Ο Μοντερνισμός φέρνει ουσιαστικά τους σεισμούς στη σύγχρονη κοινωνία
Ο Μοντερνισμός είναι που δημιουργεί τον Κυβισμό, τον Φασισμό, τον Κουμμουνισμό, τον Ιμπρεσσιονισμό,
όλους αυτούς τους -ισμούς που ακούμε.
Άρα, λοιπόν, μ' αυτή την έννοια ο Μοντερνισμός είναι το κίνημα των κινημάτων:
αυτό που μαζεύει όλα αυτά τα κινήματα.
Οι άνθρωπο ψάχνουν να βρούνε νέες μοναδικές αλήθειες
Οι -ισμοί, λοιπόν, της εποχής του 20ου αιώνα προσπαθούν, ουσιαστικά, να μας πείσουν ότι
εμείς θα βρούμε ένα δικό μας τρόπο να βλέπουμε τα πράγματα, τη φύση, τον κόσμο,
μ' αυτό τον τρόπο θα τον εξηγήσουμε,
και αυτός είναι ο καλύτερος τρόπος για να πάει καλά το πράμα, γενικότερα για όλους μας!
Πριν συνεχίσουμε με τον Μεταμοντερνισμό,
θα 'θελα να δούμε κάποιους καλλιτέχνες που ήταν στο μεταίχμιο
του Μοντερνισμού και του Μεταμοντενισμού.
Αυτός είναι ο Jackson Pollock!
Ένας τύπος ο οποίος τα 'πινε πολύ, ήταν παντρεμένος με μια άλλη ζωγράφο..
Αυτός ο Pollock έκανε αυτά!
Αυτό, φανταστείτε, είναι ένας πίνακας,
ο οποίος έχει αυτό το πράγμα και του ρίχνει χρώματα γύρω-γύρω.
Τα πετάει απλά πάνω.
Είναι ντουκοχρώματα, χρώματα αυτοκινήτων
Τι το ιδιαίτερο έχει, ρε παιδί μου, ο Jackson Pollock που τον κάνει μύθο στην αμερικάνικη ιστορία;
O Jackson Pollock, ουσιαστικά, αποτυπώνει τη δράση του ζωγράφου.
Αυτή την αίσθηση της ελευθερίας του "να πετάω τα χρώματα κάτω,
να γυρνάω γύρω-γύρω, να είμαι σε μια νιρβάνα και να κάνω αυτό το πράμα"
κι αυτός που το βλέπει να μπαίνει ΜΕΣΑ σ' αυτό το πράμα,
χωρίς να χρειάζεται να εξηγήσεις κάτι,
χωρίς να χρειάζεται αυτό το πράγμα να ΣΗΜΑΙΝΕΙ κάτι,
είναι ένα αίσθημα μαγικό!
Ο δάσκαλος ζωγραφικής του έλεγε ότι ήτανε ένας πολύ κακός ζωγράφος
όταν είχε πάει στη σχολή ζωγραφικής.
Χρειάστηκε, λέει, ν' αλλάξει όλη την Τέχνη
για να μπορέσει να μπει εκείνος μέσα και να θεωρηθεί καλός ζωγράφος!
Ένας άλλος τύπος, ο οποίος ήταν πολύ διάσημος εκείνη την εποχή
είναι ο Mark Rothko,
ο οποίος κι αυτός είχε τα προβληματάκια του γενικώς, τα ψυχολογικά του...
Αυτά είναι έργα του Mark Rothko:
έχουνε, απλά, χρώματα!
Ο Mark Rothko ήταν ένας πολύ συντηρητικός τύπος
και δεν ήθελε να κάνει καμία επανάσταση.
Τον ενδιέφερε να κάνει το εξής πάρα πολύ απλό:
ήθελε να αποτυπώσει τα ανθρώπινα συναισθήματα στη βάση τους.
Και σκέφτηκε το εξής:
ότι αν βάλω μια μάνα πάνω απ' το παιδί της που κλαίει,
προφανώς θα σου προσδώσει λύπη - έτσι δεν είναι; -
αλλά εσένα το συναίσθημά σου θα κατευθυνθεί πολύ συγκεκριμένα
στο συγκεκριμένο είδος λύπης, στη μαμά, το παιδί...
Εκείνος δεν ήθελε αυτό.
Προσπαθούσε μέσω του χρώματος να σε φέρει σε επαφή με αυτούσια τα συναισθήματα.
Είναι ανεικονικά έργα˙ έργα ανεικονικής τέχνης.
Αυτό είναι το Rotho Chapel.
Ήταν κάτι πλούσιοι τύποι οι οποίοι του το ανέθεσαν.
Λένε: "θα φτιάξουμε ένα είδος παρεκκλησίου, κατά κάποιο τρόπο,
το οποίο θα το εικονογραφήσεις".
Αυτά μέσα είναι έργα δικά του.
Ο σκοπός ποιος είναι;
Είναι ότι μέσα θα μπορούνε να μπαίνουνε πιστοί από διάφορες θρησκείες
ή πιστοί από καμία θρησκεία,
και θα μπορούν να το χρησιμοποιούν σαν χώρο πνευματικής περισυλλογής.
Σαν εκκλησία χωρίς θρησκεία.
Υπάρχουν άνθρωποι που κλαίνε μπροστά από έργα του Rothko.
Αυτή, λοιπόν, η τέχνη ουσιαστικά έρχεται προς το τέλος του Μοντερνισμού.
Ο Μοντερνισμός - κατά τη γνώμη μου τουλάχιστον - τελειώνει μια πολύ συγκεκριμένη ημερομηνία:
Είναι την ημέρα που μια πολύ γνωστή μας κυρία
έχει πάει με τη φίλη της στη σάουνα στη Γερμανία, λοιπόν.
Βγαίνοντας από τη σάουνα η κακομοίρα βλέπει απέναντι ότι ο τοίχος έχει πέσει.
Τι είναι, όμως, αυτό που τελειώνει με την πτώση του τοίχους του Βερολίνου, αν το σκεφτείτε;
Τελειώνει η εποχή των -ισμών.
Γιατί, εκείνη την εποχή τουλάχιστον, θεωρούσαν ότι έχει έρθει
- μια άλλη γνωστή έκφραση -
το τέλος της Ιστορίας.
Το θυμάστε το βιβλίο του Fukuyama;
Ο Fukoyama θεωρούσε, ρε παιδί μου, ότι πλέον με την κατάρρευση του Κομμουνισμού
θα υπάρχει ένα μοντέλο κυρίαρχο: το Δυτικό.
Άρα, έλεγε, τελειώνουν οι -ισμοί.
Η αλήθεια θα 'ναι μία:
Είναι η αλήθεια της φιλελεύθερης δημοκρατίας όπως την ζούμε τώρα
είτε όπως την ζουν οι Αμερικάνοι.
Κι όπου δεν υπάρχει, θα κάνουμε.
Αν, λοιπόν, ο Μοντερνισμός είναι η εποχή των πολλών και των ομάδων,
ο Μεταμοντερνισμός είναι η χαρά του ενός:
Η χαρά της μίας μοναδικής αλήθειας, κατά κάποιο τρόπο, του καθένα μας.
Αυτό, βέβαια, έχει και μερικά προβληματάκια...
Γενικώς, σκεφτείτε κάτι:
οτιδήποτε ετεροπροσδιορίζεται είναι λίγο προβληματικό:
οτιδήποτε, λοιπόν, δεν έχει δική του ταυτότητα
- κι ο Μεταμοντερνισμός δεν έχει δική του ταυτότητα, είναι...
τι είναι; "μετά τον Μοντερνισμό".
Χαρακτηριστικά έχει˙ ταυτότητα δεν έχει.
Αυτό που βλέπουμε τώρα είναι ένα έργο του Michael Graig Martin
και ονομάζεται "Μια βαλανιδιά".
Βλέπουμε ένα γυάλινο στήριγμα, ένα ραφάκι, και πάνω εκεί στέκεται ένα ποτήρι.
Από κάτω υπάρχει ο διάλογος που βλέπουμε στ' αγγλικά.
Έκανα μια πρόχειρη μετάφραση στα ελληνικά.
Είναι ο διάλογος, εννοείται, ενός καλλιτέχνη με τον θεατή του έργου:
"Κατ' αρχάς θα μπορούσατε να περιγράψετε αυτό το έργο;"
"Ε, ναι φυσικά!
Αυτό που έχω κάνει είναι να μετατρέψω ένα ποτήρι νερό σε μία ώριμη βελανιδιά,
χωρίς να μεταβάλω τα τυχαία στοιχεία του ποτηριού με το νερό."
"Τα τυχαία στοιχεία;"
"Ναι! Το χρώμα, την αίσθηση, το βάρος, το μέγεθος..."
"Εννοείτε ότι το ποτήρι του νερού είναι ένα σύμβολο μιας βελανιδιάς;"
"Δεν είναι ένα σύμβολο!
Έχω αλλάξει την υλική υπόσταση του ποτηριού με το νερό σε εκείνη μιας βελανιδιάς!"
"Μοιάζει με ένα ποτήρι νερό..."
"Φυσικά το κάνει! Δεν άλλαξα την εμφάνισή του.
Αλλά δεν είναι ένα ποτήρι νερό. Είναι μια βελανιδιά."
"Μπορείτε να αποδείξετε αυτό που υποστηρίζετε ότι έχετε κάνει;"
"Λοιπόν! Και ναι και όχι!
Ισχυρίζομαι ότι έχω διατηρήσει τη φυσική μορφή του ποτηριού με το νερό
και, όπως μπορείτε να δείτε, το έχω κάνει.
Ωστόσο αν ένας κοιτάξει κανονικά για την απόδειξη της σωματικής μεταβολής
με όρους αλλαγής της μορφής,
δεν υπάρχει τέτοια απόδειξη."
"Μήπως απλά έχετε αποκαλέσει αυτό το ποτήρι με νερό 'μια βελανιδιά';"
"Απολύτως όχι!
Δεν είναι ένα ποτήρι με νερό πια!
Έχω αλλάξει την πραγματική του ουσία!
Δεν θα ήταν πλέον ακριβές να το ονομάσουμε 'ένα ποτήρι νερό'.
Κάποιος θα μπορούσε να το ονομάσει όπως επιθυμεί,
αλλά αυτό δεν θα άλλαζε το γεγονός ότι πρόκειται για μία βελανιδιά."
"Μήπως είναι μια περίπτωση των καινούριων ρούχων του αυτοκράτορα;"
Για να μπορέσουμε να καταλάβουμε τι θέλει να μας πει ο τύπος, πρέπει να πάμε να γυρίσουμε λίγο πριν.
Αυτό είναι ένα έργο του Marcel Duchamp.
Ο Marchel Duchamp, λοιπόν, ήταν ένας Γάλλος καλλιτέχνης,
ο οποίος στην αρχή ζωγράφιζε διάφορα πράματα...
Να σας πως την αλήθεια, η ζωγραφική του άρεσε, έγινε διάσημος από την ζωγραφική,
αλλά δεν ψηνόταν και πάρα πολύ.
Κάποια στιγμή τα παράτησε κι ασχολήθηκε με το σκάκι
που το βρήκε μια πολύ πιο ενδιαφέρουσα περίπτωση.
Αυτό ήταν ένα έργο του από το 1914 και λέγεται "Γυμνό που κατεβαίνει τη σκάλα".
Βλέπετε τι κάνει;
Βλέπετε την κίνηση εδώ πέρα, τακ τακ τακ, σαν να κατεβαίνει κάτι;
Βλέπετε κεφάλι, θώρακα, μέση, πόδια;
Προσπαθεί να δημιουργήσει, δηλαδή, να κάνει μια αίσθηση πώς θα ήτανε η κίνηση
ενός ανθρώπινου σώματος.
Με κυβιστικό τρόπο, βέβαια.
Μιλάμε για εποχή, ρε παιδί μου, -ισμών,
ένας άνθρωπος ο οποίος αποτύπωνε την ανθρώπινη κίνηση σαν έργο
και με αυτό τον τρόπο, θεωρήθηκε πολύ καλό έργο.
Ήτανε αρκετά διάσημος, λοιπόν, ο Marcel Duchamp το 1914,
αλλά εκεί βλέπει ότι στην Ευρώπη τα πράγματα δεν πολυπάν καλά
κι αποφασίζει να πάει στην Αμερική.
Εκεί γράφεται κατευθείαν στον Σύλλογο Ανεξαρτήτων Αμερικάνων Καλλιτεχνών.
Αυτός ο σύλλογος είχε την εξής συνήθεια:
κάθε χρόνο έκανε μια έκθεση.
Λοιπόν, ο Μαρσέλ όχι μόνο έγινε μέλος του συλλόγου,
αλλά αποφάσισαν να το πάρουν και στην κριτική επιτροπή.
Μια ωραία πρωΐα το 1917,
μαζεύονται, καλή ώρα, όλοι εδώ πέρα (η κριτική επιτροπή)
κι αρχίζουν και ξεαμπαλάρουν τα έργα...
Ξαφνικά τους έρχεται ένα γλυπτό,
το ξεαμπαλάρουν και βλέπουν αυτό.
Ήταν ένα έργο του Richard Mutt,
ένα ανδρικό ουρητήριο ανεστραμμένο.
Και το έργο αυτό ονομάζονταν "Κρήνη".
Το ανοίγει η επιτροπή και λέει "ντάξει, κάποιος μας κάνει πλάκα!"
Μετά, λοιπόν, από λίγο καιρό αποκαλύφθηκε ότι δεν υπάρχει κανένας Richard Mutt
κι ότι αυτό ήτανε του Duchamp έργο.
Ο Duchamp τους είπε το εξής τότε όταν μαλώνανε:
"Μια στιγμή! Εσείς τι είσαστε; Είσαστε ζωγράφοι.
Τι κάνετε;
Παίρνετε χρώμα, νερό και ύφασμα
και απ' αυτό φτιάχνετε ένα έργο,
φτιάχνετε κάτι άλλο.
Εδώ πέρα δεν έχει σημασία αν το φτιάχνεις.
Έχει σημασία ότι άνθρωπος το ΕΠΈΛΕΞΕ.
Ουσιαστικά πήρε ένα ουρητήριο,
το 'βαλε ανάποδα
κι έφτιαξε ένα άλλο έργο: έφτιαξε μια "Κρήνη".
Άρα, λοιπόν, είναι έργο τέχνης, το ίδιο με το δικό σας."
Κι έτσι πείστηκαν κατά κάποιο τρόπο να το βάλουνε στην έκθεση.
Αυτό, λοιπόν, ο Duchamp το έφτιαξε μετά, σε έξι και περισσότερα αντίτυπα
και το πούλησε σε πολλά [μέρη].
Υπάρχει και στην Ελλάδα ένα αντίτυπο.
Το 'χει ο Δάκης Ιωάννου.
Είχε κάνει την πρώτη του έκθεση όταν ήμουνα εγώ φοιτητής.
Εκεί, λοιπόν, στην έκθεση που πήγαινα - θυμάμαι - ως φοιτητής,
έβλεπες, ασπούμε, ήτανε οι κυρίες πέρναγαν από δίπλα κι έλεγαν "Α! Το Fountain!"
και το 'βλεπαν κάπως και μ' ένα δέος...
Σ' αυτό το πράγμα έδωσε απάντηση ο ίδιος ο Duchamp, όταν έλεγε:
"Είναι πραγματικά ηλίθιοι!
Εγώ τους πέταξα ένα ουρητήριο σαν πρόκληση, κι αυτοί το θαυμάζουν σαν αισθητικό αντικείμενο!"
Εκείνος έδωσε κάτι σαν πρόκληση
- όχι γενικώς πρόκληση μόνο για να προκαλέσω,
αλλά σαν πρόκληση για να σκεφτείς διαφορετικά -
κι αυτοί το θαυμάζαν ως έργο αισθητικό το ίδιο,
το οποίο ήταν τελείως γελοίο.
Όταν τελείωσε ο 20ος αιώνας, έγινε μια ψηφοφορία μεταξύ 500 τεχνοκριτικών.
Να ξέρετε το "Fountain" του Duchamp ψηφίστηκε ως το σημαντικότερο έργο τέχνης του 20ου αιώνα.
Το σημαντικότερο με ποια έννοια;
Με την έννοια που φέρει ότι ο καλλιτέχνης, κατά κάποιο τρόπο,
κι αυτό είναι μια επιτομή της Μεταμοντέρνας θεωρίας,
ότι ο καλλιτέχνης είναι αυτός που μπορεί κι αλλάζει την υπόσταση των πραγμάτων
με μία του κίνηση!
Χωρίς να μεσολαβήσει καν η χειροτεχνία.
Μόνο με το μυαλό του!
Ακριβώς αυτό προσπαθεί να μας πει και ο Michael Graig Martin:
Ότι ουσιαστικά "εγώ σαν καλλιτέχνης
ΕΠΙΛΈΓΩ να αλλάξω την υλική υπόσταση των πραγμάτων
και να ονομάσω αυτό το πράγμα "βελανιδιά"."
Όπως, ας πούμε, εδώ ένας άλλος αγαπημένος καλλιτέχνης: ο Joseph Kosuth,
σ' αυτό το έργο του που ονομάζεται "Μία και τρεις καρέκλες".
αυτό που βλέπουμε είναι μια φωτογραφία που έχει:
μια καρέκλα πραγματική, μια φωτογραφία μιας καρέκλας,
κι εδώ πέρα είναι το λήμμα απ' το λεξικό τι σημαίνει καρέκλα.
Αυτό είναι Εννοιολογική Τέχνη:
κλασική περίπτωση Μετανεωτερικής τέχνης.
Αυτό είναι ένα έργο του Joseph Beuys.
Ο Joseph Beuys είναι αυτός που είχε πει την έκφραση "Είμαστε όλοι καλλιτέχνες".
Ήταν ένας άνθρωπος ο οποίος είχε πολεμήσει στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Ήταν πιλότος στη Luftwaffe και κάποια στιγμή έπεσε το αεροπλάνο του στα βάθη της Ρωσίας
και οι Τάταροι που τον βρήκανε παγωμένο στο κρύο,
για να μπορέσουν να τον ξεπαγώσουνε και να μπορέσει να ζήσει,
τον τυλίξανε με τσόχα και λίπος.
Κι από τότε δημιουργούσε πολλά γλυπτά και πράγματα με τσόχα και λίπος.
Έκανε αντικείμενα,
έκανε performance.
Performance ξέρετε τι είναι;
Είναι κάτι μεταξύ εικαστικού έργου και θεατρικού δρώμενου.
Εδώ είναι το installation performance του 1984 που λέγεται
"I like America and America likes me".
Κάποια στιγμή, λοιπόν, παίρνει το αεροπλάνο απ' τη Γερμανία,
προσγειώνεται στην Αμερική,
εκεί τον περιμένει ένα ασθενοφόρο στα σκαλιά του αεροπλάνου
(δεν πατάει καθόλου - συμβολικά - το πάτωμα της Αμερικής),
πηγαίνει με τ' ασθενοφόρο μες στη γκαλερί
και ζει μια βδομάδα εκείνος μαζί με αυτό το κογιότ που βλέπετε.
Είναι μια ακτιβιστική δράση.
Προσπαθεί να διαμαρτυρηθεί για την κακοποίηση της φύσης
από τους λευκούς ανθρώπους της Αμερικής.
Αυτό που σήμερα σας φαίνεται γραφικό
εκείνη την εποχή ήτανε το σπάσιμο του κατεστημένου,
της φορμαλιτέ της εποχής.
Ποιος είναι ο πιο γνωστός Έλληνας καλλιτέχνης σήμερα στο εξωτερικό;
Ο Γιάννης Κουνέλης.
Ο Γιάννης Κουνέλης είναι ένας τύπος ο οποίος είχε πάει στην Σχολή Καλών Τεχνών
κι ήταν εκεί ο Γιάννης Μόραλης, ένας σπουδαίος καλλιτέχνης,
του 'χε πει "Κύριε, είστε ατάλαντος! Σπίτι σας!"
Έφυγε, λοιπόν, πήγε στην Ιταλία
συνδέθηκε με τα κινήματα της Arte Povera,
και θεωρείται σήμερα (είναι σίγουρα ο πιο ακριβός) ο πιο σημαντικός Έλληνας καλλιτέχνης
- τουλάχιστον που ξέρω - στο εξωτερικό.
Η Arte Povera είναι "Φτωχή Τέχνη",
δηλαδή έφτιαχναν τέχνη από φτωχά υλικά.
Κάνει έργα σαν κι αυτό.
Αυτό είναι ένα έργο που εμένα με συγκλονίζει.
Είναι μια πόρτα που είναι κλεισμένη ερμητικά με βιβλία.
Τι είναι το πρώτο που σκέφτεστε όταν βλέπετε κάτι περίεργο σαν κι αυτό;
"Τι σημαίνει αυτό; Τι θέλει να μου πει;"
Τα εικαστικά δεν θέλουν να σου πούνε τίποτα!
Αν σου μιλάνε τα εικαστικά δεν είναι παρά φλυαρία.
Τα εικαστικά δουλειά τους είναι να σε χτυπάνε πάνω στο νευρικό σου σύστημα.
Ότι και να κάνω είναι γιατί προσπαθώ να σου δημιουργήσω συναισθήματα.
Αυτά είναι λαμαρίνες βουτηγμένες μέσα στο κάρβουνο και με κάτι δοκάρια μέχρι πάνω.
Αν τα δεις από κοντά, τα υλικά τα οποία είναι σ' ένα πολύ κυριλέ χώρο όπως είναι ένα μουσείο
και ξαφνικά υπάρχει το κάρβουνο, τα τσουβάλια κ.λπ.,
αυτά τα ετερόκλητα υλικά δημιουργούν πολύ δυνατά συναισθήματα σε κάποιον που τον ενδιαφέρει.
Εδώ είναι μια άλλη καλλιτέχνιδα: η Kimsooja.
Είναι Κορεάτισσα και φτιάχνει μπόγους.
Προσπαθεί να μεταφέρει την έννοια της γυναικείας χειροναξίας:
κάθεται και τα ράβει μόνη της.
Εδώ κάνει μία performance.
Λέγεται "Begger woman".
Κάθεται στη μέση του δρόμου και κάνει τη ζητιάνα.
Και περνάνε από πάνω της και την κοιτάνε, "τι κάνει αυτή" κλπ, και φεύγει.
Προσπαθεί να νιώσει τα αντίστοιχα συναισθήματα και να τα μεταφέρει.
Αυτό είναι έργο του Nari Ward.
Λέγεται "Amazing Grace".
Αν δεν είσαι Αμερικάνος δεν το καταλαβαίνεις αυτό.
Τη δεκαετία του '90 που το 'δα εγώ ήτανε καροτσάκια παιδικά γύρω-γύρω κι ακουγότανε μια μουσική.
Αν ψάξεις, όμως, και δεις ότι αυτή η μουσική ήτανε η μουσική των σκλάβων
(γιατί ο Nari Ward είναι μαύρος)
έμπαινες μέσα σ' αυτό το πράγμα κι ένιωθες να σε εγκλωβίζουν η φτώχεια και η ανέχεια, ρε παιδί μου.
Αν είχες αυτή την εικόνα, αν ήσουν Αμερικάνος.
Η έννοια "Μεταμοντερνισμός" πρακτικά είναι προς απόσυρση.
Ζούμε σίγουρα την μεταμοντέρνα εποχή,
αλλά είναι μία εποχή - ακριβώς - ζυμώσεων.
Δηλαδή δεν έχουμε καταλήξει σε κάτι άλλο.
Οπότε οτιδήποτε βλέπουμε σήμερα είναι σύγχρονη τέχνη.
Στο βιβλίο των Charles Harrison και Paul Wood "Art in Theory"
στον πρόλογο του τελευταίου κεφαλαίου αναφέρουν:
Ουσιαστικά είναι αυτό ο Μεταμοντερνισμός.
Έρχεται και ξανα-αναθεωρεί, ξανακοιτάει, παίρνει κομμάτια και φτιάχνει καινούριο.
Ο Γιάννης Τσαρούχης, παιδιά, είχε πει την εξής πολύ μεγάλη ατάκα:
ότι το κακό δεν είναι ότι δεν παράγεται σήμερα μεγάλη τέχνη.
Το κακό είναι ότι έχουμε χάσει την ικανότητα να την αναγνωρίζουμε.
Σήμερα υπάρχουν ειδικοί.
Αλλά αυτοί οι ειδικοί δεν έχουν να απολογηθούν σε καμία κοινωνία με κανένα κριτήριο.
Είναι απλά οι ειδικοί επειδή τυγχάνει να είναι ειδικοί!
Ερωτώ: τον κύριο αυτό τον ξέρετε που έχει ζωγραφίσει αυτό το πράγμα;
Κανείς;
Αυτό τον κύριο τον ξέρετε;
Τον ξέρετε!
Αυτός είναι ο Bob Ross.
Ο προηγούμενος είναι ο Jan Vermeer.
Φλαμανδός ζωγράφος, θα έλεγα - κατά το δικό μου κριτήριο -
να ναι στους δέκα καλύτερους καλλιτέχνες όλων των εποχών στην ιστορία της τέχνης;
Ποια η διαφορά του Jan Vermeer με τον Bob Ross;
Είναι η εξής πολύ απλή:
Ο Jan Vermeer είναι ζωγράφος, ενώ ο Bob Ross δεν είναι.
Ο Jan Vermeer είναι ζωγράφος με την έννοια ότι βλέπει ένα κόσμο,
τον φιλτράρει μέσα από προσωπικές του εμπειρίες και τις δικές του ικανότητες
και μας τον προτείνει.
Αυτό που βλέπουμε είναι πώς ο Jan Vermeer βλέπει και ζωγραφίζει μια κουρτίνα.
Ο Bob Ross κάνει κάτι άλλο.
Ο Bob Ross σας δείχνει πώς ζωγραφίζονται τα δέντρα.
Δηλαδή, αν θες να φτιάξεις δέντρο,
θα πάρεις το πινέλο no7,
θα κάνεις "έτσι κι έτσι" και θα έχεις δέντρα
Ο Vermeer δεν λέει αυτό το πράγμα.
Λέει ότι "το δέντρο ΚΑΤ' ΕΜΕ είναι έτσι!"
Και η αλήθεια του είναι προσωπική, αλλά είναι τόσο αληθινή που είναι και βαθιά οικουμενική.
Πιστεύω τώρα ότι έτσι κι αλλιώς είμαστε σε μεταβατικό στάδιο.
Τώρα προσπαθούμε να ξαναβρούμε κάποιου είδους συλλογικότητες.
Αυτή η εποχή του μονόδρομου και της απόλυτης σχετικότητας
νομίζω τελειώνει.
Το θέμα είναι να 'χετε εσείς το κριτήριο,
να μην χρειάζεται να 'ρχονται οι ειδικοί να σας λένε
χωρίς καν να χρειάζεται να απολογηθούν
(όπως παλιότερα απολογόντουσαν στην κοινωνία γιατί η κοινωνία είχε αποφασίσει
ότι το ωραίο έπρεπε να 'ναι έτσι και το άσχημο να 'ναι έτσι).
Για το τι είναι τέχνη και τι δεν είναι τέχνη δεν ξέρω να σας πω!
Μπορώ να σας πω - κάτι καθαρά μεταμοντέρνο - τι είναι για μένα τέχνη.
Αυτό είναι ένα έργο του Malevich
- ένας ζωγράφος της ρώσικης πρωτοπορίας.
Κάποια στιγμή είχε κάνει το αγαπημένο μου έργο όλων των εποχών, που είναι αυτό.
Αυτό είναι το μαύρο τετράγωνο του Malevich.
Τι μπορεί να σε συγκινήσει σ' ένα μαύρο κι ένα άσπρο;
Τίποτα, όταν το αντιμετωπίσεις σαν αισθητικό αντικείμενο, έτσι;
Ο Malevich σε μία ομαδική έκθεσή του είχε βάλει αυτό, που λέτε, το έργο στη γωνία.
Η γιαγιά μας στο σπίτι τι έχει στη γωνία; Εικονοστάσια!
Ο Malevich θεώρησε ότι κάνοντας τέχνη προσπαθεί να προσεγγίσει το θείο,
προσπαθεί να πει το ανείπωτο.
Πίστευε ότι στη θέση της θρησκείας μπορούσε να βάλει την τέχνη.
Όμως ζωγράφισε μαύρο γιατί διαπίστωσε ότι αυτό το πράγμα δεν μπορεί να το κάνει.
Όμως το ζωγράφισε, που σημαίνει ότι προσπαθούσε να το κάνει ,
παρότι ξέρει ότι αυτός ο αγώνας είναι μάταιος.
Αυτή η ανάγνωση αυτού του έργου εμένα με συγκινεί κι είναι για μένα δρόμος.
Να προσπαθήσω να κάνω αυτό:
να μιλήσω σ' εσάς χωρίς λόγια,
να με νιώσετε απόλυτα
- όπως θα μπορούσε να κάνει ένας θεός κατά κάποιο τρόπο -
αλλά δεν μπορώ να το κάνω.
Αλλά δεν μπορώ να κάνω και τίποτα άλλο εκτός από το να προσπαθώ...
Αυτά!
