਤ੍ਰਿਅੰਬਕੇਸ਼ਵਰ) ਦੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ’ਚ ਹੋਈ। ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਬਤਿਦਾਈ ਤਾਲੀਮ 1885 ’ਚ ਜੇ. ਜੇ. ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਬੰਬਈ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੜੌਦਾ ਦੇ ਕਲਾ-ਭਵਨ ਤੋਂ ‘ਬੁੱਤ-ਤਰਾਸ਼ੀ’, ‘ਤਸਵੀਰਕਸ਼ੀ’, ‘ਰੰਗਸਾਜ਼ੀ’ ਅਤੇ ‘ਨਕਸ਼ਾਕਸ਼ੀ’ ਦੀ ਕਲਾ ਸਿੱਖੀ। ਐਪਰ ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵਕਤ ’ਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਤਵਾਰੀਖ਼ ਦੀ ਚਰਚਾ ਇਸ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੇ ਜ਼ਿਕਰ ਬਿਨਾਂ ਨਾ ਤਾਂ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇਗੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਖ਼ਤਮ। ਅਲਬੱਤਾ ਸੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਜਗਤ ਆਪਣੀ ਨਿਰਮਾਣ ਤਕਨੀਕ, ਆਪਣੀ ਕਲਾ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਆਦਿ ਦੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਕੋਈ ਪਛਾਣ ਬਣਾ ਸਕਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਮੁਕੰਮਲ ਐਜ਼ਾਜ਼ ‘ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ’ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਇਸ ਸ਼ਿਲਪੀ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨਃ  ‘ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਪੁਰਸਕਾਰ’ ਕਿਸ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਉੱਤਰਃ  ‘ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਪੁਰਸਕਾਰ’ ਸ਼੍ਰੀ  ਧੁੰਦੀ ਰਾਜ ਗੋਵਿੰਦ ਫਾਲਕੇ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।