Chất đen

Chất đen (viết tắt SN cho danh pháp Latin: Substantia nigra, còn có tên là liềm đen) là cấu trúc của gò trên nằm ở trung não, liên quan đến hệ thống phần thưởng (reward system) và chức năng vận động. Sở dĩ gọi là chất đen là do khi quan sát, màu các phần của chất đen có vẻ tối hơn vùng xung quanh, nguyên nhân là do nồng độ neuromelanin cao trong neuron tiết dopamin. Năm 1784, Félix Vicq -'Azyr phát hiện và năm 1791, Samuel Thomas von Sömmerring có đề cập đến cấu trúc này. Bệnh Parkinson được đặc trưng bởi sự chết của các neuron tiết dopamin có trong vùng đặc chất đen. Mặc dù chất đen trông tựa như một dải liên tục trong thiết đồ não, nhưng các nghiên cứu về giải phẫu đã phát hiện ra rằng chất đen đúng ra là có hai phần với sự kết nối và chức năng rất khác nhau: Vùng đặc chất đen (SNpc) và vùng lưới (SNpr). Cách phân loại này được Sano đề xuất vào năm 1910. Vùng đặc chất đen có nhiệm vụ phân tích, có tính chất như là đầu ra (output) của hạch nền, cung cấp dopamine cho thể vân. Mặc dù vùng lưới có tính chất như đầu vào (input) của hạch nền nhưng lại có thể truyền tín hiệu từ hạch nền đến nhiều cấu trúc não khác. Chất đen cùng với bốn nhân khác cấu thành hạch nền. Chất đen là nhân lớn nhất ở trung não, nằm ở phía sau cuống não. Người có hai vùng chất đen ở hai bên đường giữa. SN được chia thành hai phần: Vùng lưới (pars reticulata, SNpr) ở bên và vùng đặc chất đen (pars compacta, SNpc) nằm giữa. SNpr và cầu nhạt trong (GPi) ngăn cách nhau bằng bao trong (internal capsule). Dopamine và serotonin Sự thoái hóa của chất đen liên hệ tới bệnh Parkinson. Thiết đồ cắt ngang MRI (T1). Chất đen được đánh dấu màu đỏ Chụp MRI màu (RGB) nổi bật hắc tố Neuromelanin trên vùng đặc của chất đen Microfilm ^ Trịnh Văn Minh 2017, tr. 117. ^ Rabey JM, Hefti F (1990). “Neuromelanin synthesis in rat and human substantia nigra”. Journal of Neural Transmission. Parkinson's Disease and Dementia Section. 2 (1): 1–14. doi:10.1007/BF02251241. PMID 2357268. ^ Tubbs RS, Loukas M, Shoja MM, Mortazavi MM, Cohen-Gadol AA (tháng 7 năm 2011). “Félix Vicq d'Azyr (1746-1794): early founder of neuroanatomy and royal French physician”. Child's Nervous System. 27 (7): 1031–4. doi:10.1007/s00381-011-1424-y. PMID 21445631. ^ Swanson LW (2014). Neuroanatomical terminology: a lexicon of classical origins and historical foundations. England: Oxford University Press. ISBN 9780195340624. ^ Kim SJ, Sung JY, Um JW, Hattori N, Mizuno Y, Tanaka K, Paik SR, Kim J, Chung KC (tháng 10 năm 2003). “Parkin cleaves intracellular alpha-synuclein inclusions via the activation of calpain”. The Journal of Biological Chemistry. 278 (43): 41890–9. doi:10.1074/jbc.M306017200. PMID 12917442. ^ “Bệnh Parkinson”. OsmosisVietnamese. 2019. ^ Sano T (1910). “Beitrag zur vergleichenden Anatomie der Substantia nigra, des Corpus Luysii und der Zona incerta”. MSCHR Psychiat Neurol. 28 (1): 26–34. doi:10.1159/000209678. ^ Kita H, Jaeger D (2016). “Organization of the Globus Pallidus”. Handbook of Basal Ganglia Structure and Function, Second Edition. Handbook of Behavioral Neuroscience. 24. tr. 259–276. doi:10.1016/B978-0-12-802206-1.00013-1. ISBN 9780128022061. Sách GSTS. BS. Trịnh Văn Minh (2017). Giải phẫu người (Tập 3: Hệ thần kinh - Hệ nội tiết). Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam. tr. 117. ISBN 978-604-0-04586-7. Frank H.Netter, MD (2017). Atlas Giải phẫu người, Vietnamese Edition (ấn bản 6). Nhà xuất bản Y học, ELSEVIER. ISBN 978-604-66-1320-6. Frank H.Netter, MD (2017). Atlas of Human Anatomy (ấn bản 7). ELSEVIER MASSON. ISBN 978-604-66-1320-6. Frank H.Netter, MD (2017). Atlas d'anatomie humaine (ấn bản 5). ELSEVIER MASSON. ISBN 978-229-47-1297-5. Bài giảng Giải phẫu học, PGS Nguyễn Quang Quyền, tái bản lần thứ mười lăm PGS.TS Nguyễn Quang Huy (2017). Giải phẫu người (ấn bản 2). Nhà xuất bản Y học. ISBN 978-604-66-2933-7. Phiên bản trực tuyến sách Gray's Anatomy — Giải phẫu cơ thể người, Gray, tái bản lần thứ hai mươi (năm 1918). Gray's Anatomy, tái bản lần thứ nhất, năm 1858 (liên kết đến file PDF) Hình ảnh lát não nhuộm màu bao gồm "substantia nigra" tại dự án BrainMaps Sơ đồ và giải thích về đường dẫn truyền vỏ não Lưu trữ 2007-06-23 tại Wayback Machine