अनेक समाजात असे काही वर्ग आहेत जे वंचित आहेत. जातीयता, धर्म, रंग, भाषा, राष्ट्रीयत्व, लिंग इत्यादी अनेक कारणांमुळे हे लोक वंचित असू शकतात. वंचित विभागात न येणारे इतर लोक सामान्य लोक आहेत.  वंचित लोकांना त्यांच्या जीवनात अनेक दशके किंवा कधीकधी शतकानुशतके मोठे संघर्ष सहन करावे लागतात. साक्षरता, आयुर्मान, तुरुंगवास, आरोग्याची स्थिती इत्यादी सामाजिक विकासाच्या निर्देशांकावर वंचित लोक सामान्य लोकांपेक्षा लक्षणीय मागे आहेत. वंचित लोकांच्या उदाहरणांमध्ये ऑस्ट्रेलिया, न्यूझीलंड, कॅनडा, यूएसए सारख्या अनेक देशांतील मूळ रहिवासी आणि यूएसए मधील आफ्रिकन वंशाच्या लोकांचा समावेश आहे.  वंचित समाजातील लोकांना मुख्य प्रवाहात आणले पाहिजे आणि हे उद्दिष्ट साध्य करण्यासाठी आवश्यक रोजगार आणि करिअरच्या संधी निर्माण केल्या पाहिजेत. भूमिका पार पाडण्यासाठी आवश्यक कौशल्ये प्राप्त करण्यासाठी लोकांना सुसज्ज करण्यासाठी शिक्षण हे एक शक्तिशाली साधन आहे. या लोकांना दीर्घ काळापासून शिक्षणापासून वंचित ठेवले गेले आहे आणि म्हणूनच सरकार आणि सामाजिक नेत्यांना वंचित लोकांना शिक्षणाचा विस्तार करण्यासाठी पुढाकार घ्यावा लागेल. वंचित लोकांच्या कौशल्य पातळीत सुधारणा करण्यासाठी शिक्षण आणि प्रशिक्षणावर लक्ष केंद्रित करून दीर्घकाळ, कधीकधी 50 ते 100 वर्षांपर्यंत एकत्रित प्रयत्न केले पाहिजेत.  वंचित लोकांना समाजाचे सक्षम नागरिक बनवायचे आहे. या लोकांना बऱ्याच काळापासून होत असलेल्या दडपशाहीचा सामना करण्यास सक्षम करण्यासाठी, या समुदायांचे नेते समाजाच्या निर्णय आणि शासन मंचांमध्ये सहभागी झाले पाहिजेत. उदाहरणार्थ, भारतीय संसदेत सुमारे २४% जागा केवळ वंचित घटकांच्या लोकांसाठी राखीव ठेवण्यात आल्या आहेत. या मॉडेलचा वापर करून शासन संस्थांमध्ये वंचित व्यक्तींसाठी जागा आरक्षित केल्यास, आम्ही वंचित व्यक्तींना शासन व्यवस्थेत सहभागी होण्याची संधी देऊ शकतो आणि त्यांचे हित जपण्यासाठी कायदे करू शकतो.  समाजातील वंचित घटकांचे जीवनमान उंचावण्यासाठी शिक्षण आणि सक्षमीकरणाच्या जोडीने खूप काही करता येईल.
समाजातील वंचित घटकांच्या उत्क्रांतीसाठी विविध पद्धतींचा वापर कसा करता येईल?