मानवी विकास निर्देशांक (एचडीआय) हा देशासाठी खालील मेट्रिक्सचा एक सांख्यिकीय संमिश्र निर्देशांक आहे: 1. लोकसंख्येचे आयुर्मान 2. शिक्षण (शिक्षण पूर्ण केलेले वर्ष आणि शिक्षण व्यवस्थेत प्रवेश घेताना अपेक्षित वर्षांचे शिक्षण) 3. दरडोई उत्पन्नाचे निर्देशक
मानव विकास निर्देशांकात कोणत्या गोष्टींचा समावेश आहे याची एक सूची क्रमांकित करून द्या.
Context:मानवी विकास निर्देशांक (एचडीआय) हा आयुर्मान, शिक्षण (शाळा पूर्ण झालेल्या सरासरी वर्षे आणि शिक्षण प्रणालीमध्ये प्रवेश केल्यावर अपेक्षित वर्षांची शाळा) आणि दरडोई उत्पन्न निर्देशक यांचा एक सांख्यिकीय संमिश्र निर्देशांक आहे, जो देशांना मानवी विकासाच्या चार स्तरांमध्ये क्रमवारी लावण्यासाठी वापरला जातो. एखाद्या देशाचा एचडीआय उच्च असतो, जेव्हा आयुर्मान जास्त असतो, शिक्षणाची पातळी जास्त असते आणि प्रति व्यक्ती सकल राष्ट्रीय उत्पन्न (जीएनआय) (पीपीपी) जास्त असते. हे पाकिस्तानी अर्थशास्त्रज्ञ महबूब उल हक यांनी विकसित केले होते आणि संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रमाच्या (यूएनडीपी) मानवी विकास अहवाल कार्यालयाने देशाच्या विकासाचे मोजमाप करण्यासाठी पुढे वापरले गेले.  २०१० च्या मानवी विकास अहवालात असमानतेने समायोजित मानव विकास निर्देशांक (IHDI) सादर करण्यात आला. साधा एचडीआय उपयुक्त आहे, परंतु त्यात असे म्हटले आहे की "आयएचडीआय ही मानवी विकासाची वास्तविक पातळी आहे (असमानतेची गणना करणे), तर एचडीआयला 'संभाव्य' मानवी विकासाचा निर्देशांक (किंवा एचडीआयची कमाल पातळी) म्हणून पाहिले जाऊ शकते जे असमानता नसतानाही साध्य केले जाऊ शकते".  या निर्देशांकाचा आधार मानव विकास दृष्टिकोनावर आहे, जो महबूब उल हक यांनी विकसित केला आहे, जो अमर्त्य सेन यांच्या मानवी क्षमतेवरील कार्यावर आधारित आहे, आणि बहुतेक वेळा लोक जीवनात "असणे" आणि "करणे" अशी इच्छा करण्यायोग्य गोष्टी करण्यास सक्षम आहेत की नाही या दृष्टीने तयार केले जाते. उदाहरणामध्ये <unk> असणेः चांगले पोसणे, आश्रयस्थान आणि निरोगी असणे; करणेः काम करणे, शिक्षण घेणे, मतदान करणे, समुदाय जीवनात भाग घेणे. निवडीचे स्वातंत्र्य हे केंद्रस्थानी आहे. कोणीतरी भुकेलेला असणे निवडत आहे (उदाहरणार्थ धार्मिक कारणांसाठी उपवास करताना) ते अन्न खरेदी करू शकत नाहीत कारण भुकेलेला आहे, किंवा कारण देशात उपासमार आहे.  या निर्देशांकात अनेक घटकांचा विचार केला जात नाही, जसे की प्रति व्यक्ती निव्वळ संपत्ती किंवा एखाद्या देशातील वस्तूंची सापेक्ष गुणवत्ता. या परिस्थितीमुळे काही सर्वात विकसित देशांचे रँकिंग कमी होते, जसे की जी -7 सदस्य आणि इतर.