Lý Biện

Nam Đường Liệt Tổ (南唐烈祖) (d. 943), cũng gọi là Nam Đường Tiền Chủ (南唐前主) hay Nam Đường Cao Đế (南唐高帝), húy danh là Lý Biện (李昪), hay Lý Thăng, nguyên danh là Từ Tri Cáo (徐知誥), là người thành lập ra nước Nam Đường, một trong những nước thành công nhất trong Thập quốc của thời Ngũ đại Thập quốc (907-960). Lý Biện là con nuôi của Dương Hành Mật, người thành lập nước Ngô, nhưng sau đó ông lại được tướng Từ Ôn nhận làm con nuôi và đổi tên ông thành Từ Tri Cáo. Nhờ vào thế lực của quyền thần họ Từ trong nước Ngô, thế lực của Từ Tri Cáo cũng phát triển theo đó. Từ Tri Cáo nối Từ Ôn trở thành quyền thần trong triều, lấn át các vua Ngô họ Dương. Năm 936, nhà Hậu Đường ở trung nguyên bị Thạch Kính Đường mượn quân nhà Liêu vào lật đổ. Với danh nghĩa kế tục nhà Đường, năm 937, Từ Tri Cáo cướp ngôi vua Ngô, đổi sang họ Lý, lấy tên là Lý Biện và lập ra nước Nam Đường. Mặc dù có thời gian trị vì không lâu, chỉ có 6 năm nhưng Liệt Tổ Lý Biện đã khá thành công trong việc xây dựng quốc gia Nam Đường hùng mạnh. Tuy không thành công trong việc thống nhất Trung Quốc, Lý Biện đặt cơ sở cho sự mở rộng quốc gia mà sau này con ông là Lý Cảnh kế tục đã mở rộng sang Sở và Mân. Lý Biện kế tục nước Ngô định đô tại Nam Kinh và đưa nơi đây trở thành một trong 3 trung tâm văn hoá - nghệ thuật chính của miền nam Trung Quốc thời Ngũ Đại Thập Quốc, cùng với Thành Đô của Hậu Thục và Hàng Châu của Ngô Việt. Vương Thuận phi (王顺妃) , nguyên phối thê tử , cha là Thăng Châu Thứ sử Vương Nhung (王戎). Phong Ngụy quốc quân (魏国君) , sau khi Lý Biện đăng cơ , tặng Thuận phi (顺妃). Tống Phước Kim (宋福金 , ? - 945) , kế phối , con gái Tống Uẩn (宋韫). Sinh bốn con trai , sơ phong Quảng Bình quận quân (广平郡君) sau thăng Tấn quốc quân (晋国君). Lý Biện đăng cơ , sách phong Hoàng hậu. Nguyên Tông lên ngôi , sách phong Thái hậu. Khi mất truy phong Nguyên Kinh Hoàng hậu (元敬皇后). Chủng Thị Quang (种时光 , 921 - 971) , người Giang Tây , ban đầu là ca nữ , được Tống Phúc Kim tiến cử , sinh Lý Cảnh (李景). Không được sủng ái , bị ép xuất gia làm ni cô , sau phong Thái hậu. Chiêu dung Cát thị (昭容吉氏 , 912 - 945) , người Đông Hải , cha là Lăng Châu Huyện lệnh Cát Trưng (吉徵). Nhữ Nam Quận quân Chu thị (汝南郡君周氏) , năm 945 phong Hứa quốc Thái phi (许国太妃). Bình Xương Quận quân Mạnh thị (平昌郡君孟氏 , 883 - 926) , con gái của Mạnh Cập (孟及). Nam Đường Nguyên Tông , mẹ là Tống Phước Kim. Lý Cảnh Thiên (李景迁 , 919 - 937) , mẹ là Tống Phước Kim , phong Sở vương (楚王). Lý Cảnh Toại (李景遂 , 920 - 958) , mẹ là Tống Phước Kim , phong Văn Thành Thái đệ (文成太弟). Lý Cảnh Đạt (李景达 , 924 - 971) , mẹ là Tống Phước Kim , phong Tề vương (齐王) , truy thụy Chiêu Hiếu (昭孝). Lý Cảnh Di (李景逷 , 937 - 968) , mẹ là Chủng Thị Quang , phong Giang vương (江王) , truy thụy Chiêu Thuận (昭顺). Trưởng nữ , phong Phong Thành Công chúa (豐城公主) , qua đời trước khi Nam Đường được lập. Lý thị , tam nữ , phong Thái Hòa Công chúa (太和公主) , lấy Nghiêm Tục (严续). Lý thị , tứ nữ , phong Vĩnh Hưng Công chúa (永兴公主 , 917 - 940) , lấy Dương Liễn (杨琏) - trưởng nữ của Dương Phổ. Lý thị , phong Kiến Xương Công chúa (建昌公主). Lý thị , phong Ngọc Sơn Công chúa (玉山公主). ^ https://zh.wikipedia.org/wiki/%E6%9D%8E%E6%98%AA Mote, F.W. (1999). Imperial China (900-1800). Harvard University Press. tr. 11, 14, 22. ISBN 0-674-01212-7.