In-Mind presenteert
Nils Köbis en Paul van Lange over sociale dillema's
Wat is een sociaal dilemma?
Zoals het woord dilemma suggereert, beschrijft het een moeilijke beslissing.
Een beslissing waarin onze korte-termijn belangen botsen met het collectieve lange-termijn belang.
Wanneer je naar ze op zoek gaat vind je sociale dilemma’s bijna overal.
Sociale dillema’s komen voor in romantische relaties wanneer één partner moet beslissen om het afval wel of niet weg te brengen.
Het persoonlijke korte-termijn belang zegt nee, het collectieve lange-termijn belang zegt ja.
In een teamsport zoals voetbal wordt elke speler verleid zich alleen te richten op de individuele prestatie en de belangen van het team te negeren.
Een ander voorbeeld is corruptie.
Stel je een verkeersovertreder voor die door de politie staande wordt gehouden vanwege te hard rijden.
In plaats van het betalen van de boete, probeert de overtreder de agent om te kopen.
De steekpenning accepteren is in het korte-termijn belang van de agent, maar het gaat ten koste van de maatschappij.
Sociale dilemma’s komen zelfs op globaal niveau voor.
Denk maar aan onderhandelingen over CO2 uitstoot.
Elk land zou individueel beter af zijn om de economie de vrije loop te laten en het milieu te vervuilen maar collectief bedreigt deze CO2 uitstoot alle landen.
Sociale dilemma’s vind je bijna overal en een oplossing voor ze vinden is een enorme uitdaging.
Eén van de eerste wetenschappelijke bijdrages aan het onderwerp vond plaats in 1968.
Toen publiceerde Garreth Hardin een artikel genaamd ‘the tragedy of the commons’ (de tragedie van de meent).
Stel je de volgende situatie voor: vier vissersfamilies wonen aan een meer.
Als elke familie maximaal 100 vissen per jaar vangt zal de vispopulatie zich weer aanvullen.
Alle families kennen deze limitatie.
Wat echter vaak gebeurd als iedere familie vrij is om te bepalen hoeveel vissen ze mogen vangen is dat de meesten, of zelfs alle families, meer vangen dat de 100 waar ze recht op hebben.
De tragedy of the commons in een notendop: als een groep mensen verwikkelt is in een sociaal dilemma en ze vrij kunnen handelen, zullen ze zich egoïstisch gedragen.
We nemen meestal meer dan ons verdiende deel en dragen minder bij dan het vereiste minimum.
Hardin schetste een grimmig mensbeeld.
Gelukkig zijn er andere suggesties over hoe sociale dilemma’s op te lossen.
Mogelijk zijn institutionele afspraken de meest belangrijke oplossing.
Een institutionele afspraak beschrijft allerlei regels, overeenkomsten en bestraffingssystemen die helpen sociale dilemma’s op te lossen.
Het koppel kan een afspraak hebben over het delen van huishoudelijke taken.
Zoiets als: “Ik breng het afval weg en jij wast af”.
Sportteams hebben vaak coaches die de strategie van de team bepalen om te voorkomen dat elke speler zoveel mogelijk doelpunten probeert te scoren.
Om steekpenningen te voorkomen bestaan er wetten en controlemechanismen.
En op het globale niveau: organisaties zoals de VN proberen de CO2 uitstoot van ieder land te beperken.
Deze institutionele afspraken bieden oplossingen voor sociale dilemma’s.
Maar ze zijn geen wondermiddel.
Er zijn altijd mensen die samenwerken terwijl anderen dit niet doen.
Waarom houden sommigen zich aan regels terwijl anderen ze proberen te breken?
Sociale psychologen over heel de wereld en specifiek in ons lab aan de VU hebben geprobeerd deze vraag te beantwoorden.
Laten we kijken naar de drie belangrijkste inzichten die tot nu toe verkregen zijn.
Allereerst zijn er persoonlijke verschillen.
Mensen verschillen in de mate waarin ze in een sociaal dilemma samenwerken.
Dit verschil in persoonlijkheid wordt de Sociale Waarde Oriëntatie genoemd.
Er zijn twee hoofdcategorieën binnen Sociale Waarde Oriëntatie.
Aan de ene kant zijn er de ‘prosocialen’ die in grote mate geven om de uitkomsten van anderen.
Aan de andere kant zijn er de ‘zelfzuchtigen’ die voornamelijk geïnteresseerd zijn in hun eigen uitkomsten.
In sociale dilemma’s neigen pro-socialen meer en zelfzuchtigen minder tot samenwerking.
Het tweede belangrijke inzicht is vertrouwen.
Als je erop vertrouwt dat anderen die in het sociale dilemma verwikkelt zijn samenwerken, ben je zelf ook meer geneigd samen te werken.
Een recent overzichtsartikel van Paul van Lange laat zien dat vertrouwen alleen kan ontstaan en beklijven als iemand ervaart dat anderen vertrouwen tot goede uitkomsten leidt.
Mensen zijn vaak te wantrouwend naar anderen en hun bereidheid samen te werken.
Ervaren dat anderen wel samenwerken, kan wantrouwen in vertrouwen veranderen.
Het derde belangrijke inzicht is de rol van normen.
Normen beschrijven wat mensen normaal vinden om in een bepaalde situatie te doen.
Normen zijn vooral belangrijk als een sociaal dilemma een grote groep mensen bevat.
Als een politieagent het accepteren van een steekpenning als normaal beschouwt, bestaat de kans dat hij of zij zich om laat kopen.
Nils Köbis en collega’s van de VU tonen aan dat dit inderdaad gebeurt:
mensen zijn corrupt omdat ze denken dat iedereen het is.
Hoewel belangrijke inzichten verkregen zijn blijven cruciale vragen onbeantwoord.
Hoe kunnen we deze normen veranderen?
Wat ondermijnt vertrouwen?
En als we denken aan globale sociale dilemma’s zoals de opwarming van de aarde, hoe kunnen we wereldwijde afspraken maken die de individuele belangen van elk land inperken ten behoeve van het algemeen belang?
Elk van ons kan bijdragen aan het oplossen van sociale dilemma’s.
Weten dat sociale dilemma’s bestaan helpt al om ons te realiseren dat er negatieve consequenties kunnen kleven aan ons egoïstisch gedrag.
Consequenties die niet direct zichtbaar zijn maar die ons en anderen desondanks zal beïnvloeden.
Meer weten?
Bekijk dan het leesmateriaal onder de video
