ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ?
ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਵੀਐੱਨ ਦੱਤਾ ਮੁਤਾਬਕ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਮੌਤਾਂ ਬਾਰੇ ਕਈ ਅੰਕੜੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਦੱਤਾ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਨਰਲ ਡਾਇਰ ਨੇ ਲੈ. ਗਵਰਨਰ ਨੂੰ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਾਰੇ 200-300 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਿਖ ਕੇ ਭੇਜਿਆ ਸੀ।

ਜਦਕਿ ਜੇਬੀ ਥਾਪਸਨ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮਿਣਤੀ ਮੁਤਾਬਕ ਬਾਗ ਵਿਚ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 291 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਸੇਵਾ ਸੰਮਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਸਰਵੇ ਕਰਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਉਸ ਮਤਾਬਕ ਉਸ ਨੂੰ 530 ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਮਿਲੇ ਸਨ। 

ਵੀਐੱਨ ਦੱਤ ਦੇ ਲੇਖ 'ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ: ਕਤਲੇਆਮ ਤੇ ਪਰਿਣਾਮ' ਦੇ ਲੇਖ ਅਨੁਸਾਰ ਸਰਕਾਰੀ ਅੰਕੜੇ ਮੁਤਾਬਿਕ 379 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।

ਵੀਐੱਨ ਦੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਲੈਜੇਸਲੇਟਵ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪੰਡਤ ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਮਾਲਵੀਆ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਦਾਅਵੇ ਦੇ ਉਲਟ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸਬੰਧੀ 1000 ਦਾ ਅੰਕੜਾ ਸੱਚ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਨੇੜੇ ਹੈ।

ਵੀਐੱਨ ਦੱਤਾ ਮੁਤਾਬਕ ਮਾਲਵੀਆ ਦਾ ਅੰਕੜਾ ਵਧਾ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਦੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮਾਲਵੀਆ ਦਾ ਕਹਿਣ ਸੀ ਕਿ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਥਾਂ ਜਿੱਥੇ 15 ਹਜ਼ਾਰ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਇਕੱਠੀ ਹੋਵੇ ਤੇ 1650 ਕਾਰਤੂਸ ਦਾਗੇ ਗਏ ਹੋਣ ਉੱਥੇ 700 ਬੰਦਿਆਂ ਦਾ ਮਾਰੇ ਜਾਣਾ ਅਸੰਭਵ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਲਗਦੀ।