Title: ਮਣੀਪੁਰ ਦੀਆਂ ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਅਸਾਮ ਰਾਈਫਲਜ਼ ਦੀ ਬਟਾਲੀਅਨ ਝੁਕ ਗਈ।
ਇੰਫਾਲ 'ਚ ਕੈਥਲ ਜਾਂ ਮਦਰਸ ਮਾਰਕਿਟ ਨੂੰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 4 ਹਜ਼ਾਰ ਔਰਤਾਂ ਚਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। 

ਪਰ ਇਮਾ ਕੈਥਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਲੱਖਣ ਗੱਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਬਾਜ਼ਾਰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ ਇਹ ਬਾਜ਼ਾਰ ਮਣੀਪੁਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਰਗਰਮੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।

ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ, ਇਹ ਸਮਝਣ ਲਈ ਅਤੀਤ ਬਾਰੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਇੱਥੇ ਮੁਖਤਿਆਰੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਥ 'ਚ ਹੈ।

ਮਣੀਪੁਰ ਵਿੱਚ 33 ਈਸਵੀਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਕੰਗਲੀਪਕ ਸਾਮਰਾਜ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। 

ਇੱਥੇ ਵਧੇਰੇ ਕੰਮ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਹ ਮਣੀਪੁਰ ਦੇ ਸਮਤਾਵਾਦੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਨੀਂਹ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

ਇੱਥੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਹੈ।

ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਲਈ ਇਮਾ ਕੈਥਲ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਦੋਸਤਾਨਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇੱਥੋਂ ਦੀਆਂ ਇਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਵੀ ਸੁਆਗਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 

ਇਥੋਂ ਦੀਆਂ ਇਮਾਵਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਹਾਵ-ਭਾਵ (ਬਾਡੀ ਲੈਂਗਵੇਜ਼) ਤੋਂ ਹੀ ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉਹ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਮਿਲਾ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮਜ਼ਾਕ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਝਿਜਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇੱਥੇ ਪੁਰਸ਼ ਘੱਟ ਹੀ ਦਿਖਦੇ ਹਨ। 

ਇਹ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤਿੰਨ ਵੱਡੀਆਂ ਦੋ-ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਮਣੀਪੁਰ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀਆਂ ਹਨ। 

ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਬਾਜ਼ਾਰ :

ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਬੁਣੇ ਸਕਾਫ ਵਿਚਾਲੇ ਬੈਠੀ ਥਾਬਾਤੋਂਬੀ ਚੰਥਮ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਬਾਜ਼ਾਰ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। 

ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਪੈਸਿਆਂ ਦਾ ਰਿਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤਾਂ ਲੋਕ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਰੀਆਂ ਬਦਲੇ ਮੱਛੀ, ਭਾਂਡੇ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਵਰੀ ਖਰੀਦੀ ਜਾਂਦੀ ਸਨ। 

2003 'ਚ ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਮਾਲ ਸੈਂਟਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਜਿਹਾ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਕਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇੱਥੇ ਵਿਰੋਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। 

ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਪੂਰੀ ਰਾਤ ਧਰਨਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਯੋਜਨਾ ਰੱਦ ਕਰਨੀ ਪਈ। 

ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਬਾਹਰ :

ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਵੀ ਸੈਂਕੜੇ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਬੈਠਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਫ਼ਲ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਆਦਿ ਵੇਚਦੀਆਂ ਹਨ। 

ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਬੈਠੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਕੋਲ ਇਮਾ ਕੈਥਲ ਵਿੱਚ ਦੁਕਾਨ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਲਾਈਸੈਂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। 

ਚੈਂਥਮ ਮੁਤਾਬਕ, "ਹਾਲਾਂਕਿ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਚਲਾਨ ਕਟਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਖਿਲਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।"
