ਦੇਵ ਆਨੰਦ ਦੀ ਆਤਮਕਥਾ ‘ਰੋਮਾਂਸਿੰਗ ਵਿਦ ਲਾਈਫ’।
“ਇਕ ਕੁੜੀ ਸੀ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਭਾਵੁਕ ਚਿੱਠੀਆਂ ਲਿਖਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 10-12 ਵਾਰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੈਂ ਜਵਾਬ ਭੇਜਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਲਵਿਦਾ ਨੋਟ ਦੇ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਟੁੱਟ ਗਿਆ।"

"ਮੈਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਫੈਨਮੇਲ ਮਿਲਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਮੈਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ 3720 ਚਿੱਠੀਆਂ ਭੇਜੀਆਂ, ਬੱਸ ਇਸ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਕਿ ਮੈਂ ਦੁਬਾਰਾ ਜਵਾਬ ਦੇਵਾਂਗਾ।"
ਇਹ ਕੋਈ ਕਾਲਪਨਿਕ ਕਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਦੇਵ ਆਨੰਦ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਤਮਕਥਾ ‘ਰੋਮਾਂਸਿੰਗ ਵਿਦ ਲਾਈਫ’ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਦੇਵ ਆਨੰਦ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਉਹ ਹੁਣ 100 ਸਾਲ ਦੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹੁੰਦੇ।

ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸਟਾਰ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ, ਡੇਵਿਡ ਲੀਨ, ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਪੇਕ, ਫ੍ਰੈਂਕ ਕੈਪਰਾ ਵਰਗੇ ਦਿੱਗਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ।

ਦੇਵ ਆਨੰਦ ਦਾ ਜਨਮ ਅਣਵੰਡੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਸ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਉਹ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੁਲਾਈ 1943 ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਜੇਬ ਵਿੱਚ 30 ਰੁਪਏ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਫਰੰਟੀਅਰ ਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਬੰਬਈ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸਟਾਰ ਬਣ ਗਏ।
ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਪਰਤਣ ਲਈ 55 ਸਾਲ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਸਨ। 

==ਜਦੋਂ ਦੇਵ ਆਨੰਦ ਨੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਲੱਗ ਰੋਏ==

1999 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਦੇਵ ਆਨੰਦ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ (ਤਤਕਾਲੀ) ਵਾਜਪਾਈ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਪੱਤਰਕਾਰ ਗੌਹਰ ਬੱਟ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸੀ।
ਬੀਬੀਸੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਗੌਹਰ ਉਸ ਮੰਜ਼ਰ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਦੇਵ ਆਨੰਦ 55 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਲਾਹੌਰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਗਏ।

“ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ ਤਾਂ ਮੈਂ ਚੌਕੀਦਾਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਦੇਵ ਆਨੰਦ ਆਏ ਹਨ। ਚੌਕੀਦਾਰ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲਿਆ, "ਓਏ, ਤੁਸੀਂ ਇੰਡੀਆ ਤੋਂ ਆਏ ਹੋ?" ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਦੇਵ ਆਨੰਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੰਝੂ ਵਹਿਣ ਲੱਗੇ।"

"ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਲਈ ਅਤੇ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਰੋ ਪਏ। ਕਾਲਜ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਊਸ਼ਾ ਨਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਬੁਲਾਇਆ।”
"ਮੰਚ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਰੋਂਦੇ ਰਹੇ। ਕੰਧਾਂ ਨਾਲ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ ਰੋਂਦੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਲ ਲਾਹੌਰ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਹ ਊਸ਼ਾ ਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿ ਕੇ ਨਿਕਲੇ ਸਨ।"

==ਜਦੋਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੰਦ ਵਿਰਲੇ ਹਨ==

ਲਾਹੌਰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਦੋਂ ਦੇਵ ਆਨੰਦ 1943 ਵਿੱਚ ਬੰਬਈ ਆਏ ਸਨ ਤਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਕਲਰਕ ਤਾਂ ਕਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਆਰਮੀ ਦੇ ਸੈਂਸਰ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਦਾਕਾਰ ਬਣਨ ਦੀ ਸੀ।
ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਲੈਂਦੇ ਸਨ, ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਮਾਤਾ ਬਾਬੂਰਾਓ ਪੈ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ।
ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਣ 'ਤੇ ਚੌਕੀਦਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਬਾਬੂਰਾਓ ਬਾਹਰ ਬੈਠੇ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ।
ਆਡੀਸ਼ਨ ਲਈ ਡੇਕਨ ਕੁਈਨ ਟਰੇਨ ਰਾਹੀਂ ਪੁਣੇ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਹਮ ਏਕ ਹੈਂ’ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਜੋ 1946 ਵਿੱਚ ਆਈ।

ਪਹਿਲੀ ਹੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਦੇਵ ਆਨੰਦ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਸ਼ਰਤ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਦੇਵ ਆਨੰਦ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਦੰਦਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਫਿਲਰ ਲਗਾਉਣੇ ਪੈਣਗੇ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜੀਭ ਦੰਦਾਂ 'ਤੇ ਫੇਰੀ ਕੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਦੋ ਦੰਦ ਵਿਰਲੇ ਹਨ।"

"ਮੇਰੇ ਦੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਗੈਪ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਫਿਲਰ ਨਾਲ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਪਰ ਮੈਂ ਕੁਦਰਤੀ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਇਸ ਫਿਲਰ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਹਾਂ।'' 