Lý (âm nhạc)

Lý, trong âm nhạc dân gian Việt Nam, là một trong rất nhiều làn điệu dân ca của người Việt. mộc mạc, giản dị. Lý cùng với các làn điệu khác như hò, cò lả, nam ai, nam bình, hát xoan, hát xẩm, hát ru,... tạo những nét độc đáo của dân ca Việt Nam. Điệu lý đặc biệt phát triển ở Trung Bộ và Nam Bộ, miền Trung là trung tâm của các điệu lý. Hát lý được phân biệt với hò vì không gắn liền với một động tác lao động hay giao duyên. Lý cũng có nhạc tính cố định hơn hò, câu hát đều đặn, trong khi hò có thể thêm câu dài câu ngắn, tùy người hát. lý con cò lý con cóc lý con khỉ Lý con sáo Lý cây đa lý đầu cầu lý hái hoa lý bông dừa lý ba tri lý cái mơn lý cháo lý cơm lý cơm khô cơm cháy lý con sáo gò công lý con sáo sang sông lý ngựa ô lý giao duyên (quan họ Bắc Ninh) Lý con sáo (Thanh Hóa) lý con trâu Lý giao duyên Lý hoài nam (Lý chiều chiều) Lý con sáo Trung bộ (Lý tình tang) lý mơ ní Lý mười thương lý ăn giỗ Lý ba con ngựa lý bải chài lý bập boòng boong lý bắt tước lý bình vôi lý bông dừa lý bờ đắp lý cá trê lý cái kéo lý cái phảng lý cải dầm lý cây khế lý cây mù u lý cháo lý chia tay lý chim thằng chài lý chim quyên lý chim xanh lý con cá lóc lý con khỉ lý con kiến lý con mèo lý con quạ lý con sam lý cống chùa lý cơm lý cơm cháy lý cơm khô lý chú chệt lý dầu dừa lý đêm trăng lý đồng nai lý giọng bóng lý hoa thơm lý hò khoan lý kêu đò lý lảnh lý lu là lý minh hải lý mừng xuân lý mỹ trà lý năm canh lý nón treo lý ong rợ lý ông thôn lý qua đèo lý qua rừng lý quan chua lý quảnh đập lý qui phụng Lý quỳnh tương lý rẫy lý vườn lý ru em lý sắc bùa lý sâm thương lý son sắc lý tang tình tang lý tăng tít lý tầm quân lý thiên thai lý thương nhau lý thượng du lý trăng soi lý trống chầu lý xăm lý xôi vò lý xự xế xang lý vọng phu lý gpt Lý Bông dừa Lý Ba Tri Lý Cái Mơn Lý Cây bông Lý Chim xanh Lý Chiều chiều (Lý Cây ngô, lý Tưới cây, lý Buổi chiều) Lý Con sáo Gò Công (Lý con sáo sang sông) Lý Con sáo Bạc Liêu Lý Đất Giồng Lý Kéo chài Lý Mỹ Hưng Lý Ngựa ô Lý Năm Căn Lý Quạ kêu Lý Tòng quân Lý Qua cầu Lý Đêm Trăng Lý Tư Phùng Lý Son Sắt (Lý Tứ Đại) Lý Đầu Cầu Lý Con Sam Lý Trẻ Che Đặt tên từ nội dung của lời hát (ca dao): lý con cúm núm, lý con sam, lý con sáo, lý ngựa ô, lý cây bần, lý cây gòn, lý trái bắp, lý trái mướp, lý dầu dừa, lý mù u, lý bình vôi, lý cái phảng, lý chúc rượu, lý qua cầu, lý cấy, lý đương đệm, lý cảnh chùa, lý vọng phu... Đặt tên từ một số từ đầu của câu hát: lý con cua, lý con chuột, lý con mèo, lý chim chi, lý chim sắc, lý chim chuyền, lý cây xanh, lý cây bông, lý cây ớt, lý mạ non, lý dừa tơ, lý trồng hường, lý chẻ tre, lý chiếu bông, lý chiều chiều, lý bánh canh, lý dĩa bánh bò, lý ông hương, lý nàng dâu, lý ba xa kéo chỉ, lý xăm xăm, lý liễn vũ... Đặt tên theo tiếng đệm lót hoặc tiếng láy đưa hơi: lý í a, lý băng rù, lý bằng lưu thủy, lý bằng rằng, lý cống xê xang, lý giọng ứ, lý hố khoan, lý hố mơi, lý kỳ hợi, lý lu là, lý tú lý tiên, lý rị đa (hoặc lý đu đê), lý rường ơ, lý tang tình, lý ợ, lý yến ảnh... Đặt tên các điệu lý giọng bông theo xuất xứ của loại hình ca bóng rỗi; hoặc đặt tên theo đặc tính của nhóm tiếng đệm mô phỏng các bậc âm của "chữ đờn" dân tộc; hoặc tiếng tụng niệm kinh kệ: lý bản đờn, lý cống chùa... Đặt tên theo địa danh: lý Ba Tri, lý Cái Mơn... Một số trường hợp cùng một làn điệu nhưng mang tên lý khác nhau, và ngược lại. Do sự giao lưu, tiếp xúc mà các điệu lý phổ biến khắp ba miền của Việt Nam, với các làn điệu phong phú. Riêng điệu lý con sáo, chỉ với câu ca dao Ai đem con sáo sang sông, Cho nên con sáo sổ lồng bay xa, các nhà nghiên cứu âm nhạc dân gian đã ghi nhận sơ bộ có tới 30 bài, trong đó có 4 bài lý con sáo trung du Bắc Bộ trong hát ghẹo, 3 bài lý con sáo Bắc trong hát quan họ Bắc Ninh và hát trống quân, 1 bài lý con sáo Thanh Hóa, 4 bài lý con sáo Huế (Thừa Thiên - Huế), 2 bài lý con sáo Quảng (Nam Trung Bộ), và hơn 10 bài lý con sáo Nam Bộ. ^ Trần Văn Khê. Du ngoạn trong âm nhạc truyền thống Việt nam. Tp HCM: Nhà xuất bản Trẻ, 2004. tr 81-83. ^ Được nhắc trong nhạc phẩm Ngẫu hứng lý qua cầu của nhạc sĩ Trần Tiến. ^ a b c d e f g Hát lý và những điệu lý dễ thương của Nam bộ. Website Vanchuongviet.org. Truy cập 16/5/2011. Dân ca - Giai điệu quê hương