Bắc 54

Bắc 54, Người Bắc 54, Dân Bắc 54 hoặc Bắc Kỳ 54 là cụm từ nói về những người miền bắc Việt Nam đã di cư vào miền nam Việt Nam vào năm 1954 để ra khỏi vùng do chính quyền Việt Nam Dân chủ Cộng hòa quản lý để vào vùng do chính quyền Liên hiệp Pháp và Quốc gia Việt Nam quản lý phía dưới vĩ tuyến 17 sau ngày ký kết hiệp định Genève năm 1954. Tính trong khoảng giữa năm 1954 và 1956, trên 1 triệu người đã di cư từ Bắc vào Nam, trong đó có khoảng 800.000 là người Công giáo, số còn lại là những người thuộc chế độ Quốc gia Việt Nam đã từng cộng tác với Pháp, một số địa chủ, doanh nhân, văn nghệ sĩ, binh sĩ Quân đội Quốc gia Việt Nam... vì phản đối Việt Minh hoặc do ảnh hưởng từ chiến dịch tuyên truyền do Hoa Kỳ tiến hành nên đã chọn di cư vào nam thông qua "chiến dịch con đường đến tự do" do Pháp và Hoa Kỳ tổ chức. Chiến dịch "con đường đến tự do" là một sáng kiến của hải quân Hoa Kỳ và quân đội Pháp để di chuyển các thường dân Việt Nam muốn di cư đến nửa phía Nam của Việt Nam từ miền Bắc, chủ yếu bằng tàu thuyền hoặc máy bay, theo hiệp định Genève năm 1954. Tạo ra thời kỳ 300 ngày mà mọi người có thể di cư tự do giữa miền Bắc Việt Nam và miền Nam Việt Nam trước khi vĩ tuyến 17 bị phong tỏa vào ngày 18 tháng 5 năm 1955. Người bắc 54 đã di cư vào miền nam bằng chiến dịch con đường đến tự do với con số ước lượng từ 800.000 người đến gần 1 triệu người năm 1955. Thêm 109.000 người di cư về phía nam bằng phương tiện riêng của họ, một số ít di cư sau khoảng thời gian 300 ngày (ví dụ như sau cuộc nổi dậy Quỳnh Lưu, Nghệ An năm 1956,...). Những người tự di cư bằng cách đi bộ xuyên qua Lào, lên tàu đánh cá địa phương sau khi lấy được hoặc đi vào tỉnh Quảng Bình để bơi qua dòng sông Bến Hải ở vĩ tuyến 17. Phần lớn người di cư có nguồn gốc từ đồng bằng sông Hồng, đặc biệt là Hà Nội, Hải Phòng, Ninh Bình, Nam Định, một số từ Bắc Trung Bộ như Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình và các tỉnh miền núi ở Bắc Bộ. Theo các tài liệu của Mỹ, trong thời gian này, tướng Edward Lansdale, chuyên gia tình báo Mỹ hoạt động tại miền Bắc Việt Nam, có nhiệm vụ làm suy yếu Việt Nam Dân chủ Cộng hòa bằng mọi cách có thể. Lansdale và nhóm của ông đã thực hiện một chiến dịch tuyên truyền miêu tả rằng các điều kiện sắp tới dưới chính quyền Việt Minh sẽ ác nghiệt hết mức có thể. Lansdale và cấp dưới của mình là Lucien Conein tiến hành một chiến dịch chiến tranh tâm lý nhằm khuyến khích cư dân miền Bắc – đặc biệt là dân Công giáo – chuyển đến miền Nam. Truyền đơn được thả từ máy bay, các nhà "chiêm tinh" được yêu cầu soạn lịch dự báo "số phận thảm khốc cho giới lãnh đạo cộng sản và đội ngũ dưới quyền", đồng thời những tin đồn đáng sợ về kế hoạch của Việt Minh được lan truyền. Theo nhiều người, những áp phích và khẩu hiệu mà nhóm của Lansdale đặt ra – "Chúa đã vào miền Nam" và "Đức Mẹ đồng trinh đã rời miền Bắc" – có ảnh hưởng quyết định đến tư duy của những thường dân Công giáo Việt Nam. Trong nhiều cộng đồng Thiên chúa giáo thời Pháp thuộc, các linh mục giữ vai trò lãnh đạo về dân sự và tinh thần. Tại nhiều vùng nông thôn, tín đồ Thiên chúa giáo rất nghe lời giới tu sĩ. Các linh mục thường sử dụng các buổi lễ để kêu gọi di cư vào Nam. Nhiều linh mục đã sử dụng các lập luận để thuyết phục các tín đồ, cũng có nhiều linh mục tạo ra nỗi sợ hãi về một viễn cảnh không tươi sáng dưới thời Việt Minh lãnh đạo. Một số linh mục dọa tín đồ của mình rằng nếu không đi thì họ sẽ phải hứng chịu bom Mỹ đánh phá miền Bắc. Thậm chí, có người tuyên bố: "Chúa đã vào Nam" để lôi kéo người dân theo mình. Một số người chỉ tuyên bố: "Ngày mai cha và một số người sẽ vào Nam" hoặc "Cha sẽ đi Nam" đối với những tín đồ đang lưỡng lự. Đây là lý do khiến nhiều người được hỏi trả lời là họ tự nguyện vào Nam. Edward Lansdale đã mô tả chiến dịch tuyên truyền thành công của mình như sau: Nếu những năm 1949-1953, các linh mục đã biến Giáo dân hiền lành thành những binh lính cuồng nhiệt nhờ khẩu hiệu "Tiêu diệt Cộng sản", thì họ cũng chẳng khó khăn gì trong việc tạo ra cuộc "Xuất hành vĩ đại" vào những năm 1954-1955. Hiển nhiên là người nông dân Việt Nam sống gắn bó với ruộng đất của tổ tiên, với mái nhà, với mảnh vườn, với nhà thờ và làng xóm hơn nông dân ở các nước khác nhiều. Nhưng họ lại dám từ bỏ tất cả mọi sự để bảo vệ đức tin, nhất là khi các cha xứ của họ lại bảo đảm với họ rằng tại Miền Nam có một vị thủ tướng Công giáo (Ngô Đình Diệm) đang chờ đón họ và sẽ cấp cho họ những vùng đất phì nhiêu để làm ăn. Và khối dân chúng một khi đã bước chân ra đi, thì không gì có thể ngăn cản họ lại. Nhiều người bắc 54 đã định cư ở các khu vực ven biển như Bà Rịa – Vũng Tàu, Bình Thuận (nơi nhiều người làm nghề đánh bắt cá), Đồng Nai (nơi nhiều người làm nghề trồng trọt và chăn nuôi). Hoặc tại các thành phố như Sài Gòn hoặc Biên Hòa. Biên Hòa sau này sẽ trở thành địa điểm chống cự quy mô nhỏ với chính quyền mới trong những tháng đầu sau khi chế độ Việt Nam Cộng hòa sụp đổ năm 1975, vì sự tập trung cao độ của những người bắc 54 (có cả thiên chúa giáo và không phải thiên chúa giáo) chống cộng sản cũ và con cháu của họ đã di cư vào miền nam Việt Nam năm 1954-1955. Vị thế của những người miền Bắc di cư tại nơi ở mới được quyết định bởi mối quan hệ của họ với chính quyền Ngô Đình Diệm. Sự xuất hiện quá nhiều của những người Thiên chúa giáo trong lực lượng quân đội và dân sự của chính quyền Diệm luôn là một trong những chủ đề trong các cuộc tranh luận về vai trò của người miền Bắc di cư năm 1954. Sự hiện diện quá mức của những người Thiên chúa giáo này ảnh hưởng sâu sắc lên tiến trình chính trị của Việt Nam Cộng hòa cả trong và sau thời kỳ Ngô Đình Diệm. Đa số người di cư là người Thiên chúa giáo nên Giáo hội Thiên chúa giáo ở miền Nam cũng phải đối phó với những thách thức gắn liền với việc đồng hóa một đoàn người Công giáo nhập cư có quy mô còn lớn hơn cả bản thân giáo hội miền Nam. Theo thống kê của Hoa Kỳ, vào năm 1954 cả Việt Nam có hơn 1,9 triệu tín đồ Thiên chúa giáo, trong đó hơn 1,4 triệu người ở miền Bắc, và gần 900.000 người đã vào Nam. Giáo hội miền Nam còn gặp khó khăn khi văn hóa của các tín đồ hai miền rất khác nhau. Thái độ lo sợ bị những người phi Thiên chúa giáo đe dọa và biệt lập tôn giáo của những người miền Bắc lớn hơn những người miền Nam do Pháp đã cố tình tạo ra mâu thuẫn tôn giáo ở miền Bắc nhiều hơn ở miền Nam và cũng do Nhà Nguyễn không ủng hộ Thiên chúa giáo. Ngoài những khó khăn thì Giáo hội có một thuận lợi là tất cả tín đồ đều theo một hệ thống giáo điều và nghi lễ. Đây là danh sách những người bắc 54 nổi tiếng có quê hương phía bắc vĩ tuyến 17 từ Quảng Bình trở ra, sử dụng các tên gọi tỉnh cũ trước năm 1954: Trung tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Linh Quang Viên Trung tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Nguyễn Đức Thắng Tổng giám mục Giuse Ngô Quang Kiệt Thiếu tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Vũ Ngọc Hoàn Luật sư Trần Văn Tuyên Đại tá Quân lực Việt Nam Cộng hòa Nguyễn Xuân Vinh Linh mục Piô Ngô Phúc Hậu Thiếu tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Bùi Thế Lân Nhạc sĩ Chung Quân Nhạc sĩ Cung Tiến Nhà thơ Cung Trầm Tưởng Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Đặng Đình Linh Cựu đệ nhất phu nhân Việt Nam Cộng hòa Đặng Tuyết Mai Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Đinh Mạnh Hùng Nhạc sĩ Đỗ Lễ Nhà văn Doãn Quốc Sỹ Nhà thơ Hà Huyền Chi Nhạc sĩ Hùng Lân Ca sĩ Khánh Ly Ca sĩ Khánh Ngọc Kịch sĩ Kiều Hạnh Nghệ sĩ cải lương Kim Chung Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Lê Đức Đạt Diễn viên Lê Quỳnh Nhạc sĩ Lê Thương Ca sĩ Lê Uyên (người Việt gốc Hoa) Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Lưu Kim Cương Ca sĩ Mai Hương Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Ngô Hán Đồng Nhạc sĩ Ngọc Bích Nhà thơ Nguyên Sa Trung tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Nguyễn Bảo Trị Giám mục Aloisiô Nguyễn Hùng Vị Giám mục Phêrô Nguyễn Huy Mai Nhạc sĩ, linh mục Công giáo Giuse Nguyễn Tiến Lộc Trung tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Nguyễn Văn Vỹ Nhạc sĩ Nguyễn Hiền Giáo sư Nguyễn Ngọc Bích Tiến sĩ toán học Nguyễn Quốc Quân Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Nguyễn Trọng Bảo Nhạc sĩ Nguyễn Vũ Nhạc sĩ Nhật Bằng Nhạc sĩ Phạm Đình Chương Nhạc sĩ Phạm Trọng Cầu Họa sĩ Tạ Tỵ Ca sĩ Thái Thanh - Thái Hằng Nhạc sĩ Thẩm Oánh Nhạc sĩ Trần Trịnh Cựu đệ nhất phu nhận Việt Nam Cộng hòa Trần Lệ Xuân Luật sư Trần Trung Dung Nhạc sĩ Trường Kỳ Nhạc sĩ Văn Phụng Ca sĩ Vũ Khanh Nhà văn Vũ Khắc Khoan Nhạc sĩ Vũ Thành Nhạc sĩ Xuân Tiên Ca sĩ Anh Ngọc Thiếu tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Bùi Đình Đạm Nhà văn Doãn Quốc Sỹ Ca sĩ Duy Quang (con trai trưởng của nhạc sĩ Phạm Duy) Nhà văn Dương Nghiễm Mậu Nhạc sĩ Dương Thiệu Tước Nhà thơ Đinh Hùng Giáo sư, nhà tranh đấu Đoàn Viết Hoạt (làng Mai Lĩnh, huyện Thanh Oai) Nha sĩ Hoàng Cơ Bình Phó đề đốc hải quân Việt Nam Cộng hòa Hoàng Cơ Minh (làng Đông Ngạc (Kẻ Vẽ) thuộc huyện Từ Liêm, phủ Hoài Đức) Giám mục Micae Hoàng Đức Oanh Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Lê Văn Thân Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Nghiêm Văn Phú Giáo sư, luật sư, cư sĩ Phật giáo Nghiêm Xuân Hồng (1920-2000) (làng Tây Mỗ, huyện Từ Liêm, phủ Hoài Đức) Quốc vụ khanh Nghiêm Xuân Thiện Họa sĩ Nguyễn Gia Trí Giám mục Anphong Nguyễn Hữu Long Nhà sử học, địa lý học Nguyễn Thiệu Lâu (thôn Hạ Đình, làng Nhân Mục (Kẻ Mọc), huyện Thanh Trì) Nhạc sĩ, linh mục Công giáo Antôn Nguyễn Tiến Dũng Giám mục Phêrô Nguyễn Văn Khảm Nhạc sĩ Phạm Duy (sinh tại Hà Nội, quê cha đất tổ tại làng Phượng Vũ, phủ Thường Tín) Nhà giáo, nhà văn Phạm Duy Khiêm, anh trai của cố nhạc sĩ Phạm Duy Trung tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Phạm Quốc Thuần Thiếu tướng quân lực Việt Nam Cộng hòa Phạm Văn Phú Ca sĩ Từ Ngọc Long Thủ tướng Việt Nam Cộng hòa Vũ Văn Mẫu Ca sĩ Khuất Duy Trác Nhạc sĩ Đức Huy Trung tướng Quân lục Việt Nam Cộng hòa Lê Nguyên Khang Chuẩn tướng quân lực Việt Nam Cộng hòa Lê Nguyên Vỹ Phó tổng thống Việt Nam Cộng hòa Nguyễn Cao Kỳ Nhà báo, nhạc sĩ Nguyễn Đức Quang Học giả, nhà văn, dịch giả, nhà ngôn ngữ học Nguyễn Hiến Lê Võ sư Vovinam Nguyễn Lộc MC, phát ngôn viên Nguyễn Ngọc Ngạn Giám mục Antôn Vũ Huy Chương Chính trị gia Việt Nam Quốc dân đảng Vũ Hồng Khanh Giám mục Cosma Hoàng Văn Đạt Nhà báo, nhà văn, nhà thơ Lê Quý Toàn Nhạc sĩ Nam Lộc Giáo sư Nguyễn Đăng Thục Nhà văn, nhạc sĩ Nguyễn Đình Toàn Giám mục Đa Minh Nguyễn Văn Lãng Thiếu tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Phạm Văn Đổng Nhà văn, nhạc sĩ Phan Trọng Chinh Trung tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Linh Quang Viên Trung tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Nguyễn Văn Hiếu Nhạc sĩ Trịnh Hưng Nhà khoa học Trịnh Xuân Thuận Tổng trưởng Ngoại giao Việt Nam Cộng hòa Vương Văn Bắc Nhạc sĩ Canh Thân Ca sĩ Châu Hà Ca sĩ Giang Tử Nhạc sĩ Hoài An Ca sĩ Lệ Thu Nhạc sĩ Lữ Liên Ca sĩ Mộc Lan Nhạc sĩ Ngô Thụy Miên Nhà thơ Phạm Thiên Thư Diễn viên Robert Hải (tên tiếng Việt là Trần Hữu Hải) Diễn viên Thẩm Thúy Hằng Diễn viên, doanh nhân Trần Quang Tứ Nhạc sĩ Tuấn Hải Ca sĩ Tuấn Ngọc (con trai trường của nhạc sĩ Lữ Liên và là con rể của nhạc sĩ Phạm Duy) Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Vũ Đình Đào Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Nguyễn Chấn Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Nguyễn Văn Lượng Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Bùi Quý Cảo Thiếu tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Đoàn Văn Quảng Nhạc sĩ Hoàng Trọng Đại tá Quân lực Việt Nam Cộng hòa Nguyễn Hợp Đoàn Linh mục Công giáo Giuse Nguyễn Hữu Triết Nhà văn Nguyễn Mạnh Côn Nhà giáo, nhà nghiên cứu văn hóa Phạm Thế Ngũ Nhà thơ, kí giả Trần Dạ Từ Thủ tướng Việt Nam Cộng hòa Trần Thiện Khiêm Nhà văn Vũ Bằng Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Vũ Đức Nhuận Kiến trúc sư Nguyễn Bá Lăng Bộ trưởng Phủ Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Nguyễn Đình Thuần Thiếu tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Nguyễn Duy Hinh Thầy "nhân lành" Nguyễn Mạnh Trường Quyền Thủ tướng Việt Nam Cộng hòa và là Đại biểu Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam Nguyễn Xuân Oánh Nhà thơ Vũ Hoàng Chương Đại sứ Việt Nam Cộng hòa tại Hoa Kỳ Bùi Diễm Nhà thơ Du Tử Lê Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Đỗ Văn An Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Nguyễn Ngọc Oánh Giám mục Giuse Nguyễn Tích Đức Giám mục Phaolô Nguyễn Văn Hòa Giám mục Giuse Trịnh Chính Trực Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Đặng Cao Thăng Giám mục Đa Minh Nguyễn Chu Trinh Giám mục Giuse Đinh Đức Đạo Giám mục Đa Minh Hoàng Văn Đoàn Thiếu tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Hoàng Văn Lạc Giám mục Giuse Hoàng Văn Tiệm Ca sĩ Kim Tước Nhạc sĩ, linh mục Công giáo Giuse Lê Đức Triệu Thiếu tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Lê Ngọc Triển Trung tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Linh Quang Viên Giáo sư, nhà triết học, linh mục Công giáo Đa Minh Lương Kim Định Giám mục Đa Minh Mai Thanh Lương Nhà văn Mai Thảo Kỹ sư nông nghiệp, nhà ngoại giao Nguyễn Công Viên Nhạc sĩ, linh mục Phêrô Nguyễn Kim Long Chính trị gia Việt Nam Cộng hòa Nguyễn Thế Truyền Thiếu tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Nguyễn Văn Vận Nhà văn Phạm Cao Củng Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Trần Đình Thọ Bác sĩ Trần Đông A Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Trần Quốc Lịch Giám mục Giuse Trần Xuân Tiếu Nhạc sĩ Tuấn Khanh Giám mục Tôma Aquinô Vũ Đình Hiệu Giáo sư Vũ Quốc Thông Giáo sư, nhà kinh tế học Vũ Quốc Thúc Nhạc sĩ Vũ Thành An Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Vũ Văn Giai Nhạc sĩ Hải Linh Giám mục Phaolô Tịnh Nguyễn Bình Tĩnh Tổng giám mục Giuse Nguyễn Năng Giám mục Gioan Đỗ Văn Ngân Giám mục Phaolô Maria Nguyễn Minh Nhật Nhà thơ Nhất Tuấn Giám mục Phêrô Maria Phạm Ngọc Chi Trung tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Phạm Xuân Chiểu Linh mục Vinh Sơn Trần Ngọc Thụ Nhạc sĩ Anh Thy Giám mục Gioan Baotixita Bùi Tuần Nhà văn, nhà báo, nhà thơ Duyên Anh Nhạc sĩ, linh mục Công giáo Gioakim Lương Hoàng Kim Giám mục Micae Nguyễn Khắc Ngữ Thủ lĩnh sinh viên chống bất bình đẳng tôn giáo Việt Nam Cộng hòa Quách Thị Trang Giám mục Phêrô Trần Đình Tứ Giám mục Giuse Trương Cao Đại Giám mục Giuse Vũ Duy Thống Thiếu tướng Quân đội Nhân dân Việt Nam, sĩ quan tình báo Vũ Ngọc Nhạ Nhạc sĩ Ngân Giang Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Nguyễn Hữu Tần Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Chương Dzềnh Quay Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Lý Đức Quân Ca sĩ Ngọc Minh Linh mục Công giáo Augustinô Nguyễn Lạc Hóa Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Phan Phụng Tiên Nhà văn, nhà thơ, nhà biên khảo, nhà soạn kịch Vi Huyền Đắc Nhạc sĩ Anh Bằng Võ sư Lê Sáng (sinh tại Hà Nội, nguyên quán Thanh Hóa) Giám mục Giuse Nguyễn Chí Linh Giám mục Giuse Nguyễn Đức Cường Giám mục Bartôlômêô Nguyễn Sơn Lâm Tiến sĩ kinh tế Nguyễn Tiến Hưng Nhạc sĩ Nhật Ngân Linh mục Thanh Lãng Giám đốc Sở Nghiên cứu chính trị và xã hội Việt Nam Cộng hòa Trần Kim Tuyến Nhạc sĩ Y Vân - Y Vũ Nhạc sĩ Hoàng Nguyên Nhạc sĩ Mạnh Phát Giám mục Phaolô Nguyễn Thái Hợp Giám mục Phaolô Nguyễn Thanh Hoan Ca sĩ, diễn viên Thanh Lan Nhà văn, nhà thơ Thanh Tâm Tuyền Giáo sư, linh mục Công giáo Phaolô Cao Văn Luận Ca sĩ Elvis Phương Đại tá Quân lực Việt Nam Cộng hòa Ngô Thế Linh Linh mục Công giáo Gioan Baotixita Nguyễn Đình Thi Thủ tướng Việt Nam Cộng hòa Phan Huy Quát Bác sĩ, nhà thơ Thái Can Doanh nhân Trần Đình Trường Linh mục Phêrô Trương Bá Cần Thẩm phán Quốc gia Việt Nam Đinh Xuân Quảng Thiếu tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Đỗ Mậu Trung tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Mai Hữu Xuân Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Ngô Đình Diệm, cố vấn cao cấp Ngô Đình Nhu Tổng giám mục Phêrô Máctinô Ngô Đình Thục Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Nguyễn Bá Liên Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Phạm Duy Tất Giám mục Alexis Phạm Văn Lộc Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Phan Xuân Nhuận Giám mục Giuse Võ Đức Minh Thiếu tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Võ Văn Cảnh Bắc 45 Bắc 75 ^ http://www.unhcr.org/publ/PUBL/3ebf9bad0.pdf ^ “Lindholm, Richard (1959). Viet-nam, The First Five Years: An International Symposium. Michigan State University Press. p. 49”. ^ “Lindholm, Richard (1959). Viet-nam, The First Five Years: An International Symposium. Michigan State University Press. p. 49. (2)”. ^ Nguyên văn: "...his task was to weaken Ho Chi Minh's Democratic Republic of Viet Nam through any means available..."; Spencer C. Tucker, Encyclopedia of the Vietnam War, ABC-CLIO, 1998, tr. 220. ^ Neel Sheehan, A Bright Shining Lie, 1988, tr. 137. ^ Currey, Edward Landsdale; Harry Haas và Nguyễn Bảo Công: Vietnam: The Other Conflict (London: Sheed & Ward, 1971) trang 22 ^ Peter Hansen (2009). "Bac Di Cu: Catholic Refugees from the North of Vietnam, and Their Role in the Southern Republic, 1954–1959", Journal of Vietnamese Studies, Vol. 4, No. 3, pp. 173 -211 ^ Murti, Vietnam divided, trang 77-79 ^ Harvey Neese và John O’Donnell, Prelude to Tragedy: Vietnam, 1960-1965 (Annapolis, MD: Naval Institute Press, 2001); Robert Shaplen, The Lost Revolution: The Story of Twenty Years of Neglected Opportunities in Vietnam and of America’s Failure to Foster Democracy There (New York: Harper & Row, 1965); và Charles A. Joiner, The Politics of Massacre: Political Processes in South Vietnam (Philadelphia: Temple University Press, 1974). Tham khảo Robert Scheer, "Genesis of United States Support for the Regime of Ngo Dinh Diem" và "Behind the Miracle of South Vietnam" trong Vietnam and America: A Documented History, eds., Marvin E. Gettleman và cộng sự (New York: Grove Press, 1985), trang 118-132 và 137-153 tương ứng. ^ Bùi Đức Sinh, Giáo hội Công giáo ở Việt Nam (Calgary: Veritas Press, 1998), tập 3, trang 214