
Polish: 
Czy jest pan za szkolnictwem? Proszę wybaczyć to nieco dziurawe sformułowanie.
Czy jestem za szkolnictwem?
Pff... szkolnictwo.
Jest pan nauczycielem.
Jestem nauczycielem...
w minimalnym sensie tego słowa. O tyle, o ile, wie pan, uczę...
prowadzę zajęcia w miejscu...
Bardzo szczególnym.
Bardzo szczególnym, a którego funkcją właśnie nie jest nauczanie.
Jest to Collège de France.
Tak. I to, co mi się tam szczególnie podoba, to to, że nie czuję, żebym nauczał,
to znaczy żebym urzeczywistniał jakąś relację władzy z moim audytorium.
Nauczyciel to jest ktoś, kto mówi: „słuchajcie, jest pewna ilość rzeczy których
nie wiecie, ale które powinniście wiedzieć”.
Mamy więc pierwszy etap, który zdaje się przypominać obarczanie winą,
by tak rzec.
Po drugie „oto coś, co musicie wiedzieć, ja to wiem i was
tego nauczę” - to jest etap zobowiązania.

French: 
Vous êtes favorable à l’enseignement ? Pardonnez
cette voie un peu trouée, mais…
Ah non, je me l’entends très [?]. Est-ce 
que je suis favorable à l’enseignement ?
Pff… l’enseignement.
Vous êtes un enseignant.
Je suis un enseignant...
Un minimum d’enseignant ! Dans la mesure
où, vous savez, j’enseigne dans un en…
en fait, je fais des cours dans un endroit,
qui…
Très particulier.
Très particulier, qui a pour fonction justement
de ne pas enseigner.
Et qui est le Collège de France.
Oui.
Et ce qui me plaît justement là-bas c’est
que je n’ai pas l’impression d’enseigner,
c’est-à-dire, d’exercer par rapport à
mon auditoire un rapport de pouvoir.
L’enseignant c’est celui qui dit ‘écoutez,
voilà, il y un certain nombre de choses que
vous ne savez pas, mais que vous devriez savoir’.
Ca comporte donc une première étape qui
est celle, que j’appellerais la culpabilisation,
si vous voulez.
Bon, deuxièmement 'c’est une chose que vous
devez savoir, moi je le sais et je vais vous
les apprendre' et c’est le stade de l’obligation.

Polish: 
„A potem, kiedy was już nauczę, trzeba żebyście to opanowali, a ja zweryfikuję
czy to wiecie”... weryfikacja.
Cóż, cała seria etapów, które są raczej wymieszane.
Tam, rozumie Pan, w Collège de France kursy są wolne,
to znaczy że przychodzą słuchać ludzie, którzy chcą.
Nieważne kto.
Może to być emerytowany pułkownik, może to być czternastoletni uczeń liceum
- jeśli jest zainteresowany, przychodzi, jeśli nie jest zainteresowany, nie przychodzi.
Tak więc, ostatecznie, kto właściwie jest tutaj egzaminowany?
Kto ma tu władzę nad kim?
Ja powiedziałbym, że w Collège de France to ten, kto naucza,
kto przychodzi, a potem mówi, wreszcie...
To on zdaje egzamin.
Zdaje egzamin.
To jego robota, płacą mu za pracę przez cały rok, a następnie, dwanaście razy w roku, przychodzi by dać jakiś...
podsumować swoją pracę, przedstawić ją publiczności,
a następnie to publiczność ma powiedzieć, albo pokazać czy jest zainteresowana, czy nie.

French: 
Et puis quand je vous les aurai enseigné
il faudra que vous les sachiez, je vérifierai
si vous les savez… vérification.
Fait bon, toute une série des rapports qui
sont mêlés [?]
Là, vous comprenez, au Collège de France
les cours sont libres, c’est-à-dire que
viennent les écoutez les gens qui veulent.
N’importe qui.
Ça peut être un colonel en retraite, ça
peut être un lycéen de quatorze ans – s’il
s’intéresse il vient, s’il s’intéresse
pas il vient pas.
De sorte que, finalement, quel est celui qui
est examiné ? Quel est celui qui est sur
le pouvoir de l’autres.
Moi, je dirais que au Collège de France c’est
celui qui enseigne, qui vient et puis qui
raconte comme ça, finalement…
Il passe un examen.
Il passe un examen.
C’est son travail, il est payé pour travailler
à longueur d’année et puis, douze fois
par an, il vient donner en quelque sort…
dresser le bilan de son travail, le présenter
à un auditoire et puis c’est à l’auditoire
de dire ou de montrer s’il est intéressée
ou pas.

French: 
En tout cas, moi quand je vais faire mes cours
au Collège, j’ai le trac.
J’ai le trac absolument comme quand je passais
des examens, parce que j’ai l’impression
que au fond les gens, le public viennent vérifier
mon travail, montrer s’ils sont intéressés
ou pas, et s’ils sont pas intéressés,
je suis assez triste, vous savez.
Michel Foucault, ne l’ont pas faire ici
la réforme de l’enseignement, d’abord
nous n’aurions pas le temps, mais en principe
à l’école on oblige à apprendre et l’école,
nous sommes tous d’accord, devrait être
une fête, on devrait être content d’y
aller et car, c’est vraiment le terrain
de la curiosité.
Il doit y avoir donc des choses essentielles
à apprendre.
Quels sont ces choses ? En dehors de l’orthographe,
de l’arithmétique, la lecture…
Bon, je dirais que la première chose qu’on
devrait apprendre, si aussi ç’a un sens
d’apprendre quelque chose comme ça, c’est
que le savoir est tout de même profondément
lié au plaisir, enfin, qu’il y, qu’il
y a certainement une façon d’érotiser

Polish: 
W każdym razie ja, kiedy idę wygłosić wykład w Collège, mam tremę.
Mam tremę zupełnie jak kiedy podchodziłem do egzaminów, bo czuję
że ostatecznie publiczność przyjdzie, aby zweryfikować moją pracę, pokazać, czy są zainteresowani, czy nie,
a jeśli nie są zainteresowani, jest mi raczej przykro, wie Pan.
Michel Foucault, nie róbmy tu reformy edukacji,
zresztą nie mielibyśmy na to czasu; ale w zasadzie w szkole obligujemy do nauki
a szkoła, wszyscy się zgodzimy, powinna być celebracją, powinniśmy być zadowoleni, że do niej idziemy,
powinna ona stanowić grunt dla naszej ciekawości.
Muszą więc istnieć jakieś rzeczy kluczowe w nauczaniu.
Co to za rzeczy? Poza ortografią, arytmetyką, lekturami...
Cóż, powiedziałbym, że pierwszą rzeczą, której powinniśmy nauczać,
jeśli da się w ogóle nauczyć takiej rzeczy, to to że wiedza jest głęboko związana z przyjemnością,
wreszcie, że istnieje z pewnością pewien sposób erotyzacji wiedzy tak

French: 
le savoir, de rendre le savoir hautement,
hautement agréable et ça que l’enseignement
ne soit pas capable même de révéler cela,
que l’enseignement ait presque pour fonction
de montrer combien le savoir est déplaisant,
triste, gris, peu érotique; moi, je trouve
que c’est un tour de force, mais ce tour
de force il a certainement sa raison d’être.
Il faudrait savoir pourquoi est-ce que notre
société a tellement d’intérêt à montrer
que le savoir est triste ? Peut-être précisément
à cause du nombre de gens qui sont exclus
de savoir
Imaginez déjà ce que pèse le mot ‘savoir’.
Lorsqu’on dit ‘savoir c’est joli’
mais lorsqu’on dit ‘le savoir’.
Oui, c’est ça, c’est ça.
Le besoin de connaître, est déjà…
Le savoir, les savoirs.
Mais moi je pense, n’est-ce pas… Imaginez
que les gens aient une frénésie de savoir
comme ils ont une frénésie de faire l’amour.
Et… vous imaginez le nombre de gens qui
se bousculeraient à la porte des écoles.
Mais ça serait le désastre social total…
total ! Il faut bien… si l’on veut, restreindre

Polish: 
że może ona dawać dużą, dużą przyjemność  i to jest coś,
czego nauczanie nie jest nawet w stanie ujawnić;
że wręcz funkcją nauczania jest przedstawianie wiedzy jako nieprzyjemnej, smutnej, szarej, mało pociągającej;
mi się zdaje, że to jest wyczyn [przedstawianie wiedzy w ten sposób], ale ten wyczyn ma z pewnością swoją rację bytu.
Trzeba by się dowiedzieć dlaczego nasze społeczeństwo kładzie taki nacisk na przedstawianie wiedzy jako smutnej.
Może właśnie przez wzgląd na ilość ludzi, którzy są z tej wiedzy wykluczeni.
Niech pan zresztą zwróci uwagę, co niesie za sobą słowo ‘wiedza’.
Kiedy mówimy ‘dobrze jest wiedzieć’ ale też ‘ta wiedza’ [po francusku savoir = wiedzieć/wiedza].
Tak, no właśnie, no właśnie.
Potrzeba poznania...
Ale myślę, że... Proszę sobie wyobrazić
że ludzie mają do wiedzy zapał, jaki mają do uprawiania miłości.
I... można sobie wyobrazić, jak wiele osób by przepychało się przy bramach szkół.
Ależ to by była totalna katastrofa społeczna ...   totalna!  Trzeba by...

Polish: 
jeśli chcemy ograniczyć do minimum liczbę osób, które mają dostęp do wiedzy, trzeba przedstawiać ją w tej zupełnie odstręczającej formie
i zmuszać ludzi do nauki tylko poprzez dodatkowe formy gratyfikacji,
gratyfikację społeczną która opiera się właściwie na konkurencji, wysokie płace po ukończeniu studiów etc.,
ale myślę, że byłaby ... że istnieje że istnieje jakaś wewnętrzna przyjemność w wiedzy,
libido sciendi, jak mówią uczeni ludzie... 
[wśród których się widzę] [?]
Pana zdaniem, Michel Foucault
jaka jest właściwie odpowiedzialność rodziców, jeśli chodzi o właściwą wiedzę swoich dzieci?
Odpowiedzialność, uwaga, nie rozumiem zbyt co...
Rodzice mają obowiązek względem wiedzy swoich dzieci.
Tak.
Jak powinni im pomóc? Bo są i rodzice, i nauczyciele.
Tak... tutaj zadaje mi pan pytanie, na które nie wiem dokładnie, jak odpowiedzieć...
Uważam, że rodzice dają dzieciom prawdziwą obawę przed wiedzą

French: 
au maximum le nombre de gens qui ont accès
au savoir, le présenter sous cette forme
parfaitement rébarbative et ne contraindre
les gens au savoir que par des gratifications
annexes, sociales qui sont précisément la
concurrence ou les hauts salaires en fin,
en fin de cours etc., mais je crois qu’il
y aurait… qu’il y a un plaisir intrinsèque
au savoir, une ‘libido sciendi’ comme
disent les gens savants… dont je me suis
peinte [?]
À votre avis, Michel Foucault, quelle est
la responsabilité des parents, dans la justement
cette juste connaissance des enfants?
La responsabilité, attendez, je vois pas
très bien…
Les parents ont une responsabilité dans le
savoir de leurs enfants.
Oui.
Comment doivent-ils les aider ? Car il y a
et les parents, et les enseignants.
Oui… là vous me posez une question à laquelle
je vois pas très bien comment répondre.
Moi je crois que les parents donnent en effet
aux enfants une véritable angoisse devant

Polish: 
ze względu na swój interes, który lokują w wiedzy swoich dzieci.
Ponieważ w tej wiedzy swoich dzieci, rodzice wkładają oczywiście podziw dla nich samych.
Dołączają swoją ofiarę, którą ponieśli, ich własne plany na przyszłości, również swoją zemstę, w ten sam sposób.
Wreszcie, myślę, że presja, jaką rodzice wywierają na dzieci, aby posiadły wiedzę
ta presja jest bardzo wysoce naładowana niepokojem.
A dzieci na ogół doświadczają tego niepokoju.
Dzieci zazwyczaj dostrzegają lęk dorosłych bardzo, bardzo szybko.
Jest to bez wątpienia rzecz, którą potrafią rozszyfrować najlepiej.
I myślę, że to zaważa negatywnie w bardzo, bardzo ciężki sposób.
Ale potrzeba przecież jakiegoś usankcjonowania i jest nim dyplom ukończenia studiów. Jak to zrobić inaczej?
Wie pan, dyplom służy po prostu do stworzenia dla wiedzy rodzaju wartości rynkowej.

French: 
le savoir par l’intérêt même qu’il
porte au savoir de leurs enfants.
Car dans ce savoir des enfants ils y mettent
leur propre gloire à eux, bien sûr.
Ils y mettent leur sacrifice, ils y mettent
leurs propres projets d’avenir, ils y mettent
leur revanche également.
Enfin, je crois que la pression que les parents
exercent sur les enfants pour qu’ils sachent,
cette pression est très, très chargée d’angoisse.
Et les enfants éprouvent en général cette
angoisse.
Les enfants perçoivent de façon général
très, très rapidement l’angoisse des adultes.
C’est la chose sans doute qu’ils déchiffrent
le mieux.
Et je crois que ça pèse négativement d’une
façon très, très lourde.
Il faut une sanction tout de même, et cette
sanction c’est le diplôme.
Et comment faire autrement ?
Vous savez, le diplôme ça sert simplement
à constituer une espèce de valeur marchande
du savoir.

French: 
Ça permet également de faire croire à ceux
qui n’ont pas le diplôme qu’ils ne sont
pas en droit de savoir et qu’ils ne seraient
pas capables de savoir.
Tous les gens qui passent un diplôme savent
pratiquement que ça ne sert à rien, qu’il
n’y a pas de contenu, que c’est vide.
Mais ceux qui n’ont pas passé le diplôme,
c’est cela qui donne un sens plein au diplôme
et le diplôme, moi, je crois, il est fait
précisément pour ceux qui ne l’ont pas !

Polish: 
To również sprawia, że ci, którzy dyplomu nie mają, wierzą,
że nie mają prawa wiedzieć, że nie są w stanie posiąść wiedzy.
Każdy, kto ma dyplom wie, że to praktycznie bezużyteczne,
że nie ma treści, że on jest pusty.
Ale ci, którzy nie mają dyplomu, to właśnie oni nadają pełen sens dyplomowi
i dyplom jest, jak sądzę, stworzony właśnie dla tych, którzy go nie mają!
