ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਜੋ ਹੰਢਾਇਆ, ਕੁਝ ਵੇਰਵਾ।
"ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਕੀ ਵਾਪਰਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਲਏ ਗਏ ਫ਼ੈਸਲਿਆ 'ਤੇ ਵੀ ਪਿਆ।"

ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਬੀਬੀਸੀ ਦੇ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਆਵਰ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਅਨੀਤਾ ਰਾਣੀ ਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਦੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੰਡ ਦੀ ਭੇਂਟ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਵੰਡ ਨਾਲ ਅਨੀਤਾ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਇਹ ਵੀ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਸੀ ਕਿ ਬੀਬੀਸੀ ਰੇਡੀਓ 4 ਦਾ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਆਵਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਕੜੀ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਅਣਗੌਲੀਆਂ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਅਗਸਤ 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ 200 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਨਾਲ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਲਕੀਰ ਖਿੱਚੀ ਗਈ।

ਇਸ ਲਕੀਰ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ - ਭਾਰਤ, ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ।ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ।

ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਹੋਇਆ ਪਰਵਾਸ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਰਵਾਸ ਸੀ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡੇਢ ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਰਾਤੋ-ਰਾਤ ਆਪਣੀ ਹੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਦਸ ਲੱਖ ਦੇ ਕਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਚਲੀ ਗਈ।

ਅਨੀਤਾ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਵਾਪਰਿਆ ਉਸ ਬਾਰੇ ਘੱਟ ਹੀ ਵਿਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਵੰਡ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।"
"ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਪੋਤੇ-ਪੋਤੀਆਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਡੇਰਿਆਂ ਨੇ ਕੀ ਕੁਝ ਝੱਲਿਆ।''
''ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਭਿਆਨਕ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੋਤੀਆਂ 'ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਆਵਰ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਜਗ੍ਹਾ ਸ਼ਾਇਦ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।''

ਪੇਸ਼ ਹਨ ਬੀਬੀਸੀ ਰੇਡੀਓ 4 ਦੇ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਆਵਰ ਦੀ ਖਾਸ ਕੜੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖੀਆਂ ਛੇ ਚੀਜ਼ਾਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਵੇਰਵੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

==ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਜੋ ਝੱਲਿਆ ਉਹ ਅਕਸਰ ਅਣਗੌਲਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ==

ਕਵੀ ਅਤੇ ਲੇਖਿਕਾ ਫਾਤਿਮਾ ਅਸਗਰ ਨੇ ਅਨੀਤਾ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਵੰਡ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲ ਵਾਪਰੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈਆਂ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਜ਼ਹਿਨ ਡੂੰਘੇ ਸਦਮਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।"

"ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਔਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਵੰਡ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਲਾਤਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਚੋਰੀ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਅਣਖ ਲਈ ਕੀਤੇ ਕਤਲਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਹਿੰਸਾ ਜੋ ਲਿੰਗਕ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ।"
ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸ਼ਰੂਤੀ ਕਪਿਲਾ ਮੁਤਾਬਕ, "ਹਿੰਸਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿੱਜੀ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।"

ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਅਜਿਹਾ ਇਸ ਲਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੌਮੀਅਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਮੌਜੂਦ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੌਮ ਦਾ, ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਵਤਾਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਤਬਾਹੀ ਤੱਕ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।''