Cześć. Witajcie w kolejnym odcinku serii  historii Ziemi. Po paleocenie nie zwalniamy tempa i dziś zajmiemy się drugą epoką paleogenu czyli eocenem.
Jest to czas powstania niemal wszystkich obecnie istniejących rzędów ssaków i ptaków.
Jest to również czas całkowitych zmian klimatycznych – taki okres przejściowy pomiędzy ciepłym i wilgotnym klimatem a chłodnym.
Zanim zaczniemy tradycyjnie zachęcam Was do poszerzania wiedzy z zakresu nauk o Ziemi i środowisku.
W tym celu zapraszam na mojego facebooka gdzie staram się publikować różnego rodzaju ciekawostki a także wiedzę uzupełniającą do odcinków.
Oczywiście zapoznanie się z innym zakresem mojej działalności również jest mile widziane – wszystkie niezbędne linki znajdziecie w opisie tego filmu.
Skoro jesteśmy po formalnościach to przenieśmy się w czasie 50 mln lat.
Eocen jest drugą epoką okresu zwanego paleogenem. Trwał od 56 do 34 milionów lat temu.
Rozpoczyna się od tak zwanego paleoceńsko eoceńskiego maksimum termicznego. Epizodu w historii naszej planety podczas którego stosunkowo gwałtownie wzrosła temperatura.
Szerzej omawiałem to wydarzenie w poprzednim odcinku o paleocenie.
W każdym razie początek eocenu to utrzymanie się wysokich temperatur aż do około 51-49 milionów lat temu.
W tym czasie średnia temperatura Ziemi osiągała 13 stopni więcej niż obecnie.
Paleoceńsko eoceńskie maksimum termiczne i początek eocenu to czas najwyższych temperatur w całej erze kenozoicznej.
Później temperatury zaczęły spadać by na końcu epoki osiągnąć 4-5 stopni Celsjusza powyżej dzisiejszego poziomu. Eocen kończy wymieranie – do tego wrócę później.
Klimat pierwszych milionów lat eocenu bardzo przypomina ten który opisywałem w przypadku paleocenu.
Czyli brak lodu nawet na biegunach, tropikalne i subtropikalne lasy na całej Ziemi nawet w strefie polarnej. Bardzo niewiele pustyń czy stepów.
Niewielkie amplitudy temperatur pomiędzy równikiem a biegunami.
Jednak wraz ze spadkiem temperatury na przestrzeni milionów lat zaczęło się to zmieniać.
Przyczyn ochłodzenia doszukuje się w spadku zawartość dwutlenku węgla w atmosferze ale także poprzez zmianę prądów morskich.
Około 45 milionów lat temu Australia oddziela się od Antarktydy. Następuje wtedy zmiana cyrkulacji oceanicznej prowadząca do ochłodzenia.
Dodatkowo w rejonie tym dochodzi do wzmożonego wulkanizmu, który również przyczynia się do spadku temperatur.
Antarktyda znajdująca się na biegunie powoli zaczyna pokrywać się lądolodem. Miejsca, które do tej pory pokryte były lasami powoli przekształcają się w tundrę.
A skoro już powiedzieliśmy o pewnych zmianach skorupy ziemskiej to rozwińmy ten temat ponieważ kontynenty nadal dryfują w kierunku obecnych pozycji.
Ameryka Południowa straciła pomost lądowy z Antarktydą na przełomie paleocenu i eocenu. Oddzielenie Australii nastąpiło około 45 milionów lat temu jak wspomniałem przed momentem.
Atlantyk stale się rozszerza, następuje oddzielenie Grenlandii od Ameryki Północnej, ale podobieństwo fauny w Europie oraz Ameryce Północnej sugeruje,
że istniał nadal jakiś pomost lądowy po którym zwierzęta mogły się przemieszczać.
Afryka napiera na Europę wypiętrzając Alpy i Karpaty a także zamykając coraz bardziej Ocean Tetydy. Był on wtedy archipelagiem wielu większych i mniejszych wysp.
Do jego zamknięcia przyczynił się także kontynent indyjski, który około 50 milionów lat temu uderza w płytę eurazjatycką dając początek orogenezie himalajskiej.
Zaczynają powstawać jedne z najmłodszych gór świata i jednocześnie obecnie najwyższe góry na naszej planecie.
Co ciekawe wiele szczytów składa się ze skał wyniesionych właśnie z oceanu Tetydy. Szczyt Mount Everest jest zbudowany z morskiego wapienia pochodzącego z tego starożytnego oceanu.
Przejdźmy do świata ożywionego. Jeśli chodzi o florę to wraz ze spadkiem temperatury zaczęła ona coraz bardziej przypominać dzisiejszą.
Pojawiają się rodziny które dominują współcześnie. Następuje coraz większy rozwój roślin kwiatowych co wpływa także na przyspieszoną ewolucję owadów.
Zmiany klimatu powodują także liczniejsze pojawianie się środowisk trawiastych kosztem lasów.
Rozwój traw jest jednym z najważniejszych zdarzeń ewolucyjnych tych czasów. Dzięki nim mógł nastąpić rozwój niektórych ssaków.
A skoro jesteśmy w tym temacie to warto przypomnieć że pierwsze 12 mln lat paleogenu czyli 10 mln lat paleocenu i 2 mln lat eocenu
to czas potrzebny do pojawienia się niemal wszystkich żyjących dzisiaj rzędów ssaków.
W tym materiale na pewno nie wymienię ich wszystkich ponieważ ssaki są bardzo zróżnicowanym kladem. Jednak postaram się powiedzieć o najważniejszych grupach z punktu widzenia ewolucji.
Wspomniałem w poprzednim odcinku, że po wyginięciu wielkich gadów morskich morzami zaczęły rządzić rekiny i ryby kostnoszkieletowe.
Jednak nisza ekologiczna nadal była niezapełniona i wykorzystały to walenie.
Warto wspomnieć, że pochodzą one od lądowych, drapieżnych ssaczych przodków.
Za pierwszego prawdziwego walenia uważa się przypominającego wilka pakicetusa.
Osiągał 2 metry długości i prowadził prawdopodobnie ziemnowodny tryb życia często brodząc w wodzie, lecz odpoczywając na lądzie. Żył 50 mln lat temu na terytorium dzisiejszego Pakistanu.
Młodszy o milion lat ambulocetus wykazywał więcej przystosowań do życia w wodzie. Jego kończyny lepiej nadawały się do pływania niż do chodzenia. Jego kości również znaleziono w Pakistanie.
No i nie mógłbym nie wspomnieć o bazylozaurze żyjącym pomiędzy 40 a 35 milionów lat temu. Mógł on dorastać do 20 metrów długości i ważyć 50 ton.
Na kanale jest odcinek o tym zwierzęciu więc serdecznie zapraszam do obejrzenia i poszerzenia wiedzy.
Z najnowszych badań wynika że wszystkie walenie pochodzą od parzystokopytnych a ich najbliższymi krewnymi żyjącymi obecnie są hipopotamy.
No właśnie, kopytne to jedna z największych grup współczesnych ssaków.
Są to głównie roślinożercy stąpający na palcach, których końce okrywa zgrubiała warstwa keratyny nazwana kopytem.
Kopytne dzielimy na parzystokopytne oraz nieparzystokopytne. W przeszłości istniały jeszcze Notoungulaty, jest to wymarły rząd prymitywnych ssaków kopytnych.
Jednak ja nie chciałbym się skupiać teraz na kopytnych bo z pewnością je kojarzycie, wrócę częściowo do tematu w kolejnych odcinkach.
Chciałbym Wam opowiedzieć o innych eoceńskich interesujących zwierzętach.
Ciekawą grupą były drapieżne kreodonty - ssaki przypominające psy, lisy, cywety lub wydry. Niektóre były szablastozębne.
Warto tutaj przywołać 3 metrowego sarkastodona żyjącego w późnym eocenie na terytorium dzisiejszej Mongolii a także hienodona, który jest jednym z najbardziej znanych kreodontów.
Wyróżniliśmy kilka różnych gatunków hienodona, najmniejsze były rozmiarów lisa, największe osiągały 3 metry długości.
Jego pysk i postura ciała przypominała psią dlatego też zazwyczaj przedstawiany jest na podobieństwo rosłego wilka z dużymi zębami.
Dinoceraty to kolejna ciekawa grupa roślinożernych zwierząt, nie miała nic wspólnego z dinozaurami choć nazwa mogłaby to sugerować, najbardziej znanym rodzajem był Uintatherium.
Mógł on osiągać 4 metry długości i ważyć 2 tony. Posiadał duże kły oraz nietypowe wyrostki, guzki na czaszce których funkcja jest nieznana.
Dinoceraty przypominały nosorożce jednak ich klasyfikacja jest niejednoznaczna. Są prowadzone spory czy należały do kopytnych czy bliżej im było do innych grup zwierząt.
Z eocenu pochodzą także najstarsze nietoperze choć ich ewolucja zaczęła się dużo wcześniej, niektóre dowody wskazują że 80 mln lat temu.
Jednak najstarszy znany nietoperz Icaronycteris żył 52,5 mln lat temu. Osiągał długość 15 cm a rozpiętość skrzydeł wynosiła 35 cm.
Eocen to także czas dynamicznej ewolucji naczelnych. Warto tutaj wspomnieć europejskiego adapisa czy darwiniusa.
Ten drugi osiągał 58 centymetrów i przypominał lemura. Świetnie zachowany szkielet tego zwierzęcia znaleziono w Niemczech.
Jeśli chodzi o naczelne i ewolucję człowieka to planuję w przyszłości na ten temat osobny odcinek.
Jeśli chodzi o inne zwierzęta to 35 mln lat temu żyli już rozpoznawalni przodkowie wszystkich znaczących dziś rzędów ptaków.
Ciekawym eoceńskim ptakiem był masillaraptor żyjący 45 mln lat temu.
Przypominał on sokoła a jego skamieniałe kości znaleziono w tym samym miejscu co wspomnianego przed momentem darwiniusa.
Koniec epoki przynosi wymieranie eoceńsko oligoceńskie. Znane jako Grande Ccoupure czyli wielka przerwa.
Powodem były zmiany klimatyczne które szeroko omówiłem na początku materiału. Jednak doszukuje się tutaj także przyczyn kosmicznych.
Otóż w zatoce Chesapeake w pobliżu Waszyngtonu w Stanach Zjednoczonych odkryto krater o średnicy 85 kilometrów datowany na 35,5 mln lat.
Zostawić go mógł bolid o średnicy około 3 kilometrów. Nie był tak wielki jak ten podczas wymierania kredowego jednak być może przyczynił się do wymierania, które dotyka głównie ssaki na kontynencie europejskim.
Przez co zostają one zastąpione przez przybyszów z Azji.
Całkowicie wymierają między innymi pantodonty o których mówiłem co nie co w poprzednim odcinku a także wieloguzkowce co jest istotnym wydarzeniem i warto o nim wiedzieć.
Otóż wieloguzkowce to odrębna od łożyskowców grupa ssaków o rodowodzie znacznie dłuższym od nich.
Żyły około 130 milionów lat od jury aż do końca eocenu. Były niewielkie i przypominały gryzonie – co ciekawe najprawdopodobniej były jajorodne.
Przyczyn ich wymarcia doszukuje się w zmianach roślinności a także wyparciu przez ssaki łożyskowe.
Myślę, że warto o tym wiedzieć, że prócz łożyskowców, torbaczy i stekowców istniały kiedyś inne grupy ssaków.
No i omówiliśmy już drugą epokę paleogenu. Mam nadzieję, że Was zainteresowałem. Następnym razem opowiem o oligocenie.
Temat mam opracowany więc odcinek pojawi się niebawem.
Na koniec będzie mi miło jeśli zostawicie komentarz lub udostępnicie ten materiał by więcej osób się o nim dowiedziało. Dzięki za uwagę i do zobaczenia.
