Thủ đô Trung Quốc

Thủ đô Trung Quốc hay Kinh đô Trung Quốc (tiếng Trung: 中国京都; Hán-Việt: Trung Quốc kinh đô; bính âm: ZhōngguóJīngdū) là nơi đặt bộ máy hành chính trung ương của các triều đại và chính quyền tồn tại ở Trung Quốc. Đồng thời, các kinh đô cũng thường là những trung tâm kinh tế - chính trị của cả nước. Trong lịch sử Trung Quốc từng tồn tại rất nhiều kinh đô. Trong đó, có Bốn cố đô lớn Trung Quốc (tiếng Trung: 中国四大古都; Hán-Việt: Trung Quốc tứ đại cổ đô; bính âm: Zhōngguó sì dà gǔdū) được nhiều triều đại của Trung Quốc đóng đô nhất là: Trường An, Lạc Dương, Nam Kinh và Bắc Kinh. Bốn kinh đô này, kết hợp với bốn cố đô của Trung Quốc là Khai Phong (bổ sung thập niên 1920), Hàng Châu (bổ sung thập niên 1930), An Dương (bổ sung sau năm 1988) và Trịnh Châu (bổ sung năm 2004) tạo thành Tám cố đô của Trung Quốc. Danh sách này không đầy đủ; bạn có thể giúp đỡ bằng cách mở rộng nó. Danh sách này không đầy đủ; bạn có thể giúp đỡ bằng cách mở rộng nó. Lạc Dương: kinh đô của Hạ, Thương, Tây Chu, Đông Chu, Đông Hán, Tào Ngụy, Tây Tấn, Bắc Ngụy, Tùy, Đường, Hậu Lương, Hậu Đường, Hậu Tấn. Ngoài ra còn từng là thủ đô của Võ Chu, đô thành khai quốc Tây Hán, Đế Khốc, Hà Nam vương thời Tần mạt, nước Hàn thời Chiến Quốc, Hậu Triệu, Đông Ngụy, Bắc Chu, nước Ngụy của Lý Mật, nước Trịnh của Vương Thế Sung, nước Yên của An-Sử, Hậu Hán, Hậu Chu, Bắc Tống, Kim. Từng là hành đô của Trung Hoa Dân Quốc. Tây An: kinh đô của 6 triều đại Tây Chu, Tây Hán, Tây Ngụy, Bắc Chu, Tùy, Đường. Ngoài ra, còn là kinh đô của triều Tân do Vương Mãnh thành lập, từng là đô thành vào đầu thời Hán Hiến Đế, Tấn Mẫn Đế từng dời đô đến đây, các chính quyền Huyền Hán, Tiền Triệu, Tiền Tần, Hậu Tần; là đô thành của các chính quyền khởi nghĩa Xích Mi Hán, Đại tề của Hoàng Sào, Đại Thuận của Lý Tự Thành. Nam Kinh: thủ đô của Đông Ngô, Đông Tấn, Nam triều (Lưu Tống, Nam Tề, Lương, Trần), Nam Đường, Minh, Thái Bình Thiên Quốc, Trung Hoa Dân Quốc. Bắc Kinh: thủ đô của nước Kế và nước Yên thời nhà Chu; bồi đô của Liêu, thủ đô của Kim, Nguyên, Minh, Thanh, Trung Hoa Dân Quốc thời kỳ chính phủ Bắc Dương, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Khai Phong: kinh đô của nước Ngụy thời Chiến Quốc; kinh đô của các triều Hậu Lương, Hậu Tấn, Hậu Hán, Hậu Chu, Bắc Tống; từng là kinh đô vào những năm cuối cùng của Kim. Hàng Châu: kinh đô của nước Việt thời Chiến Quốc; kinh đô của Nam Tống. An Dương: được cho là nơi Chuyên Húc và Đế Khốc kiến đô; có kinh đô Ân Khư của Thương; kinh đô của Tào Ngụy, Hậu Triệu, Nhiễm Ngụy, Tiền Yên, Đông Ngụy, Bắc Tề. Thành Đô: kinh đô của nước Cổ Thục thời cổ đại, kinh đô của Thành Gia, Thục Hán, Thành Hán, Tiền Thục, Hậu Thục. Trịnh Châu: Hạ Khải kiến đô tại Dương Thành tức Trịnh Châu; cũng được cho là địa điểm của Bạc đô của Thương; có nước Quản thời Tây Chu, Tân Trịnh từng là kinh đô của nước Trịnh và nước Hàn thời Xuân Thu Chiến Quốc. Thái Nguyên: biệt đô của Tiền Tần, Đông Ngụy, Bắc Tề, Hậu Đường, Hậu Tấn, Hậu Hán; bắc đô và bắc kinh của Đường, kinh đô của nước Tấn và Bắc Hán thời Ngũ Đại Thập Quốc. Thiệu Hưng: kinh đô của nước Việt thời cổ đại, nước Ngô Việt, trong một thời gian là kinh đô của Nam Tống, Nam Minh. Tô Châu: kinh đô của nước Ngô và nước Việt thời cổ đại, từng là kinh đô của Đông Ngô và Trương Sĩ Thành. Phúc Châu: thủ đô của nước Mân Việt thời cổ đại, nước Mân thời Ngũ Đại Thập Quốc, Trung Hoa Cộng hòa Quốc. Quảng Châu: kinh đô của Nam Việt, Nam Hán, trong một thời gian là thủ đô của Trung Hoa Dân Quốc. Đại Lý: kinh đô của Nam Chiếu, Đại Lý. Vũ Uy: kinh đô của các nước Tiền Lương, Hậu Lương, Nam Lương, Bắc Lương thời Ngũ Hồ thập lục quốc. Địa khu Thổ Lỗ Phồn: kinh đô của Cao Xương và Cao Xương Hồi Cốt. Huyện Ngạch Mẫn: kinh đô của Tây Liêu, Oa Khoát Đài hãn quốc ^ cũng viết là Đại Sào thị. ^ có thuyết nói rằng Phục Hy tức là Thái Hạo. ^ có thuyết nói Thần Nông tức là Viêm Đế. ^ có thuyết nói Viêm Đế tức là Thần Nông. ^ cũng viết là Hiên Viên thị". ^ cũng ghi là "Hữu Hùng". ^ có thuyết nói Thái Hạo tức là Phục Hy. ^ còn ghi là "Thanh Dương thị", "Kim Thiên thị", "Vân Dương thị". ^ còn ghi là "Cung Công". ^ có thuyết nói là Tây Bạc. ^ bao gồm chính quyền thời đại Tiên Hạ, Hữu Cùng thị, Bá Minh thị ^ Sau khi Khải tức vị, lấy nước làm tên, đổi "Bá" thành "Hậu", đổi "Hữu Sùng thị" thành "Hạ Hậu thị". Thời kỳ trước khi Khải xưng "Hậu" gọi là thời đại Tiên Hạ. ^ cũng ghi là "An Ấp". ^ bao gồm thời đại Tiên Thương. ^ Thời kỳ trước khi Thành Thang diệt Hạ được gọi là thời đại "Tiên Thương". Căn cứ theo ghi chép trong Thượng Thư, tộc Thương tổng cộng có 8 lần thiên di. Trước thời Thành Khang, tộc Thương sống du cư, không có khái niệm đô ấp nên không thể trực tiếp lý giải là "thiên đô". ^ 蕃, ũng viết là "番". Có thuyết cho là chữ "番" thông với Hào "毫", do vậy "Phiên" chính là "Bắc Hào". ^ cũng ghi là "Chỉ". ^ cũng viết là "Chương". ^ cũng ghi là "Y Bạc", có thể viết thay thế là "薄". ^ cũng viết là Ngao "隞/敖". ^ có thể dùng hoán đổi với Cảnh (耿). ^ còn gọi là "Ân". Bàn Canh Tuần vào khoảng 1314 TCN định đô ở Ân, sau đó trong gần 300 năm không tái thiên đô, chính quyền tương đối ổn định, và theo phát hiện khảo cổ có triều Thương (bao gồm Ân Khư Giáp cốt văn) đều sau thời Bàn Canh Tuần ở di chỉ Ân Khư, trong Bốc từ Giáp cốt văn cử dụng nhiều chữ Ân để gọi chung chính quyền của tộc Thương, do đó triều Thương còn được gọi khác là "triều Ân", nhất là từ sau thời Bàn Canh Tuần. ^ Thương mạt, thời kỳ Chu Vũ vương phạt Trụ, Đế Tân Trụ Vương kiến hành đô tại đây. ^ bao gồm thời đại Tiên Chu, Tây Chu quốc, Đông Chu quốc. ^ Hậu nhân tôn xưng là "Đại Chu". ^ Thời kỳ trước khi Chu Vũ vương diệt Thương được gọi là thời đại "Tiên Chu". Trước thời Chu Thái vương, tộc Thương sống du cư, đương thời cũng không có khái niệm đô ấp, do vậy không thể lý giải trực tiếp là "thiên đô". ^ cũng viết là "Kì Hạ", "Kì Dương", "Kì Ấp", "Chu". ^ còn ghi là Phong Hạo, Phong Ấp, Phong Kinh, Hạo, Hạo Ấp, Hạo Kinh, Tông Chu. ^ cũng viết là Phong Hạo, Phong, Phong Ấp, Phong Kinh, Hạo Kinh, Hạo Ấp, Hạo Kinh. ^ có nơi ghi là Hà Nam. ^ Hậu nhân tôn xưng "Đại Tần". ^ 西垂, có nơi ghi là 西陲. Các học giả như Vương Quốc Duy nhận định rằng "Tây Thùy" bắt nguồn từ việc bộ tộc Tần nguyên cư trú ở vùng Lỗ Tây, sau tây thiên đến khu vực biên thùy tây bộ Thiểm-Cam, đây thực tế là đại danh từ chỉ đất phát nguyên của bộ tộc, không tương đương với tên ấp "Khuyển Khâu". ^ có nơi ghi là Tây Khuyển Khâu. ^ có nơi viết là Khiên. ^ bao gồm Tân, Huyền Hán, Xích Mi Hán, Thục Hán. ^ Hậu nhân tôn xưng "Đại Hán". ^ còn gọi là "Đông Kinh". ^ còn gọi là "Tây Kinh". ^ cũng ghi là "Hứa". ^ Hậu nhân tôn xưng "Đại Tấn". ^ bao gồm Đại quốc, Đông Ngụy, Tây Ngụy. ^ sử gọi là "Bắc Ngụy", "Hậu Ngụy", "Thác Bạt Ngụy", "Nguyên Ngụy". ^ cũng phiên thành "sông Lạp Mộc Lâm", "sông Tích Lạp Lâm Mộc". ^ sử gọi là "Nam Lương". ^ còn gọi là "Hậu Lương". ^ sử gọi là "Nam Trần". ^ Hậu nhân tôn xưng "Đại Tùy". ^ bao gồm chính quyền Võ Chu. ^ Hậu nhân tôn xưng "Đại Đường". ^ 690, Võ Tắc Thiên cải quốc hiệu thành "Chu", sử gọi là "Võ Chu", định đô tại Lạc Dương, đổi "Đông Đô" thành "Thần Đô". ^ cũng gọi là "Đông Đô". ^ Hậu nhân tôn xưng "Bắc Tống". ^ còn gọi là "Biện Kinh", Khai Phong phủ. ^ 3 tháng 1 năm Kiến Viêm thứ 4, có thuyết cho là ngày 11 tháng 2, tức ngày 2 tháng giêng. ^ ngày 18 tháng 1 năm Kiến Viêm thứ 4. ^ đương thời định là "hành tại sở", trên danh nghĩa vẫn xem Đông Kinh là thủ đô; còn có "hành đô" Kiến Khang (nay thuộc Nam Kinh, Chiết Giang). Tống Cao Tông vào năm 1129 thăng Hàng Châu thành Lâm An phủ (có ý "Lâm thời an ninh chi xứ sở"), năm 1138 thì chính thức định Lâm An là hành đô. ^ Cương Châu đổi tên thành Tường Long. ^ còn gọi là "Nhai Môn". ^ có thuyết cho là 20 tháng 3. ^ bao gồm Khiết Đan Quốc, Bắc Liêu, Tây Liêu, Đông Đan, Hậu Liêu. ^ 907, thủ lĩnh tộc Khiết Đan Da Luật A Bảo Cơ xưng hãn. ^ 916, thủ lĩnh tộc Khiết Đan Da Luật A Bảo Cơ kiến quốc. ^ cũng gọi là "Yên Kinh", "Tích Tân phủ". ^ 1134, Da Luật Đại Thạch tiến trú đô thành Bát Lạt Sa Cổn của Đông Khách Lạt hãn quốc, đổi tên thành Hổ Tư Oát Nhĩ Đóa, đồng thời lấy thành này làm tân đô của Tây Liêu. ^ còn gọi là Hàm Châu, Hàm Bình. ^ còn gọi là "Hưng Khánh phủ"。 ^ cũng gọi là "Kim Quốc". ^ còn gọi là "Hội Ninh phủ". ^ còn gọi là "Đại Hưng phủ". ^ Kim Thế Tông Hoàn Nhan Ung thừa cơ Hải Lăng Vương Hoàn Nhan Lượng nam hạ đánh Tống, vào ngày 27 tháng 10 năm 1161 xưng đế tại Đông Kinh, đến năm 1161 đến cư trú tại Trung Đô. ^ cũng gọi là "Khai Phong phủ". ^ cũng gọi là "Nhữ Ninh phủ". ^ bao gồmĐại Mông Cổ Quốc, Bắc Nguyên. ^ Đại hành cung (Y Khắc Oát Nhĩ Đóa, Y Khắc Ngạc Nhĩ Đóa, Y Khắc Ngạc Nhĩ Đa). ^ Đại Mông Cổ Quốc vào sơ kỳ không có đô thành cố định, trung tâm chính trị phân biệt thiết tại bốn hành cung tương ứng với bốn mùa xuân hạ thu đông, trong đó hành cung mùa hạ là đại hành cung. ^ 1220 được xác định là đô thành của Đại Mông Cổ Quốc, song vì chiến loạn nên chưa xây được thành, tiếp tục lấy Đại hành cung Khoát Điệt Ngạc A Lạt Đặc làm trung tâm thống trị thực tế, đến tháng 8 năm 1264, A Lý Bất Ca đầu hàng Hốt Tất Liệt. ^ 5 tháng 5 năm 1260, Hốt Tất Liệt tức đại hãn vị tại Khai Bình phủ. Tháng 6 năm 1263, đổi tên thành "Thượng Đô". Tháng 8 năm 1264, A Lý Bất Ca đầu hàng Hốt Tất Liệt. Khoảng 1276 - 1368, Thượng Đô trở thành bồi đô từ tháng 4 đến tháng 7/8 ÂL. ^ 1264, Nguyên Thế Tổ hạ lệnh đổi "Yên Kinh" thành "Yên Đô" ("Đại Hưng phủ"), xác định là thủ đô. Tháng 11 năm 1271, cải quốc hiệu thành "Đại Nguyên". 1271, đổi thành "Đại Đô", chính thức làm làm thủ đô. ^ bao gồm Nam Minh, Minh Trịnh. ^ 1368, Minh Thái Tổ hạ lệnh đổi "Ứng Thiên" thành "Nam Kinh". 1378 lại đổi thành "Kinh Sư". ^ 1424 giáng thành hành tại. ^ 1424, Minh Nhân Tông giáng Bắc Kinh thành hành tại, Nam Kinh lại trở thành kinh sư. 1441, Minh Anh Tông thiên đô Bắc Kinh, Nam Kinh bị giánh thành bồi đô. ^ cũng gọi là "Minh Kinh", 1664 đổi thành "Đông Ninh". ^ bao gồm Kiến Châu Quốc, Nữ Chân Quốc, Hậu Kim. Hậu kỳ từng sử dụng các quốc danh "Đại Thanh Quốc", "Đại Thanh Đế quốc", "Đại Thanh Trung Hoa Đế quốc", "Trung Quốc", "Trung Hoa", "Trung Hoa Đế quốc". ^ cũng gọi là "Phí A Lạp", "Phí Á Lạp". ^ tháng 5 năm 1587, Nỗ Nhĩ Cáp Xíchxưng vương tại đây, đồng thời từng sử dụng xưng hiệu "Nữ Chân Quốc" với Triều Tiên. ^ 1616 cải quốc danh thành "Kim", trong các trường hợp khác nhau cũng từng sử dụng "Kiến Châu Quốc", "Kim Quốc", "Hậu Kim", "Hậu Kim Quốc", "Đại Kim Quốc]", lịch sử gọi là "Hậu Kim". ^ tháng 2 năm 1603, Nỗ Nhĩ Cáp Xích thiên đô đến đây. Tháng 2 năm 1616, xưng hãn tại đây, kiến lập Hậu Kim hãn quốc. 1634, Hách Đồ A Lạp đổi thành "Hưng Kinh". ^ xưa gọi là thôn Hách Đồ A Lạp. ^ còn gọi là "Giới Phàm thành", "Giả Phiến thành". ^ 1634, Hoàng Thái Cực hạ lệnh đổi "Thẩm Dương]" thành "Thịnh Kinh". Ngày 15 tháng 5 năm 1636, Hoàng Thái Cực xưng đế tại đây, cải quốc danh thành "Đại Thanh". ^ bao gồm Trung Hoa Đế quốc. ^ Đế thống nhất toàn quốc, Trung Quốc Quốc Dân đảng chính trị ủy viên hội quyết định tổ chức "Quốc Dân chính phủ", chính thức kiến lập vào ngày 1 tháng 7 năm 1925 tại Quảng Châu. ^ tháng 10 năm 1926, Quốc Dân cách mạng quân công chiếm Vũ Hán tam trấn. Ngày 21 tháng 2 năm 1927, Vũ Hán Quốc Dân chính phủ chính thức làm việc công, tiếp tục hoạt động cho đến khi "Ninh Hán hợp lưu". ^ Ngày 18 tháng 4 năm 1927, Quốc Dân chính phủ điện đô Nam Kinh. ^ "Sử ký-Hàn thế gia" ghi rằng: 「Năm Văn hầu thứ 2 (385 TCN), phạt Tống, đến Bành Thành, bắt Tống quân」, ước tính nước Tống thiên đô đến đây vào đầu thời Chiến Quốc. ^ "Ngụy thế gia" tập giải dẫn "kỉ niên" 「Ngày Giáp Dần tháng 4 năm Huệ Thành vương thứ 9 (361 TCN), đồ đô Đại Lương.」 ^ Quốc Nội thành bị phá hủy vào năm 197, Sơn Thượng Vương tạm trú tại Uất Na Nham thành. Năm 209, chính thức dời đô đến Hoàn Đô thành. Sau lại phục đô Quốc Nội thành. Sau đó, do chiến loạn nên kinh đô Cao Câu Ly nhiều lần chuyển qua lại giữa Quốc Nội thành và Hoàn Đô thành. Sau khi Trường Thọ Vương dời đô đến Bình Nhưỡng, Quốc Nội thành được xác định là biệt đô, cùng với Bình Nhưỡng và Hoàn Đô thành gọi chung là "Cao Câu Ly Tam Kinh". ^ Cao Câu Ly dời đô đến Quốc Nội thành vào năm 3, đồng thời cho xây dựng Uất Na Nham thành để làm thành phòng thủ cho Quốc Nội thành. Năm 197, Sơn Thượng Vương dời đô đến Uất Na Nham thành, đổi tên thành Hoàn Đô thành. Năm 209, Sơn Thượng Vương chính thức dời đô đến đây. Sau đó lại phục đô Quốc Nội thành. Hoàn Đô thành biến thành kinh đô lâm thời thời kỳ chiến tranh, từng bị phá hủy vào các năm 246 và 367. Sau khi Trường Thọ Vương dời đô đến Bình Nhưỡng, Hoàn Đô thành được định là biệt đô, cùng với Bình Nhưỡng và Quốc Nội thành được gọi là "Cao Câu Ly Tam Kinh" ^ Nhà Đường gọi là "Mạt Hạt Quốc". Năm 705, quy phụ Đường, năm 713 thì được Đường sách phong làm Bột Hải Quốc. Sách sử Đường cũng sử dụng cách gọi "Hốt Hãn Châu" ^ cũng gọi là "Hốt Hãn thành", "Hốt Hãn Châu" ^ tức Trung Kinh Hiển Đức phủ. ^ tức Trung Kinh Hiển Đức phủ ^ tức Thượng Kinh Long Tuyền phủ ^ Chính quyền của người Khiết Đan, còn gọi là "Đông Khiết Đan", "Đông Khiết Đan Quốc", "Đông Liêu", "Đông Liêu Quốc". ^ 930，Đông Đan quốc chủ Da Luật Bội chạy sang Hậu Đường, Đông Đan thực chất tiêu vong. ^ 928, hoàng đế Liêu Da Luật Đức Quang đưa Đông Bình quận của Đông Đan vào bản đồ Liêu, thăng làm Nam Kinh và tiếp quản sự vụ của Đông Đan. ^ 938, Nam Kinh đổi tên thành Đông Kinh. 952, sau khi Đông Đan quốc chủ Da Luật An Đoan qua đời mà không có người kế thừa, Đông Đan mất, có học giả cho rằng Đông Đan Quốc mất năm 982. ^ Chính quyền bù nhìn của Kim. ^ Chình quyền bù nhìn của Kim, còn gọi là Ngụy Tề. ^ sử gọi là "Minh Hạ". ^ Ngày 1 tháng 3 năm 1934, Phổ Nghi xưng đế tại Trường Xuân, quốc danh đổi thành Mãn Châu Đế quốc, sau cũng xưng là Đại Mãn Châu Đế quốc. ^ còn gọi là Mông Cổ Quốc, Nội Mông Cổ, Nội Mông Quốc, Nội Mông Cổ Quốc. ^ a b Trúc thư kỉ niên cổ bản ^ a b c 《辽金西夏史》 (中国断代史系列), 李锡厚, 白滨著, 上海人民出版社出版, 发行, ISBN 7-208-04392-2 ^ a b c d e 《元史》 (中国断代史系列), 周良宵, 顾菊英著, 上海人民出版社出版, 发行, ISBN 7-208-04173-3 ^ 《世界近代政权名称及沿革概览》, 樊涛著 ^ a b 《清史稿》, 本纪三 太宗本纪二, 趙爾巽等著 ^ a b c 《清史 (上) 》 (中国断代史系列), 李治亭主编, 上海人民出版社出版, 发行, ISBN 7-208-03910-0 Lỗi chú thích: Đã tìm thấy thẻ <ref> với tên nhóm “note”, nhưng không tìm thấy thẻ tương ứng <references group="note"/> tương ứng, hoặc thẻ đóng </ref> bị thiếu