- स्ट्रक्चरल फंक्शनलिझम: स्ट्रक्चरल फंक्शनलिझमचा सिद्धांत असे दर्शवितो की जीवन कामाच्या ठिकाणी, जिथे उत्पादक जीवन घडते आणि घर किंवा कौटुंबिक जीवन जेथे भावनिक जीवन घडते.  - लोभी संस्था: लोभी संस्थांच्या सिद्धांतामध्ये असे म्हटले आहे की संस्था व्यक्तींवर व्यापक मागणी करतात आणि इतर सामाजिक क्षेत्रांमध्ये किंवा संस्थांमध्ये एखाद्या व्यक्तीच्या सहभागास मनाई करतात, ज्यामुळे प्रतिस्पर्धी मागण्या उद्भवल्यास संघर्ष होतो.  - विभागणी: विभागणीच्या सिद्धांतानुसार काम आणि कौटुंबिक जीवन पूर्णपणे विभागलेले किंवा एकमेकांपासून विभक्त आहेत आणि त्यामुळे एकमेकांवर परिणाम होत नाही.  - नुकसान भरपाई: नुकसान भरपाईच्या सिद्धांतामध्ये असे म्हटले आहे की व्यक्तींना कामापासून आणि त्याच्या कमतरतेपासून त्यांच्या घरगुती जीवनात आणि त्यांच्या कुटुंबियांकडून मिळालेल्या समाधानामध्ये आश्रय मिळतो.  पूरक आणि प्रतिक्रियात्मक भरपाई: पूरक आणि प्रतिक्रियात्मक भरपाई ही दोन सिद्धांत आहेत जी व्यक्ती कामाच्या आणि कौटुंबिक सामाजिक क्षेत्राच्या दरम्यान अडकून असताना जीवनातील समाधानाचे पर्यायी रूपे शोधतात.  - भूमिका वाढवणे: भूमिका वाढवण्याच्या सिद्धांतामध्ये असे म्हटले आहे की एका सामाजिक क्षेत्रात सहभाग घेतल्याने समाधानामध्ये वाढ होऊ शकते आणि दुसर्या क्षेत्रात सहभाग वाढू शकतो - काही मर्यादेपर्यंत ज्याच्या पलीकडे ओव्हरलोड होऊ शकते.  - वर्क एनरिचमेंट मॉडेल: वर्क एनरिचमेंट थ्योरी हे स्पष्ट करण्याचा प्रयत्न करते की एका भूमिका किंवा सामाजिक क्षेत्रात अनुभव दुसर्यामध्ये समाधान कसे पूरक किंवा वाढवू शकतो. या प्रकारे, कामाची समृद्धी मॉडेल भूमिका वाढविण्याच्या सिद्धांताशी समान आहे.
कृपया या परिच्छेदात काम आणि कौटुंबिक जीवन यांच्यातील संबंधांचे विविध पैलू स्पष्ट करणाऱ्या सिद्धांतांची एक छोटीशी सूची द्या.
Context:संबंधांचे प्रमुख सिद्धांत काम आणि कौटुंबिक जीवन यांच्यातील संबंधांचे विविध पैलू स्पष्ट करण्यासाठी अनेक सिद्धांत आहेत. सीमा सिद्धांत आणि सीमा सिद्धांत हे दोन मूलभूत सिद्धांत आहेत जे संशोधकांनी या भूमिका संघर्षांचा अभ्यास करण्यासाठी वापरले आहेत. इतर सिद्धांत या दोन सिद्धांतांच्या पायावर बांधले गेले आहेत. सीमा सिद्धांत आणि सीमा सिद्धांत प्रथम प्रस्तावित झाल्यापासून दोन दशकांमध्ये, माहिती आणि संप्रेषण तंत्रज्ञानाच्या (आयसीटी) उदयाने काम आणि जीवन इंटरफेसमध्ये मोठ्या प्रमाणात बदल केला आहे. आता कोणत्याही वेळी आणि कोणत्याही ठिकाणी काम पूर्ण केले जाऊ शकते, याचा अर्थ असा आहे की डोमेन मिसळण्याची अधिक शक्यता आहे आणि सीमा क्वचितच अस्तित्वात आहेत.  सीमा-सीमा स्पेक्ट्रमवरील या संबंधाचे स्पष्टीकरण करण्यासाठी सात प्रमुख सिद्धांत वापरले गेले आहेत; हे सिद्धांत आहेतः स्ट्रक्चरल फंक्शनिंग, सेगमेंटेशन, कॉम्पेन्सेशन, सप्लीमेंटल आणि रिअॅक्टिव कॉम्पेन्सेशन, रोल इम्प्रोव्हेंशन, स्पिलओव्हर आणि वर्क एन्रिचमेंट मॉडेल.  संरचनात्मक कार्यात्मकता या सिद्धांताचे मूळ 20 व्या शतकाच्या सुरुवातीला सापडते, जेव्हा औद्योगिक क्रांती आर्थिक काम कुटुंबाच्या घरापासून वेगळे करत होती. 19 व्या शतकातील यंत्रसामग्री आणि उत्पादन क्षेत्रातील तांत्रिक प्रगतीमुळे काम आणि कुटुंब यांचे वेगळेपण सुरू झाले. तथापि, 20 व्या शतकाच्या सुरुवातीपर्यंत काम-कुटुंब सिद्धांतांचा पहिला दृष्टिकोन आकार घेण्यास सुरुवात झाली. 20 व्या शतकाच्या सुरुवातीच्या काळातील प्रमुख समाजशास्त्रीय सिद्धांतांपैकी एक म्हणून स्ट्रक्चरल-फंक्शनलिझम हा एक नैसर्गिक उमेदवार होता.  दुसऱ्या महायुद्धानंतर उदयास आलेल्या स्ट्रक्चरल फंक्शनलिझम सिद्धांतावर औद्योगिक क्रांती आणि या काळात पुरुष आणि महिलांच्या सामाजिक भूमिकेत झालेल्या बदलांचा मोठ्या प्रमाणात प्रभाव होता. या सिद्धांताचा अर्थ असा आहे की जीवन मुख्यतः दोन स्वतंत्र क्षेत्रांशी संबंधित आहे: उत्पादक जीवन जे कामाच्या ठिकाणी घडते आणि भावनिक जीवन जे घरी आहे. स्ट्रक्चरल फंक्शनलिझम सिद्धांत काम (संस्था, कामाची जागा किंवा बाजारपेठ) आणि कुटुंबे यांच्यात मूलभूत वेगळेपणाच्या अस्तित्वावर विश्वास ठेवतो. या सिद्धांतानुसार, हे दोन (कार्यस्थळ आणि कुटुंब) सर्वोत्तम कार्य करतात "जेव्हा पुरुष आणि स्त्रिया त्यांच्या क्रियाकलापांना स्वतंत्र क्षेत्रांमध्ये विशेषीकृत करतात, स्त्रिया घरी अभिव्यक्तीपूर्ण काम करतात आणि पुरुष कामाच्या ठिकाणी साधनात्मक कार्ये करतात" (किंग्सबरी आणि स्कॅनझोनी, 1993; मॅकडर्मिड, 2005 मध्ये उद्धृत केल्याप्रमाणे: 18).  लोभी संस्था असे म्हटले गेले आहे की काम-कुटुंबातील संघर्ष, विशेषतः भूमिका संघर्ष, लुईस ए. कॉसरच्या "लोभी संस्था" या संकल्पनेच्या दृष्टीने अर्थ लावला जाऊ शकतो. या संस्थांना "लोभी" असे म्हटले जाते कारण ते व्यक्तींच्या बांधिलकी आणि निष्ठा यावर सर्वसमावेशक मागणी करतात आणि इतर सामाजिक क्षेत्रांमध्ये सहभाग घेण्यास मनाई करतात. धार्मिक संस्था, संप्रदाय, शैक्षणिक संस्था, उच्चस्तरीय क्रीडा, सैन्य आणि वरिष्ठ व्यवस्थापन यासारख्या संस्थांना लोभी संस्था म्हणून समजले जाते. दुसरीकडे, कुटुंब ही देखील एक लोभी संस्था म्हणून समजली गेली आहे, काळजी घेणाऱ्यावर ठेवण्यात आलेल्या मागण्या लक्षात घेता. जेव्हा एखादी व्यक्ती दोन लोभी संस्थांमध्ये सामील होते - मग ती बाल संगोपन आणि विद्यापीठ असो, किंवा कुटुंब आणि सैन्य, किंवा इतर - कार्य आणि भूमिका संघर्ष उद्भवतात.  विभागणी या सिद्धांताच्या आधारे काम आणि कुटुंब एकमेकांवर परिणाम करत नाहीत, कारण ते विभागलेले आणि एकमेकांपासून स्वतंत्र आहेत. या सिद्धांताचे वर्णन करण्यासाठी विभागीकरण, स्वातंत्र्य, वेगळेपणा, विघटन, तटस्थता आणि अलग ठेवणे या शब्दांचा वापर देखील साहित्यात नोंदविला गेला आहे.  नुकसान भरपाई १९७९ साली पिओत्र्कोव्स्की यांनी असा युक्तिवाद केला की, या सिद्धांतानुसार कर्मचारी "आपल्या घराकडे आश्रयस्थान म्हणून पाहतात, [आणि] आपल्या कुटुंबाकडे व्यावसायिक क्षेत्रात कमी असलेल्या समाधानाचे स्रोत म्हणून पाहतात". भरपाईच्या सिद्धांताला आधीच्या सिद्धांतांपासून वेगळे करणारे हे आहे की, भरपाईच्या सिद्धांतामध्ये, प्रथमच, कुटुंबासाठी कामाचा सकारात्मक प्रभाव ओळखला गेला आहे.  पूरक आणि प्रतिक्रियाशील भरपाई पूरक आणि प्रतिक्रियाशील भरपाई सिद्धांत हे भरपाई सिद्धांताचे दोन विखंडन आहेत जे 1980 च्या दशकाच्या उत्तरार्धात आणि 1990 च्या दशकाच्या सुरुवातीस विकसित झाले. तर भरपाई सिद्धांत इतर क्षेत्रात पर्यायी बक्षीस मिळविण्याच्या प्रयत्नात कर्मचार्यांच्या वर्तनाचे वर्णन करते, पूरक आणि प्रतिक्रियात्मक भरपाई सिद्धांत कर्मचार्यांच्या काम-कुटुंब भरपाई वर्तनामागील कारणाचे वर्णन करण्याचा प्रयत्न करतात.  भूमिका वाढवण्याची सिद्धांत या सिद्धांतानुसार, काही भूमिकांच्या संयोजनाचा कल्याणावर नकारात्मक परिणाम होण्याऐवजी सकारात्मक परिणाम होतो. या सिद्धांतामध्ये असे म्हटले आहे की एका भूमिकेत सहभाग घेणे दुसर्या भूमिकेत सहभाग घेतल्यामुळे चांगले किंवा सोपे होते. याव्यतिरिक्त, या सिद्धांतात काम आणि कौटुंबिक संबंधांचा नकारात्मक प्रभाव ओळखला जातो, ज्यामध्ये, केवळ एका विशिष्ट वरच्या मर्यादेच्या पलीकडे ओव्हरलोड आणि तणाव उद्भवू शकतो, तथापि, या दृष्टीकोनाचे मुख्य लक्ष मुख्यतः काम आणि कौटुंबिक संबंधांच्या सकारात्मक परिणामांवर आहे, जसे की संसाधन वर्धित करणे.  कामाची समृद्धी मॉडेल काम आणि कुटुंब यांच्यातील संबंध समजावून सांगण्यासाठी हा सिद्धांत अलीकडील मॉडेलपैकी एक आहे. या मॉडेलनुसार, एका भूमिकेत (काम किंवा कुटुंब) अनुभव घेतल्याने दुसऱ्या भूमिकेत जीवनाची गुणवत्ता सुधारेल. दुसऱ्या शब्दांत सांगायचे तर, या मॉडेलमध्ये काम-कुटुंब संबंधांचे सकारात्मक परिणाम स्पष्ट करण्याचा प्रयत्न केला गेला आहे.