Danh sách di sản thế giới bị đe dọa

Công ước di sản thế giới theo quy định của Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hợp Quốc (UNESCO) vào năm 1972 cung cấp cơ sở cho việc chỉ định và quản lý các di sản thế giới. Theo điều khoản 11.4 của Công ước UNESCO, thông qua Ủy ban Di sản Thế giới, có thể đưa các địa điểm cần được bảo tồn khẩn cấp, hoặc các địa điểm cần được "hỗ trợ theo yêu cầu" của quốc gia có di sản đó vào danh sách di sản thế giới bị đe dọa. Hành động này nhằm nâng cao nhận thức của quốc tế về mối đe dọa và khuyến khích đưa ra các biện pháp nhằm khắc phục. Các mối đe dọa đến một địa danh di sản xác định chắc chắn và được chứng minh được mối đe dọa sắp xảy ra hoặc nguy hiểm tiềm năng có thể có làm ảnh hưởng đối với di sản đó. Trong trường hợp các di sản thiên nhiên gặp nguy hiểm được xác định bao gồm sự suy giảm nghiêm trọng của quần thể một loài có giá trị hoặc có nguy cơ bị tuyệt chủng, hoặc suy giảm về vẻ đẹp tự nhiên hay giá trị khoa học của một tài sản của con người gây ra bởi các hoạt động như khai thác gỗ, khai thác mỏ, ô nhiễm môi trường, canh tác nông nghiệp, xây dựng công trình công cộng lớn. Xác định chắc chắn nguy hiểm cho các di sản văn hóa bao gồm: xuống cấp nghiêm trọng của vật liệu xây dựng, cấu trúc, đồ trang trí hoặc sự gắn kết kiến trúc; sự mất mát về tính xác thực lịch sử, ý nghĩa văn hóa. Mối nguy hiểm tiềm năng cho các di sản hỗn hợp bao gồm các dự án phát triển, xung đột vũ trang, hệ thống quản lý không đầy đủ hoặc những thay đổi về tính pháp lý trong việc bảo vệ di sản. Trong trường hợp của các di sản văn hóa thay đổi do khí hậu, địa chất, môi trường cũng có thể được coi là mối nguy hiểm tiềm năng. Trước khi di sản bị đưa vào Danh sách Di sản Thế giới bị đe dọa, điều kiện của nó sẽ được đánh giá và có một chương trình để có biện pháp khắc phục thông qua hợp tác với các quốc gia thành viên của UNESCO. Quyết định cuối cùng là từ phía ủy ban di sản thế giới. Hỗ trợ tài chính từ Quỹ Di sản Thế giới được phân bổ bởi Ủy ban đối với di sản bị đe dọa được liệt kê. Tình trạng bảo tồn được xem xét trên cơ sở hàng năm. Tùy thuộc vào kết quả được xem xét khách quan, Ủy ban có thể yêu cầu các biện pháp bổ sung hoặc đưa các di sản ra khỏi danh sách nếu các mối đe dọa đã không còn tồn tại hoặc có thể xem xét xoá tên khỏi Danh sách các di sản thế giới nguy hiểm và Danh sách Di sản Thế giới. Ba di sản thế giới (cũ), Thung lũng Elbe ở Dresden và Thành phố cảng Liverpool đã bị hủy bỏ niêm yết đưa ra khỏi danh sách Di sản thế giới sau khi di sản này bị đưa vào Danh sách di sản thế giới bị đe dọa, trong khi Khu bảo tồn linh dương Ả Rập đã trực tiếp bị huỷ bỏ niêm yết, đưa ra khỏi danh sách di sản thế giới. Năm 2021, có 55 địa điểm di sản (19 di sản tự nhiên, 36 di sản văn hóa) nằm trong Danh sách di sản thế giới bị đe dọa. Hầu hết các di sản này nằm tại các nước đang phát triển ở châu Á và châu Phi. Đa số các di sản có nguy cơ tuyệt chủng tự nhiên nằm ở châu Phi. Một số di sản đã được chỉ định là Di sản thế giới và Di sản thế giới bị đe dọa trong cùng một năm, như là Các xưởng diêm tiêu Humberstone và Santa Laura (2005), Nhà thờ Giáng Sinh (2012), Cảnh văn hóa của miền Nam Jerusalem, Battir (2014), Phế tích Nan Madol (2016) và mới nhất là Cảnh quan khai mỏ Rosia Montana (2021). Trong khi một số di sản bị đe dọa đã làm rất tốt và có những nỗ lực bảo tồn, kết quả là tạo ra một sự phát triển tích cực của một số địa danh di sản như Galápagos hay Yellowstone. Một số quốc gia và các bên liên quan của Di sản thế giới đã đặt câu hỏi về thẩm quyền của Ủy ban khi tuyên bố một di sản bị đe dọa mà không có sự đồng ý của họ. Cho đến khi UNESCO thiết lập một tiền lệ vào năm 1992 đặt một số địa danh trong danh sách di sản bị đe dọa chống lại quan điểm của họ, quốc gia có di sản bị đe dọa sẽ có được gửi một chương trình về biện pháp khắc phục trước khi địa danh đó bị liệt kê trong danh sách. Liên minh Quốc tế Bảo tồn Thiên nhiên (IUCN) ghi chú rằng UNESCO đã tham khảo danh sách Di sản thế giới bị đe dọa (mà không thực sự liệt kê các địa danh đó) trong một số trường hợp mối đe dọa có thể dễ dàng được quốc gia khắc phục. IUCN cũng lưu ý rằng, một số di sản trong danh sách di sản bị đe dọa có thể dễ dàng được giải quyết từ phía chính phủ quốc gia đó. Họ cũng lập luận rằng, việc giữ một di sản bị đe dọa trong một thời gian dài nhằm giải quyết các vấn đề và tìm kiếm các cơ chế khác để bảo tồn tốt hơn. Dưới đây là danh sách năm 2021, các Di sản thế giới do UNESCO công nhận bị đưa vào trường hợp bị đe dọa, bên cạnh tên di sản là năm nó bị đưa vào danh sách. Cảnh quan văn hóa Tượng phật ở Bamiyan (2003), bị Taliban hủy hoại nghiêm trọng năm 2001 Tháp giáo đường ở Jam (2002) Tượng phật tại Bamiyan, 24 năm trước khi bị phá hủy. Tháp giáo đường ở Jam, chụp từ xa Di sản rừng nhiệt đới ở Sumatra (2011) Một con đười ươi Sumatra (loại đười ươi hiện trong tình trạng cực kỳ nguy cấp) tại Di sản rừng nhiệt đới ở Sumatra. Assur (2003) Thành phố khảo cổ Samarra (2007) Hatra (2015) Một văn bản viết bằng các chữ cái hình nêm được tìm thấy tại Assur. Tháp Malwiya (tháp minaret của Đại Thánh đường Hồi giáo Samarra) ở Thành phố khảo cổ Samarra. Các tàn tích Hatra bị hủy hoại bởi các nhóm vũ trang. Thành cổ Jerusalem (1982) Một góc Thành cổ Jerusalem, với Núi Đền và Vòm Đá. Nan Madol: Trung tâm nghi lễ tôn giáo Đông Micronesia (2016) Phế tích Nan Madol Palestine: Vùng đất Ô liu và rượu vang – Cảnh văn hóa của miền Nam Jerusalem, Battir (2014) Thị trấn cổ Hebron/Al-Khalil (2017) Những thửa ruộng bậc thang tại Battir. Thị trấn cổ Hebron Đông Rennell (2013) Đi thuyền tại Đông Rennell Thành phố cổ Damascus (2013) Thành phố cổ Bosra (2013) Khu di tích Palmyra (2013) Thành phố cổ Aleppo (2013) Pháo đài Krak des Chevaliers và Qal'at Salah El-Din (2013) Làng cổ đại của miền Bắc Syria (2013) Thành phố cổ Damascus Nhà hát tại thành phố cổ Bosra Đền thờ tại khu di tích Palmyra Thành trì Aleppo Pháo đài Krak des Chevaliers Thành trì của Saladin Nhà thờ cổ Kharab Shams thuộc di sản Làng cổ đại của miền Bắc Syria. Nhà thờ Hồi giáo Kok-Gumbaz ở Shahrisabz. Thành phố lịch sử Zabid (2000) Thành phố tường thành cổ Shibam (2015) Thành phố cổ Sana'a (2015) Một thánh đường tại Zabid. Mối đe dọa tiềm tàng từ các cuộc xung đột vũ trang gây nguy hại tới thành lũy cổ của Shibam Thành phố cổ Sana'a cũng bị thiệt hại nghiêm trọng do xung đột vũ trang. Trung tâm lịch sử Viên (2017) Nhà thờ Maria am Gestade mang kiến trúc Gothic, một phần của Trung tâm lịch sử Viên. Các đài kỉ niệm thời trung cổ ở Kosovo (2006) Tu viện Gračanica, một trong số Các đài kỉ niệm thời trung cổ ở Kosovo. Cảnh quan khai mỏ Rosia Montana (2021) Mạng lưới khai thác vàng ở Rosia Montana Nhà thờ chính tòa Thánh Sophia và các tu viện liên quan, Kyiv Pechersk Lavra (2023) Trung tâm lịch sử Lviv (2023) Nhà thờ Thánh Sophia bị liệt vào danh sách bị đe dọa do ảnh hưởng bởi chiến tranh Nga - Ukraina năm 2022 Trung tâm lịch sử của Thành phố Lviv Thành phố Potosí (2014) toàn cảnh thành phố mỏ Potosí. Vườn quốc gia Everglades (2010) Ảnh chụp phần phía Tây Nam của Vườn quốc gia Everglades từ trên không. Khu dự trữ sinh quyển Río Platano (2011) Một con lười cổ nâu trong Khu dự trữ sinh quyền Río Platano. Các đảo và khu vực bảo vệ của vịnh California (2019) Đảo Cabo San Lucas thuộc vịnh California Các công sự giáp vịnh Caribe của Panama: Portobelo-San Lorenzo (2012) Các công sự giáp vịnh Caribe của Panama: Portobelo. Các công sự giáp vịnh Caribe của Panama: San Lorenzo. Di chỉ khảo cổ Chan Chan (1986) Các họa tiết trang trí bằng gạch sống ở Di chỉ khảo cổ Chan Chan. Santa Ana de Coro (2005) Abu Mena (2001) Tàn tích một tu viện cổ tại Abu Mena. Khu bảo tồn thiên nhiên núi Nimba (1992) (*) Phong cảnh trong Khu bảo tồn thiên nhiên núi Nimba (chung với Cộng hòa Guinée). Vườn quốc gia Garamba (1996) Vườn quốc gia Kahuzi-Biéga (1997) Khu bảo tồn cuộc sống hoang dã Okapi (1997) Vườn quốc gia Virunga (1994) Cảnh Vườn quốc gia Garamba nhìn từ trên cao. Một con khỉ đột đất thấp phía Đông (loại khỉ đột đang trong tình trạng nguy cấp) ở Kahuzi-Biéga. Một cây cầu bằng cây trong Khu bảo tồn cuộc sống hoang dã Okapi. Một con khỉ đột núi con (trong tình trạng cực kì nguy cấp) ở Virunga. Khu bảo tồn thiên nhiên núi Nimba (1992) (*) Cảnh quan tại Khu bảo tồn thiên nhiên núi Nimba (chung với Côte d'Ivoire). Các Vườn quốc gia Hồ Turkana (2018) Hồ Turkana. Di chỉ khảo cổ Cyrene (2016) Di chỉ khảo cổ Leptis Magna (2016) Di chỉ khảo cổ Sabratha (2016) Các bức vẽ trên đá ở Tadrart Acacus (2016) Thị trấn cổ Ghadames (2016) Những tàn tích của Cyrene Thành phố thời La Mã Leptis Magna Nhà hát cổ tại Sabratha Khu phố cổ của thị trấn Ghadames Các hình khắc trên Dãy núi Acacus Rừng mưa nhiệt đới ở Atsinanana (2010) Cảnh quan tại Rừng mưa nhiệt đới ở Atsinanana. Timbuktu (2012) Lăng mộ của Askia (2012) Đại học Sankoré là một trong ba cơ sở giáo dục thời cổ đại ở Timbuktu, Mali. Lăng mộ của Askia. Khu bảo tồn thiên nhiên quốc gia Aïr và Ténéré (1992) Một đụn cát lớn ở Ténéré. Vườn quốc gia Niokolo-Koba (2007) Vườn quốc gia Niokolo-Kaba. Khu bảo tồn thú săn Selous (2014) Toàn cảnh khu bảo tồn thú săn Selous Vườn quốc gia Manovo-Gounda St. Floris (1997) Một con báo trong Vườn quốc gia Manovo-Gounda St. Floris (*) là di sản chung. Có tồn tại một số các di sản mà trước đây đã từng được liệt kê như là bị đe dọa, nhưng sau đó được rút ra khỏi danh sách sau khi cải tiến trong công tác quản lý và bảo tồn. Vườn quốc gia Everglades đã được liệt kê 2 lần từ 1993 đến 2007 và từ năm 2010, Khu dự trữ sinh quyển Río Platano được liệt kê từ 1996 đến 2007 và từ năm 2011. Cả hai đều hiện đang nằm trong danh sách các Di sản bị đe dọa nên được liệt kê ở mục trên.. Thời gian ở bên cạnh tên di sản là khoảng thời gian nó nằm trong danh sách bị đe dọa:   # Bị hủy bỏ niêm yết ra khỏi danh sách Di sản thế giới Vùng Tự nhiên và Văn hóa-Lịch sử của Kotor Hàng trăm con bồ nông tập trung trên một hòn đảo tại Khu bảo tồn chim quốc gia Djoudj. Khu bảo tồn Ngorongoro Cung điện hoàng gia ở Abomey, Benin. Cổng dẫn xuống Mỏ muối Wieliczka, Ba Lan. Đại học Sankoré là một trong ba cơ sở giáo dục thời cổ đại ở Timbuktu, Mali. Bức tường Phòng thủ của Dubrovnik, nay là một phần trong di sản thế giới "Thành phố cổ Dubrovnik". Các thác nước trong Vườn quốc gia hồ Plitvice. Khu bảo tồn thiên nhiên Srebarna, Bulgaria. Đền Preah Khan trong tổ hợp tại Angkor, Cambodia. Vườn quốc gia Sangay, Ecuador. Ảnh chụp phần phía Tây Nam của Vườn quốc gia Everglades từ trên không. Phần phía Đông Bắc của Siêu núi lửa Yellowstone, một phần của Vườn quốc gia Yellowstone (Hoa Kỳ). Vườn quốc gia Ichkeul tại Tunisia. Một con lười cổ nâu trong Khu dự trữ sinh quyền Río Platano, Honduras. Nhà rửa tội ở Butrint, Albania. Vườn quốc gia Iguaçu (phần thác Iguazu thuộc Brazil) Đỉnh Stanley trong Vườn quốc gia núi Rwenzori, Uganda. Đền Virupaksha ở Hampi, Ấn Độ. Tàn tích Tipasa nằm bên bờ biển Algérie. Đền thờ Pashupatinath tại Thung lũng Kathmandu, Nepal. Nhà thờ lớn Köln nhìn từ trên cao. Cổng chính của Vườn quốc gia Manas, Ấn Độ. Tháp Maiden trong Thành cổ Baku ở Azerbaijan. Bản đồ Quần đảo Galápagos, Ecuador. Pháo đài và khu vườn Shalamar ở Lahore (Pakistan). Ruộng bậc thang Batad, một trong số các ruộc bậc thang trên các dãy núi ở Philippines. Thành trì Bam (Agr-é Bam) là cấu trúc xây bằng gạch sống lớn nhất thế giới. Khu phế tích Kilwa Kisiwani và Songo Mnara, Tanzania. Sông Atrato chảy qua Vườn quốc gia Los Katíos. Nhà thờ chính tòa Svetitskhoveli ở Mtskheta Dãy núi Semien ở Etiopia. Vườn quốc gia Comoe ở Bờ Biển Ngà. Tu viện Gelati Hố Xanh Lớn ở rạn san hô Belize. Các xưởng diêm tiêu Humberstone và Santa Laura Nhà thờ Giáng Sinh và đường hành hương tại Bethlehem ^ “Convention concerning the protection of the World Cultural and Natural Heritage” (PDF). UNESCO. tr. 6. Truy cập ngày 10 tháng 12 năm 2010. ^ “List of World Heritage in Danger”. UNESCO. Truy cập ngày 10 tháng 12 năm 2010. ^ a b “Operational Guidelines for the Implementation of the World Heritage Convention” (PDF). UNESCO. tháng 1 năm 2008. Truy cập ngày 10 tháng 12 năm 2010. ^ “Oman's Arabian Oryx Sanctuary: first site ever to be deleted from UNESCO's World Heritage List”. UNESCO. Truy cập ngày 10 tháng 12 năm 2010. ^ “Dresden is deleted from UNESCO's World Heritage List”. UNESCO. Truy cập ngày 10 tháng 12 năm 2010. ^ “Danh sách Di sản thế giới bị đe dọa”. UNESCO. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2016. ^ Timothy & Nyaupane 2009, tr. 11 ^ IUCN 2009, tr. 4–7 ^ Chape, Spalding & Jenkins 2008, tr. 87 ^ Timothy & Nyaupane 2009, tr. 83 ^ IUCN 2009, tr. 2–3 ^ Chape, Spalding & Jenkins 2008, tr. 86 ^ Thorsell, J. W.; Sawyer, Jacqueline (1992). World heritage 20 years later . IUCN. tr. 23. ISBN 978-2-8317-0109-7. Truy cập ngày 5 tháng 9 năm 2011. ^ IUCN 2009, tr. 0 ^ IUCN 2009, tr. 18–19 ^ IUCN 2009, tr. 19–20 ^ “Angkor”. UNESCO. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2010. ^ 16th session 1992, tr. 37–38, annex VI ^ 28th session 2004, tr. 66–67 ^ “Bahla Fort”. UNESCO. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2010. ^ “World Heritage Committee: Twelfth session” (PDF). UNESCO. tr. 19. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2010. ^ 28th session 2004, tr. 64 ^ “World Heritage Committee: Eleventh session” (PDF). UNESCO. tr. 7. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2011. ^ “Butrint”. UNESCO. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2010. ^ 21st session 1997, tr. 24–25 ^ 29th session 2005, tr. 31–32 ^ “Cologne Cathedral”. UNESCO. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2011. ^ 28th session 2004, tr. 116 ^ 30th session 2006, tr. 46 ^ a b 8th session 1984, tr. 18 Lỗi chú thích: Thẻ <ref> không hợp lệ: tên “8-sess-p18” được định rõ nhiều lần, mỗi lần có nội dung khác ^ “Djoudj National Bird Sanctuary”. UNESCO. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2011. ^ “World Heritage Committee: Twelfth session” (PDF). UNESCO. tr. 7, 16. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2011. ^ 24th session 2000, tr. 109–110 ^ 29th session 2005, tr. 15–16 ^ 30th session 2006, tr. 23–24 ^ a b “Dresden Elbe Valley”. UNESCO. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2011. ^ 30th session 2006, tr. 112–113 ^ “Dubrovnik”. UNESCO. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2011. ^ “World Heritage Committee: Fifteenth session” (PDF). UNESCO. tr. 31. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2011. ^ “World Heritage Committee: Twenty-second session” (PDF). UNESCO. tr. 12–13. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2011. ^ “Fort and Shalamar Gardens in Lahore”. UNESCO. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2010. ^ 24th session 2000, tr. 26 ^ “Galápagos Islands”. UNESCO. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2011. ^ 30th session 2006, tr. 70–71 ^ 31st session 2007, tr. 68–69 ^ 34th session 2010, tr. 34–35 ^ “Group of Monuments at Hampi”. UNESCO. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2011. ^ 23rd session 1999, tr. 32–33 ^ 30th session 2006, tr. 38–40 ^ “Ichkeul National Park”. UNESCO. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2011. ^ 20th session 1996, tr. 31–32 ^ 30th session 2006, tr. 25–26 ^ a b 23rd session 1999, tr. 29 ^ “Iguaçu National Park”. UNESCO. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2011. ^ 25th session 2001, tr. 15–16 ^ “Kathmandu Valley”. UNESCO. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2011. ^ 27th session 2003, tr. 64–65 ^ 31st session 2007, tr. 32 ^ “Natural and Culturo-Historical Region of Kotor”. UNESCO. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2011. ^ “World Heritage Committee: Third session” (PDF). UNESCO. tr. 13. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2011. ^ 27th session 2003, tr. 27 ^ “Manas Wildlife Sanctuary”. UNESCO. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2010. ^ 16th session 1992, tr. 28 ^ “Successful preservation of India's Manas Wildlife Sanctuary enables withdrawal from the List of World Heritage in Danger”. UNESCO. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2010. ^ “Ngorongoro Conservation Area”. UNESCO. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2011. ^ a b “World Heritage Committee: Thirteenth session” (PDF). UNESCO. tr. 14. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2011. Lỗi chú thích: Thẻ <ref> không hợp lệ: tên “13-sess-p14” được định rõ nhiều lần, mỗi lần có nội dung khác ^ “Plitvice Lakes National Park”. UNESCO. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2011. ^ 16th session 1992, tr. 24–25 ^ 21st session 1997, tr. 10–11 ^ “Rice Terraces of the Philippine Cordilleras”. UNESCO. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2012. ^ 25th session 2001, tr. 139–141 ^ “Royal Palaces of Abomey”. UNESCO. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2011. ^ “Royal Palaces of Abomey: Advisory Body Evaluation” (PDF). UNESCO. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2011. ^ “World Heritage Committee: Ninth session” (PDF). UNESCO. tr. 7. Truy cập ngày 26 tháng 7 năm 2011. ^ 31st session 2007, tr. 21–22 ^ “Rwenzori Mountains National Park”. UNESCO. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2011. ^ 28th session 2004, tr. 55 ^ “Sangay National Park”. UNESCO. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2011. ^ 16th session 1992, tr. 25–26 ^ 29th session 2005, tr. 18–19 ^ “Srebarna Nature Reserve”. UNESCO. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2011. ^ 16th session 1992, tr. 21–22 ^ 27th session 2003, tr. 15 ^ “Timbuktu”. UNESCO. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2011. ^ “World Heritage Committee: Fourteenth session” (PDF). UNESCO. tr. 8. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2011. ^ 29th session 2005, tr. 20–21 ^ “Tipasa”. UNESCO. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2011. ^ “World Heritage Committee: Twenty-sixth session” (PDF). UNESCO. tr. 36–37. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2011. ^ 30th session 2006, tr. 32 ^ “Wieliczka Salt Mine”. UNESCO. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2011. ^ “World Heritage Committee: Twenty-second session” (PDF). UNESCO. tr. 13. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2011. ^ “Yellowstone National Park”. UNESCO. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2013. ^ “World Heritage Committee: Nineteenth session” (PDF). UNESCO. tr. 18–19. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2011. ^ 16th session 1992, tr. 16–17 ^ “Bam và cảnh quan văn hóa của nó”. UNESCO. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2013. ^ “Ủy ban Di sản thế giới: kỳ họp thứ 37” (PDF). UNESCO. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2013. ^ [http://whc.unesco.org/en/decisions/1586%7Ctitle=Khu phế tích Kilwa Kisiwani và Songo Mnara|publisher=UNESCO |access-date =ngày 17 tháng 6 năm 2014}} ^ [http://whc.unesco.org/en/news/1306%7Ctitle=Vườn quốc gia Los Katíos được đưa ra khỏi danh sách di sản bị đe dọa|publisher=UNESCO |access-date =ngày 30 tháng 6 năm 2015}} ^ [http://whc.unesco.org/en/news/1521/%7Ctitle=VDi tích lịch sử của Mtskheta được đưa ra khỏi danh sách di sản bị đe dọa|publisher=UNESCO |access-date =ngày 13 tháng 7 năm 2016}} ^ [http://en.unesco.org/news/ethiopian-world-heritage-site-simien-national-park-no-longer-danger%7Ctitle=Vườn quốc gia Núi Semien được đưa ra khỏi danh sách di sản bị đe dọa|publisher=UNESCO |access-date =ngày 04 tháng 7 năm 2017}} ^ [http://en.unesco.org/news/world-heritage-site-comoe-national-park-cote-ivoire-no-longer-danger%7Ctitle=Vườn quốc gia Comoé được đưa ra khỏi danh sách di sản bị đe dọa|publisher=UNESCO |access-date =ngày 04 tháng 7 năm 2017}} ^ [http://en.unesco.org/news/gelati-monastery-georgia-removed-unesco-s-list-world-heritage-danger%7Ctitle=Tu viện Gelati được đưa ra khỏi danh sách di sản bị đe dọa|publisher=UNESCO |access-date =ngày 10 tháng 7 năm 2017}} ^ [https://en.unesco.org/news/belize-barrier-reef-reserve-system-removed-list-world-heritage-danger%7Ctitle=Rạn san hô Belize Barrier được đưa ra khỏi danh sách di sản bị đe dọa|publisher=UNESCO |access-date =ngày 24 tháng 6 năm 2018}} ^ [https://whc.unesco.org/en/news/1997%7Ctitle=Các xưởng diêm tiêu Humberstone và Santa Laura được đưa ra khỏi danh sách di sản bị đe dọa|publisher=UNESCO |access-date =ngày 2 tháng 7 năm 2019}} ^ [https://whc.unesco.org/en/news/1995%7Ctitle=Nhà thờ Giáng Sinh được đưa ra khỏi danh sách di sản bị đe dọa|publisher=UNESCO |access-date =ngày 2 tháng 7 năm 2019}} ^ Lý do thành phố cảng Liverpool bị tước danh hiệu Di sản thế giới General “World Heritage in Danger: A compendium of key decisions on the conservation of natural World Heritage properties via the List of World Heritage in Danger” (PDF). Gland, Switzerland: IUCN. 2009. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 30 tháng 12 năm 2010. Truy cập ngày 3 tháng 9 năm 2011. Chape, Stuart; Spalding, Mark; Jenkins, Martin (2008). The world's protected areas: status, values and prospects in the 21st century . University of Castile-La Mancha. ISBN 978-0-520-24660-7. Truy cập ngày 3 tháng 9 năm 2011. Timothy, Dallen J.; Nyaupane, Gyan P. (2009). Cultural heritage and tourism in the developing world: a regional perspective. Contemporary geographies of leisure, tourism and mobility. 10 . Taylor & Francis. ISBN 978-0-415-77622-6. Truy cập ngày 3 tháng 9 năm 2011. “World Heritage Committee: Eighth session” (PDF). UNESCO. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2011. “World Heritage Committee: Sixteenth session” (PDF). UNESCO. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2010. “World Heritage Committee: Twentieth session” (PDF). UNESCO. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2011. “World Heritage Committee: Twenty-first session” (PDF). UNESCO. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2010. “World Heritage Committee: Twenty-third session” (PDF). UNESCO. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2011. “World Heritage Committee: Twenty-fourth session” (PDF). UNESCO. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2011. “World Heritage Committee: Twenty-fifth session” (PDF). UNESCO. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2011. “World Heritage Committee: Twenty-seventh session” (PDF). UNESCO. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2011. “World Heritage Committee: Twenty-eighth session” (PDF). UNESCO. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2011. “World Heritage Committee: Twenty-ninth session” (PDF). UNESCO. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2011. “World Heritage Committee: Thirtieth session” (PDF). UNESCO. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2011. “World Heritage Committee: Thirty-first session” (PDF). UNESCO. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2011. “World Heritage Committee: Thirty-third session” (PDF). UNESCO. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2011. “World Heritage Committee: Thirty-fourth session” (PDF). UNESCO. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2011. Notes UNESCO World Heritage Sites Lưu trữ 2002-04-05 tại Wayback Machine — Trang web chính thức của UNESCO UNESCO World Heritage Centre – World Heritage in Danger List - Trang web của UNESCO UNESCO Heritage Centre – World Heritage List - Trang web của UNESCO Worldheritage-Forum Lưu trữ 2011-01-03 tại Wayback Machine - Weblog and Information on World Heritage Issues