Mr Harari, aangenaam.
- Ik ben blij om hier te zijn.
Waarom zijn uw boeken
zo'n succes volgens u?
Ik heb een heel goed team
dat mij ondersteunt.
Er zijn veel uitstekende boeken
die amper bekend zijn.
Ik heb gelukkig
een goed team achter mij.
En ze spelen in op een behoefte.
We leven in een mondiale wereld.
Onze toekomst zal bepaald worden
door wereldwijde gebeurtenissen.
Niet alleen in één land.
En mijn boeken geven een globale kijk
op het verleden en de toekomst
van de mens, en op het heden.
Dat zijn de twee grootste redenen.
U geeft een lezing voor meer dan
vijfduizend mensen in Antwerpen.
U bent net terug uit Davos,
het Wereld Economisch Forum.
Denkt u dat de CEO's,
industriëlen en politici in Davos
de urgentie van uw pleidooi inzien?
Geen idee.
We zullen zien wat er gebeurt.
Wat verwacht u?
Wat zouden ze moeten doen?
Ze moeten meer dan nu focussen
op de drie grote uitdagingen
voor de mensheid in de 21e eeuw.
De dreiging van een kernoorlog,
de realiteit van de
ecologische ineenstorting
en de dreiging
van technologische disruptie.
Vooral dan wat artificiële intelligentie
en biotechnologie
met de mensheid zullen doen,
met de arbeidsmarkt, het politieke
systeem en het leven van de mensen.
Dat lijken mij
de drie grote uitdagingen.
Ik hoop dat politici en zakenlui
en iedereen eigenlijk
daar meer aandacht aan geven.
We gaan daar zo op in,
maar eerst wil ik de context schetsen
aan de hand van uw boeken.
U zegt dat mensen zich onderscheiden
van andere dieren, zeg maar,
omdat ze verhalen kunnen vertellen.
Waarom is dat een voordeel voor ons?
Je moet weten dat wij
over de planeet heersen
omdat we de enige zoogdieren zijn
die kunnen samenwerken
in heel grote groepen.
Al onze grote verwezenlijkingen
als soort
zijn niet het resultaat
van individuele capaciteiten,
maar van grootschalige
samenwerking.
Het bouwen van de piramides,
naar de maan vliegen
of DNA ontcijferen
was altijd het resultaat
van een samenwerking
tussen miljoenen mensen.
Om miljoenen mensen
te doen samenwerken
heb je een goed verhaal nodig.
Dat is wat chimpansees, olifanten
en dolfijnen niet kunnen.
Ze werken samen op basis
van een intieme relatie met elkaar.
Mensen kunnen samenwerken
met volslagen vreemden
op voorwaarde dat ze allemaal
in hetzelfde verhaal geloven.
Dat zie je duidelijk bij religie,
maar in de economie is het ook zo.
Voor u is Google een verhaal?
- Ja, bedrijven...
Vraag een advocaat
wat een bedrijf is...
Een bedrijf heeft geen lichaam.
Je kunt het niet zien of aanraken.
Het is niet de fabriek.
Wat is het dan?
Advocaten zullen zeggen:
Bedrijven zijn legale fictie.
Het zijn verhalen verteld door
advocaten, ook verhalenvertellers,
en zolang genoeg mensen
in dat verhaal geloven, werkt het.
Idem met geld.
Wat maakt een verhaal succesvoller
of geloofwaardiger dan een ander?
Dat is een van de grote vragen
en er is geen toverformule.
Er hoeft geen waarheid in te zitten.
De meest succesvolle verhalen
uit de geschiedenis
waren niet noodzakelijk waar.
Ik neem weer religie als voorbeeld.
Zelfs gelovigen zijn het erover eens
dat alle religies,
behalve één, fictie zijn.
De uitzondering is
natuurlijk mijn religie.
Je ziet vaak in de geschiedenis
dat miljoenen of honderden miljoenen
mensen in een verhaal geloven
dat anderen niet alleen als fictie,
maar zelfs als onnozel aanzien.
Maar het volstaat wel
om de wereld vorm te geven.
Nationalisme is in opmars.
Nationalisme is ook een verhaal?
Ja, elke natie heeft
haar eigen verhaal.
Ik zou zeggen: een leider
die de volledige waarheid vertelt
over zijn of haar land
zal nooit een verkiezing winnen.
De waarheid is meestal complex
en ongemakkelijk, onaangenaam.
Er zijn duistere kanten aan.
Dat hebben mensen niet graag.
Ze willen een mooi beeld van zichzelf.
Ik denk niet dat het nationalisme
in opmars is.
Misschien zijn de voorbije jaren de
nationalistische stromingen gegroeid,
maar als je het over decennia
of eeuwen bekijkt...
Het nationalisme staat zeker in Europa
veel zwakker dan een eeuw geleden,
toen Europeanen mekaar
met miljoenen doodden
in nationale conflicten.
Neem bijvoorbeeld de brexit.
Als historicus is het opvallendste
aan de brexit voor mij
hoe vreedzaam die verloopt.
Zover ik weet,
is maar één iemand omgekomen.
Jo Cox.
- Juist, net voor de stemming.
Er was zo veel emotie en ophef,
maar er is geen geweld gebruikt.
Zo goed als geen geweld.
In Catalonië denken ze
daar misschien anders over.
Zelfs in Catalonië... Daar zagen we
veel meer geweld dan bij de brexit,
maar als je de proporties van geweld
bekijkt of het aantal slachtoffers...
Er zijn honderden gewonden gevallen.
Ik weet niet of er ook doden waren.
Maar vergeleken met de burgeroorlog
en de oorlogen
in de achttiende eeuw in Spanje,
is er veel minder geweld gebruikt.
Of neem Italië. Een eeuw geleden
stapte Italië in de Eerste Wereldoorlog
om een aantal stukken land
op te eisen.
Daarbij vielen een half miljoen doden
en een miljoen gewonden.
Zegt u nu dat nationalisme
op zichzelf geen probleem vormt?
Het hangt ervan af.
Als we nationalisme correct
interpreteren, is het iets positiefs.
Voor sommigen staat nationalisme
synoniem met vreemdelingenhaat.
Dat is heel slecht. Het zorgt voor
oorlogen en minderhedenvervolging.
Terwijl nationalisme eigenlijk inhoudt
dat je van je landgenoten houdt.
Als je nationalisme zo ziet...
Dat leidt niet per se tot oorlogen.
Om voor landgenoten te zorgen moet
je soms samenwerken met vreemden.
In de 21e eeuw zijn
goeie nationalisten ook globalisten.
Als je echt om de mensen in je land
geeft, wil je ze beschermen.
Tegen de klimaatopwarming
en gevaarlijke technologie.
En dan moet je samenwerken
met buitenlanders.
Wat zorgt ervoor
dat een verhaal uit elkaar valt?
Er is geen formule. Daarin verschilt
geschiedenis van bijvoorbeeld fysica.
Bij fysica heb je formules.
Je kunt voorspellen: als je
dit en dat samenvoegt, krijg je dit.
Maar historisch... Welke verhalen,
bewegingen en religies zullen slagen
en welke zullen falen,
dat is moeilijk te voorspellen.
Kijk naar de opkomst van het
christendom in het Romeinse Rijk.
Van alle religies die wedijverden
binnen het Romeinse Rijk
in de tweede en derde eeuw...
Er is geen duidelijke reden
waarom het christendom
de dominante religie werd en alle
andere religies die er destijds waren,
het mithraïsme en het manicheïsme
en al de rest, mislukten.
Als we de film van de geschiedenis
zouden terugspoelen
en honderd keer op play drukken,
was het christendom het Romeinse
Rijk misschien twee keer opgevolgd.
Het was heel toevallig.
Hetzelfde met de communistische
revolutie in Rusland een eeuw terug.
Als je in 1914
tegen de mensen gezegd had
dat over drie jaar de bolsjewieken
de macht zouden grijpen,
hadden ze je gek verklaard.
Rusland was een rijk
van pakweg 180 miljoen mensen
en Lenin zijn bolsjewistische partij
telde zo'n 20.000 leden. Meer niet.
Een reeks gebeurtenissen heeft ertoe
geleid dat het bolsjewisme het haalde.
En dat kan alleen achteraf
verklaard worden door historici?
Achteraf bekeken
lijkt het allemaal heel logisch.
Neem nu de verkiezing
van Donald Trump in de VS.
Als een paar tienduizend mensen
in Pennsylvania en Ohio
anders hadden gestemd,
had iedereen achteraf gezegd:
de Republikeinen waren gek
om zo'n kandidaat te kiezen.
Iedereen was met theorieën gekomen
waarom het 'n uitgemaakte zaak was
dat ze zouden verliezen.
En nu hij gewonnen heeft, zijn er
theorieën dat het onvermijdelijk was
en dat het staat voor een verandering
van de tijdgeest.
Het hangt af van hoe je het bekijkt
en hoe je het achteraf interpreteert?
Achteraf is het altijd makkelijk
om een verklaring te vinden.
In veel gevallen, niet altijd,
berust de geschiedenis op toeval.
Dat maakt het heel moeilijk
om vooraf te zeggen
welke verhalen, ideologieën
en religies het zullen halen.
We komen niet alleen
met verhalen die ons verbinden.
We zijn zelf verhalen, zegt u.
We zijn fictie. Hoe zit dat juist?
Iedereen vertelt
zijn of haar eigen verhaal
en dat ligt vaak heel ver af
van de realiteit van wie je bent.
Niet alleen op biologisch niveau,
maar ook op psychologisch niveau.
Je kiest een paar flarden
van ervaringen die je hebt gehad,
je interpreteert die soms
op een nieuwe manier
en je voegt er allerlei
fictieve details aan toe
die je uitvindt of van anderen hoort.
- Je bouwt een verhaal op?
Je bouwt een verhaal op
en je gaat geloven: dit is wie ik ben.
Is dat een probleem?
- Soms wel.
Als mensen een totaal verkeerd beeld
hebben van wie ze zijn.
Net zoals je geen bedrijf of natie
kunt uitbouwen
zonder nationale mythologie
of corporate story,
kunnen mensen ook niet leven
zonder persoonlijk verhaal.
In al die gevallen is het belangrijk
om een onderscheid te kunnen maken
tussen realiteit en fictie, zodat,
als die te ver uiteen gaan lopen,
we beseffen
dat we in een fantasie leven.
Die verhalen kunnen ook
voor veel leed zorgen.
Bij individuen, die gehecht raken
aan een verhaal over zichzelf
dat niet waar is
en voor veel leed zorgt.
Of bij een hele natie.
Een natie kan ten oorlog trekken
omdat de mensen geloven
in 'n nationale mythologie.
Dan is het erg belangrijk
om een onderscheid te kunnen maken
tussen fictie en realiteit.
Om te beseffen dat het leed echt is,
terwijl de verhalen zijn uitgevonden.
We moeten uit de verhalen kunnen
stappen? De grote en de individuele.
Maar u gaat erop in en u zegt...
U verwijst naar leed en zegt:
Emoties zijn gesofisticeerde
biochemische algoritmes.
Wat moet ik daarvan denken?
Is er dan geen 'ik'?
Ben ik gewoon
een groep biochemische reacties
en neuronen die worden afgevuurd?
Er is veel meer.
Een bewustzijn en ervaringen.
Wij begrijpen heel goed, of relatief
goed vergeleken met vroeger,
hoe het lichaam en het brein werken
en wat de neurobiologische processen
en de biochemie inhouden.
Maar hoe zorgt dat geheel
voor subjectieve ervaringen
van pijn en genot, van liefde en haat?
Dat weten we niet goed.
Het grootste hiaat in onze kennis
van het leven en zelfs het universum,
het grootste raadsel
waar de wetenschap voor staat,
is dat van het bewustzijn.
We moeten daarom niet teruggrijpen
naar een mystieke uitleg.
De wetenschap weet het niet,
dus moeten we een ziel hebben,
zoals de Bijbel zegt. Nee.
- U gelooft daar niet in?
Als ik als wetenschapper iets niet
begrijp, is het zaak om eerlijk te zijn.
Je moet dan geen mooi verhaal
verzinnen, maar zeggen:
We begrijpen het niet echt.
Er is meer onderzoek nodig.
Er zijn veel dingen
die we wel begrijpen.
We begrijpen de link
tussen breinactiviteit en emoties
veel beter dan een eeuw geleden.
We kunnen kijken wat er gebeurt
in iemand zijn brein
en met bijna-zekerheid voorspellen
wat die persoon voelt.
We kunnen het ook manipuleren.
Door de biochemie te wijzigen of zelfs
direct door neuronen te triggeren.
We kunnen mensen
zich anders doen voelen.
Er is dus een directe link.
Maar we moeten bescheiden zijn en
zeggen dat we niet alles begrijpen.
We weten nog altijd niet hoe miljarden
neuronen die worden afgevuurd
zich vertalen in de subjectieve
ervaring van pijn of liefde.
Maar, zoals u zegt, kunnen we wel
een aantal dingen manipuleren.
Wij zijn hackbare mensen, zegt u.
Hackbare dieren zelfs.
- Hackbare dieren, ja.
Dat is geen geruststellende gedachte.
Wie zou ons kunnen manipuleren?
En hoe ver kan dat gaan?
Ik zie veel gevaren.
Als iemand je wil hacken,
moet die jou beter begrijpen
dan jij jezelf begrijpt.
Hij moet meer over jou weten.
En wie dat kan,
kan je daden en keuzes
niet alleen voorspellen,
maar hij kan je ook manipuleren.
- Dat is wat adverteerders doen,
en wat Facebook en Google willen,
maar misschien ook
de Russische maffia
in het verkiezingsschandaal.
Doorheen de geschiedenis
wilden mensen altijd al
voorspellen en manipuleren wat
andere mensen doen en denken.
Maar nu hebben we middelen
die gesofisticeerder zijn
dan ooit tevoren.
Om een mens te hacken
heb je kennis van biologie nodig,
veel gegevens en rekenkracht
om dat allemaal te combineren.
Dat is er nu allemaal.
- In het verleden niet en nu wel.
Nu zijn er bedrijven en regeringen
die over genoeg gegevens
en rekenkracht beschikken
om mij beter te kennen
dan ik mezelf ken.
Om mijn politieke standpunten
te kennen, mijn seksuele voorkeuren,
mijn diepste angsten
en verwachtingen.
En dat is heel gevaarlijk,
want het betekent dat je niet alleen
mensen kunt manipuleren.
Je kunt ook voor het eerst
een totalitair regime uitbouwen
dat de hele bevolking
constant kan volgen
en weet,
niet alleen wat mensen doen,
maar zelfs wat mensen
voelen en denken.
En op hun gedrag anticiperen.
Dat noemt u een digitale dictatuur.
Is dat wat er nu al in China
aan de gang is, denkt u?
Durft u dat te stellen?
Nergens ter wereld is het al zover,
want daarvoor staat de technologie
nog niet genoeg op punt.
Maar we gaan wel snel in die richting
en niet alleen in China.
Dat is al bezig over heel de wereld,
ook in democratische landen,
zoals mijn thuisland Israël,
met de grootste,
of een van de grootste laboratoria
voor bewakingstechnologie
ter wereld.
Dat ligt in de bezette gebieden.
En de technologie
die daar ontwikkeld wordt,
wordt dan doorverkocht aan allerlei
regimes overal ter wereld, zoals...
In Saudi-Arabië bijvoorbeeld?
- Ik weet zelf niet of het waar is,
maar er zijn publicaties
die zeggen dat het programma
dat de Saudi's gebruikten om
de telefoon van Jeff Bezos te hacken
Israëlische technologie was.
En zulke landen maken Israël
meer en meer het hof
omdat ze die technologie willen.
Hetzelfde met de VS.
Mensen beschrijven China
als het centrum van staatstoezicht,
maar de VS is het centrum
van het bewakingskapitalisme.
En dat bedrijven meer over jou weten
dan jij over jezelf weet,
kan even gevaarlijk zijn
als dat een regering dat weet.
Is het nog mogelijk om daar iets
aan te doen, om dat om te keren?
Als individu of als staat?
Als individu kun je niet veel doen.
Het beste wat je als individu kunt
doen, is jezelf beter leren kennen.
Het is eigenlijk een race.
Wie kent jou het allerbest?
Hoe beter je jezelf kent,
hoe beter je jezelf kunt beschermen.
Want dan is het moeilijker
voor die bedrijven of regeringen
om je zwaktes tegen je te gebruiken.
Zoals fake news.
Wat fake news eigenlijk doet,
is je reeds bestaande vooroordelen
aanspreken.
Als je al bevooroordeeld bent
tegen immigranten,
zul je gemakkelijker
een fake-newsverhaal geloven
over een bende immigranten
die lokale vrouwen verkrachten.
Maar wanneer heb je dat door?
Is dat een kwestie van opvoeding,
bewustwording?
Op individueel niveau
zijn er verschillende methodes.
Persoonlijk doe ik
aan Vipassana-meditatie.
Ik mediteer twee uur per dag,
om mezelf beter te leren kennen
en alert te blijven.
Andere mensen volgen
psychotherapie, gebruiken kunst.
Nog anderen gaan sporten,
wandelen in de natuur.
Zo leer je jezelf beter kennen.
Dat wordt alsmaar belangrijker.
Maar uiteindelijk moeten we ook
op politiek niveau gaan ingrijpen.
Individuen kunnen het niet alleen.
Want het kan een samenleving
echt veranderen, zegt u?
Het kan leiden tot nieuwe klassen,
waar je een superelite krijgt
en een nutteloze klasse
die achterblijft omdat ze geen
toegang heeft tot AI bijvoorbeeld.
Inderdaad.
De immense hoeveelheden gegevens
en de gesofisticeerde AI-systemen
die al die gegevens analyseren
zijn tegenwoordig de sleutel
voor het controleren
van landen en economieën.
Als wij geen politieke actie
ondernemen,
om ervoor te zorgen dat de voordelen
van AI iedereen ten goede komen,
en dat niet één bedrijf of een kleine
groep alle gegevens accumuleren
en alle macht die ermee gepaard gaat,
als we daar niet tegen ingaan,
kunnen we de grootste ongelijkheid
zien ontstaan die ooit heeft bestaan.
Ongelijkheid binnen landen
en ook tussen landen.
Want er is nu een soort
AI-wapenwedloop aan de gang.
In de wereld.
In de 19e eeuw waren er een paar
landen als eerste geïndustrialiseerd
en die veroverden
de rest van de wereld.
Zoiets kan nu weer gebeuren met AI.
Op dit moment lopen China en de VS
op kop in deze AI-wapenwedloop.
En als we niet opletten,
zullen we een nieuwe golf
van datakolonialisme zien ontstaan.
Veel landen zullen
datakolonies worden.
Als je genoeg data hebt,
hoef je geen soldaten te sturen.
Stel je voor wat de situatie
over twintig jaar zal zijn in je land
wanneer iemand in Beijing
of in San Francisco
de hele medische
en persoonlijke geschiedenis kent
van iedere rechter en iedere
politicus en iedere journalist.
Inclusief alle seksuele escapades,
alle corrupte handelingen
en mentale zwakheden
van iedere politicus, iedere rechter,
iedere legerofficier,
iedere zakenpersoon.
In sommige situaties
hoef je geen leger te sturen.
Het is al een datakolonie.
Is een derde wereldoorlog
nog mogelijk in uw visie,
en zo ja, hoe zou die er dan uitzien?
Die derde wereldoorlog
zal er niet zo gauw komen, denk ik,
omdat hij zou leiden
tot de vernietiging van de mensheid.
Maar als je kijkt naar wat er nu
op nucleair gebied gebeurt...
Mensen denken: nucleaire oorlog,
dat is iets van de jaren 60 of 70.
Ja, tot Iran en de VS...
- Nu komt die dreiging terug.
En het gevaar met...
Nu heb je
het Amerikaanse isolationisme
en het Britse isolationisme.
En de verstoring en desintegratie
van een internationaal systeem
dat bepaalde regels volgde.
En dat kan een nieuwe,
nog gevaarlijkere nucleaire
wapenwedloop aanwakkeren
tussen verschillende landen.
Neem nu Duitsland.
Als Duitsland er niet meer
op kan vertrouwen
dat de VS en Groot-Brittannië
Duitsland zullen steunen
in een confrontatie met de Russen,
zullen de Duitsers zeggen:
We hebben zelf
nucleaire wapens nodig.
De VS zijn niet meer te vertrouwen.
Hetzelfde met Japan en Zuid-Korea.
Met de Saudi's en de Turken ook.
Ik heb de speech van de Amerikaanse
president in Davos gehoord.
Het was bijna een verkiezingsspeech
voor mensen in Ohio.
Wat was zijn boodschap
voor de wereldleiders,
de politici en zakenlui
die in Davos bij elkaar zaten?
Zijn boodschap was: America first.
Wij doen alleen
wat onze belangen dient.
Doe gewoon hetzelfde.
Dat zal ook op economisch vlak
problemen geven.
Maar wat betekent dat als je in
politieke en militaire termen denkt?
Dat de Duitsers hun eigen
nucleaire wapens nodig hebben?
Dat de Japanners hun eigen
nucleaire wapens nodig hebben?
Dat is heel gevaarlijk.
Er is nog een derde onderwerp,
u verwees naar Davos.
Greta Thunberg was daar ook.
Klimaatverandering.
Eén groot verhaal waar iedereen zich
achter zou moeten scharen.
En toch is daar geen eenheid.
Er is geen goed verhaal rond
klimaatverandering, zegt u.
Hoe komt dat?
Mensen zijn minder in het klimaat
geïnteresseerd dan in terrorisme,
misschien wel
om biologische redenen.
Tot heel recent was het klimaat
niet onze verantwoordelijkheid.
We konden het klimaat niet
controleren en veranderen.
Toen we apen waren
in de Afrikaanse savanne,
was het klimaat wel belangrijk.
Droogte was heel slecht.
Maar we zijn door de evolutie
niet geprogrammeerd
om te denken
dat we er iets aan kunnen doen.
Als iemand van een andere stam
ons komt vermoorden,
daar kunnen we iets aan doen.
We grijpen meteen in.
Maar het klimaat?
Daar worden we niet genoeg
voor betaald.
En zo denken we er nog over.
- Inderdaad.
Een krantenkop met
'vijf doden in terreuraanslag'
zal meteen je aandacht trekken.
Bij een krantenkop 'nieuw onderzoek
bewijst dat CO2-uitstoot...'
haak je meteen af.
We kunnen er niets aan doen, zegt u?
- We zijn ontwikkelde wezens.
We kunnen begrijpen dat we iets
aan die problemen kunnen doen,
dat ze
onze verantwoordelijkheid zijn.
Als we niets doen, zijn de gevolgen
in de nabije toekomst heel erg.
Het belangrijkste is dat we beseffen
dat we wel iets kunnen doen.
Sommigen denken: het is te laat.
Moeten we soms weer
in grotten gaan wonen?
Maar het magische getal is iets
in de grootteorde van twee procent.
Twee procent van het
globale bruto binnenlands product
is genoeg om de klimaatcrisis
aan te pakken.
Als de wereldgemeenschap
twee procent van het bbp investeert,
kunnen we het oplossen.
Twee procent van het bbp
is nog altijd veel.
Dat is het defensiebudget
van de wereld.
Landen besteden gemiddeld twee
procent van hun bbp aan defensie.
We geven veel meer uit
aan onderwijs en gezondheidszorg.
Maar als we zoveel uitgeven
aan legers,
kunnen we ook zoveel uitgeven
om het ecosysteem te redden.
En als er een wereldoorlog
zou uitbreken,
zouden we veel meer uitgeven
dan twee procent.
We hebben dus de keuze.
U gelooft zelf in rationaliteit
en verantwoording afleggen
voor je daden,
jezelf leren kennen en samenwerken
voor een rationele, betere oplossing.
Wat geeft u hoop
of het geloof dat mensen
daartoe bereid en in staat zijn?
Of bent u pessimistisch?
- Ik probeer realistisch te zijn.
We zijn zeker in staat
om iets te doen.
We kunnen alle grote uitdagingen
in de wereld aanpakken,
maar de wil moet er zijn,
dat is het grootste probleem.
Vaak ontbreekt de motivatie.
U bent historicus. Wat is volgens u
de impact van uw werk
op alle toekomstige ontwikkelingen?
Of wat hoopt u dat de impact is?
Ik probeer de publieke opinie
te veranderen
en het debat te focussen
op wat volgens mij
de belangrijkste uitdagingen zijn.
Nucleaire oorlog,
de ecologische crisis,
en de gevaren
van ingrijpende technologieën.
Vooral AI en biotechnologie.
Daar zou het over moeten gaan
in iedere verkiezingscampagne.
Dat zou centraal moeten staan.
Nu zie je dat
te veel verkiezingscampagnes
focussen op dingen als terrorisme,
immigratie,
de structuur van de EU,
handelsovereenkomsten.
En dat is allemaal belangrijk.
Daar moet een beleid rond zijn.
Maar dat zou niet de topprioriteit
moeten zijn bij verkiezingen.
De drie existentiële uitdagingen
waar we voor staan
zouden alle aandacht moeten krijgen.
Want immigratie zal de menselijke
beschaving niet vernietigen.
Terrorisme zal de beschaving
niet vernietigen.
Handelsovereenkomsten zullen
de beschaving niet vernietigen.
Maar nucleaire oorlog
en ecologische ondergang
en de toename van AI
kunnen de menselijke beschaving
vernietigen.
U gaat de wereld rond.
U was onder andere in Davos.
U spreekt grote menigtes toe.
Bent u nog aan het schrijven?
Hebt u nog tijd om te lezen en
te filosoferen over volgende stappen?
Ja, ik heb nog wel wat tijd over.
Ik werk met een heel team samen
eigenlijk,
aan verschillende projecten.
Ik ben bezig met een kinderboek.
Voor kinderen
van negen, tien, elf jaar.
Waarin ik de geschiedenis van
de wereld probeer uit te leggen,
op een voor hen
toegankelijke manier.
We werken ook aan een graphic novel.
Daarmee bereiken we nog een ander
publiek. Er is een tv-programma.
Het idee is om...
Er is maar een klein deel
van de bevolking dat boeken leest.
Maar het is belangrijk
dat iedereen erbij betrokken raakt.
Dingen zoals de opkomst
van kunstmatige intelligentie
zullen invloed hebben op iedereen.
Denkt u dat kunstmatige intelligentie
ons zal overheersen?
Het is geen sciencefiction-scenario
waarin robotten tegen mensen
rebelleren. Dat zal niet gebeuren.
Zeker niet in de nabije toekomst.
We hebben het over primitieve AI.
Niet het soort dat je in films ziet.
Primitieve AI is al genoeg
om de economie te verstoren,
om mensen in veel banen
te vervangen.
Je hebt de super-AI
van sciencefiction-films niet nodig
om menselijke automobilisten
te vervangen.
Zelfs diagnoses stellen kan al bijna
zonder menselijke dokters.
Er zullen wel nieuwe banen komen,
maar er rijzen meteen ook vragen over
hoe je mensen moet gaan herscholen.
Of je de winsten van de AI
moet investeren
in de herscholing van mensen,
misschien zelfs in andere landen.
Een gevaar van de AI-wapenwedloop,
met de VS en China als koplopers,
is dat de AI-revolutie
immense rijkdom zal voortbrengen
in de paar landen
die die revolutie leiden.
Terwijl andere landen
volledig kunnen instorten.
We hebben een soort globaal vangnet
nodig.
Wat gebeurt er
als het goedkoper wordt
om textiel en auto's te produceren
in Californië dan in Mexico?
Daar zijn we niet meer ver van af.
Wat met de miljoenen arbeiders
in Mexico die dan werkloos worden?
De Mexicaanse regering
heeft de middelen niet
om die allemaal te herscholen.
en nieuwe moderne industrieën
op te bouwen.
Zal de regering in de VS belastingen
heffen op Amerikaanse bedrijven
en geld naar Mexico sturen
om de arbeiders daar te herscholen?
Dat lijkt me niet.
Wat zal er met hen gebeuren?
Dat zijn de belangrijke problemen
van vandaag.
Heel veel vragen.
Voelt u zich als schrijver
een beetje God
als u alles overschouwt
en alles probeert samen te vatten
in die prachtige boeken?
Of denkt u gefrustreerd:
Luister dan toch naar me?
Het vraagt uiteraard tijd
om de publieke opinie te veranderen.
Alle mensen zouden moeten beseffen
dat wat de planeet en de andere
dieren betreft, we al God spelen.
We hebben al het lot van de andere
dieren en van de planeet in handen.
Tot nu toe hebben we ons als goden
heel onverantwoordelijk gedragen,
en zijn we ook niet echt tevreden.
Er is een gekke tegenstelling
tussen de enorme macht
die we hebben weten te accumuleren
en het feit dat we nog altijd
niet tevreden zijn met ons leven.
We willen altijd meer: langer leven,
jonger zijn, enzovoort.
We weten niet
hoe we al die macht moeten omzetten
in een gelukkiger leven.
En dat is heel gevaarlijk.
En zo is het al altijd geweest.
Mensen zijn heel goed
in het accumuleren van macht.
Wat ze niet kunnen,
is die macht omzetten in geluk.
En naarmate we meer macht krijgen,
wordt het gevaar dat daarin schuilt
alsmaar groter.
En daarover wilt u ons aan het denken
zetten. Dank u wel, Mr Harari.
Dank u.
