Bưởi Năm Roi

Bưởi Năm Roi là một giống bưởi nổi tiếng ở Việt Nam, được trồng nhiều ở một số tỉnh đồng bằng sông Cửu Long (nhất là Hậu Giang và Vĩnh Long). Mỗi năm, giống bưởi này cho thu hoạch 2 lần vào tháng 8 và tháng Chạp âm lịch hàng năm. Giống bưởi Năm Roi do ông Trần Văn Bưởi (1918 - 1990) người làng Mái Dầm (nay là thị trấn Mái Dầm, huyện Châu Thành, Hậu Giang) tìm thấy. Sinh thời, ông Bưởi làm nghề buôn bán trên sông. Một tối ông ngủ lại trên ghe bầu ở Tân Châu (vùng Châu Đốc thuộc tỉnh An Giang thời Pháp thuộc) thì vô tình nhặt được một trái cây trên sông. Trái cây da có màu xanh, ruột màu đỏ vàng. Xé ra nếm thử thấy vị ngon, mọng nước, ông lấy hột mang về quê Phú Hữu (chợ Mái Dầm) để trồng. Sau khi giống bưởi này được phổ biển khắp vùng quê ông Trần Văn Bưởi, nhiều người từ các nơi khác cũng đến xin giống cây về trồng. Ngày nay, bưởi Năm Roi được trồng nhiều nhất là ở Phú Hữu, Châu Thành, Hậu Giang và Bình Minh, Vĩnh Long. Có thể nói ở trên thế giới chỉ có hai nơi này là trồng bưởi Năm Roi ít bị sâu bệnh, trái ngọt và to. Ở Phú Hữu người tiêu dùng có thể dễ dàng tìm được một trái bưởi 3–4 kg có trái còn nặng tới 5 kg, những trái lớn như vậy chỉ có vào một hai mùa đầu, người dân gọi là bưởi tơ. Vào các mùa sau thì bưởi cho trái nhiều hơn, thường xuyên hơn. Ngày nay người nông dân có thể cho trái quanh năm, tháng nào cũng có thể được thưởng thức bưởi Năm Roi chín. Còn về tên gọi, tương truyền khi xưa, vì sợ con cháu trong nhà hái trái làm mất giống cây quý nên ông Bưởi đe: "Đứa nào mà hái trái cây của ông Bưởi là ông đánh năm roi nghe chưa". Vì câu nói của ông, giống bưởi có tên gọi là "Năm Roi". Bưởi Năm Roi cũng có tên gọi riêng từ đó. Bưởi Năm Roi ít hạt hoặc không có hạt, múi bưởi đều, dễ tách, các con tép vàng đều, mọng nước nhưng ráo, mùi thơm đậm đà, đặc trưng mang nhiều chất dinh dưỡng thiết yếu cho cơ thể người. Bưởi Năm Roi là giống cây trồng lâu năm, thân gỗ có tán rộng, chiều cao trung bình từ 3 – 4m. Hoa thường mọc thành chùm ở nách lá, mỗi chùm có từ  6 – 7 bông, hoa bưởi có màu trắng sữa. Bưởi năm có hình giống trái lê, hình tháp đáy rộng, thường mọc thành 1 chùm 3 quả một, mỗi quả có trọng lượng trung bình từ 1,5 – 3 kg. Vỏ bưởi mỏng rất dễ bóc, khi chín chuyển sang màu vàng, bên trong có ruột trắng. Múi bưởi Năm Roi rất đều, vị ngọt thanh xen lẫn vị chua rất dễ chịu mà không giống bưởi nào có được, đặc biệt hơn chính là bưởi năm roi sẽ có mùi hương rất đậm. Về sinh trưởng, loại cây này có khả năng sinh trưởng và phát triển khá tốt, có thể thích nghi với nhiều điều kiện thời tiết khí hậu khác nhau. Sau từ 2,5 – 3 năm cây có thể cho thu hoạch được, tuổi thọ cây cũng khá bền, có thể cho thu hoạch tới 20 năm những chất lượng quả vẫn rất cao. Bưởi Năm Roi có thể ăn không hoặc chấm với muối ớt, muối tiêu sọ cay. Bưởi vừa có vị ngọt xen lẫn vị chua rất dịu. Trong thời kỳ cây kiến thiết quả: Nên bón phân thành nhiều đợt cho bưởi, khi vừa trồng cây xong nên hòa tan phân urê 20% và DAP 40gam trong 10 lít nước, sau đó tưới trực tiếp cho cây, định kỳ 3 tháng/lần. Thời kỳ cây bắt đầu ổn định trái cần bổ sung thêm hàm lượng Kali, phân lân, và phân hữu cơ để nâng cao năng suất và chất lượng quả. Cũng như các loại bưởi khác, khi vừa mới trồng cây cần cung cấp đủ lượng nước để cây có đủ độ ẩm phát triển rễ và chồi mới. Có thể sử dụng giàn tưới nhỏ giọt để tiết kiệm thời gian cũng như công sức Nên thường xuyên cắt, tỉa bớt những cành đã ra trái, cành khô, cành bị sâu bệnh để tạo thêm diện tích cho cây phát triển, tiêu diệt điều kiện để các mầm mống sâu bệnh gây hại sinh trưởng. Ngoài ra, cũng cần vệ sinh vườn cây thường xuyên để các loại nấm mốc, vi khuẩn sinh sôi. Hiện nay, người ta thường nhân giống bưởi Năm roi bằng phương pháp giâm cành thay vì phương pháp ươm bằng hạt như trước kia, bởi phương pháp này sẽ giúp cây giống khỏe mạnh, có những ưu điểm vượt trội từ giống mẹ, có khả năng đề kháng chống lại các mầm bệnh gây hại. Trước tiên, cần chọn giống hom khỏe, nên chọn hom ở những cây đang phát triển mạnh, trong thời kỳ ra trái ổn định, không bị nhiễm sâu bệnh. Cắt các hom đã được đánh dấu trước trên các cành bánh tẻ, cắt bớt phân nửa chiều dài của lá để hạn chế cây bị mất nước. Có thể giâm cành ở nền sạch, có thể trộn thêm các hỗn hợp mùn cưa, xơ dừa, rơm rạ,.. để giữ độ ẩm. Nhúng gốc cành hom vào dung dịch kích rễ khoảng 1 cm, trong 2 – 3 giây, sau đó cắm 2 – 3 cm vào giá thể, cuối cùng nén chặt gốc để hom không bị đổ ngã. Dùng màng bọc che kín luống giâm, duy trì độ ẩm và nhiệt độ thích hợp cho giá thể. Quả bưởi Năm Roi khi chín sẽ có màu vàng nhạt. Nên thu hái kịp thơi vào lúc nắng ráo sẽ cho bưởi thành phẩm đạt chất lượng tốt nhất. Bảo quản bưởi ở nơi thoáng mát sẽ giúp bưởi giữ được tươi lâu hơn. Cũng giống loại cây khác, bưởi Năm Roi cũng rất dễ mắc phải một số loại bệnh hại thông thường như: bệnh loét, chảy mủ,… Để phòng chống những loại bệnh này cần thường xuyên thoát nước kịp thời cho cây, tránh để cây bị ngập úng. Các loại sâu gây hại như rệp, bọ xít xanh, nhện đỏ, sâu đục vỏ,… Gây thiệt hại đến năng suất, hoặc có thể làm cây kém phát triển, gây chết cây. Để khắc phục những loại sâu hại này, bạn có thể bắt bằng tay hoặc sử dụng thiên địch, ngoài ra cũng nên sử dụng thêm các loại chế phẩm sinh học bảo vệ thực vật. ^ Theo nhiều tài liệu cổ, cuốn "Lịch sử Đảng bộ tỉnh Cần Thơ" và các người già trong làng, nhà văn Sơn Nam.