Whakarāpopototia te tuhinga:  I whakaahuatia e Charles Darwin ko rātau 'ngā kararehe tino mīharo kua kitea' a i pōhēhētia ia e pēhea ana rātau i tipu ake. Inaianei kua kitea e ngā pūtaiao he mea ngaro 180 tau te pakeke o ngā takenga mai o ngā kararehe whāngote o Amerika ki te Tonga i ngaro i te 10,000 tau ki muri. Ko nga kararehe whao whenua - he kararehe whao - kua whakamiharo i nga kairangahau i te mea e rite ana nga ahuatanga ki nga ngeru, nga elephant me nga kamera. Ko te Macrauchenia patachonica e wha-waewae, e whakaaturia ana i roto i te ahua o te kaitoi i runga ake nei, kua raruraru nga kairangahau mai i nga kohinga o te momo, i mate i te 10,000 tau ki muri, i kitea e Charles Darwin i te 180 tau ki muri. Engari, nā te wetewete i ngā pūmua i mau tonu i roto i ngā wheua pākia, kua taea e ngā pūtaiao te whakaatu he tino whanaunga o aua kararehe ki ngā hoiho o nāianei. Ko te tikanga i whakamahia e rātau, e tūmanako ana hoki ki te whakaatu i ngā mōhiohio hou mō ētahi atu momo pākura kua roa kua ngaro. Ko ngā kōpeke o tētahi māmā onamata i kitea i te Amazon tērā pea ko te māmā tuatahi i haere mai i Awherika puta noa i te Moana-a-Kiwa ki Amerika ki te Tonga. E ai ki te kitenga, tata ki te 10 miriona tau i mua atu i te wā i whakaarotia ai, i tae mai ai ngā mōrearea ki Amerika ki te Tonga. E whakapono ana ngā kaipūtaiao i haere ngā kararehe tuatahi ki Amerika ki te Tonga, i mua he motu motuhake i mua i tōna urunga atu ki Amerika ki te Raki e toru miriona tau ki mua, mai i Awherika i runga i ngā waka māori i rere atu i te Moana-a-Kiwa. Kātahi ka rerekē ngā rōpū e rua o ngā mātāwaka kia hangaia ai ngā whānau mātāwaka motuhake. Heoi anō, kāore he tohu mō te wā i puta ai tēnei haerenga nui, ā, ko te kohuke tawhito rawa atu o tētahi mōrehu i kitea i te Ao Hou, e 26 miriona tau te pakeke i kitea i Bolivia. Engari inaianei ko ngā niho kōhatu, i kitea i runga i te pareparenga o te awa i tētahi wāhi tawhiti o te Amazon i Peru, e 36 miriona tau te pakeke, e tohu ana i te whakawhiti mai i Awherika i mua noa atu. Ko te hanganga o te 38 miriona tau o te Perupithecus ucayalensis (maui) i kitea i Amerika ki te Tonga e whakaatuhia ana i runga ake nei i te taha o te momo e tino rite ana - Talahpithecus parvus, e...
I tirotirohia e nga kairangahau nga kohuke 48 o nga kararehe hopu mai i Amerika ki te Tonga. Ko ngā momo - Toxodon plantensis me Macrauchenia patachonica - i kitea tuatahitia e Charles Darwin i Uruguay me Argentina 180 tau ki muri. Kua uaua ngā kairangahau ki te whakatau mēnā he whanaungatanga tata ake o ēnei kararehe rerekē te āhua ki ngā roroa, ki ngā kamera, ki ngā ngārara rānei. I whakawhanakehia e ngā kaipūtaiao he tikanga hou hei tātari i ngā pūmua i roto i ngā wheua e taea ai te whakaatu i ngā hononga i waenganui i ngā kararehe kua mate mō ngā miriona tau. Ka taea e te tikanga te hoki atu ki mua atu i te tātaritanga DNA onamata. I kitea e rātau ko ngā kararehe o Amerika ki te Tonga e pā ana ki ngā hoiho. Ko te tikanga hou - e kiia ana ko te proteomics - ka huri i te paleontology.